Báo cáo hiện trạng môi trường khu du lịch Làng cổ Đường Lâm – Thị xã Sơn Tây – Thành phố Hà Nội năm 2014

MỤC LỤC CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI VÀ CÁC TÁC ĐỘNG GÂY ÁP LỰC TỚI MÔI TRƯỜNG LÀNG CỔ ĐƯỜNG LÂM2 1.1.Điều kiện tự nhiên của Làng cổ Đường Lâm2 1.1.1.Vị trí địa lý2 1.1.2.Đặc điểm địa hình, địa mạo2 1.1.3.Đặc điểm khí hậu, thủy văn2 1.1.4.Đặc điểm thổ nhưỡng3 1.1.5. Môi trường tự nhiên3 1.2.Điều kiện xã hội của Làng cổ Đường Lâm5 1.2.1.Dân số5 1.2.2.Giáo dục - đào tạo5 1.2.3.Công tác Y tế5 1.2.4.Văn hóa5 1.3. Các tác động gây áp lực tới môi trường tại Làng cổ Đường Lâm6 1.3.1. Dân số6 1.3.2. Sự gia tăng của các ngành kinh tế tại Làng cổ Đường Lâm6 CHƯƠNG II: HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG TẠI LÀNG CỔ ĐƯỜNG LÂM12 2.1. Nước mặt12 2.2. Nước ngầm16 2.3. Môi trường không khí20 2.4. Môi trường đất24 2.5. Quản lý chất thải rắn26 CHƯƠNG III: TÁC ĐỘNG CỦA MÔI TRƯỜNG TỚI SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI28 3.1. Tác động của môi trường tới phát triển kinh tế28 3.2. Tác động của môi trường tới sức khỏe con người29 CHƯƠNG IV: HIỆN TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH, XÃ HỘI VÀ CÁC HOẠT ĐỘNG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG33 4.1. Những việc đã làm được33 4.2. Thực trạng công tác quản lý kiểm soát ô nhiễm34 4.3.Đánh giá chung về công tác bảo vệ môi trường35 4.3.1. Ưu điểm35 4.3.2. Tồn tại35 CHƯƠNG V: GIẢI PHÁP BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TẠI LÀNG CỔ ĐƯỜNG LÂM37 5.1. Biện pháp về cơ cấu tổ chức quản lý môi trường37 5.2. Biện pháp về cơ sở vật chất kĩ thuật, hạ tầng37 5.3. Biện pháp giáo dục, đào tạo và tuyên truyền nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường38 5.4. Biện pháp về truyền thông38 5.5. Biện pháp bảo vệ các thành phần môi trường tại Làng cổ Đường Lâm39 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ40 1.Kết luận40 2.Kiến nghị40 PHỤ LỤC41 TÀI LIỆU THAM KHẢO63 DANH SÁCH THÀNH VIÊN NHÓM 6 – LỚP ĐH2QM664

MỤC LỤ

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI VÀ

CÁC TÁC ĐỘNG GÂY ÁP LỰC TỚI MÔI TRƯỜNG LÀNG CỔ ĐƯỜNG LÂM 2

1.1 Điều kiện tự nhiên của Làng cổ Đường Lâm 2

1.1.1 Vị trí địa lý 2

1.1.2 Đặc điểm địa hình, địa mạo 2

1.1.3 Đặc điểm khí hậu, thủy văn 2

1.1.4 Đặc điểm thổ nhưỡng 3

1.1.5 Môi trường tự nhiên 3

1.2 Điều kiện xã hội của Làng cổ Đường Lâm 5

1.2.1 Dân số 5

1.2.2 Giáo dục - đào tạo 5

1.2.3 Công tác Y tế 5

1.2.4 Văn hóa 5

1.3 Các tác động gây áp lực tới môi trường tại Làng cổ Đường Lâm 6

1.3.1 Dân số 6

1.3.2 Sự gia tăng của các ngành kinh tế tại Làng cổ Đường Lâm 6

CHƯƠNG II: HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG TẠI LÀNG CỔ ĐƯỜNG LÂM 12

2.1 Nước mặt 12

2.2 Nước ngầm 16

2.3 Môi trường không khí 20

2.4 Môi trường đất 24

2.5 Quản lý chất thải rắn 26

CHƯƠNG III: TÁC ĐỘNG CỦA MÔI TRƯỜNG TỚI SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI 28

3.1 Tác động của môi trường tới phát triển kinh tế 28

3.2 Tác động của môi trường tới sức khỏe con người 29

CHƯƠNG IV: HIỆN TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH, XÃ HỘI VÀ CÁC HOẠT ĐỘNG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG 33

4.1 Những việc đã làm được 33

4.2 Thực trạng công tác quản lý kiểm soát ô nhiễm 34

4.3 Đánh giá chung về công tác bảo vệ môi trường 35

4.3.1 Ưu điểm 35

4.3.2 Tồn tại 35

CHƯƠNG V: GIẢI PHÁP BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TẠI LÀNG CỔ ĐƯỜNG LÂM

37

5.1 Biện pháp về cơ cấu tổ chức quản lý môi trường 37

5.2 Biện pháp về cơ sở vật chất kĩ thuật, hạ tầng 37

5.3 Biện pháp giáo dục, đào tạo và tuyên truyền nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường 38

5.4 Biện pháp về truyền thông 38

5.5 Biện pháp bảo vệ các thành phần môi trường tại Làng cổ Đường Lâm 39

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 40

1 Kết luận 40

2 Kiến nghị 40

PHỤ LỤC 41

TÀI LIỆU THAM KHẢO 63

DANH SÁCH THÀNH VIÊN NHÓM 6 – LỚP ĐH2QM6 64

MỞ ĐẦU

Ngày nay cùng với sự phát triển trên toàn thế giới thì Việt Nam là một trongnhững nước đang chuyển mình nhanh chóng với sự phát triển của nhiều lĩnh vực như:công nghiệp, giao thông vận tải, du lịch,… Với sự phát triển của các ngành, lĩnh vực

đó thì nông nghiệp lại gắn liền với sự phát triển của người dân Việt Nam, trở thànhngành đặc trưng, truyền thống của nước ta Nằm trên địa bàn Thị xã Sơn Tây - Thànhphố Hà Nội, Xã Đường Lâm là một vùng thuần nông với 70% hộ dân trong xã làmsản xuất nông nghiệp Nông nghiệp đã trở thành nguồn cung cấp lương thực chính chotoàn bộ dân cư ở đây Và với sự phát triển ngày càng đi lên của đất nước thì ĐườngLâm cũng đang vươn mình phát triển, đời sống của người dân trong xã đang ngàyđược cải thiện cả về vật chất và tinh thần Du lịch đang là một trong những nền móngmũi nhọn phát triển của Đường Lâm với những di tích lịch sử: chùa, đình, đền, miếu…với những ngôi nhà cổ lâu đời và cộng đồng làng xã đã tạo nên một vùng đất đượcnhiều người lựa chọn, là điểm tham quan, du lịch nghỉ dưỡng sau những tháng ngàylàm việc căng thẳng Toàn xã đang hoàn thành công tác xây dựng nông thôn mới đảmbảo xây dựng Đường Lâm giàu đẹp, văn minh Tuy nhiên trong quá trình sinh hoạt,sản xuất nông nghiệp và làng nghề cùng với hoạt động du lịch người dân trong xã đãthải ra một lượng lớn rác thải sinh hoạt mỗi ngày Ước tính mỗi ngày người dân trong

xã thải ra ngoài môi trường khoảng 0,5kg rác Mặt khác, rác không được bỏ đúng nơiquy định và quá trình thu gom rác không triệt để đã làm cho môi trường ở đây đangngày một xấu đi, ngày nắng nóng lượng mùi, hôi thối bốc lên ảnh hưởng tới người dântrong toàn xã; ngày mưa thì nước mưa chảy tràn kéo theo rác xuống đường, cống rãnh,hoặc tràn vào nhà dân làm mất mỹ quan khu vực, quá trình vệ sinh không được đảmbảo, ngày càng nhiều người nhiễm các bệnh lạ về da, đường ruột Tuy nhiên trướcnhững vấn đề đó lượng rác không được giảm đi mà ngày càng tăng lên, người dânchưa hoặc không có sự tiếp cận tới công tác bảo vệ môi trường Ngoài ra với hoạtđộng của các làng nghề như mây tre đan, lò gạch tự phát,… đã thải ra môi trường đất,nước, không khí gây suy giảm chất lượng môi trường tiếp nhận ảnh hưởng nhiều tớicuộc sống của người dân tại đây

Với những vấn đề đang tồn tại tại xã Đường Lâm, chúng tôi chọn đề tài “Báo

cáo hiện trạng môi trường khu du lịch Làng cổ Đường Lâm – Thị xã Sơn Tây – Thành phố Hà Nội năm 2014” để đánh giá và xác định điều kiện môi trường tại

Đường Lâm góp phần nâng cao ý thức và cải thiện chất lượng môi trường tại đây

CHƯƠNG I:TỔNG QUAN VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI

VÀ CÁC TÁC ĐỘNG GÂY ÁP LỰC TỚI MÔI TRƯỜNG

+ Phía Tây và Tây Bắc Đường Lâm giáp Xã Cam Thượng - Huyện Ba Vì + Tây Nam giáp Xã Xuân Sơn

+ Phía Nam giáp Xã Thanh Mỹ

+ Phía Đông Nam giáp Phường Trung Hưng

+ Phía Đông giáp Phường Phú Thịnh, đều của Thị xã Sơn Tây

+ Phía Bắc Đường Lâm tiếp giáp với Huyện Vĩnh Tường - Tỉnh Vĩnh Phúc,ranh giới là sông Hồng

Làng cổ được lập được hình thành bởi lối sống cộng đồng làng xã Xã ĐườngLâm gồm 9 thôn (làng): Mông Phụ, Đông Sàng, Cam Thịnh, Đoài Giáp, Cam Lâm,Phụ Khang, Văn Miếu, Hà Tân, Hưng Thịnh,

1.1.2 Đặc điểm địa hình, địa mạo

Đường Lâm là một trong những xã có địa hình phức tạp nhất của Thị xã SơnTây Địa hình của Làng cổ Đường Lâm được chia làm 2 loại là vùng đồng bằng vàvùng gò đồi

+ Vùng đồng bằng là vùng chiếm diện tích chủ yếu trong các xã với bề mặtbằng phẳng từ thôn Mông phụ, Đông Sàng, Cam Thịnh, Đoài Giáp,…

+ Vùng gò đồi: Là vùng có độ dốc lớn, độ cao từ 50 - 150m phân bố chủ yếu ởthôn Phụ Khang và Cam Lâm

1.1.3 Đặc điểm khí hậu, thủy văn

Đặc điểm khí hậu

Xã Đường Lâm là xã chịu ảnh hưởng của khí hậu nhiệt đới gió mùa Có mùa hạnóng ẩm, mùa đông lạnh và khô Do điều kiện vị trí địa lý nằm ở giáp ranh giữa khíhậu vùng Tây Bắc bộ và khu vực đồng bằng sông hồng nên chịu ảnh hưửng của giómùa Tây nam vào đầu mùa hè Gió mùa Đông bắc vào mùa đông kèm theo mưa phùn

- Nhiệt độ: Nhiệt độ trung bình hàng năm là 23,10C, nhiệt độ tháng cao nhất là

380C (tháng 6), nhiệt độ tháng thấp nhất là 10,60C (tháng 2) Biên độ dao động nhiệtgiữa tháng cao nhất và tháng thấp nhất là 28,60C

- Lượng mưa: Lượng mưa trung bình hàng năm là 2000mm, chủ yếu tập trungvào các tháng 6, 7, 8, 9 chiếm trên 70% tổng lượng mưa cả năm, tháng 6 có lượng mưatrung bình cao nhất tới 306,3 mm, tháng 12 lượng mưa thấp nhất 19,6mm Giữa cáctháng trong năm lượng mưa có sự phân bố không tuân theo quy luật có năm mưa sớm

có năm mưa muộn

- Độ ẩm: độ ẩm không khí trung bình hàng năm là 84% độ ẩm không khí caonhất là 97.7% và thấp nhất là 46.4%

- Bức xạ nhiệt: số giờ nắng trung bình hàng năm là 1642 giờ thuộc loại tươngđối cao thích hợp cho sản xuất nông nghiệp

- Hướng gió: gió thổi theo hai mùa rõ rệt: gió mùa Đông bắc về mùa khô mangtheo không khí lạnh, tháng 12,1,2 thường có rét đậm đôi khi có sương muối gây khó khăncho khâu làm mạ và gieo trồng vụ chiêm xuân Vào mùa mưa các tháng 5,6,7,8,9 bị ảnhhưởng bởi gió mùa tây nam thổi về mang theo không khí khô nóng Đặc biệt vào cáctháng 7,8,9 do mưa nhiều kèm theo đó là gió bão và áp thấp nhiệt đới đổ vào nên thườnggây ngập úng ảnh hưởng đến sản xuất vụ mùa

Đặc điểm thủy văn:

Là xã có hệ thống thủy văn đa dạng, là nơi có sự chảy qua của sông Hồng và sôngTích Giang Với vị trí thuận lợi như vậy, giúp cải thiện hệ thống tưới tiêu cho hoạt độngsản xuất nông nghiệp trong toàn xã Lượng nước đáp ứng cho quá trình sản xuất luôn luônđược đáp ứng phù hợp với nhu cầu của người dân

1.1.4 Đặc điểm thổ nhưỡng

Đất đai xã Đường Lâm phần lớn có nguồn gốc hình thành từ quá trình phonghoá lâu đời của các loại đất đá,đá vôi,đá phiến thạchvà sa thạch được chia làm hainhóm chính sau:

- Nhóm đất gò đồi có hai loại chính đất đỏ vàng trên đá trung tính fôcphirít vàđất đỏ vàng trên đất sét

- Nhóm đất ruộng của Xã được hình thành do quá trình dốc tụ và đất phù sa củasông Hồng

1.1.5 Môi trường tự nhiên

- Xã Đường Lâm nằm trong vùng trung du là có nhiều cây xanh pháttriển,quang cảnh xanh sạch đẹp không bị ô nhiễm.Nhưng trong cuộc sống sinh hoạtcủa người dân,thêm vào đó là xung quanh nhà còn có những bụi rậm không được phátquang tạo điều kiện cho ruồi,muỗi và các dịch bệnhtồn tại ảnh hưởng đến sức khoẻ củacon người

- Môi trường nước: Hầu hết các hộ gia đình sử dụng nước giếng đào và giếngkhoan để sử dụng cho hoạt động sinh hoạt và sản xuất Quá trình sử dụng này được lưutruyền từ rất lâu đời chiếm khoảng 70-80% dân cư trong toàn xã Hiện tại có khoảng

20 – 30% số hộ được tiếp cận với nước sạch

- Đất đai: Cho đến nay hầu hết quỹ đất của xã đã được đưa vào sử dụng Tuynhiên vói diện tích đất chưa sử dụng còn là 4,53 ha chiếm 1,2% tổng diện tích tựnhiên Đây là một tiềm năng cho việc phát triển đất sản xuất nông nghiệp và phi nôngnghiệp

+ Nhóm đất nông nghiệp:

Tổng diện tích đất nông nghiệp là 176,3 ha, chiếm 45,3% diện tích tự nhiên của

xã, bao gồm các loại đất sau:

+ Đất sản xuất nông nghiệp: Toàn xã có 116,7 ha chiếm 30% tổng diện tích tựnhiên và chiếm 66,19% trong tổng diện tích nhóm đất nông nghiệp của Xã

+ Đất trồng cây hàng năm: Có diện tích 52 ha, chiếm 13,4 so với tổng diện tích

tự nhiên và 44,5% so với diện tích đất sản xuất nông nghiệp của xã, trong đó đất lúa là27,8 ha Đất trồng cây hàng năm chủ yếu là lúa, hoa màu, cây trồng vụ đông khác Đấttrồng cây hàng năm còn lại là 12,96 ha

+ Đất trồng cây lâu năm: Diện tích là 64,7 ha, chiếm 55,4% tổng diện tích đấtsản xuất nông nghiệp, chủ yếu trồng các loại cây ăn quả như vải, nhãn, hồng xiêm,táo

+ Đất mặt nước nuôi trồng thuỷ sản: Diện tích là 5,0 ha chiếm 2,8% tổng diệntích nhóm đất nông nghiệp của xã Loại đất này thường được sử dụng để nuôi trồngthuỷ sản nước ngọt, chủ yếu là thả cá

- Nhóm đất phi nông nghiệp :

Tổng diện tích là 208,17 ha chiếm 53,5% tổng diện tích đất tự nhiên của toàn xãbao gồm các loại đất sau:

+ Đất ở nông thôn 32,68 ha chiếm 15,7% diện tích đất phi nông nghiệp của xã.+ Đất chuyên dùng 160,26ha chiếm 41,2% so với tổng diện tích đất tự nhiên và76,9% so với diện tích nhóm đất phi nông nghiệp Trong tổng diện tích đất chuyêndùng, đất sử dụng vào mục đích công cộng chiếm tỷ lệ lớn nhất Những năm qua cáccấp các ngành đã quan tâm đến việc đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng của xã nên diệntích đất chuyên dùng ngày càng tăng

+Đất trụ sở cơ quan, công trình sự nghiệp: Diện tích đất xây dựng trụ sở cơquan có 0,16 ha chiếm 0,07% diện tích chuyên dùng

+ Đất có mục đích công cộng: Tổng diện tích là 59,02ha chiếm 28,36% diệntích đất chuyên dùng, bao gồm các loại sau: Đất giao thông 42,22 ha, đất cơ sở y tế0,06 ha, đất cơ sở giáo dục đào tạo 16,52 ha, đất chợ 0,24 ha.

+ Đất nghĩa trang, nghĩa địa: Toàn xã có 1 ha chiếm 0.4% tổng diện tích đất phinông nghiệp Đất làm nghĩa địa chưa được quy hoạch, quy định rõ ràng, nhiều nơi cònmang tính chất khoanh bao, tự chọn

+ Nhóm đất chưa sử dụng: Hiện tại diện tích nhóm đất chưa sử dụng của xã là4,53ha chiếm 1,2%so với tổng diện tích tự nhiên, trong đó chủ yếu là loại đồi núi chưa

sử dụng

1.2 Điều kiện xã hội của Làng cổ Đường Lâm

1.2.1 Dân số

Xã Đường Lâm có số dân khoảng hơn 10000người (năm 2014) Với mật độ dân

cư không nhỏ do người dân còn chưa duy trì theo kế hoạch hóa gia đình, tỷ lệ gia tăng

tự nhiên theo quy luật mà chưa có chế tài thống nhất xử lý các trường hợp sinh con thứ

3 trở lên

1.2.2 Giáo dục - đào tạo

Thực hiện tốt quá trình phổ cập giáo dục các cấp phù hợp và đảm bảo mục tiêu

đề ra của Phòng giáo dục và đào tạo Thị xã Sơn Tây

Tập trung chỉ đạo các trường hoàn thành tốt chương trình năm học 2013-2014.Trường THCS có 6 học sinh giỏi cấp thành phố, 3 em học sinh giỏi cấp thị xã Tiếp tụcthực hiện chương trình đổi mới giáo dục phổ thông và hưởng ứng các phong trào như

“Xây dựng trường học thân thiện học sinh tích cực”, “Xây dựng nhà trường văn hóa:

Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục ” Chỉ đạo các

trường tổ chức khai giảng năm học mới 2014-2015

Trình độ dân trí đang ngày càng được nâng cao bởi sự quan tâm của cộng đồngtrong toàn xã với nền giáo dục Tính trong toàn xã có 100% con em được đi học và đãđược phổ cập các cấp

1.2.3 Công tác Y tế

Duy trì khám chữa, chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân Năm 2014 tổng khámđược 10.240 lượt người Tổ chức ngày vi chất dinh dưỡng 01/6 và theo dõi dinhdưỡng: có 942 cháu từ 0 đến 60 tháng được cân đo chiều cao và 555 cháu được uốngVitamin A; 523 cháu được uống thuốc tẩy giun Thực hiện tốt công tác tiêm chủng mởrộng cho trẻ em trong độ tuổi Triển khai chiến dịch tiêm phòng sởi cho học sinh cáctrường Mầm Non, Tiểu học và THCS Từ đó cho thấy tình hình sức khỏe đã đượcquan tâm từ phía chính quyền và người dân Hàng năm đều có các chương trình tư vấn

về sức khỏe cộng đồng và thực hiện các biện pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng

1.2.4 Văn hóa

Cũng giống như các xã ở Việt Nam cổ truyền, các thôn tại xã Đường Lâm vớihơn một nghìn năm lịch sử xây dựng và phát triển còn lưu giữ được một kho tàng disản văn hóa rất phong phú, điển hình cả về di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phivật thể Hơn thế nữa, trên địa bàn xã Đường Lâm hiện nay, tuy đã bắt đầu bị trào lưu

đô thị hóa, thương mại hóa tác động nhưng không gian, cảnh quan môi trường của mộtlàng cổ vẫn còn được gìn giữ khá nguyên vẹn từ dáng vẻ, cảnh quan của vùng đất thổcanh, thổ cư đến quy hoạch đường làng, ngõ xóm truyền thống Đến Đường Lâm tacòn bắt gặp cổng làng Mông Phụ xây kiểu kiến trúc vì kèo gỗ mái dốc, trên mái lợpngói cổ truyền, những chiếc quán bên đường, điếm thờ của mỗi xóm đặt ngay cạnh cáccổng đi vào từng xóm, những chiếc giếng cổ xây bằng đá ong và những con đườnglàng nhiều chỗ còn nguyên nền đất nện, chỗ lát gạch chỉ nghiêng, những tường nhàxây bằng đá ong, đất nện là nguồn vật liệu sẵn có tại địa phương, tạo nên nét độc đáocủa một làng quê nằm ở vùng chuyển tiếp giữa trung du và đồng bằng giàu truyềnthống

Vốn là một làng quê có hơn một nghìn năm xây dựng và tồn tại liên tục, conngười ở đây, thế hệ nọ nối thế hệ kia, đã sáng tạo và gìn giữ một kho tàng di sản vănhóa vô cùng phong phú và bền vững Các mối quan hệ truyền thống trong làng xã xưakia còn được bảo lưu khá đầy đủ, điển hình trên mảnh đất này Mối quan hệ dòng máu(họ tộc theo huyết thống), mối quan hệ theo lớp tuổi (giáp), mối quan hệ theo nghềnghiệp (phường hội), mối quan hệ theo địa vực (xóm ngõ), mối quan hệ theo học vấn(phe) Mỗi mối quan hệ xã hội như vậy ở trong làng thôn đều được thể hiện qua cácthiết chế như đình, nhà thờ họ, nhà thờ tổ nghề, điếm, văn miếu v.v

1.3 Các tác động gây áp lực tới môi trường tại Làng cổ Đường Lâm

1.3.1 Dân số

Với sự phát triển của kinh tế, khoa học và công nghệdẫn đến tỷ lệ gia tăng dân

số tự nhiên (tỷ lệ sinh – tỷ lệ tử) ngày càng tăng Do đó môi trường phải chịu sức ép từcác như cầu:

+ Nhu cầu về sinh hoạt và sử dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên

+ Nhu cầu lao động ( làm nông nghiệp, thủ công nghiệp)

Với tốc độ gia tăng dân số ngày càng nhanh và sự phân bố dân cư không đồngđều tại xã Đường Lâm đã tạo ra sức ép rất lớn tới đất đai, nguồn cung cấp năng lượng

và tài nguyên thiên nhiên trong vùng Cùng với sự gia tăng dân số, ô nhiễm môi trường

1.3.2 Sự gia tăng của các ngành kinh tế tại Làng cổ Đường Lâm

Với ưu thế về địa lý và tiềm năng đa dạng để phát triển kinh tế - xã hội trongthời gian qua Đường Lâm đã có những bước phát triển mạnh mẽ toàn diện Cơ cấukinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực như các ngành: Nông lâm nghiệp (chiếm55%), tiểu thủ công nghiệp (chiếm 13%), thương mại- du lịch- dịch vụ (chiếm 33%)

54.60%

13.00%

32.40%

Cơ cấu các ngành kinh tế năm 2014

tại Xã Đường Lâm

Nông - lâm nghiệp Tiểu thủ công nghiệp Thương mại - du lịch - dịch vụ

Hình 1.1: Cơ cấu các ngành kinh tế năm 2014 tại Xã Đường Lâm

(Nguồn: Báo cáo phát triển kinh tế-xã hội năm 2014

và phương hướng phát triển năm 2015)

- Sản xuất nông nghiệp:

Nông nghiệp là một trong những ngành chính của xã Đường Lâm chiếm 70- 80%dân cư trong xã Với người dân Đường Lâm diện tích đất canh tác hiện có cùng thựctrạng là nông nghiệp là một ngành sản xuất lâu đời nên hầu hết các gia đình trong xãđến nay vẫn sinh sống phụ thuộc vào hoạt động sản xuất từ đồng ruộng Do đó nhữngnông sản được làm ra là nguồn cung cấp lương thực, thực phẩm chính cho người dântrong xã Mặc dù vất vả nhưng người dân vẫn bám trụ vào hoạt động canh tác và từ đótrở thành một trong những ngành phát triển manh trong xã, góp phần đưa nền kinh tếcủa Đường Lâm đi lên theo chiều hướng tích cực giảm tỷ lệ đói nghèo Với tổng diệntích gieo trồng năm 2014 là 696,5 ha so với chỉ tiêu kế hoạch đạt 100% Tổng sảnlượng các loại cây trồng ước đạt 3.627,4 tấn Trong đó diện tích lúa: 500 ha đạt năngsuất 60 tạ/ha, sản lượng = 3.000 tấn; cây ngô: 35ha đạt năng suất 45 tạ/ha, sản lượng =22,5 tấn; diện tích cây sắn 13,5ha, sản lượng 174,6 tấn, cây lạc 107ha, năng xuất19tấn/ha, sản lượng 184,3 tấn, cây rau màu các loại 41ha, năng suất 60 tấn/ha, đạt sảnlượng 246 tấn

Cùng với hoạt động sản xuất nông nghiệp thì chăn nuôi cũng là một trong nhữngngành có sự phát triển tương đối mạnh Với quy mô còn nhỏ lẻ hộ gia đình nhưng số

lượng gia súc, gia cầm như lợn, gà, ngan,… đang được người dân trong toàn xã nhânrộng quy mô tới nhiều gia đình đáp ứng nhu cầu của người dân trong toàn xã và ở khuvực lân cận Nhiều hộ gia đình đã mạnh dạn đầu tư giống, xây dựng trang trại đã đạtđược nhiều thành tích tăng thu nhập và được coi là một trong những hộ tiêu biểu tronghoạt động sản xuất kinh doanh tại địa phương Những thành tích này đã góp phần cảithiện cuộc sống người dân, tạo công ăn việc làm cho người nông dân trong nhữngngày nông nhàn Mặc dù vậy tình hình chăn nuôi phát triển ổn định trong toàn Xã vớitổng đàn trâu bò: 925 con, đàn lợn 3660 con, gia cầm 42.000 con do tình hình dịchbệnh, nhu cầu thị trường nên còn nhiều khó khăn cho việc tìm đầu ra nên quá trìnhphát triển phụ thuộc vào mùa vụ và chất lượng đàn gia súc, gia cầm.

Phạm vi của nông nghiệp kéo dài phạm vi toàn xã Đường Lâm, do đó nông nghiệpđược xem là động lực chi phối cho toàn xã Áp lực mà các hoạt động nông nghiệp của

xã gây ra cho môi trường được thể hiện ở sơ đồ Hình 1.2

Hình1.2: Sơ đồ phân tích cho động lực chi phối ngành “Nông nghiệp”

tại xã Đường Lâm

- Tiểu thủ công nghiệp

Thủ công nghiệp đang là một trong những hoạt động sản xuất song song vớihoạt động sản xuất nông nghiệp với quy mô sản xuất của các ngành nghề bị bó hẹp ởquy mô hộ gia đình Những sản phẩm từ lĩnh vực thủ công nghiệp chủ yếu phục vụ đờisống của nhân dân khu vực các xã Tuy nhiên trong những năm gần đây, Đường Lâmcũng đang ra sức đẩy mạnh sản xuất ngành nghề, chế biến hàng hóa nông sản, lươngthực thực phẩm để phục vụ người tiêu dùng do đó lĩnh vực tiểu thủ công nghiệp cũnggóp một phần không nhỏ sức ép tới môi trường

Các nghề tiểu thủ công nghiệp tại Xã Đường Lâm bao gồm:

+ Mây tre đan

+ Thủ công mỹ nghệ

+ Sản xuất gạch

- Áp lực mà các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp tại xã Đường Lâm được thểhiện qua sơ đồ Hình 1.3

Hình 1.3: Sơ đồ phân tích cho động lực chi phối ngành “Tiểu thủ công nghiệp”

tại xã Đường Lâm

- Thương mại - du lịch, dịch vụ

Làng cổ Đường Lâm là một điểm du lịch hấp dẫn du khách Đây là ngôi làng cổduy nhất của Việt Nam được công nhận là làng thuần Việt cổ của nền văn minh lúanước Đường Lâm còn có lăng Ngô Quyền, đền thờ thám hoa Giang Văn Minh, đìnhlàng Mông Phụ Đặc biệt là chùa Mía, ngôi chùa gắn liền với sự phát triển của ĐườngLâm, nơi lưu giữ 287 pho tượng quý hiếm vào bậc nhất của Việt Nam Với những lợithế như vậy việc phát triển tốt du lịch sẽ đẩy mạnh ngành dịch vụ và giải quyết đượcviệc làm cho người dân địa phương.Các hoạt động thương mại – du lịch – dịch vụ tạiĐường Lâm là một thế mạnh cần phải duy trì và phát triển tuy còn gặp nhiều khókhăn, bất cập trong công tác quản lý, quy hoạch phát triển

Các chính sách xã hội để đầu tư cho máy móc và thiết bị sản xuất là khôngnhiều Nhiều khu vực trong xã vẫn chưa có nước sạch để sử dụng Do đó lĩnh vựcthương mại – du lịch – dịch vụ tại xã Đường Lâm có thể bị đe dọa bất cứ lúc nào bởicác sức ép từ các hoạt động chi cho việc phát triển thế mạnh của xã

- Áp lực từ các hoạt động thương mại – du lịch – dịch vụ của xã Đường Lâmđược thể hiện qua Hình 1.4:

Hình 1.4: Sơ đồ phân tích cho động lực chi phối ngành “Thương mại du lịch

-dịch vụ” tại xã Đường Lâm

Tác động của các hoạt động tăng trưởng kinh tế tới môi trường:

- Tác động tiêu cực:

+ Môi trường đất ngày càng bị suy thoái do sử dụng nhiều hóa chất, chất thải từcác hoạt động sản xuất nông nghiệp và các xưởng sản xuất làng nghề Diện tích đấtnông nghiệp bị thu hẹp do việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất như xây dựng cáccông trình hạ tầng và tiềm ẩn nguy cơ làm mất an ninh lương thực

+ Môi trường nước: chất lượng nước mặt ở các con sông chảy qua Đường Lâmcòn khá tốt nhưng nước mặt ở các ao, hồ trong xã thì đang bị thay đổi về chất lượngnước khiến nhiều người lo ngại Bên cạnh đó là chất lượng nước ngầm tại giếng củanhiều hộ dân hiện không thể sử dụng được do có màu đục, mùi tanh

+ Môi trường không khí: chất lượng không khí ở Đường Lâm nói chung cònkhá tốt Thế nhưng việc gia tăng các phương tiện giao thông cũng đang gây ô nhiễmkhông khí bên cạnh đó là khí thải và bụi của các xưởng mộc nhà máy mây tre đan, lògạch thủ công đã làm cho nồng độ khí ô nhiễm ngày một gia tăng gây khó khăn chocác hoạt động sinh hoạt và ảnh hưởng nhiều tới sức khỏe người dân trong toàn xã

CHƯƠNG II: HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG TẠI LÀNG CỔ ĐƯỜNG LÂM

2.1 Nước mặt

Nguồn nước mặt của Đường Lâm khá dồi dào với lượng nước mặt lớn như:Sông Hồng, Sông Tích Giang, và ao của các làng Trước đây, nguồn nước mặt lànguồn cung cấp nước sinh hoạt cho người dân tại nhiều làng trong Xã Nước ở các aođược người dân sử dụng để giặt giũ, vệ sinh cá nhân Tuy nhiên ngày nay nước củanhững con sông và ao này không được sử dụng cho mục đích này nữa mà được ngườidân sử dụng cho hoạt động cấp nước cho tưới tiêu phục vụ công tác sản xuất nôngnghiệp; ngoài ra nhiều hộ gia đình còn sử dụng ao để nuôi những loại thủy sản như cá,tôm, cua,… phục vụ cho đời sống của mình và của cộng đồng dân cư xung quanhtrong toàn Xã

Tuy nhiên, ngày nay cùng với sự phát triển của đất nước và địa phương, cáchoạt động của con người ngày càng tăng lên đặc biệt là hoạt động sản xuất và sinhhoạt Người dân Đường Lâm ngày càng sử dụng nhiều hóa chất, thuốc bảo vệ thực vậtcho hoạt động sản xuất nông nghiệp, nước thải của các nhà máy mây tre đan Bên cạnh

đó là nước thải sinh hoạt của các hộ gia đình, nước thải và chất thải chăn nuôi đượcthải trực tiếp xuống các ao và sông làm cho nhiều ao giờ không còn sử dụng được nữa.Người dân xung quanh thấy rõ được sự thay đổi chất lượng nước của các sông và aonày

Hoạt động quan trắc tại sông và ao trên địa bàn xã Đường Lâm cho thấy:

Bảng 2.1: Quan trắc các thông số chất lượng nước mặt tại

xã Đường Lâm năm 2014

(Nguồn: Nhóm nghiên cứu thực hiện)

1

NMST1 Sông Tích Giang – Đoạn

chảy qua thôn Mông Phụ(trạm bơm thôn Mông Phụ)

là nơi cung cấp nước tướitiêu chính cho sản xuấtnông nghiệp của thônMông Phụ, thôn CamThịnh và thôn Phụ Khang

bơm thôn Hà Tân) là nơicung cấp nước tưới tiêucho sản xuất nông nghiệpcủa thôn Đông Sàng, HàTân, Hưng Thịnh.

NMĐG1 Ao làng thôn Đoài Giáp

-nằm ở trung tâm thôn Đoàigiáp là nơi tiếp nhận toàn

bộ nước thải, nước thảisinh hoạt, chăn nuôi, sảnxuất của người dân thônĐoài Giáp, Mông Phụ,Đông Sàng

NMVM1 Hồ Văn Miếu – nằm tại

thôn Văn Miếu; là thôn nơi

có xưởng hoạt động mâytre đan

20

40

60

Hàm lượng TSS trong nước mặt

tại xã Đường Lâm

TSS QCVN 08:2008/BTNMT

Nồng độ BOD5 trong nước mặt

tại xã Đường Lâm

BOD5 QCVN 08:2008/BTNMT

Nồng độ COD trong nước mặt

tại xã Đường Lâm

COD QCVN 08:2008/BTNMT

Nồng độ Coliform trong nước mặt

tại xã Đường Lâm

Coliform QCVN 08:2008/BTNMT

Từ các số liệu quan trắc trên ta có thể thấy các thông số quan trắc từ sông Hồng

và Tích Giang là hai con sông chảy qua địa phận xã Đường Lâm thì các thông số đềuvượt tiêu chuẩn cho phép cho thấy các hoạt động sinh hoạt và sản xuất của người dânđịa phương cũng như ở thượng nguồnđã làm ảnh hưởng nhiềutới chất lượng nướcsông Mặc dù vậy theo thói quen người dân vẫn phải sử dụng nước 2 con sông này chomục đích tưới tiêu, nuôi trồng thủy sản để phục vụ nhu cầu cuộc sống của mình

Còn với các ao nhân tạo nằm trên địa bàn xã (Ao làng Đoài Giáp, Đông Sàng

và Hồ Văn Miếu)do các ao, hồ này thường năm ở giữa làng do quy hoạch từ lâu nênthường là nơi chưa nước thải sinh hoạt và sản xuất của các hộ gia đình Bên cạnh đó

do không được hòa trộn, pha loãng từ các nguồn khác nên với mức độ xả thải củangười dân như vậy thì có tác động không nhỏ tới chất lượng nước ao điển hình là aolàng Đoài Giáp với nồng độ COD, DO, Coliform đều vượt quá tiêu chuẩn cho phép từ1-1,5 lần Thực tế cho thấy nước ao của làng Đoài Giáp, Đông Sàng và một số làngkhác đều không thể sử dụng được, hoạt động chăn nuôi tại các ao này đều không thểduy trì do đó hầu hết các ao trở thành ao chết gây ảnh hưởng nhiều tới cuộc sốngngười dân

Chất lượng nước tại các sông, suối, ao, hồ trên địa bàn xã trong những năm trởlại đây đã và đang bị suy giảm, đặc biệt là các đoạn sông chảy qua địa bàn xã và các

ao, hồ tại các thôn có chỉ tiêu TSS, BOD5 quan trắc đều vượt quy chuẩn cho phép.Các nguồn chính gây ô nhiễm nguồn nước mặt như sau:

- Quy hoạch từ lâu đời: Do làng cổ Đường Lâm có sự hình thành từ lâu đời,trước kia cha ông ta đã xây dựng hệ thống thoát nước dẫn ra các ao làng Cho đến nayvẫn chưa có hệ thống dẫn và chứa nước thải sinh hoạt do đó mọi hoạt động của ngườidân đều dẫn ra các ao làng

- Khai thác cát sỏi trên hệ thống sông Hồng: Hầu hết quá trình khai thác cát, sỏiđều do người dân Hà Tân, Hưng Thịnh thực hiện Việc khai thác không đúng quytrình, quy định đã làm thay đổi dòng chảy một số đoạn sông

ở địa hình gò đồi như Thôn Cam Lâm, Thôn Phụ Khang thì để đào một giếng hay

Kết quả điều tra nguồn nước sinh hoạt của người dân xã Đường Lâm (%)

Hình 2.2: Kết quả điều tra nguồn nước sinh hoạt sử dụng tại xã Đường Lâm

(Nguồn: Báo cáo phát trienr kinh tế-xã hội xã Đường Lâm năm 2014 và phương

hướng phát triển năm 2015)

Tuy nhiên ngày nay cùng với sự gia tăng của các loại hóa chất, chất thải của các hoạt

động sinh hoạt, sản xuất của con người đã phần nào làm suy giảm chất lượng nước

dưới đất tại xã Đường Lâm, tại nhiều khu vực với sự phát triển của các nghề mây tre

đan, nhuộm vải,… đã xuất hiện những hiện tượng nước bơm lên có mùi tanh, đục và

nổi váng

Trước tình trạng đó, hoạt động quan trắc nước ngầm tại Xã Đường Lâm cho thấy:

Bảng 2.2: Quan trắc các thông số chất lượng nước ngầm tại

xã Đường Lâm năm 2014

(Nguồn: Nhóm nghiên cứu thực hiện)

1

NNMP1 Giếng đào nhà ông

Nguyễn Văn Minh –thôn Mông Phụ- Trungtâm làng cổ Đường Lâm

Đông Sàng – phía ĐôngBắc của Làng cổ ĐườngLâm

NNVM1 Giếng khoan nhà ông

Hà Văn Chiến- thônVăn Miếu là nơi gần vớixưởng may tre đan(khoảng 100m) – phíaĐông Làng cổ ĐườngLâm

NNHT1 Giếng khoan nhà ông

Đinh Văn Công- thôn

Hà Tân cách sông Hồng150m- Phía Bắc Làng

Hàm lượng Asen trong nước ngầm

tại xã Đường Lâm

Asen quan trắc QCVN 09:2008/BTNMT

Hàm lượng Chì trong nước ngầm

tại xã Đường Lâm

Chì quan trắc QCVN 09:2008/BTNMT

Hàm lượng Coliform trong nước ngầm

tại xã Đường Lâm

Coliform quan trắc QCVN 09:2008/BTNMT

Hình 2.3: Các thông số quan trắc nước ngầm tại xã Đường Lâm

Từ biểu đồ ta có thể thấy hầu hết các thông số quan trắc tại các giếng đào, giếng khoantại một số hộ gia đình trong xã hầu hết các thông số đều nằm trong tiêu chuẩn chophép Tuy nhiên còn thông số độ đục và Coliform có tỷ lệ còn cao đó là một trongnhững nguyên nhân gây nên tình trạng các giếng nước của người dân trong xã có tìnhtrạng đục, nhiều cát, nổi váng và có mùi tanh Điều này cho thấy chất lượng nướcgiếng của nhiều gia đình vẫn không được đảm bảo Nguyên nhân của quá trình này là

do các hoạt động sinh hoạt, sản xuất của các làng nghề dệt nhuộm, hoạt động sản xuấtnông nghiệp của người dân phần nào tác động tới chất lượng nước dưới đất

Nhiều gia đình đến nay đã không thể sử dụng nước giếng mà phải dùng nhờ nhà hàngxóm Với thực trạng như vậy nhiều hộ gia đình đã và đang sử dụng các loại máy lọcnước Nano để làm sạch nước để sinh hoạt hàng ngày Có những hộ thì lọc qua các bểcát, sỏi để sử dụng Nhiều hộ gia đình ở thôn Cam Lâm và thôn Phụ Khang do nằm ởđịa hình gò đồi cao nên tình hình tiếp cận với nước giếng là rất khó khăn Có nhiều hộkhoan giếng tới 40-50m mà không có nước Do đó rất khó khăn trong quá trình sinhhoạt của người dân tại hai thôn này

gIÊ

Với nhiều biện pháp cải thiện chất lượng nước khác nhau của nhiều hộ gia đình Tuynhiên, vẫn chưa thể cải thiện Điều mà nhiều người dân trong xã Đường Lâm mongmuốn lúc này là có nước sạch cấp từ nhà máy để người dân cảm thây được an tâm hơn.

2.3 Môi trường không khí

Tại Đường Lâm với những hoạt động sinh hoạt của người dân như sử dụng bếp than tổong, đốt rơm rạ sau quá trình thu hoạch nông sản và các hoạt động sản xuất như mâytre đan, nung gạch của các lò gạch thủ công và nghề mộc, các xưởng thủ công mỹnghệ đã và đang gây nên nhiều bức xúc ảnh hưởng lớn tới đời sống người dân Mặc dùnhững hoạt động này không thường xuyên gây ra những tác động, chỉ mang tính chấttheo chu kỳ và không đồng nhất về thời gian thực hiện nhưng đã phần nào làm chochất lượng môi trường không khí của Đường Lâm bị ảnh hưởng

Theo kết quả quan trắc tại các vị trí khác nhau về chất lượng môi trường không khí ta

có thể thấy:

- Đối với hàm lượng bụilơ lửng:

Bảng 2.3: Quan trắc hàm lượng bụi tại xã Đường Lâm năm 2014

(Nguồn: Nhóm nghiên cứu thực hiện)

TT Ký hiệu mẫu Vị trí lấy mẫu Hàm lượng(mg/m 3)

QCVN 05:2013/BTNMT (trung bình 1 giờ)

(mg/m 3 )

Trường mầm non xãĐường Lâm nằm tại ngã

tư thôn Mông Phụ vànằm cách 70m với cácxưởng mộc, may màn,

…

Sân đình Mông PhụTrung tâm làng cổ

Nhà bà Phan Thị Tâm,nằm tại thôn Phụ Khang– phía Tây Nam Làng

0 0.2 0.4 0.6

Hàm lượng bụi tại xã Đường Lâm

Hàm lượng QCVN 05:2013/BTNMT

Hình 2.4: Hàm lượng bụi quan trắc tại xã Đường Lâm

Qua biểu đồ ta có thể thấy hàm lượng bụi tại các điểm lấy mẫu có sự khác biệt rất lớn

Do tại xã Đường Lâm các hoạt động sản xuất của các xưởng mộc, mây tre đan lànhững ngành có tỷ lệ phát sinh bụi lớn Tuy nhiên những xưởng này lại không đượcquy hoạch thành khu mà nằm nhỏ lẻ, rải rác tại nhiều khu vực trong xã hầu hết là do

hộ gia đình xây dựng và tự ý sản xuất Vậy nên, tại trường mầm non Đường Lâm làđiểm trung tâm nằm giao cắt giữa đường giao thông chính của xã và xung quanh cónhiều các cơ sở sản xuất hoạt động Tại thời điểm quan trắc là từ 9h sáng đến 6 giờchiều là lúc mà nồng độ bụi tại đây diễn ra mạnh nhất đặc biệt là khoảng 3 giờ chiều.Còn tại điểm quan trắc Chợ Mía Đông Sàng, là nơi hoạt động của hoạt động mua bán

và có các làng nghề may mặc, xay xát, mây tre đan, lò gạch… nên cũng tùy vào thờiđiểm quan trắc mà hàm lương bụi tăng hay giảm Vậy nên, qua hoạt động quan trắcthấy hàm lượng bụi của hai điểm quan trắc Trường mầm non Đường Lâm và Chợ Mía

là hai khu vực có hàm lượng bụi vượt tiêu chuẩn cho phép từ 1,4 đến 1,8 lần

- Đối với chất lượng môi trường xung quanh:

Bảng 2.4: Quan trắc các thông số chất lượng không khí năm 2014

(Nguồn: Nhóm nghiên cứu thực hiện)

(mg/l)

1

KKMN1 Trường mầm non xã

Đường Lâm nằm tại ngã

tư thôn Mông Phụ vànằm cách 70m với cácxưởng mộc, may màn,

0 100 200 300 400

Nồng độ CO tại xã Đường Lâm

Nồng độ QCVN 05:2013/BTNMT

Nồng độ S02 tại xã Đường Lâm

Nồng độ QCVN 05:2013/BTNMT

Nồng độ NO2 tại xã Đường Lâm

Nồng độ QCVN 05:2013/BTNMT

Hình2.5: Các thông số không khí quan trắc tại xã Đường Lâm

Qua biểu đồ ta thấy hầu hết các hàm lượng chất ô nhiễm như CO, SO2 và NO2 đềukhông vượt tiêu chuẩn cho phép bởi tại nhiều thời điểm khác nhau thì hàm lượng của

mỗi thông số đều khác nhau và các hoạt động sinh ra khí thải chỉ vào thời điểm nhấtđịnh Chỉ có thông số CO tại ngã tư Đông Sàng là vượt tiêu chuẩn do tại làng này cóhoạt động của các làng nghề như dệt nhuộm, mây tre đan và hoạt động của các lògạch, cùng với đó là quá trình đốt các loại rác thải sau mỗi buổi họp chợ làm gia tăngnồng độ khí ô nhiễm Chất lượng không khí tại xã Đường Lâm còn khá tốt như thônMông Phụ, Đoài Giáp, Cam Thịnh, Phụ Khang,… là những thôn có ít những hoạt động

có hại tới môi trường không khí

Bên cạnh đó, hoạt động chăn nuôi của người dân trên địa bàn xã cũng gây ra mùi xú uếlàm ảnh hưởng nhiều tới các hoạt động của người dân Do không có sự quy hoạch,những cơ sở chăn nuôi được xây dựng ở giữa làng trong vùng sinh hoạt của người dân.Mỗi lần đi qua những khu vực này mọi người đều cảm thấy mùi khó chịu từ các dãy nhà chăn nuôi bốc lên đặc biệt là những ngày nắng nóng, mùi xú uế này sẽ khuếch tánvào không khí lan tỏa khắp các ngõ xóm gây mất mỹ quan và đời sống người dân cũng

bị ảnh hưởng Bên cạnh đó còn có những tác động từ mùi hóa chất trong hoạt động sảnxuất các sản phẩm từ gỗ Các xưởng sản xuất cũng là do hộ gia đình tự phát mọc lên ởtrong khu dân cư Với mỗi các hoạt động của xưởng đặc biệt là phun hóa chất chốngmối mọt, tạo thẩm mỹ đã phần nào làm khuếch tán mùi ra môi trường làm ảnh hưởngđến người dân sống xung quanh đặc biệt là người già và trẻ nhỏ

2.4 Môi trường đất

Diện tích đất tự nhiên của xã là 429,77ha, trong đó đất nông, lâm nghiệp chiếm 45,3%,đất phi nông nghiệp chiếm 53,5%, đất chưa sử dụng chiếm 1,2%

Hình 2.6: Tỷ lệ đất sử dụng của xã Đường Lâm

(Nguồn: Báo cáo phát triển kinh tế-xã hội xã Đường Lâm năm 2014 và phương hường

phát triển năm 2015)

Cơ cấu sử dụng các loại đất những năm gần đây thay đổi không lớn, phần lớn diện tíchđất trên địa bàn xã được sử dụng cho hoạt động nông, lâm nghiệp Những năm gần đâyđất trồng có xu hướng giảm dần do sử dụng đất để xây dựng cơ sở hạ tầng, đường giaothông… Tại một số xã vùng sâu vẫn tồn tại chặt phá rừng, đốt nương rẫy, khai tháckhoáng sản gây ô nhiễm và suy thoái đất

Với hoạt động sản xuất nông nghiệp là chủ yếu chiếm 70 – 80% hoạt động của dân cưtrong toàn xã Do đó đất là một trong những môi trường góp phần ảnh hưởng nhiều tớihoạt động sống của người dân Trong quá trình canh tác của mình người dân đã vàđang sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật nhằm làm giảm tác động của các sinh vật

có hại tới mùa màng và sản lượng nông sản Loại thuốc bảo vệ thực vật được ngườidân sử dụng chủ yếu là thuốc trừ sâu, thuốc trừ nấm, thuốc trừ bệnh, thuốc diệt cỏ,

Do sự hiểu biết còn hạn chế và mức độ thâm nhập kỹ thuật về thuốc bảo vệ thực vậtcòn chưa rộng khắp nên nhiều người dân trên địa bàn xã vẫn còn sử dụng thuốc bảo vệthực vật không rõ nguồn gốc thường có xuất xứ từ Trung Quốc hoặc không có sự quantâm về hãng thuốc bảo vệ thực vật gây ảnh hưởng đến nông sản và đặc biệt là các loạithuốc phục vụ cho việc trồng rau

45.30%

53.50%

1.20%

Tỷ lệ đất sử dụng của xã Đường Lâm

Đất nông nghiệp Đất phi nông nghiệp Đất chưa sử dụng

Việt Nam sản xuất Trung Quốc sản xuất Không quan tâm tới hãng 15%

30%

55%

Hãng thuốc bảo vệ thực vật được người dân Xã Đường Lâm sử dụng

Hình 2.7: Các hãng thuốc bảo vệ thực vật được người dân xã Đường Lâm sử dụng (Nguồn: Báo cáo tình hình phát triển kinh tế-xã hội năm 2014 và phương hướng năm

2015)

Quá trình này đã và đang phần nào làm cho đất trên địa bàn xã bị suy giảm về chấtlượng: lượng màu mỡ, mùn chất dinh dưỡng bị giảm đi thay vào đó là đất bị chua hóa,khô cứng Hàm lượng thuốc bảo vệ thực vật tồn dư trong đất ngày càng nhiều do liềulượng thuốc được người dân sử dụng không đúng quy trình Bên cạnh đó với quá trìnhcanh tác không hợp lý không để cho đất nghỉ hoặc không bón vôi rửa chua, bón phântăng lượng màu mỡ cho đất cũng góp phần làm suy thoái chất lượng đất

Lượng phân bón hóa học sử dụng tại xã Đường Lâm còn ở mức thấp, người dân vẫnchú trọng sử dụng rộng rãi các loại phân bón hữu cơ như phân chuồng, phân xanh dogiá thành phân bón hóa học tăng cao và các nguồn phân bón hữu cơ sẵn có từ hoạtđộng chăn nuôi gia súc, gia cầm tại địa phương Tuy nhiên, việc sử dụng phân bón hóahọc cũng đã và đang gây ảnh hưởng đến đất nông nghiệp do người dân sử dụng phânbón chưa đúng kỹ thuật nên hiệu quả phân bón thấp; kỹ thuật canh tác chưa hợp lý,chưa có sự cân đối giữa các loại phân (đạm, lân, kali, phân chuồng); chất lượng phânbón không đảm bảo, hiện nay việc đánh giá chất lượng phân bón chưa được thườngxuyên và liên tục, vẫn còn tồn tại trên thị trường những loại phân không đảm bảo chấtlượng

2.5 Quản lý chất thải rắn

Chất thải rắn tại xã Đường Lâm hầu hết là rác thải thải ra trong quá trình sinh hoạt vàsản xuất của con người Trong những năm trở lại đây, tỷ lệ rác thải tại xã Đường Lâmđang ngày càng gia tăng về trữ lượng, đa dạng về thành phần và tính chất độc hại chủ

yếu được phát sinh trong hoạt động sinh hoạt của người dân Theo ước tính mỗi ngàyngười dân Đường Lâm thải ra ngoài môi trường 0,5 kg rác thải sinh hoạt.

Bảng 2.5: Lượng rác thải phát sinh trong các năm tại xã Đường Lâm

(Nguồn:Báo cáo tổng kết năm 2014 xã Đường Lâm)

Bên cạnh đó, Đường Lâm là một xã thuần nông do đó hoạt động nông nghiệp là chủyếu chiếm 70% hoạt động phát triển của địa phương Rác thải từ các hoạt động sảnxuất nông nghiệp chủ yếu là các bao bì, chai lọ hóa chất bảo vệ thực vật,… chúng đều

là những là nguồn chất thải thuộc danh mục độc hại tuy nhiên việc thu gom còn rất hạn

chế Sau khi được sử dụng người nông dân thường "tiện thể" vứt ngay tại bờ ruộng,góc vườn hoặc nguy hiểm hơn là kênh mương, có trường hợp còn vứt xuống ao, hồ,…ảnh hưởng lớn tới nguồn nước mặt và nước ngầm của địa bàn Bên cạnh đó rác thảiphát sinh trong hoạt động sản xuất của làng nghề và du lịch đang gia tăng về trữ lượng.Với các làng nghề như mây tre đan, dệt nhuộm, lò gạch,… là những ngành nghề có tỷ

lệ phát thải lớn cùng với nhu cầu của người dân ngày càng tăng nên không thể tránhkhỏi sự gia tăng của chất thải rắn trong hoạt động sản xuất các sản phẩm này

Thực tế hiện nay, vấn đề rác thải hầu như chưa được quan tâm xử lý: Đối với rác thảisinh hoạt người dân xử lý chủ yếu bằng phương pháp chôn lấp, đốt không đáp ứngđược yêu cầu kỹ thuật, vệ sinh môi trường ngoài ra nhiều hộ chọn cách vứt ra ao, sông.Đối với rác thải đồng ruộng như bao bì, chai lọ thuốc bảo vệ thực vật hiện nay hầunhư chưa được xử lý an toàn, hợp vệ sinh.Bao bì thuốc bảo vệ thực vật sau khi thugom cùng với bao bì phân bón hóa học thường được đem đốt hoặc chôn lấp ở xa khudân cư, nhiều trường hợp người dân còn thu chung với rác thải sinh hoạt gây khó khăncho công tác phân loại và xử lý

40.00%

25.00%

10.00%

25.00%

Cách xử lý rác của người dân xã Đường Lâm

Thu gom Vứt ra ao, sông Chôn lấp Đốt

Hình 2.8: Cách xử lý rác của người dân xã Đường Lâm (Nguồn: Báo cáo tình hình phát triển kinh tế-xã hội năm 2014 và phương hướng năm

2015)

3.1 Tác động của môi trường tới phát triển kinh tế

Các hoạt động kinh tế - xã hội ngày càng phát triển nhưng công tác bảo vệ môi trườnghiện nay lại chưa đáp ứng được sự phát triển đó Cùng với sức ép của sự gia tăng dân

số, phát triển kinh tế, quá trình công nghiệp hóa, sức ép của ô nhiễm môi trường môitrường lên kinh tế - xã hội cũng ngày càng tăng mạnh Nếu sự phát triển không đồngthời với bảo vệ môi trường sẽ không bền vững, tiềm ẩn những nguy cơ suy thoái trongtương lai

Những ảnh hưởng đến sức khỏe con người cùng với những căn bệnh lạ nguy hiểm gâyảnh hưởng lớn đến kinh tế - xã hội trên địa bàn xã Hầu hết người dân sử dụng nguồnnước mặt cho sinh hoạt và sản xuất, ảnh hưởng của sự suy giảm chất lượng nguồnnước lại càng đặc biệt quan trọng, phát sinh nhiều chi phí chi cho việc xử lý, tăng chiphí xử lý nước làm giá nước tăng cao Tình trạng thiếu nguồn nước trầm trọng ở cácthôn Phụ Khang và Cam Lâm cũng có những ảnh hưởng nhất định đến việc sản xuấtđặc biệt là vào mùa vụ, từ đó sự phát triển về kinh tế và xã hội của địa phương cũng bịảnh hưởng

28.94%

50.00%

Ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường tới sản xuất nông nghiệp tại xã Đường Lâm

(Nguồn: Phiếu điều tra tại Xã Đường Lâm)

Hình 3.1: Ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường tới phát triển nông nghiệp

xã Đường Lâm

Ngoài ra thiệt hại về kinh tế do ô nhiễm không khí ảnh hưởng đến sức khỏe baogồm các khoản chi phí: Chi phí khám và thuốc chữa bệnh, tổn thất mất ngày công laođộng do phải nghỉ ốm, tổn thất thời gian của người nhà chăm sóc người ốm cũng tạo

ra sự ảnh hưởng tới sự phát triển của xã hội do trì trệ trong sản xuất không đáp ứngđược nhu cầu của khách hàng

Cây lương thực, rau màu là nguồn thu nhập chính của đại bộ phận người dân

xã Đường Lâm Tuy nhiên nhiều khu vực bị ảnh hưởng bởi hoạt động sản xuất củangười dân trong quá trình làm gạch thủ công ảnh hưởng đến độ phì nhiêu của đất đai,mất đất canh tác do vậy việc thoái hóa là không thể tránh khỏi dẫn đến phải sử dụng

phân bón nhiều hơn Một số thôn như Cam Lâm, Đông Sàng, Phụ Khang hoạt độngnông nghiệp đang gặp rất nhiều khó khăn khi mà chất lượng đất đang ngày càng giảm

đi, đất khô và ít màu mỡ hơn Bên cạnh đó,khói lò gạch làm cho các vườn cây, vùngtrồng lúa không phát triển được, có cây ra hoa nhưng không thể đậu quả, ảnh hưởngđến năng suất hoa màu, khiến thu nhập của người dân giảm mạnh

Môi trường ô nhiễm, khí hậu thay đổi dẫn đến xuất hiện nhiều dịch bệnh trêngia súc, gia cầm hơn ảnh hưởng đến đời sống của nhiều hộ gia đình trong xã Tại xãĐường Lâm trong những năm gần đây xảy ra nhiều dịch bệnh trên động vật (dịch lởmồm long móng trên gia súc; tụ huyết trùng trên đàn trâu, bò, lợn; bệnh Niu Cát Sơn,cúm gia cầm, cúm H5N1 trên đàn gia cầm…), hàng năm nhà nước phải chi trả một sốtiền tương đối lớn để ngăn ngừa, ứng phó với các dịch bệnh này

Tình trạng ô nhiễm gia tăng sẽ ảnh hưởng tới hoạt động khai thác du lịch của

xã Đường Lâm Ngày nay với Đường Lâm hoạt động du lịch là một trong những hoạtđộng góp phần làm tăng thu nhập của người dân Họ được giới thiệu phong tục và cácsản phẩm làng nghề do chính tay họ làm ra tới tay du khách thập phương trong vàngoài nước Nếu ô nhiễm môi trường xảy ra nhiều với quy mô rộng thì lượng khách tớiđây sẽ giảm đi ảnh hưởng đến thu nhập của người dân nói riêng và sự phát triển kinh

tế và quy hoạch ngành công nghiệp không khói của địa phương

Mất mĩ quan, cảnh quan tại các địa điểm du lịch

3.2 Tác động của môi trường tới sức khỏe con người

Với người dân Đường Lâm thì mỗi làng lại có một tác động môi trường khácnhau và nhận thức về môi trường khác nhau Với những vấn đề môi trường mang lạithì những tác động của môi trường tới sức khỏe người dân được thể hiện ở các mức

độ Theo điều tra của nhóm về tình hình ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường tới cộngđồng dân cư trong toàn xã được thể hiện trong hình:

Không ảnh hưởng Ít ảnh hưởng Ảnh hưởng nhiều Không quan tâm 10.53%

34.21%

44.74%

10.53%

Mức độ ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường tới sức khỏe người dân xã Đường Lâm

Hình 3.3: Mức độảnh hưởng của ô nhiễm môi trường tới sức khỏe người dân xã

Đường Lâm (Nguồn: Phiếu điều tra tại Xã Đường Lâm)

Từ biểu đồ ta có thể thấy những nhận thức của người dân trong xã là khác nhau Cácvấn đề về môi trường không được quan tâm và hệ quả mà nó đem lại cho con ngườicũng không được chú trọng Người dân chỉ quan tâm tới sức khỏe khi tình trạng bệnhphát ra bên ngoài có khi là đã quá nặng Với tình trạng môi trường như của ĐườngLâm thì số người phải chịu ảnh hưởng của môi trường là chưa cao nhưng hiện naynhững căn bệnh như ung thư và những bệnh lạ ngày càng xuất hiện nhiều trên địa bànxã

23.68%

31.58%

26.32%

18.42%

Các bệnh thường gặp hiện nay trên địa bàn xã Đường Lâm

Hình 3.4: Các bệnh thường gặp trên địa bàn xã Đường Lâm

(Nguồn: Phiếu điều tra tại Xã Đường Lâm)

Mắc các bệnh nan y, Mắc các bệnh về hô Thường xuyên cảm thấy Khác khó chữa (ung thư, dị hấp, ngoài da… khó chịu, mệt mỏi

tật bẩm sinh…)

- Tác động do ô nhiễm môi trường nước

Nước là một trong những tài nguyên quan trọng đối với cuộc sống của con người Nó

có vai trò đáp ứng nhu cầu của con người trong sinh hoạt và sản xuất của con người.Tuy nhiên, ngày nay cùng với sự phát triển của xã hội và đất nước nguồn nước đang bịsuy giảm về trữ lượng và chất lượng Các nguồn nước trở thành là đường truyền bệnhrất nguy hiểm Ô nhiễm môi trường nước tác động trực tiếp đến sức khỏe con người lànguyên nhân gây các bệnh như tiêu chảy (do vi khuẩn, vi rút, vi sinh vật đơn bào,…),

tả, thương hàn, viêm gan A, giun, sán Các bệnh này gây suy dinh dưỡng, làm thiếumáu, thiếu sắt nhất là ở trẻ em

Khi lượng nước sử dụng tăng lên có nghĩa là lượng nước thải cũng tăng lên và khảnăng thấm của đất bị quá tải với tình trạng ởxã Đường Lâm chưa có hệ thống thu gomnước thải chủ yếu là thải ra sông, hồ và các làng sẽ là nơi chứa các mầm mống gâybệnh Mặt khác nguồn nước của xã Đường Lâm sử dụng chủ yếu là nước giếng khan,giếng đào, tỷ lệ người dân được sử dụng nước sạch do Thị xã Sơn Tây cấp là rất ít,nguồn nước này đang bị suy giảm về trữ lượng và chất lượng nước giếng của nhiều hộgia đình trong xã ngày nay đã có tình trạng đục, nổi vàng và có mùi tanh không thể sửdụng trực tiếp được mà phải qua hệ thống lọc do gia đình tự trang bị

- Tác động do ô nhiễm môi trường không khí

Mặc dù tại Đường Lâm môi trường không khí vẫn còn khá tốt tuy nhiên ngày nay với

sự gia tăng của các lò gạch thủ công, các ngành sản xuất làng nghề hộ gia đình tự phát

đã làm cho không khí bị ảnh hưởng trầm trọng Môi trường không khí bị ô nhiễm bị tác động trực tiếp và đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp là sức khỏe cộng đồng dân cư trong toàn xã Nhiều người làm việc tại các lò gạch thủ công, mây tre đan, xưởng mộc

và nhiều nghề khác thường bị mắc các bệnh nghề nghiệp như điếc do làm việc ở trong môi trường có tiếng ồn cao và liên tục, bệnh phổi là bệnh phổ biến nhất và một số bệnh khác về đường hô hấp như viêm xoang, cúm,… làm tổn hại đến sức khỏe cũng như khả năng lao động của công nhân Ngoài ra, các hộ gia đình không làm nghề nhưng sinh sống và hoạt động xung quanh làng nghề cũng cũng bị ảnh hưởng nhiều, tỷ

lệ người mắc bệnh về hô hấp, phổi và hiểm nghèo ngày càng gia tăng

Ngày nay với nồng độ khí quyển ngày càng ô nhiễm thì sức khỏe của người dân cũngsuy giảm nhiều, bệnh tật gia tăng nhiều hơn đặc biệt là bệnh về đường hô hấp do môitrường không khí bị nhiễm bụi, hơi khí độc, khí thải các loại như: CO, NO2, SO2, Chì,

… và cũng là các tác nhân gây ra bệnh như viêm nhiễm do vi khuẩn, vi rút, hen, laophổi, dị ứng, viêm phế quản, ung thư,…mà đối tượng dễ mắc bệnh nhất thường là

nay tại đây có khoảng 60 hộ gia đình trong toàn xã làm nghề với các nghề khác nhaunhư lò gạch thủ công, mây tre đan, xưởng mộc, dệt nhuộm, làm bánh kẹo, xay xát, làmmật đường,… nằm rải rác tại các thôn trên toàn xã: Mông Phụ, Đông Sàng, CamThịnh, Đoài Giáp, Phụ Khang, Hưng Thịnh,… đã giải quyết được phần nào về vấn đềlao động cho người dân trong lúc nông nhàn Tuy nhiên, việc tác động của ô nhiễmmôi trường tới sức khỏe của người dân là tương đối lớn Mặt khác việc trang bị bảo hộlao động của người dân hầu như không có đã tác động xấu tới sức khỏe người lao độnggây ra các bệnh nghề nghiệp và ảnh hưởng đến năng suất lao động.

Theo khảo sát của nhóm chúng tôi trong quá trình đi thực địa, khi được hỏi về tìnhhình sức khỏe thì hầu hết người dân đều bức xúc về tình trạng sức khỏe của mìnhnhưng hầu hết người dân đều chủ quan với sức khỏe Tỷ lệ người đi kiểm tra sức khỏethường xuyên định kỳ là quá ít; còn lại là khi bệnh phát ra nặng rồi mới đến bệnh viện

và trạm y tế để kiểm tra Từ đó cho thấy ý thức của người dân về sức khỏe của mìnhvẫn không được đề cao chủ yếu chữa bệnh là nghe kinh nghiệm truyền lại từ ngườikhác hoặc tự chuẩn đoán bệnh của mình là thường gặp tại xã Đường Lâm

- Tác động do ô nhiễm môi trường đất

Môi trường đất khi bị ô nhiễm ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất của cộngđồng dân cư và suy thoái đất sẽ dẫn đến giảm năng suất cây trồng, vật nuôi, làm nghèo

hệ thực vật và suy giảm đa dạng sinh học Ngày nay người dân sản xuất nông nghiệpnói chung và người dân tại xã Đường Lâm nói riêng trong quá trình canh tác sử dụngnhiều loại phân bón, thuốc bảo vệ thực vật không theo liều lượng quy định đã tạo ra sựtích tụ cao các chất độc hại, sự gia tăng các kim loại nặng làm tăng khả năng hấp thụcác chất độc hại trong cây trồng, vật nuôi và gián tiếp ảnh hưởng tới sức khỏe conngười

Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật tự do không đúng quy trình kỹ thuật trong hoạtđộng canh tác sản xuất nông nghiệp, không có bảo hộ sẽ làm tăng số ca ngộ độc hóachất và ngộ độc thực phẩm do hóa chất độc hại trong thức ăn trong đó thuốc bảo vệthực vật diễn ra phức tạp và có chiều hướng gia tăng gây tâm lý lo ngại cho người sửdụng Trên địa bàn xã Đường Lâm hiện nay chưa có tình trạng ô nhiễm đất do thuốcbảo vệ thực vật và phân bón hóa học nhưng số người bị ngộ độc do ăn phải thức ănnhiễm thuốc bảo vệ thực vật thì khá nhiều nhưng chưa có trường hợp tử vong

CHƯƠNG IV:HIỆN TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH, XÃ HỘI VÀ CÁC

HOẠT ĐỘNG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG 4.1 Những việc đã làm được

- Một số chỉ tiêu về môi trường đã đạt được năm 2014:

+ Duy trì thực hiện tốt nhiệm vụ thực hành tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên và nănglượng để chống lãng phí Ban quản lý xã đã thực hiện tốt mục tiêu: Xây dựng kế hoạchtuyên truyền và tổ chức các hoạt động hưởng ứng “Giờ trái đất” và Ngày Môi trườngthế giới 5/6 năm 2014

+ Tỷ lệ rác thải thu gom và vận chuyển trong ngày đạt 70%

+ Duy trì trật tự văn minh thôn xóm, giải quyết dứt điểm việc bày bán hàng dọc tuyếnđường và khu di tích lịch sử để tránh ảnh hưởng đến môi trường và mỹ quan khu dulịch

- Những mặt tích cực trong công tác quản lý:

+ Nâng cấp và bảo vệ hệ thống đường xá, hệ thống cống rãnh, kênh mương,…

Đường xá trước đây thường được người dân sử dụng để phơi rơm rạ, thậm chí còn đểrác thải sinh hoạt và nông nghiệp ra đường, trong khi đó thì hệ thống đường xá cũngkhông được sạch sẽ Vỉa hè, lòng đường bị lồi lõm, sụt lún Nhưng giờ đây công tácquản lý của xã đã quan tâm nhiều hơn đến việc bảo dưỡng và duy trì đường xá trong

xã nhằm tránh tình trạng mất mỹ quan cục bộ và ảnh hưởng đến môi trường Bên cạnh

đó lãnh đạo địa phương còn phối hợp với nhiều đơn vị hỗ trợ của Nhật Bản thực hiệnche đậy nắp cống trên toàn địa bàn xã đảm bảo vệ sinh đường làng ngõ xóm, an toànsức khỏe người dân

+ Quản lý và bảo vệ hệ thống sông ngòi, kênh rạch và hệ thống cây xanh

Hàng năm vào dịp đầu xuân lãnh đạo xã cùng với các đoàn thể địa phương và cộngđồng dân cư tổ chức Tết trồng cây tại những điểm di tích và dọc đường dẫn vào làng

để góp phần tăng số lượng cây xanh trong xã và nâng cao nhận thức người dân về bảo

vệ môi trường giữ gìn hệ sinh thái xanh

+ Thu gom và xử lý rác thải

Xã Đường Lâm thực hiện việc thu gom và xử lý rác thải theo mô hình hệ thống: thugom – vận chuyển – xử lý rác thải từ các thôn đến xã đến thị xã

Rác thải sinh hoạt được thu gom rồi nén lại thành khối, đóng vào thùng rồi vận chuyểnđến bãi rác tập trung Định kỳ sẽ có xe chở rác tới thu gom và chuyển tới nhà máy xử

lý rác thải của huyện để xử lý Tại hầu hết các thôn đều có bãi chứa tập trung rác thải,

Các nguồn thải rắn, khối lượng thải từ các cơ sở sản xuất, các hoạt động buôn bán vàsinh hoạt trên địa bàn xã được thu gom thường xuyên, đầy đủ và quản lý chặt chẽ.+ Cộng đồng tham gia bảo vệ môi trường:

Phong trào bảo vệ môi trường được triển khai và lồng ghép nội dung bảo vệ môitrường trong hương ước, quy ước xây dựng thôn làng, xã văn hóa, xây dựng và pháttriển điểm mô hình cộng đồng dân cư tự quản trong bảo vệ môi trường như phong trào

vệ sinh môi trường Khu vực có tổ tự quản hoạt động, rác thải được thu gom, đổ đúngnơi quy định, giảm thiểu ô nhiễm môi trườngtrong khu dân cư

4.2 Thực trạng công tác quản lý kiểm soát ô nhiễm

- Ô nhiễm do rác thải sinh hoạt:

Đường Lâm là một xã có dân số đông, lượng rác thải sinh hoạt phát sinh hàng ngàylớn, với dân số là hơn 10.000 người, hệ số phát thải chất thải rắn sinh hoạt là0,5kg/người/ngày thì một năm trung bình lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinhkhoảng gần hai triệu tấn với thành phần rất phức tạp Loại rác thải này trực tiếp lànguyên nhân gây ô nhiễm môi trường, mất cảnh quan khu du lịch nhưng hiện nay côngtác thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải chưa đáp ứng được tình hình hiện tại

Việc thu gom và xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn xã Đường Lâm hiện nay chủyếu do Ban Quản lý vệ sinh môi trường xã thực hiện dưới sự chỉ đạo của Công ty Cổphần môi trường và công trình đô thị Sơn Tây Tỷ lệ thu gom chất thải rắn sinh hoạttrên địa bàn huyện chỉ đạt khoảng 60 - 70%, chủ yếu thu gom Hầu hết các thôn trong

xã chưa có khu xử lý rác thải, chủ yếu do hộ gia đình tự xử lý (chôn lấp trong vườn nhà,đốt rác hoặc thải bừa bãi ra môi trường)

- Ô nhiễm do chất thải trong chăn nuôi:

Đa số các hộ dân trên địa bàn chăn nuôi gia súc, gia cầm với quy mô nhỏ không có sựquy hoạch không có hệ thống xử lý, lượng chất thải và nước thải được thải thẳng racống, mương, sông làm ô nhiễm nguồn nước Hơn nữa, xác vật nuôi chết do dịch bệnhnhiều khi không được xử lý triệt để là nguy cơ gây ô nhiễm vi sinh vật, phát tán cácdịch bệnh qua nguồn nước Tình trạng ô nhiễm do các chất thải trong chăn nuôi vẫnchưa có cách xử lý hiệu quả để giảm thiểu tình trạng ô nhiễm, người dân quanh khuvực chăn nuôi vẫn phải sống chung với mùi xú uế khó chịu Mặc dù vậy nhưng hầu hếtkhông có sự can thiệp của chính quyền địa phương để giúp đỡ người dân tại ĐườngLâm giải quyết những khó khăn luôn đeo bám họ mỗi ngày

- Ô nhiễm do sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật trong nông nghiệp:

Nhu cầu sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật trong sản xuất nông nghiệpngày càng lớn Trong quá trình sản xuất nông nghiệp, đa số nông dân sau sử dụngthuốc bảo vệ thực vật bao bì thuốc thải ngay tại bờ ruộng, mương nước gây ô nhiễmnguồn nước Hiện tượng sử dụng các loại thuốc trừ sâu đã bị cấm, không rõ nguồn gốc,

xuất xứ vẫn tồn tại mà chưa có cách ngăn chặn và xử lý những vi phạm Chính quyền xãchưa thực sự sát sao trong quá trình quản lý công tác gieo trồng, sử dụng thuốc bảo vệthực vật và rác thải sau khi dùng không có nơi thu gom.

- Ô nhiễm ở một số cơ sở sản xuất tiểu thủ công nghiệp:

+ Hoạt động của một số cở sở sản xuất nhỏ lẻ, đặc biệt là hoạt động sản xuất mây tređan tại một số khu vực trong xã đã ảnh hưởng xấu đến môi trường, ô nhiễm bụi vànguồn nước

+ Tại các xưởng gỗ cũng phát thải bụi thải trong quá trình chế biến gỗ, gây ảnh hưởngkhông nhỏ đến môi trường

+ Ô nhiễm do khí thải của một số lò gạch thủ công, mây tre đan còn tồn tại tuy khôngnhiều nhưng nếu không được giải quyết triệt để cũng sẽ là tác nhân gây ô nhiễm khôngnhỏ

Với những sức ép về chất thải như vậy nhưng công tác quản lý của chính quyền vẫn chưađạt hiệu quả, hầu như chính quyền địa phương vẫn chưa quan tâm nhiều tới các vấn đềmôi trường Những hình thức gây hại cho môi trường thường được các “cán bộ” bỏ qua,

lơ đi mà không hề có một biện pháp nhắc nhở hay xử lý nào khiến cho tình hình vi phạmngày càng nhiều với mức độ nghiêm trong hơn

4.3 Đánh giá chung về công tác bảo vệ môi trường

số chỉ tiêu trong xã hội

- Nhóm giải pháp và chỉ tiêu về môi trường đã được xây dựng và đưa vào định hướngphát triển kinh tế - xã hội và hình thành mục chi ngân sách cho sự nghiệp môi trường

4.3.2 Tồn tại

Ô nhiễm môi trường tại một số khu vực có chiều hướng gia tăng đặc biệt là ô nhiễm dorác thải sinh hoạt, bao bì hóa chất bảo vệ thực vật chưa được thu gom và xử lý đúngquy định; ô nhiễm do chất thải trong chăn nuôi, ô nhiễm tại một số cơ sở sản xuất tiểuthủ công nghiệp

Tổ chức bộ máy về quản lý ởxã Đường Lâm hiện chưa có cán bộ chuyên trách về môitrường mà chỉ có cán bộ kiêm nghiệm địa chính và xây dựng, đội ngũ cán bộ còn thiếu

về số lượng, chất lượng còn yếu nên chưa đáp ứng được khối lượng công việc cần phảigiải

 Về mặt thể chế chính sách

Xã Đường Lâm chỉ đạo, tổ chức thực hiện nhiệm vụ công tác bảo vệ môi trường chủyếu theo các văn bản pháp luật của trung ương, việc cụ thể hóa văn bản pháp luật vềbảo vệ môi trường còn nhiều hạn chế Cụ thể như sau:

- Chưa xây dựng được văn bản hướng dẫn phân định cụ thể các nhiệm vụ chi về bảo

vệ môi trường của ngân sách địa phương cho các ngành nghề, hoạt động cụ thể

- Chưa ban hành các quy định bảo vệ môi trường, quản lý chất thải rắn sinh hoạt, sảnxuất và rác thải nguy hại tới từng thôn, xóm, hộ gia đình trong xã Bên cạnh đó nhiềuchính sách phát triển ngành ở địa phương chưa tính đến công tác bảo vệ môi trường

- Một số văn bản, cơ chế chính sách đã được ban hành và tổ chức thực hiện nhưng hiệuquả chưa cao, chưa phù hợp với thực tế Chương trình, kế hoạch bảo vệ môi trườngchưa được quan tâm đúng mức

 Về nguồn lực, sự tham gia của cộng đồng

a Về nguồn lực

Đầu tư từ các tổ chức, cá nhân thực hiện công tác xã hội hoá cho bảo vệ môi trường làrất ít, chủ yếu dựa vào nguồn đầu tư từ ngân sách nhà nước Cơ sở hạ tầng bảo vệ môitrường còn thiếu và yếu kém; những vi phạm pháp luật bảo vệ môi trường của các cơ

sở làng nghề hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụ, du lịch vẫn còn xảy ra nhưngchưa được phát hiện xử lý nghiêm khắc

b Cộng đồng tham gia bảo vệ môi trường

Mọi tầng lớp nhân dân trên địa bàn xã đã tích cực tham gia vào các hoạt động bảo vệmôi trường tuy nhiên còn mang tính hình thức, chưa phát huy được sức mạnh tổng thểcủa xã hội do:

- Vai trò chỉ đạo, điều hành của chính quyền địa phương chưa xác định rõ trách nhiệmcủa mình và cộng đồng đối với nhiệm vụ bảo vệ môi trường;

- Việc triển khai thực hiện chậm trễ vướng mắc, nhất là trong tình hình hiện nay bảo

vệ môi trường đang là vấn đề rất “nhạy cảm” phải tập trung giải quyết gắn với nhiệm

vụ chính trị của địa phương,

- Công tác tổ chức sơ kết, rút kinh nghiệm, kịp thời động viên, khen thưởng các tậpthể, cá nhân làm tốt nhiệm vụ công tác bảo vệ môi trường chưa được quan tâm, chưaxác định rõ nhiệm vụ bảo vệ môi trường là một trong những tiêu chí xét thi đua khenthưởng nhiệm vụ công tác hàng năm của cơ quan, đơn vị