Qua nghiên cứu này, nhóm đã cơ bản hoàn thành được các nhiệm vụ nghiên cứu đã đặt ra. Và đã đạt được các mục tiêu nghiên cứu sau: Xác định được thực trạng sinh viên ĐHQG TP.HCM bị QRTD trên xe buýt là có xảy ra, tuy số trường hợp không nhiều. Xác định các hành vi QRTD trên xe buýt cùng với mức độ phổ biến của các hành vi này. Tìm hiểu được các ảnh hưởng tâm lí mà QRTD gây ra cho sinh viên cũng như cách làm giảm những áp lực tâm lí đó. Cung cấp được cho sinh viên một số khuyến nghị giúp phòng tránh QRTD khi đi xe buýt.
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
GVHD : TS Cao Thị Châu Thủy
Nhóm nghiên cứu : AHBP
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
THỰC TRẠNG BỊ QUẤY RỐI TÌNH DỤC TRÊN
XE BUÝT CỦA SINH VIÊN ĐẠI HỌC QUỐC GIA
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
GVHD : TS Cao Thị Châu Thủy
Nhóm nghiên cứu : AHBP
Trang 3MỤC LỤC
A ĐẶT VẤN ĐỀ 4
B PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 4
C KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 5
1 Nhận thức của sinh viên ĐHQG TP.HCM về vấn đề QRTD trên xe buýt 7
1.1 Như thế nào là QRTD trên xe buýt? 9
1.2 Mức độ phổ biến của các hành vi QRTD trên xe buýt 11
2 QRTD trên xe buýt- Phản ánh nguy cơ bị xâm hại về thân thể và nhân phẩm, gây tổn thương về tâm lý, sức khỏe… của sinh viên khi đi xe buýt 12
2.1 Những ảnh hưởng về mặt tâm lí của sinh viên đối với vấn đề QRTD trên xe buýt 12
2.2 Giải pháp giảm áp lực tâm lý sau khi trải qua QRTD trên xe buýt 15
3 Thái độ và phản ứng của sinh viên khi chứng kiến vấn đề QRTD trên xe buýt 4 Các khuyến nghị giúp hạn chế và phòng tránh vấn đề QRTD trên xe buýt 18 4.1 Đối với các bạn sinh viên khi sử dụng xe buýt: 18
4.2 Đối với tài xế và tiếp viên xe buýt 19
4.3 Đối với xe buýt: 19
D KẾT LUẬN 21
Trang 4A ĐẶT VẤN ĐỀ
Thành phố Hồ Chí Minh với số lượng dân cư như hiện nay “ Đất chật người đông”- hằng năm lượng người dân rời đi thì ít mà đến thì nhiều Xe buýt luôn là lựa chọn hàng đầu với nhiều tiện ích mà dịch vụ công cộng này mang lại Xe buýt từ lâu
đã trở thành phương tiện di chuyển cần thiết của nhiều sinh viên, đặc biệt là sinh viên Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (ĐHQG TPHCM) Trong điều kiện sinh hoạt và học tập ở môi trường khu đô thị ĐHQG TPHCM, thì xe buýt lại là người bạn không thể thiếu của sinh viên
Tuy nhiên, thời gian gần đây, trên các phương tiện truyền thông, báo đài và mạng xã hội đã đưa tin về những vụ quấy rối tình dục ( QRTD) trên xe buýt Các đối tượng quấy rối thường nhằm vào là sinh viên, đặc biệt là nữ sinh Vậy thực hư vấn đề này ra sao? Có hay không thực trạng sinh viên bị QRTD trên xe buýt? Nếu có thì nó ảnh hưởng thế nào đến sinh viên và làm cách nào để phòng tránh tình trạng này khi đi
xe buýt
B PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Với mục đích nghiên cứu nhằm xác định thực trạng QRTD và qua đó đưa ra một số biện pháp nhằm hạn chế tối đa thực trạng này khi đi xe buýt, nhóm chúng tôi
đã tiến hành các phương pháp sau:
+ Phương pháp thu thập thông tin:
- Đọc tham khảo các bài báo, bài viết trên mạng xã hội có liên quan đến hiện tượng QRTD trên xe buýt
- Điều tra bảng hỏi bằng việc chọn mẫu phi xác suất theo phán đoán và tiện lợi Kết quả điều tra thu thập được từ 123 bạn sinh viên đang sinh hoạt và học tập tại KTX khu B- ĐHQG TPHCM Các bạn hiện là những sinh viên thuộc khối ĐHQG là: ĐH Bách Khoa, ĐH Khoa học Xã hội & Nhân văn, ĐH Khoa học
Tự nhiên, ĐH Công nghê Thông tin, ĐH Quốc tế, ĐH Kinh tế- Luật, Khoa Y ĐHQG Số phiếu được phát ra là 130, thu lại là 123 phiếu
+ Phương pháp xử lí thông tin
Trang 5- Xử lí số liệu bằng phần mềm Xử lí SPSS 13
- Xử lí bằng phương pháp thống kê
C KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
I Tình hình QRTD và QRTD trên xe buýt hiện nay
Quấy rối tình dục là một hình thức quấy nhiễu mà đặc biệt là hướng về giới
tính của người có liên can.1
Trong tình dục học thì việc QRTD đối với người khác là một trong số các đề tài đang được các nhà khoa học và xã hội quan tâm, nhất là trong thời đại hiện tại khi mà vấn đề tự do cá nhân được đề cao và bảo vệ
Theo định nghĩa của Cơ quan Chống xâm hại và tội ác tình dục Mỹ, thì QRTD là: "Một hay nhiều người nào đó có thái độ liên quan đến giới tính, được thể hiện bằng lời nói, hành động hoặc ngôn ngữ thân thể (body language) với một hay nhiều người khác giới - kể cả đồng giới, gây tổn thương đến phẩm giá của họ, hoặc tạo ra môi trường có tính dọa dẫm, thù địch, hạ thấp, lăng nhục, xúc phạm họ, làm cho họ phải bối rối"
Ở Việt Nam, QRTD trong xã hội được nhìn nhận như một vấn đề nhạy cảm, khó nói nên có rất ít thông tin để chia sẻ Tuy chưa có những số liệu thống kê và các nghiên cứu chuyên đề về vấn đề QRTD nhưng qua các phương tiện truyền thông đại chúng cho thấy QRTD trong xã hội không còn là vấn đề lạ lẫm
Tuy nhiên trên thực tế, những hình thức thể hiện của hành vi này lại vô cùng phong phú, có thể được biểu thị dưới dạng hành động, cử chỉ, lời nói và thậm chí là không bằng lời nói khiến cho “nạn nhân” hết sức bức xúc Quấy rối tình dục là một hình thức quấy nhiễu mà đặc biệt là hướng về giới tính của người có liên can QRTD khác với lạm dụng tình dục là một hành động liên quan đến xâm chiếm tình dục, cũng như là sử dụng bạo lực cơ thể QRTD là những hành động và nhận xét làm hổ thẹn hay làm nhục về tình dục và có liên quan đến giới tính, có mục đích hay có tác động làm tổn thương đến phẩm giá của một người hay tạo nên một tình huống mang nhiều
1
Theo Wikipedia, Quấy rối tình dục
http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A5y_r%E1%BB%91i_t%C3%ACnh_d%E1%BB%A5c
Trang 6dọa dẫm, hứa hẹn ban thưởng hay đối xử phân biệt, hạ thấp, lăng nhục, xúc phạm hay làm bối rối đối tượng, hoặc tiếp cận cơ thể không được sự mong muốn của nạn nhân Đơn giản có thể chỉ là cái liếc mắt, hoặc nhìn chằm chằm vào một bộ phận nào đó trên
cơ thể người khác giới hay nói bóng gió, gửi ảnh liên quan đến tình dục Nguy hiểm hơn, đó có thể là sự động chạm một cách cố ý, hay có những hành động trên cơ thể người khác mà không được sự đồng ý của họ và tiến tới sẽ là việc đưa ra những “lời
đề nghị khiếm nhã” hoặc có những hành động sàm sỡ, táo bạo ở nơi vắng người Nhưng không phải ai cũng hiểu rõ những điều đó
Kết quả khảo sát của Tổ chức ActionAid Việt Nam và Trung tâm Nghiên cứu Giới, Gia đình và Môi trường tại TP Hà Nội và TP HCM cho thấy, 57% phụ nữ từ 16 tuổi trở lên cho rằng đường phố là nơi có nguy cơ xảy ra các vụ QRTD cao nhất, 31%
nữ sinh đã từng bị QRTD trên xe buýt Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng đã chỉ ra những địa điểm công cộng khác mà nữ giới hay bị QRTD, gồm bến xe, nhà ga, công viên, nhà chờ xe buýt Nhưng do đây là vấn đề nhạy cảm nên không phải ai cũng có thể chia sẻ được Vì vậy con số trên có thể chỉ mới phản ánh một phần nào đó chứ không thể có một số liệu chính xác như trên thực tế được
Thời gian gần đây cụm từ “ QRTD trên xe buýt” xuất hiện với tầng suất dày đặc trên các phương tiện thông tin đại chúng cũng như trong các câu chuyện thường nhật Điều đó làm cho dịch vụ công cộng văn minh này đang phải đối mặt với sự phán xét, điều tra của các cơ quan chức năng và cả những cái nhìn ái ngại của những những người đã đang và có ý định sử dụng dịch vụ này Đặc biệt hơn, xe buýt đang ngày càng trở thành nỗi ám ảnh đối với các nữ sinh Tất cả gióng lên hồi chuông báo động
về thực trạng này
Ngày 8/12/2014, Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia có công văn đề nghị Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh chỉ đạo các cơ quan chức năng, đoàn thể của thành phố vào cuộc giải quyết tình trạng QRTD trên các phương tiện vận tải hành khách công cộng
Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia đề nghị hai địa phương trên chỉ đạo cơ quan chức năng điều tra, khảo sát để xác định rõ các địa điểm, các tuyến giao thông
Trang 7công cộng, các đoạn đường thường xuyên xảy ra hiện tượng QRTD đối với phụ nữ; triển khai các biện pháp cảnh báo, ngăn ngừa nguy cơ của hiện tượng này như tăng cường chiếu sáng công cộng, niêm yết số điện thoại công an xã/phường sở tại cũng như các thông điệp hướng dẫn cách ứng phó khi bị quấy rối tình dục Qua đó có thể thấy, QRTD trên xe buýt đã tác động không nhỏ đến các tổ chức lớn và các cơ quan chức năng Họ đã có những cuộc điều tra khảo sát,để từ đó qua các số liệu thu thập được mà mọi người tự ý thức được bản thân cũng như nhắc nhỏ mọi người xung quanh hãy quan tâm hơn đến vấn đề này để không còn cảm thấy bỡ ngỡ với vấn đề này nữa
Không phải cá nhân nào cũng hiểu rõ và quan tâm đến vấn đề đó Có hai luồng
ý kiến xung quanh tình trạng QRTD trên xe buýt Một luồng ý kiến cho rằng QRTD trên xe buýt đang là một vấn nạn rất trầm trọng ở hai thành phố lớn là Thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh cần có biện pháp, cách xử lý để hạn chế tối đa sự tồn tại không đáng có Một luồng ý kiến khác lại tỏ thái độ hời hợt và cho rằng QRTD trên xe buýt chỉ là những trường hợp cá biệt, không đáng lưu tâm
II Thực trạng QRTD trên xe buýt của sinh viên ĐHQG TP HCM
1 Nhận thức của sinh viên ĐHQG TP.HCM về vấn đề QRTD trên xe buýt
Để có thể biết được sinh viên ĐHQG có nhận thức như thế nào về QRTD trên
xe buýt, đầu tiên, nhóm chúng tôi khảo sát về mức độ đi xe buýt của các bạn
Theo đó, kết quả điều tra của nhóm về mức độ thường xuyên sử dụng xe buýt của sinh viên Đại học Quốc gia như sau:
Bảng 1: Mức độ đi xe buýt của sinh viên ĐHQG TP HCM
Mức độ đi xe buýt Số lựa chọn %
Trang 8Từ kết quả trên, ta thấy, số bạn sử dụng xe buýt thường xuyên và rất thường xuyên chiếm 89, 4% Hàng ngày, có khoảng 10 tuyến xe buýt với hàng trăm lượt xe buýt hoạt động liên tục trong toàn khu đô thị ĐHQG để phục vụ cho việc đi lại của sinh viên Tuy nhiên, cũng có một số ít trường hợp thỉnh thoảng đi xe buýt (6.5%) và hiếm khi đi xe buýt (4,1%)
Khi được hỏi “Các bạn có nghe hoặc biết đến khái niệm QRTD trên xe buýt không?” thì trong 123 phiếu trả lời chỉ có 8 bạn trả lời “không” (6,5%), còn lại 93,5% sinh viên trả lời là “có” Như vậy, hầu hết sinh viên đều có biết về vấn đề QRTD trên
xe buýt Điều này có nghĩa là, khái niệm QRTD trên xe buýt không còn quá mới mẻ đối với sinh viên và hiện tượng này đang rất được quan tâm Vậy thì, sinh viên biết đến hiện tượng QRTD trên xe buýt như thế nào?
Hơn nửa số sinh viên được khảo sát cho biết họ biết đến QRTD trên xe buýt thông qua các phương tiện truyền thông: báo đài và mạng xã hội (52%) Với thời đại của công nghệ thông tin như ngày nay, chúng ta dễ dàng tiếp cận với các tin tức thời
sự một cách nhanh chóng Không quá khó khăn để chúng ta truy cập tin tức, sự kiện xảy ra trong ngày Những vụ QRTD cũng đã được đăng tải nhiều trên các báo đài, báo mạng Có 8,1% các bạn nghe bạn bè hoặc người thân kể lại và 3,3% các bạn đã từng nhìn thấy, chứng kiến 36,6% còn lại cho biết, họ biết đến QRTD thông qua cả 3 cách trên Vậy thì, nếu dùng phương pháp thống kê để tính riêng số các bạn chọn phương
án “Đã từng nhìn thấy, chứng kiến” (bao gồm các bạn chọn “Tất cả” và “Đã nhìn thấy chứng kiến”) thì có đến 39,83% trong tổng số 123 bạn biết đến QRTD qua hình thức
Trang 9đó Con số này rất đang lưu ý Nó có nghĩa là, QRTD trên xe buýt hiện nay khá phổ biến, rất nhiều sinh viên đã nhìn thấy hiện tượng này khi họ đi xe buýt Tuy nhiên,
“Đã từng nhìn thấy, chứng kiến” không đồng nghĩa với việc họ đã từng trải qua QRTD trên xe buýt Vì vậy, trong kết quả điều tra của chúng tôi về câu hỏi “ Bạn đã từng trải qua vấn đề QRTD trên xe buýt hay chưa?” thì chỉ có 21/123 ( 17,1%) bạn được khảo sát trả lời rằng đã từng trải qua QRTD trên xe buýt Tuy đó không phải là một con số lớn nhưng nếu xét ở một thực trạng tiêu cực thì đây là con số đáng báo động Thực trạng cần được quan tâm nhiều hơn nữa và có hướng giải quyết phù hợp
để hạn chế đến mức tối đa các trường hợp bị QRTD trên xe buýt
Nói tóm lại, sinh viên ĐHQG hiện nay đã biết đến vấn đề QRTD trên xe buýt, vấn đề này thực sự tồn tại và có ảnh hưởng đến sự an toàn của sinh viên khi chọn xe buýt làm phương tiện giao thông hàng ngày
1.1 Như thế nào là QRTD trên xe buýt?
Tuy có biết, có nghe đến khái niệm QRTD, nhưng không phải sinh viên nào cũng hiểu đúng về bản chất cũng như những biểu hiện của QRTD Điều này dẫn đến việc sinh viên sẽ không biết những hành động nào là nguy hiểm tới bản thân mình mà
có cách đề phòng Vậy những hành động nào được xem là QRTD trên xe buýt?
Bàn về vấn đề những hành động như thế nào thì được xem là QRTD, Bà Nguyễn Kim Lan, chuyên gia về giới thuộc văn phòng ILO tại Việt Nam, cho rằng:
“Nhiều người thường nhầm lẫn rằng các hành vi cưỡng hiếp, hiếp dâm mới là quấy rối tình dục, trong khi đây là hình thức quấy rối nghiêm trọng nhất Theo các định nghĩa quốc tế, quấy rối tình dục còn gồm cả các hành vi mang bản chất tình dục bằng lời nói
và không bằng lời nói Các hành vi tán tỉnh, trêu ghẹo bằng các từ ngữ nhạy cảm về tình dục, cho xem hình ảnh gợi dục, ôm hôn, quàng vai, áp sát… làm cho người khác cảm thấy khó chịu, xấu hổ cũng chính là quấy rối tình dục” Hoặc Bà Nguyễn Thị Tuyết Minh, Chủ tịch Hội đồng nữ doanh nhân VCCI nhấn mạnh: “Trong thực tế, có nhiều hành vi thân mật mà nhiều người vẫn coi là bình thường nhưng nếu người tiếp nhận không đồng tình, đã cảnh cáo nhiều lần nhưng hành vi đó vẫn tái diễn thì đó chính là quấy rối.” Về cơ bản, những hành vi sau đây được xem là QRTD: phô dâm
Trang 10(khoe bộ phận sinh dục ra ngoài), cố tình đụng chạm vào các bộ phận nhạy cảm trên
cơ thể, có những lời nói cử chỉ khêu gợi tình dục, huýt sáo, trêu ghẹo, nhìn chằm chằm vào các bộ phận trên cơ thể…
biết do các đối tượng ra tay nhanh chóng Vì ở nơi công cộng như xe buýt thì các đối tượng này cũng không thể làm được điều gì quá đáng hơn Và cũng có thể như đã nói
ở trên là do chúng ta không nhận biết được như thế nào là một hành vi QRTD Chúng
ta thường nhầm lẫn giữa hành động sàm sỡ và hành động QRTD với nhau Thực ra sàm sỡ là một dạng biểu hiện của QRTD Đó là hành động cố tình đụng chạm vào cơ thể, vuốt ve, sờ soạng các bộ phận nhạy cảm Còn QRTD như đã được nhắc đến ở trên, bao gồm tất cả “các hành vi mang bản chất tình dục bằng lời nói và không bằng lời nói.”
Do vậy, nhóm chúng tôi đã đưa ra một số biểu hiện thường thấy của QRTD nhằm khảo sát xem các bạn hiểu như thế nào về hành vi QRTD trên xe buýt và hành động nào được xem là dễ biểu hiện, dễ xảy ra ở trên xe buýt nhất Chúng tôi đưa ra 6 hành vi thường thấy của QRTD như sau: Huýt sáo, trêu ghẹo; Tìm cách bắt chuyện rồi
có những cử chỉ, lời nói khêu gợi tình dục; Bình phẩm về hình thức bề ngoài; Nhìn chằm chằm vào những bộ phận nhạy cảm trên cơ thể; Cố tình đụng chạm, tiếp xúc vào
cơ thể; Cố tình “khoe”, để lộ bộ phận nhạy cảm ra ngoài Với hình thức câu hỏi có nhiều đáp án lựa chọn chúng tôi đã dùng phương pháp thống kê để tính toán và rút ra được kết luận:
Các bạn sinh viên cho rằng QRTD không chỉ là một loại mà là sự tích hợp nhiều hành động, cử chỉ Trong đó có 17,9% sinh viên cho rằng QRTD trên xe buýt bao gồm 4 biểu hiện gồm: tìm cách bắt chuyện rồi có những cử chỉ khêu gợi tình dục; nhìn chằm chằm vào những bộ phận nhạy cảm trên cơ thể; cố tình đụng chạm, tiếp xúc vào cơ thể; cố tình khoe, để lộ bộ phận nhạy cảm ra ngoài và có đến 31,7% sinh viên cho rằng QRTD trên xe buýt bao gồm tất cả các hành động, cử chỉ mà nhóm chúng tôi đã nêu ra Ngoài ra còn có nhiểu cách lựa chọn bao gồm nhiều hành động cử chỉ khác Nếu dùng thống kê để tính tổng số sinh viên chọn từng đáp án riêng và chọn tất cả đáp án thì trong các đáp án mà chúng tôi đã nêu ra, hành động “Cố tình đụng
Trang 11chạm, tiếp xúc vào cơ thể” có 75 bạn sinh viên lựa chọn chiếm 60,9 % tổng số Đây được coi là hành động cử chỉ được cho là hành vi QRTD trên xe buýt phổ biến nhất Tiếp sau đó với đáp án “Tìm cách bắt chuyện rồi có những cử chỉ khêu gợi tình dục” cũng có đến 61 sinh viên lựa chọn chiếm 49,6% tổng số “Nhìn chằm chằm vào những
bộ phận nhạy cảm” có 59 sinh viên lực chọn chiếm 48% tổng số Qua đó cho thấy, hành vi QRTD trên xe buýt rất đa dạng và các bạn sinh viên có những kiến thức cơ bản về vấn đề này Đa số các bạn đã có cách nhìn nhận bao quát về các hành vi nào là QRTD
1.2 Mức độ phổ biến của các hành vi QRTD trên xe buýt
Tiếp theo đó, để xác định mức độ phổ biến của các hành vi này trên xe buýt, chúng tôi nhận được phản hồi sau:
Các hành động như “Huýt sáo, trêu ghẹo” và “Tìm cách bắt chuyện rồi có những cử chỉ, lời nói khêu gợi tình dục” có mức độ phổ biến như nhau Chúng rơi vào trường hợp thỉnh thoảng hoặc hiếm khi nhìn thấy là nhiều nhất Trong biểu đồ này, hành động nhìn chằm chằm vào những bộ phận nhạy cảm trên cơ thể và cố tình đụng chạm, tiếp xúc cơ thể được nhìn thấy ở mức độ thường xuyên và thỉnh thoảng tương đối cao hơn so với các hành động còn lại, đều trên 35% Hành động cố tình “khoe”, để
Bình phẩm về hình thức bề ngoài
Nhìn chằm chằm vào những bộ phận nhạy cảm
Cố tình đụng chạm, tiếp xúc cơ thể
