TIỂU LUẬN NGUỒN GỐC, BẢN CHẤT, CHỨC NĂNG CỦA TIỀN TỆ VÀ Ý NGHĨA PHƯƠNG PHÁP LUẬN

Trong nền kinh tế thị trường hiện đại mọi vận hành đều được tiền tệ hóa, các hoạt động kinh tế đó được diễn ra khi nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà nước về mặt kinh tế, các doanh nghiệp thực hiện quá trình kinh doanh sản xuất ở công ty và doanh nghiệp của mình, cá nhân thực hiện chi tiêu cho sản xuất và đời sống hàng ngày, tất cả đều phải dùng tiền tệ để hoạch toán hiệu quả chi phí bỏ ra và tiền thu lại. Tiền là công cụ được pháp luật quy định dùng để hoạch toán giá trị, nộp thuế, phát triển thương mại quốc tế, thanh toán quốc tế thay thế các công cụ hoạch toán khác. Ta có thể đánh giá vai trò của tiền tệ trong nền kinh tế thị trường hiện nay qua các khía cạnh sau:

MÔN HỌC

ĐỀ TÀI THẢO LUẬN: NGUỒN GỐC, BẢN CHẤT, CHỨC NĂNG CỦA TIỀN

T TỆ VÀ Ý NGHĨA PHƯƠNG PHÁP LUẬN

GIẢNG VIÊN : Đoàn Đức Hiếu

Nhóm sinh viên :

1.Phan Thế Quang , ID: 15146090 ; 2 Phạm Hắc Huy, ID: 15146046 3.Bùi Văn Ánh , ID: 15146005 ; 4 Nguyễn Chí Thiện, ID: 15146100 5.Nguyễn Minh Huy,ID:15146044

A.Lời Mở Đầu

Gắn liền với sự ra đời và phát triển của nền kinh tế hàng hóa chính là tiền tệ.Trong sự phát triển của nền kinh tế của các nước trên thế giới Vấn đề tiền tệ làvấn đề rất được xã hội quan tâm do tiền tệ ra đời làm cho việc trao đổi hànghóa, dịch vụ được dễ dàng, thuận tiện hơn

Tiền tệ được phát triển qua các giai đoạn khác nhau, sự thay thế nhau củacác loại tiền trong từng thời kỳ Ở Việt Nam cũng vậy, sự thay đổi của tiền tệ,thay đổi hình thái tiền tệ ( kim loại, giấy, polime, thẻ…), lịch sử tiền tệ cũngchịu ảnh hưởng của lịch sử xã hội Sự thay đổi đi lên của tiền tệ điều đó cũng làmột phần để đánh giá sự phát triển kinh tế của một đất nước

Chính sự phát triển và vai trò quan trọng của tiền tệ mà chúng em lựa chọn

đề tài “Trình bày nguồn gốc, bản chất, chức năng của tiền tệ và ý nghĩa

phương pháp luận” Tìm hiểu đề tài này không chỉ cho chúng em biết thêm

những kiến thức về lịch sử xuất hiện của tiền tệ mà còn hiểu biết sâu sắc hơnnhững thực tế xoay quanh chế độ tiền tệ, những ảnh hưởng của tiền tệ với nềnkinh tế Thế Giới nói chung và nền kinh tế Việt Nam nói riêng

Bố cục đề tài gồm ba chương:

Chương I :Lý luận chung về lịch sử phát triển của tiền tệ

Chương II : Làm rõ bản chất và phân tích các chức năng của tiền tệ

Chương III: Liên hệ vai trò của tiền tệ trong nền kinh tế thị trường hiện nay

2 Nguyên nhân ra đời của tiền tệ.

3 Lịch sử phát triển của tiền tệ :

1 Hình thái giá trị giản đơn.

2 Hình thái giá trị đầy đủ.

3 Hình thái chung của giá trị.

4 Hình thái tiền tệ.

CHƯƠNG II: LÀM RÕ BẢN CHẤT VÀ PHÂN TÍCH CÁC CHỨC

I NĂNG CỦA TIỀN TỆ.

I Bản chất của tiền tệ.

II Phân tích các chức năng của tiền tệ.

1 Chức năng phương tiện cất giữ

2 Chức năng thước đo giá trị

3 Chức năng phương tiện lưu thông

4 Chức năng phương tiện thanh toán.

5 Chức năng tiền tệ thế giới

CHƯƠNG III: LIÊN HỆ VAI TRÒ CỦA TIỀN TỆ TRONG NỀN

u KINH TẾ THỊ TRƯỜNG HIỆN NAY.

KẾT LUẬN.

TÀI LIỆU THAM KHẢO.

~ CHƯƠNG I ~

LÝ LUẬN CHUNG VỀ LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CỦA TIỀN TỆ

I Khái niệm và nguyên nhân ra đời của tiền tệ.

1 Khái niệm

Theo kinh tế học thì “Tiền tệ là tiền khi chỉ xét tới chức năng là phương tiện

thanh toán, là đồng tiền được luật pháp quy định để phục vụ trao đổi hànghóa và dịch vụ của một quốc gia hay nền kinh tế”1 Theo định nghĩa này tiền tệ còn

có thể gọi là tiền lưu thông.

Triết học Marx-Lenin, dựa theo nghiên cứu về lịch sử và bản chất tiền tệ củaK.Marx, định nghĩa: “Tiền tệ là hàng hoá đặc biệt được tách ra từ trong thế giới

1 Theo wikipedia.org

hàng hoá làm vật ngang giá chung thống nhất cho các hàng hoá khác, nó thể hiểnlao động xã hội và biểu hiển quan hệ giữa những người sản xuất hàng hoá”2

Theo các nhà kinh tế hiện đại: “Tiền được định nghĩa là bất cứ cái gì được chấp nhận chung trong việc thanh toán để nhận hàng hoá, dịch vụ hoặc trong việc trả nợ”

Có sự khác biệt về cách định nghĩa về tiền tệ bởi vì những nhà kinh tế học trướcK.Marx giải thích tiền tệ dựa vào hình thái phát triển cao nhất của giá trị hàng hoá

và cho rằng tiền tệ là sản phẩm của quá trình phát triển sản xuất và trao đổi hànghoá; trong khi K.Marx nghiên cứu tiền tệ từ lịch sử phát triển của sản xuất và traođổi hàng hoá, từ sự phát triển của các hình thái giá trị hàng hoá để tìm ra nguồngốc và bản chất của tiền tệ

2 Nguyên nhân dẫn đến ra đời của tiền tệ

Khi lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội phát triển, sản xuất hàng

hóa và thị trường ngày càng mở rộng thì tình trạng có nhiều vật ngang giá chunglàm cho trao đổi giữa các điạ phương vấp phải khó khăn, do đó đòi hỏi khách quanphải hình thành vật ngang giá chung thống nhất Khi vật ngang giá chung được cốđịnh ở một vật độc tôn và phổ biến thì xuất hiện hình thái tiền tệ của giá trị Lúcđầu có nhiều kim loại đóng vai trò tiền tệ, nhưng về sau được cố định lại ở kim loạiquý: Vàng, bạc và cuối cùng là bạc Sở dĩ bạc và vàng đóng vai trò tiền tệ là donhững ưu điểm của nó như thuần nhất về chất, dễ chia nhỏ, không hư hỏng, vớimột lượng và thể tích nhỏ nhưng chứa đựng một giá trị lớn Tiền tệ xuất hiện là kếtquả phát triển lâu dài của sản xuất và trao đổi hàng hóa, khi tiền tệ ra đời thì thế

2 Theo Giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lenin, Nxb Chính trị quốc gia

giới hàng hóa dược phân chia thành hai cực: Một bên là hàng hóa thông thường,một bên là hàng hóa (vàng) đóng vai trò tiền tệ.

3 Lịch sử phát triển của tiền tệ

Tiền tệ là một hình thái giá trị của hàng hoá vậy nên lịch sử của tiền tệ có thểđược nghiên cứu dựa trên sự phát triển của các hình thái giá trị trong nền kinh tếhàng hoá, cụ thể là thông qua bốn hình thái chính:

1) Hình thái giá trị giản đơn

Đây là hình thái phôi thai của giá trị, nó xuất hiện trong giai đoạn đầu của traođổi hàng hoá khi sự trao đổi vẫn mang tính chất ngẫu nhiên, người ta trao đổi trựctiếp vật này lấy vật khác

Hình thái giá trị này tồn tại vào thời kì sơkhai của loài người, khi xã hội đã bắt đầu có

sự phân hoá về lao động cũng như hình

thành nên các hình thức xã hội đầu tiên Do

sự gia tăng sản xuất dẫn đến dư thừa hàng hoá,

là điều kiện mở đầu cho sự trao đổi trực tiếpgiữa các cá thể trong xã hội Ở hình thái giá

trị này thì tỷ lệ trao đổi là không cố định và bị phụ thuộc bởi nhu cầu và mongmuốn trao đổi của người thực hiện trao đổi.

K.Marx chỉ rõ: “Bímật của mọi hình tháigiá trị đều nằm ởtrong hình thái đơngiản đó” Bản thânhình thái giá trị này

bao gồm hình thái

tương đối và hình thái ngang giá Hai

hình thái này là hai mặt liên quan, không thể tách rời nhau nhưng cũng là hai cựcđối lập của một phương trình giá trị

Vào thời gian sau, cùng với sự phát triển của hoạt động sản xuất, ngày càng cónhiều mặt hàng tham gia vào trao đổi, đòi hỏi giá trị một hàng hoá phải được biểuhiện ở nhiều hàng hoá khác cho nó Do đó, hình thái giá trị giản đơn tự nó chuyểnsang hính thái mới của giá trị

2) Hình thái giá trị đầy đủ

Thời kì tiếp sau sự phân công xã hội lần thứ nhất, chăn nuôi tách khỏi trồngtrọt, lượng hàng hoá tăng dẫn đến sự trao đổi thường xuyên hơn Một hàng hoá này

có thể quan hệ với nhiều hàng

hoá khác, tương ứng với giai

đoạn này là hình thái giá trị đầy đủ, thực chất chỉ là sự mở rộng của hình thái giá trịgiản đơn bởi trên thực tế vẫn chỉ là sự trao đổi trực tiếp với tỉ lệ trao đổi không cốđịnh.

Sự phức tạp trong trao đổi khi số lượng hàng hoá trở nên nhiều và đa dạng hơn

đã manh nha hình thành một hình thái giá trị chung có khả năng làm thước đo giátrị trao đổi giữa các hàng hoá Đó là tiền thân cho sự ra đời của “tiền”

3) Hình thái chung của giá trị

Càng ngày, cùng với sự phát triển của lực lượng sản xuất và phân công laođộng xã hội, hàng hoá được đưa ra trao đổi thường xuyên, đa dạng và nhiều hơn.Nhu cầu trao đổi cũng trở nên phức tạp hơn, khi người có mặt hàng này khôngmuốn trao đổi với mặt hàng khác Khi đó, để có thể trao đổi mặt hàng mong muốn,mọi người phải trao đổi hàng hoá mình có lấy một món hàng nào đó được ưachuộng trong khu vực và sử dụng món hàng đấy để trao đổi món hàng mình muốn

Đó là bước đầu hình thành nên khái niệm tiền tệ ngày nay

Tuy nhiên, vật ngang giá chung này chưa cố định mà có sựkhác biệt lớn giữa các vùng Qua nghiên cứu khảo cổ, cácnhà khoa học đã nhạn định rằng ở nhiều nơi, tiền có thể lànhững chiếc lông chim sặc sỡ và những chiếc vỏ sò quý

hiếm Ngoài ra còn cóchè lá (với các khu vực

chè) và muối (với các khu

vực núi cao không thể làm muối) Không chỉ thế, ở một nơi nọ trên thế giới, người

ta sử dụng răng cá mập như là tiền Có nơi người ta còn dùng cộng lông cứng trên

đuôi voi để làm tiền Lôngchim là loại tiền nhẹ nhất từtrước đến nay Chúng được sửdụng trên đảo Santa Cruz Đá

là loại tiền nặng nhất từ trướcđền giờ Chúng được sử dụngtrên đảo Yap ở Thái BìnhDương Có hòn nặng trên £500 (1£ = 0,4536 kg) Loại tiền nhỏ nhất từ trước đếnnay được phát hiện ở Hy Lạp Tiền được làm bằng kim loại, nhưng có kích thướcnhỏ hơn hạt táo

Tuy nhiên, khi quá trình sản xuất phát triển hơn và quy mô trao đổi được mởrộng giữa các vùng, sự khác biệt về hàng hoá mang hình thái chung giữa các vùngdẫn đến thêm nhiều khó khăn hơn, đòi hỏi bước phát triển mới của hình thái giá trị

4) Hình thái tiền tệ

Quá trình mở rộng thị trường và sản xuất

hàng hoá trong tình cảnh tồn tại rất nhiều vật

ngang giá chung giữa các vùng đòi hỏi

khách quan một vật ngang giá chung thống

nhất giữa các vùng để đảm bảo trao đổi

được thông suốt Khi vật ngang giá chung

được cố định thì ở một vật độc tôn và phổ biến thì hình thành hình thái tiền tệ củagiá trị.

Lúc đầu có nhiều kim loại đóng vaitrò tiền tệ, nhưng về sau được cố định lại

ở kim loại quý như vàng, bạc và cuốicùng là vàng Không ai biết chính xácngười ta bắt đầu sử dụng tiền dưới nhữnghình thức đồng tiền kim loại từ khi nào.Các nhà khảo cổ đã phát hiện nhữngđồng tiền kim loại có từ năm 600 trước côngnguyên, vì thế ta biết chúng đã được lưu hành trongsuốt một thời gian dài Lúc đầu người ta sử dụngnhững kim loại quý như vàng và bạc để chế tiền xu

Họ in hình người hoặc (con) thú trên mỗi đồng tiền để xác định giá trị của nó.Trong những năm 1200, người Trung Quốc đúc những đồng tiền bằng sắt Nhữngđồng tiền này giá trị chẳng là bao, cho nên người dân phải sử dụng một số lượng

lớn khi mua hàng Do đó rấtbất tiện khi phải mang một sốlượng lớn những đồng tiềnsắt nặng nề nên chính phủ đãcho in những giấy biên nhận.Người ta mang các biên nhậnnày đến ngân hàng để đổi ratiền xu Đây là ví dụ đầu tiên

ta có được về việc phát hành

và sử dụng tiền giấy Ngàynay, hầu hết các nước đều sử dụng cả tiền xu lẫn tiền giấy Ở Mỹ, các loại tiền giấyđều có cùng kích cỡ và màu sắc như nhau Chẳng hạn, tờ một đô la có cùng kích

cỡ và màu sắc y như tờ một trăm đô la Ở nhiều quốc gia khác, tiền giấy được in

dưới nhiều kích cỡ và màu sắc khác nhau Tờ có kích thước nhỏ hơn thì có giá trịthấp hơn Việc này tạo điều kiện cho chúng ta chỉ cần nhìn thoáng qua là có thểxác định được giá trị của chúng.

Nếu như trước kia tiền thường được kiên kết với các phương tiện trao đổi hiệnthực có giá trị thí dụ như đồng tiền bằng vàng thì tiền ngày nay thông thường là từvật liệu mà chính nó không có giá trị (tiền giấy) Điều đó đồng nghĩa là bản thântiền không có giá trị gì cả nếu xét về vật liệu làm ra tiền nhưng bó mang giá trị bởigiá trị của tiền hình thành từ trị giá đối ứng mà tiền đại diện cho chúng Trước kia

ở Châu Âu đã sử dụng Vàng và Bạc làm giá trị đối ứng của tiền, đó là chế độ bản

vị vàng và bản vị bạc Tuy nhiên chế độ bản vị này đã góp phần gây nên cuộc Đạikhủng hoảng 1929 gây ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế Thế giới nên ngày nay việcnày không còn thông dụng nữa và tiền là tượng trưng cho giá trị của hàng hóa màngười ta có thể mua được

Bản chất của tiền tệ được thể hiện rõ hơn qua hai thuộc tính sau của nó:

 Giá trị sử dụng của tiền tệ là khả năng thoả mãn nhu cầu trao đổi của xã

hội, nhu cầu sử dụng làm vật trung gian

trong trao đổi Như vậy người ta sẽ chỉ cần

nắm giữ tiền khi có nhu cầu trao đổi Giá

trị sử dụng của một loại tiền tệ là do xã hội

qui định: chừng nào xã hội còn thừa nhận

nó thực hiện tốt vai trò tiền tệ (tức là vai

trò vật trung gian môi giới trong trao đổi)

thì chừng đó giá trị sử dụng của nó với tư

cách là tiền tệ còn tồn tại Đây chính là lời

giải thích cho sự xuất hiện cũng như biến

mất của các dạng tiền tệ trong lịch sử

 Giá trị của tiền được thể hiện qua khái niệm "sức mua tiền tệ", đó là khả

năng đổi được nhiều hay ít hàng hoá

khác trong trao đổi Tuy nhiên khái

niệm sức mua tiền tệ không được xem

xét dưới góc độ sức mua đối với từng

hàng hoá nhất định mà xét trên phương

diện toàn thể các hàng hoá trên thị

trường

II Các chức năng của tiền tệ :

Theo K.Marx, tiền tệ có 5 chức năng bao gồm: Thước đo giá trị, Phương tiệnlưu thông, Phương tiện cất trữ, Phương tiện thanh toán và Tiền tệ thế giới Nămchức năng này có sự quan hệ mật thiết với nhau Sự phát triển của các chức năngcủa tiền trong nền kinh tế hàng hoá phản ánh sự phát triển của sản xuất và lưuthông hàng hoá

1) Chức năng phương tiện cất trữ

Làm phương tiện cất trữ, tức là tiền được rút khỏi lưu thông đi vào cất trữ, tạmthời trở vào trạng thái tĩnh, chuẩn bị cho nhu cầu chi dùng trong tương lai Sở dĩtiền làm được chức năng này là vì tiền là đại biểu cho của cải xã hội dưới hình tháigiá trị, nên cất trữ tiền một hình thức cất trữ của cải

Khi tiền tệ chưa xuất hiện, người ta thường thực hiện tích lũy dưới hình tháihiện vật, hìn thái này không tiện lợi vì nó đòi hỏi phải có chỗ rộng rãi, phải tốnnhiều chi phí bảo quản, dễ hư hỏng, khó lưu thông và it sinh lời Khi tiền tệ xuất

hiện, người ta dần dần thay thếtích lũy dưới hình thái hiện vậtbằng hình thái tích lũy dưới dạngtiền tệ Một nhà kinh tế học đãđưa ra ví dụ: một người nôngdân thu hoạch được rất nhiều càchua và thị trường chập nhậntrao đổi cà chua lấy hàng hoá

khác, tuy nhiên cà chua không thể lưu trữ lâu dài nên giá trị trao đổi của chúng rấtthấp và trong thời gian ngắn, bởi vậy người nông dân đã bán cà chua lấy tiền Bởi

vì số tiền bán cà chua có giá trị tương đương cà chua và có thơi gian sử dụng lâuhơn rất nhiều nên thể hiện được chức năng cất trữ giá trị của tiền

Để làm chức năng phương tiện cất trữ, tiền phải có đủ giá trị, tức là tiền vàng,bạc Chức năng cất trữ làm cho tiền tệ thích ứng một cách tự phát với nhu cầu tiềncần thiết cho lưu thông Nếu sản xuất tăng, lượng hàng hoá nhiều thì tiền cất trữđược đưa vào lưu thông Ngược lại, nếu sản xuất giảm, lượng hàng hoá lại ít thìmột phần tiền vàng rút khỏi lưu thông đi vào cất trữ

Hình thái tích luỹ dưới dạng

thông và thanh khoản Tuy nhiên,

tích lũy dưới hình thái tiền tệ có

tiền tệ thực hiện được chức năng

phương tiện tích lũy đòi hỏi hệ thống tiền tệ quốc gia phải đảm bảo được sức mua

2) Chức năng thước đo giá trị

Giá cả hàng hoá do các yếu tố sau quyết định:

- Giá trị hàng hoá

- Ảnh hưởng của quan hệ cung-cầu hàng hoá

- Cạnh tranh

- Giá trị của tiền

Tiền tệ thực hiện chức năng thước đo giá trị khi tiền tệ đo lường và biểu hiệngiá trị của các hàng hóa khác Để thấy vì sao chức năng này lại quan trọng, chúng

ta nhìn vào nền kinh tế đổi chác, trong đó tiền không thực hiện chức năng này Nếunền kinh tế chỉ có ba mặt hàng, ví dụ: vải, gạo, muối thì chỉ có ba giá để có thể traođổi thứ này với thứ khác: giá của một mét vải tính bằng bao nhiêu kilogram gạo,giá của một mét vải tính bằng bao nhiêu kilogram muối và giá của một kilogramgạo tính bằng bao nhiêu kilogram muối Nếu có mười mặt hàng, chúng ta sẽ có 45giá để trao đổi mặt hàng này với mặt hàng khác, với 100 mặt hàng chúng ta có đến

4950 giá, với 1000 mặt hàng có 499.500 giá

Hãy tưởng tượng ra sựkhó khăn đến thế nào nếu

ta đi mua sắm trong mộtsiêu thị với 1000 mặthàng khác nhau Chắcchắn rằng bạn có thể sosánh giá của tất cả cácmặt hàng, bảng giá củamột mặt hàng sẽ phải kê

ra 999 giá khác nhau vàthời gian dùng để đọcchúng rất lâu làm cho chiphí giao dịch tăng đáng kể Giải pháp cho vấn đề này là đưa tiền vào nền kinh tế vàdùng tiền để thể hiện giá cho tất cả các mặt hàng, như vậy chúng ta có thể dễ dàng

so sánh được giá gạo, vải hay muối Nếu chỉ có 3 mặt hàng trong nền kinh tế thìđiều này sẽ không có nghĩa lớn so với nền kinh tế đổi chác vì chúng ta chỉ có 3 giá