D6 Hoai N am, Ph6 Giam doc Trung tAm khoa hQc xii hQi va nhAn van quoc gia Vi~t Nam nay la Vi~n Khoa hQc Xii h>i Vi~t Nam giao nhi~m vl;l cho Trung tAm nghien cUu khoa hQc v~ gia dinh va
Trang 1VIEN GIA DiNH VA GIOI ~.
VI~N KHOA HQC xA HQI VI~T NAM
(lO niim cUDi the' ky xx va nhftng niim da'u the' ky XXI)
Tiep c~n phuc Iqi gia dinh
Chii nhi¢m de tai: TS Tran Him GiangThu ky De tai: Le Thf Thfnh
Thanh vien de tai: TS Le NgQcVan
TS N go Thi Tuan Dung
TS Phan 51 ManThs D~ng Bfch ThuyThs Ph~m Thanh Van
Trang 2San pham clio De tili
Bao cao day du (143 trang)
Bao cao tom Hlt (21 trang)
Bao cao trlnh bay Bao cao tom tat co hinh fmh tren Power Point
B¢bang Video thu hinh t~i nhfrng diem di~u tra
B¢ bang ghi Am phong van sAu va phong van nhom
T~p go bang phong van sAu va phong van nhom
T~p anh tai li~u chl;lPanhfrng diem di~u tra
PHAN THUNHAT: T6NG QUAN NGHIEN coo
~,.Ly do nghien elm eua De Hli
Cuoi nam 2001, PGS TS D6 Hoai N am, Ph6 Giam doc Trung tAm khoa hQc xii hQi va nhAn van quoc gia Vi~t Nam (nay la Vi~n Khoa hQc Xii h(>i Vi~t Nam) giao nhi~m vl;l cho Trung tAm nghien cUu khoa hQc v~ gia dinh va phl;l nti (nay la Vi~n Gia dinh va Gim) thvc hi~n Nhi~m Y\l trQng diem dip B¢ "St;r bien d6i cila gia dinh n6ng than Vi~t Nam trong moi quan h~ vai c¢ng dong xii h¢i (nhfrng nam cuO'i the ky XX dau the ky XX!)". De tai dt;r kien thvc hi~n trong 2 nam, tu thang 4 nam 2002 den thang 3 nam 2004 Yeu cau ma GS.TS D6 Hoai Nam giao cho Vi~n la xAy dt;rng D~ cuang D~ tai acap d¢ c6 the chuytin sang De tai d¢c l~p cap Nha nuac.
D~ tai duQ'c tritin khai thang 4 nam 2002 va sau H¢i thao gifra ky, d\ra tren Bao cao gifra ky cila cac thanh vien D~ tai, Chil nhi~m D~ tai dii t6ng hQ'p va xAy d\mg D~ cuang D~ tai d¢c l~p cap Nha mrac dua vaG Chuang trlnh chung cap Nha nuac etla Trung tAm khoa hQc xii h¢i va nhAn van vm m¢t sO' Vi¢n khac trong Trung tAm vaG cuO'i 2003 dau 2004 Nhung tat ca cac D~ tai trong Chuang trlnh d6 deu chua duQ'c B¢ khoa hQC va cong ngh~ phe duy~t Vi v~y trong tinh hinh chung do Nhi¢m Y\l trQng diem nay chi dUng l~i a De tai cap B¢.
Van de nghien elm ma Vi¢n duQ'c giao la "s~t bien d6i cIla gia dinh nong than Vi¢t Nam" trong "mal quan h¢ vOi ctJng do'ng xii htJi" trong "nhftng nam cuo'i the' ky XX ddu the' ky XXI". Nhu v~y van d~ adAy la chi ra duQ'c st;r bien d6i clh gia dinh nong than trong m¢t khoimg thai gian nhat dinh, trong m¢t mO'i quan h~ xii h¢i nhat dinh.
Trang 3Van d~ tru6'c het la phai xac dinh duQ'c nhfrng d~c trung xii h¢i cua "nhftng niim cuo'i the' ky XX driu the' ky XXI" la gl? Bai b6i canh xii h¢i trang m¢t khoang thai
gian nhat dinh nao do co anh huang nhat dinh t6'i sl;Tbien d6i cua gia dlnh trongkhoang thai gian xac dinh do
Tiep theo yeu celu cua D~ tai la nghien cUu"SlJ bien d6i cua gia dinh nong thon" trang "mol quan h¢ vOi ct)ng dong xli ht)i" Nhu v~y nghien cUu nay phai t~p
trung VaGm6i quan h~ gifra gia dlnh va c¢ng dong xii h¢i a nong thon Gia dlnh
co m6i quan h~ v6'i cac nhom xii h¢i khac nhau, v6'i cac the che xii h¢i Khacnhau, M6i quan h~ tuang tac gifra gia dlnh va Cae nhom, cac the che t~o nen Sl;Tbien d6i Iftn nhau a nhi~u khfa c~h Tach bi~t m¢t cach tuang d6i m6i quan h~cua gia dlnh va c¢ng dong xii h¢i de nghien CUula di~u rat celn thiet de xac dinhduqc vai tro cila c¢ng dong d6i v6'i sl;Tthay d6i, sl;Tphat trien cua gia dlnh
Trong m6i quan h~ v6'i c¢ng dong xii h¢i, gia dlnh co the co nhfrng thay d6i trennhi~u m~t nhu kinh te, van hoa, tu tuang, 16i s6ng, ma hlnh, cau truc, chuc nang,v.v cila gia dlnh Chfnh tfnh da di~n nay cua gia dlnh bu¢c D~ tai phai h~n cheph~m vi nghien CUucua mlnh Cau hoi d~t ra aday la "nghien citu nay t(zp trung vao sf! bien d6i ukhia cf.;lnhnao cua gia dinh trong mOl quan h¢ cua no vOi ct)ng dong xli ht)i?" Dii co rat nhi~u nghien cUu v~ gia dlnh tren cac khfa c~nh
khac nhau cila dai s6ng gia dlnh va dm s6ng xii h¢i co lien quan den gia dlnh Cothe ke den cac chu d~ dii duqc t~p trung nghien CUu nhi~u trong tp.m gian quanhu: co cau gia dlnh, quy magia dlnh, chuc nang cila gia dlnh, quan h~ gia dlnh,hlnh thai gia dlnh, lu~t gia dlnh, van hoa gia dlnh, kinh te h¢ gia dlnh, giao dlfCgia dlnh, gia dlnh dan t¢c thieu s6, vai tro cila gia dlnh trang sl;Tphat trien nhancach con nguai, gia dlnh phlf nfr dan than, vai tro cua gia dlnh trang cham soc suckhoe sinh san, vi trf cila cac thanh vien trang gia dlnh, vai tro cila gia dlnh trongvi~c ki~m smit dan s6, blnh dAng gi6'i trong gia dlnh, lu~t gia dlnh, b~o Ivc giadlnh, gia dlnh va t~ n~n xii h¢i, v.v va v.v Trang nhi~u nghien CUuk~ tren com¢t s6 nghien CUllcung dii d~ c~p den sv bien d6i cila gia dlnh trang khfa qmhduqc t~p trung nghien cUu
M¢t trang nhfrng van d~ co th~ noi la rat quan trQng d6i v6'i sl;Tphat tri~n cila banthan gia dlnh cilng nhu sv phat trien cila xii h¢i chua duqc quan tam nghien cUu
dung muc, do la van d~ phuc lqi gia dinh Phuc lqi gia dlnh la m¢t linh vvc va
cung quan trQng neu khong mu6n noi la t6i quan trQng va quyet dinh den sv phattri~n va tien b¢ xii h¢i Chfnh VI ly do nay ma De tai t<s~( bien ddi cLia gz'a dlnh
!long thon Vi¢t Nam trong mOl quan Iz¢ w5'i c¢ng dong xci h¢i (10 nam CliOlthl ky
XX dd'u the'ky XXI) JJ duqc thvc hi~n tu tilp C(lllplulc 19'igia dlnh V 6'i huang tiep
c~n mai nay D~ tai nghien cUu nay se nhu m¢t dong gop VaG kho cong trlnhnghien CUugia dlnh Vi~t Nam vai hy vQng no se dugc SlY d~lllg trang vi~c ho~chdinh chfnh sach lien quan den gia dlnh
Trang 42 M~c tieu nghien cuu
2.1 Lam r5 cac khai ni~m va quan di~m co bfm v~ phlk lqi gia dlnh va moi quanh~ va tac d¢ng l~n nhau giUa no va c¢ng d6ng
2.2 Chi r5 va phfm tfch nhUng bien d6i v~ phuc lqi gia dlnh n6ng th6n trong moiquan h~ vai c¢ng d6ng xa h¢i nhfrng nam cuoi the ky xx va nhUng nam dau the
ky XXI
2.3 Kien nghi vf- chfnh sach phuc lqi gia dlnh n6ng th6n nham ml;lc tieu he>trq
gia dlnh va phat tri~~ xa hqi trong the ky XXI
3 Nc)i dung nghien cUu
3.1 Khai ni~m Phuc lqi gia dlnh, c¢ng,d6ng va cac khai ni~m co lien quan M¢t
so van d~ 19' lu~n trong nghien CUuv~ phuc lqi gia dinh trong quan h~ v6'i c<)ngd6ng xa h¢i
3.2 M6i quan h~ gifra gia dlnh va c<)ng dong xa h¢i an6ng them trong 10 namcu6i the ky XX va nhfrng nam dau the ky XXI
3.3 Nhfrng bien d6i v~ phuc lqi gia dlnh cua gia dlnh n6ng th6n trong m6i quanh~ v6'i c¢ng dong xa h¢i
3.4 Nhfrng kien nghi truac mat v~ chfnh sach phuc lqi gia dlnh cho Vi~t Nam
4 Phuong phap nghien cuu:
4.1 Phan tfch tai li~u
4.2 Nghien cUu dinh tfnh:
- Phong van sau, phong van nhom
- Quan sat va ghi l~i bang cac phuang ti~n nghe nhln
- H<)ithao, trao d6i vai chuyen gia
5 Thoi gian thI!c hi¢n De Hli
Tu thang 2 nam 2002 den thang 5 nam 2005
6 D!a ditim nghien cuu:
Mi~n Bac: Hai Duong, Thai Nguyen, Phu ThQ, Soc San
Mien Nam: An Giang, S6c Trang
Trang 5PHAN THO' HAl: KET QuA NGHlEN CUu
ChU01lg 1:Cac khai ni¢m dung trong nghien Clru (tr 6-tr.34)
Chuang nay trinh bay cac khai ni~m va quan di~m ve Phuc 19i gia dlnh, C(>ngd6ng va cae khai ni~m c6 lien quan khac dung trong nghien cUu nay M\lc tieucila Chuang nay la cung c~p nhfrng khai ni~m, nhfrng quan di~m co bim cila m(>tlmh vvc con tuang doi mm me trong nghien cUu.ve gia dlnh d~ d(>e gia c6' th~theod5i dugc nhfrng phi'm tfch va lu~n di~m cila ·cac tac gia dugc trinh bay trongnghien CUunay D6ng thOi.vai m\lc tieu d6 thl Phan nay cila De tai cling nhamm(>tm\lc dfch khac nua Ia d6ng g6p kien thuc ly lu~n mm ve Hnh vvc phuc lqi giadlnh vao van ly lu~n trong nghien cUu gia dlnh 6 Vi~t Nam
Cac khai ni~m dugc trlnh bay 6 Phan nay la:
Phan bi~t khai ni~m "h(>","gia dlnh", "h(>gia dlnh" tu g6c d(>phuc lqi hQc;
"c(>ng d6ng" va cac khai ni~m khac lien quan den c(>ng dong nhln tu g6c
d(>phuc lqi hQc, nhu phuc lqi c(>ng d6ng, cham sac c(>ng dong, suc khoe
c(>ng dong, chfnh sach c¢ng dong, th~ che c¢ng dong, c6ng tac c¢ng d6ng, hgp tac phat tri~n c¢ng dong, roi lo~n xa h¢i c¢ng d6ng;
~ - Moi quan h~ c(>ngd6ng va gia dlnh trong quan h~ c(>ngdong;,
- Phuc lqi, phuc lqi gia dlnh, phuc 19i xa h¢i, chfnh sach gia dlnh, chinhsach kinh te cho gia dlnh, cham s6c gia dlnh, cac v~n de cAn c6 Sl!trg giupcila phuc lqi gia dlnh: b~t 6n gia dlnh, khilng hoang gia dlnh, gia dlnh c6nguOi.b~nh;
Quan di~m ve phuc lqi gia dlnh: dich Y\l phuc lqi gia dlnh, th! truang phuclqi, tfnh kinh te cila phuc lqi xa h¢i
ChU01lg 2 Phuc lqi gia dinh ve kinh te, tinh than va th~ chat dang bien d6itrong cQng dong nong thon (tr.35-tr63)
Chuang nay trlnh bay 51! bien d6i cila phuc lqi gia dlnh ve kinh te, tinh thAn vath~ ch~t trong moi quan h¢ vai c¢ng dong xa h¢i trong b6i dmh toan cau h6a, h¢inh~p khu va the giai, va d6i mm toan di¢n da't nuac tren cac mi;lt cila dOi song xah¢i
1 Phuc l¢ kinh tl clia gia dinh dang bien dJi trong c9ng dong n6ng th6n
C6 th~ n6i rang d~c trung cila xa h¢i Vi¢t Nam noi chung va cua xa h¢i nang thanVi¢t Nam n6i rieng th~p ky cuoi cila the ky xx va nhfrng nam dau cila the kyXXI la chiu anh huang cua qua trlnh to~m cau hoa, h¢i nh~p the giai va h¢i nh~pkhu vvc Ngoai d~c trung d6 clla xa hQi toan cau, Vi~t Nam trong thai ky nay con
d~c tnmg b6i qua tflnh d6i mai toan di~n xa hQi Vi~t Nam trong d6 co xa hQi
Trang 6nong than tren hau het mQi linh VVC kinh te, van hoa, giao d\lc, y te, phuc Igi xiihoi, v.v
Tang trLtifng san xud't va tang trLtifng thu nh~p nhiJ co s~(d6i mOi co che' quan ly kinh t{ trong nong nghi¢p nhitng nam cuol the'kY XX
V m vi~c xac l~p h¢ gia dlnh lam don vi kinh te tv chil thea duang loi d6i mm
duqc thvc hit?n tit nhfrng nam cuoi th~p ky xx ma trong hai th~p ky qua, dau tucila cac h¢ gia dlnh nong than cho phat tri~n kinh te la rfft100 va tiep t\lc c6 xuhUOOggia tang, k~ ca ve lao d¢ng, von va cong nght? kg thu~t
Thu nh~p va dai song cila da so h¢ nong than dii dugc cai thi~n va nang cao r5 r¢t.Thea ket qua dieu tra dm song kinh te h¢ gia dlnh nam 1999 ella T6ng C\lC Thong
ke, thu nh~p blnh quan dau nguai/ thang cila h¢ gia dlnh nong than tang blnh
quan 6,01 %/ nam trong thai ky 1996-1999, tit 172,5 nghln d6ng/ thang nam 1995
len 187,9 nghln d6ng nam 1996 va 225,0 nghln d6ng nam 1999, hon 86,7% so hQnong than tv danh gia dai song kha len so vm nam 1990 va 81,2% kha len so vmnam 1996 So hQ giau c6/ kha gia anong than ngay cang nhieu, co noi dii chiemtren 40% So h¢ ngheo/ ngum ngheo va ty l~ cila nh6m kinh te nay dii giarn dinhanh ch6ng
C9ng dong nong than thay d6i va mal quan h¢ czta no vOi gia dinh
Trong thai ky bao cap cac c~u thanh cila cQng d6ng nong than chi h(;\nh~p trongcac rnoi quan h¢ gili'a gia dlnh va don vi kinh te theo cQng d6ng hanh chfnh la cachQ'ptac xii nong nghi¢p; cac moi quan h~ cila gia dlnh vai cac t6 chuc xii hQi, t6ch(rc chfnh tri xii hQi chi h(;\nche vai cac t6 chuc nhu HQi ph\l nli', Doan thanhnien, Chi b¢ Dang Cac co quan va co sa ha(;\t d¢ng trong c¢ng d6ng g6m cotruong hQc, tr(;\rnxa, mQt so noi co doanh nghi¢p nha nuac ho(;\tdOng tren dia bancila cOng dong Ho~c amien Nam ngoai cac tr(;\my te thl amOt so cQng dong diaphuong c6 nhfrng nha thuoc Nam ho(;\t dQng tu thi~n cila nhfrng nguO'i theo d(;\oHoaHao
Nhlmg den th~p ky cuoi cila the ky xx,khi thvc hi~n chfnh sach d6i mai kinh te,cac hqp tac xii nong nghi~p bi giai th~, thay vao do la cae hQ'p tac xii ki~u m6'iho(;\t dOng nhu nhfmg don vi cung c~p dich V~l cho ho(;\t dQng sim xu~t nongnghit?P cila h¢ gia dlnh Ngoai ra anhieu c¢ng dong dii xuat hit?n nhieu don vi
Trang 7thuQc mQi thanh phan kinh te nhu cac doanh nghi~p tu nMm trong nuac, doanhnghi¢p cila nuac ngoai, cang ty tu nhan, cac t6 chuc xa h¢i nhu HQi, Hi~p hQi,cau l;;tcbQ, nh6m chinh thuc va khang chinh thuc ho;;tt d<}ng0cac llnh vvc khacnhau Vi dl;lnhu HQi nang dan, HQi chii' th~p do, HQi cvu chien binh, HQi ngumchai cay dmh, cac nh6m chinh thuc nhu Nh6m rau an toan, Nh6m lqn, va cacnh6m khang chinh thuc nhu nh6m hl;li, nh6m tri¢u phu, Cac hQ gia dlnh deu c6nhfrng moi quan h¢ vai mQt ho~c vai t6 chuc, nh6m d6 trong cQng dong Trongcac moi quan h¢ vai c¢ng dong vO'inhieu thanh to mai nay, gia dlnh c6 duqcnhieu sl! trq giup hon va c6 nhieu moi quan h¢ doi tac trong ho;;tt dQng san xuatkinh doanh hon.
T iing trueing tieu dt'tng va S~( bien d6i trong C(J diu tieu dt'tng - phuc l¢ gia dinh cdi thi~n
Ket qua dieu tra cho thay 0 nhfrng cQrig dong c6 sl! xu at hi¢n cila cac thanh tom6'i nhu cac t6 chuc xa hQi nghe nghi~p hay cac doanh nghi~p, cang ty ho;;ttdQngtren Iinh Vl!c xuat nh~p khfiu nang san, v.v thl san xu at nang nghi¢p tang truang
va ngan sach cila h¢ gia dlnh cling tang Nguqc l;;ti, 0 nhfrng cQng dong c6 it Sl!thay d6i ve cau thanh c¢ng dong, it c6 sl! bien d6i hon
Ngan sach gia dlnh tang da lam cho tieu dung duqc phep thmli mai hon Nha do
ma cUQcsong v~t chat cila thanh vien gia dlnh duqc cai thi¢n han Truac day chitieu chil yeu cho gia dlnh 18.cho nhu cau an uong, nhung hi¢n nay danh sach cach;;tng ml;lc tieu dung da dai han va da d;;tng hon Vi dl;lnhu chi tieu cho may m~ccila cac thanh vien gia dlnh nang than da tang len, chi tieu cho hieu hi cling tanglen, chi cho mua s~m cac do dung d~t tien nhu til, giuang, ban ghe, TV, xemay, da xuat hi¢n nhieu trong s6 thu chi ella nhieu h¢ gia dlnh
Nhu v~y co th~ noi rang cUQcsong v~t chat cila cac thanh vien gia dlnh nang than
da thay d6i theo chieu huang tot len Dieu nay cling co nghia la phuc lqi gia dlnh
ve m~t kinh te cila hau het cae h¢ gia dlnh nang than deu co xu huang di len Sv
thay d6i ve phuc lqi gia dlnh ve kinh te a c¢ng dong nang than phl;l thuQc vaomuc dQ va hlnh thuc thay d6i elm c¢ng dong xa h¢i nai ma gia dlnh chiu ?mhhuang nhieu cila c¢ng dong khu vvc ve mQi m~t cila cu¢c song
Phuc lqi gia dlnh hau nhu hoan toan phl;l thuQc vao kinh te gia dlnh nen d~ d;;ttduqc nhfrng bien d6i di len cila phuc lqi gia dlnh thl khang co con ducmg naong~n hon va hi~u qua hon 18.phat tri~n kinh te gia dlnh Trong thai gian tnrac mat
xu huang cai thi¢n phuc lqi gia dlnh cling chinh la xu huang phat tri~n kinh te hQgia dlnh
2 Lao d¢ng tre em: tang truang kinh te' gia dinh hay phZlC l£ligia dinh?
2.1 Th~(c tr{lng lao d¢ng tre em trong nhztng niim clloi the' ky XX nhftng nam drill the' ky XXI
C6 th~ noi hi~n tuqng laD d¢ng tre em mai chi xnat hi¢n bar dan tu khi th~rc hi~nchfnh sach D6i mai va no da tro thanh mQt van de khang chi cua gia dlnh ma laclla xa h¢i Hi¢n tuqng laD d¢ng tre em la m¢t van de xa h¢i bai no khang duqc
Trang 8lu~t phap quoc gia va quoc te ve quyen tre em, hien phap cung nhu d~o duc xah¢i chap nh~n Th~p ky cuoi cua the ky xx h¢ gia dlnh a nong than duqc giaoquyen tV chu ve slm xuat va kinh doanh tren fu¢ng duqG giao cua mlnh cling dongnghia vai vi¢c gia dlnh phai tv 10 toan b¢ cac khau cua qua trinh slm xu at nongnghi¢p, ttr l~p ke ho~ch san xuat, thvc hi¢n san xu at den tV 10 ve lvc luqng sanxuat, tv h~ch toan 16 lai Nhu v~y lvc luqng lao d¢ng cua gia dlnh cang dong thldmg thu~n lqi trong vi¢c thvc hi¢n san xu at cua mlnh Chfnh VI v~y ma tre em da
trathanh lvc luqng lao d¢ng duqc gia dlnh trong- chao
o Vi¢t Nam, m¢t ty l¢ dang ke tre em dang hang ngay tham gia lao dOng kiemsong va d6ng g6p kinh te cho gia dlnh, ho~c cho chfnh ban than cac em Tre emnong than tham gia vao kinh te gia dlnh cao hon h~n so v6'i tre em thanh tbi
MOt cau hoi d~t fa aday la: v~yhi¢n t'!f!Tlg lao d9ng treem lam cho kinh te' gia dinh tling fen co phai la phuc llfi gia dinh tling len khong? Bm nhu a trenchung ta da l~p lu~n rang kinh te gia dlnh tang tuc la phuc lqi gia dlnh cling tang
Ma tre em tham gia lao d¢ng da lam cho thu nh~p cua gia dlnh tang len
Khung hoang gia dinh - chue nling kinh te' eua gia dinh suy giam = phu dinh eua phuc llfi gia dinh
Nhfrng gia dlnh c6 tn:; em phai lao d¢ng kiem song tUc la nhfrng gia dlnh khongson thvc hi¢n duqc chuc nang t~o thu nh~p de nuoi song cac thanh vien gia dlnhmOt cach blnh thuang, dam baa cuOc song v~t chat toi thieu cho cic thanh viengia dlnh duqc nfra Tre em phai lao dOng kiem song cho chfnh ban than va giadlnh chfnh Ia n~n nhan cua sv khung hoang chuc nang cua gia dlnh
Co thl noi rdng s~( lao d9ng eua tre em la s¥ phu dinh clia chft "phuc llfi gia dinh" Do la cong thue co thl sit d~mg trong do IltO'ngphuc l¢ gia dinh.
2.2 Th~(c trflng lao d9ng tre em va phuc l¢ gia dinh tfli cae dilm nghien Clm
Khong the phu nh~n duqc rtmg tre em lao d¢ng dii d6ng g6p m¢t phan quan trQngeho phat trien kinh te gia dlnh a An Giang Nhung phuc 19'igia dinh clla tre em phdi lao dt?ng kiem song nay lqzikhong ty l¢ thzu}n vOi s~(phat triln ngdn sach kinh te7tai chinh clia nhting gia dinh nay Nhu da phan tfch a tren, lao d¢ng tre
em anh huang xau den mQi m~t cua phuc lqi gia dlnh eua tre em va lao d¢ng tre
em ehfnh la sv phu nh~n phlk lqi gia dlnh d6i v6'i tre em Qua mo ta hlnh anhdien hlnh eua lao d<)ng tre em aAn Giang chung ta earn nh~n duqe r5 rang hon
sv phi phue lqi cua tre em lao d¢ng Ve v~t chat thl thieu than, gia dinh quangheo, phai bu¢c con con nho phai nghi hQCde di lam kiem tien Ve the Ive vasuc khoe, tlnh tr~ng lam vi¢e trong dieu ki¢n rat vat va, thai tiet qua n6ng khongdam baa cho S\T an toan cho tre em, chu ehua n6i tai vi¢c phat tri~n th~ l~Tem¢teach binh thuang Cae em phai lam vi¢c qua sue, phai thue khuya va d~y rat sam.
Vi¢e thieu ngll anh huang xau hon tai stYekhoe so v6'i thieu an
Trang 92.3 Lao d¢ng tre em va mOl quan h¢ cua no vOi c¢ng dong:
Tru6'c day, trong nen kinh te t~p trung bao cap, d.c dich Vl;lxa hQica bfm nhugiao dl;lC,y te dugc phan b6 dong deu va dugc bao cap den mQi nguai dan, dieunay giup ngan ngua hi~n tr<;tngtre em phai tham gia lao dQng s6m d~ donggopkinh te cho cac chi tieu chung cua gia dlnh (ILO, 2002)
L:9 do kinh te la 1:9do de dang nhln thay nhat, nhung khang th~ la 1:9do duy nhatd~ hi~n tuqng lao dQng tre em ngay cang tang B?>,ineu 1:9giai nhu v~y thl mQtcau hoi d~t ra aday la: T<;tisao trong thai ky bao cap cac gia dlnh nang than Vi~t
N am cling rat thieu than ve kinh te, th~m chi c6 the thieu thon han so v6'i hi~nnay Nhieu gia dlnh khang co du g<;t0an, ma phai an nga, khoai hay stm thay carn.Nhung trong nhiing thai gian kh6 Cl!Cay l<;tikhang co hi~n tuqng lao dQng tre em.Ngoai ll!c hut cua cae sa so kinh te a;trong cQng dong vm so luqng ngay cangtang, khang co lLJcd~y nao trong cQng dong co the lam giam b6't tlnh tr<;tnglaodQng tre em Phuc 19i cQng dong cho gia dlnh nang than a cac diem nghien CUukhang co Cac doanh nghi~p adia phuang khang du m<;tnhde dong gop v~lOphuclqi cQng dong Chinh quyen dia phuang dIng khang co ke ho<;tchphat trien phuclqi cQng dong va khang co ke ho<;tchphat trien hqp tac cQng dong Giai quyet van
de lao dQng tre em a cQng dong chua bao gia duqc b~lI1den trong chu0I1g trlnhnghi sl! cua lanh d<;todia phuang
ChUOllg 3 Van hoa gia dinh trong moi quan h~ vOi phuc lQi gia dinh: tientrinh bien d6i
1 Van hoa gia dinh va boi cdnh ci,a no nhftng nam cuoi the' kj XX nhiing nam dii'u the' kj XXI
Van hoa
Van hoa la t~p hqp nhfrng hanh vi va quan ni~m ma con nguai hQc h6i duqc voi tucach la thanh vien cua X3 hQi Can nguai dung van hoa de thfch ling voi the gioitrong do hQ dang song va de thay d6i no Do do van hoa la khai ni~m trung tamdung de giai thich 1:9do cac hanh vi clla con ngum Van hoa co d~c di~m la dohQc hoi ma co va cung chia se voi nguai khac '
Van hoa gia dinh Van hoa gia dlnh la h~ thong nhiing gia trio chu~n m\TCkhu
bi~t d~c thu phan anh ban chat cua cae 10<;tigia dlnh d~c trung cho cae cQng dong,cac tQc ngum, cac dan tQc va cac khu Vl!c khac nhau dugc hlnh thanh va ph<ittrien qua lich sir lau dai cua dm song gia dlnh, gtm lien vm nhfrng dieu ki~n phattri~n kinh te, mai truang tl! nhien va X3 hQi
BOl cdnh clla van hoa gia dinh nong thon 10 nam cuol the' ky XX, nhirng nam dii'u the' kj XXI
Trong boi dmh d6i moi kinh te, toan cau hoa va hQi nh~p khu V\TC,gia c11nhco th~
co nhieu bien d6i a nhieu khfa c<;tnhkhac nhau nhin tu goc dQ van hoa gia dlnh.Thuang thl van hoa duQ'c truyen tLrthe h~ nay sang the h~ kh<1cva kha vfmg chaco
Trang 10kho thay d6i theo thai gian Nhung theo thai gian va sv bien d6i cua moi truangvan hoa gia dinh cling co th~ bien d6i.
Xet van hoa gia dinh trong moi quan h¢ v6i phuc lqi gia dinh thi van hoa kinh te,van hoa ling xu cua d.c thanh vien gia dinh, van hoa cham sac suc kh6e, v.v cuavan hoa gia dlnh co lmh hu6ng khong nh6 tai phuc lqi cua cac thanh vien cua giadinh trong boi canh c<)ngdong nong thon hi¢n nay
Tinh lien t~ICcua van hoa gia dinh nong thon dnh huling den phuc l¢ gia qinh trong mOLquan h¢ vOi ct)ng dong
Tinh lien wc va sv bien d6i cua van hoa gia dinh chinh Ia sv phan anh thvc tr~ngphuc lqi gia dinh tren khia c~nh tinh th~n Vi dl;lnhu quan ni¢m trQng nam khinhnft v~n ton t~i trong gia dinh chinh la sV phan anh tinh th~n khong vui, khong to~inguy¢n va cam giac khong h~nh phuc ,cua phl;l nft va tre em gai trong gia dinh.Dong thai tinh lien tl;lc va bien d6i do cua van hoa gia dinh ~hang chi la sv phananh thvc tr~ng phuc lqi gia dinh ma no can co vai tro tac d<)ng anh hu6ng taiphuc lqi gia dinh tren tat ca cac mifltcua dai song cac ca nhan thanh vien cua giadinh Vi dl.;lnhu van hoa gia dinh co tac d<)ng anh huang tai cac khia c~nh phuclqi gia dinh ve miflttinh th~n nhu sV cam nh~n h~nh phuc, hay khong h~nh phuc,
sV thoai mai khi duqc taOntrQng, co tieng noi trong gia dlnh, sv khang th9ai maikhi khang duqc ffiQinguai trong gia dlnh tong trQng
Phtin cong lao dt)ng theo giOi: phuc l¢ theo giOi?
Phan cang lao d<)ngtheo giai la m<)tbi~u hi¢n cua van hoa lao d<)ngtruyen thong
co tu xa xua va hi¢n nay trong xa h<)inang than day v~n la hlnh thuc phan canglao d<)ng ph6 bien trong cac gia dlnh Dong thai v6i vi¢c dam nh~n g~n nhulOO% cac cang vi¢c n<)itrq, phl.;lnft can phai tham gia lao d<)ng sfm xuat cling vaichong Nhfrng cong vi¢c va cong do~n san xuat nang nghi~p ma phl;lnft dam nh~n
la cay, giflt,lam co, cham soc, thu ho~ch, che bien luong thvc, thvc phAm, channuoi, trong rau, cay an qua trong vuan, Ph~l nft thuang lam vi¢c (ca vi¢c channuai, trong trQt va c6ng vi¢c gia dinh, buan ban nho, lam dich V1.;1) hon nam gi6ikhoang 6 tieng/ngay (UNDP, 2002) Vai tra kep nay da lam cho ph1;lnft khongcan thai gian de nghi ngoi, giai trf de teEt~o suc lao d<)ng.Vlly do nay nen chung
ta khong the kh~ng dinh duqc dng kinh te h<)gia dlnh tang va tlnh tr~ng suc khoecua phl;lnftduqc cai thi~n
2 Tinh lien t~ICcua van hoa gia dinh nong thon anh huang den phuc IlJi gia dinh trong mOLquan h¢ vOi ct)ng dong
M<)tso dau an cua van hoa gia dinh nong than truyen thong tiep tl;lcduy trl trongdai song gia dinh nang than hi~n d~i da va dang anh huang m~nh t6i phuc lQ'igiadinh Vi d~l nhu s~rphan cang lao d<)ng theo gi6i, tLrtUOng trQng nam khinh nftbieu hi¢n qua vi¢c ua thich con trai, danh ph~n Ian tai san cho con trai, Tinhlien t~lCclla van hoa gia dinh chinh la s~rphan anh th~rc tr~ng phuc lqi gia dinhtren khia c~nh tinh than Vi d1;lnhu quan ni¢m trQng nam khinh nft v~n ton t~itrong gia dinh chinh la s~r phan anh tinh tr~ng tinh than khang vui, khang to~i
Trang 11nguy~n va cam giac khong h~nh phuc cila ph1;1nit khi khong de dUQ'ccon trai, vaban than nam gi6'i co nguOi can cam tMiy h6 th~n khi minh khong co con trai.Th~m chi quan ni~m cila gia dinh ve vi~c phai co con trai nay gay m¢t ap lvc rat
100 doi v6'i nguai vQ'.Can nhfrng dua tre gai trong gia dinh chi toan con gai cunglam cho cha m~ chung, ong ba, d~c bi~t la ong ba n¢i khong man nguy~n Cotruang hqp nguai m~ dfi mang ca 4 dua con gai cila minh di tl!ttr VI bi gia dinhch6ng nhiec m~ng, mia mai VIkhong de duQ'ccon trai
a Phdn cong lao dqng theo gi6i: phLlc It!i theo gi6i?
Phan cong laD d¢ng theo gi6'i la m¢t bi~u hi~n cila van hoa laD d¢ng truyen thongc6 tu xa xua va hi~n nay trong xa h¢i nong than day van la hinh thuc phan conglaD d¢ng ph6 bien trang cac gia dinh
Soli~u dieu tra co ban ve gia dinh Vi~t Nam.va nguOi ph1;1nit trong gia dlnh cilaTrung tam Nghien CUllkhoa hQc ve Gia dlnh va Ph1;1nit cho thay ph1;1nil v~n IanguOi lam chinh cae cong vi~c n¢i trQ' trang gia dinh nong than hi~n nay, chukhong phai nam gi6'i D6ng thai v6'i vi~c dam nh~n gan nhu 100% cac cong vi~cn¢i tr9', ph1;1nil can phai tham gia lao d¢ng san xuat cling v6'i ch6ng Ph1;1nilthuang lam vi~c han nam gi6'i khoang 6 tiengfngay (UNDP, 2002) Vai tro kepnay da lam cho ph1;1nil khong can thOi gian d~ nghi ngO'i,giai tri d~ "tait~o ,suc laod¢ng VI ly do nay nen chung ta khong th~ khllng dinh duQ'c ding kinh te hQ giadlnh tang va tinh tr~ng suc khoe cila ph1;1nil duQ'ccai thi~n
Nhung buc tranh phan cong laD d¢ng theo gi6'i a mien N am l~i hoan toan khacv6'i mien Bac a nhieu dnh mien Nam, lao d¢ng nong nghi~p cling duQ'Cphancong theo gi6'i, nhung khac v6'i mien Bac, sv phan cong laD dQng c6 ve "c6 nh~ycam gi6'i" han amien Bac Dan ong lam rUQng, lam hau nhu tat ca cac cong do~ncila san xuat lua, can ph1;1nil anha 10 vi~c nQi trQ',cham sac con cai va trong trQt,chan nuoi Ph1;1nil chi ph1;1giup ch6ng nhfrng cong vi~c nh~ nh~mg nhu cay d~m,nh6 co, cat lua khi dmh rai Do la van hoa laD dQng rat d~c trung mien Nam SVphan cong lao dQng theo gi6'i nay bat nguon tu van hoa lao dQng co tu trong thvcti~n laD dQng nong nghi~p amien Nam tIlli qua nhieu the h~ khai pha dat dai a
mien dat hoang vu nay
Cae cong vi~c phl;! nil dam nh~n deu phli hQ'Pv6'i sue khoe va thOi gian phan b6cho cae cong vi~c do Lao dQng cila ph1;1nil khong gay cho hQ st;Cqua tai, sv apIvc ma hQ phai co suc lam cho hoan thanh Trang truang hqp nay chinh tinh lien
we clla van hoa gia dlnh ISlidap U'ng duQ'c phuc IQ'igia dinh ve phuang di~n tinhthan va th~ Ivc cho cac thanh vien cila gia dinh
Trang boi canh toan cau hoa kinh te hi~n nay, v6'i st;Cn6 Ivc cila chinh quyen diaphuang, cQng dong nong nghi~p, va sv thuc day s~rha trQ' clh mr6'c ngoai cllaChfnh phil Vi~t Nam se giup cho cQng dong nong than co th~ phat tri~n cac thanh
to m6i, hlnh thanh moi lien ket cQng dong d~ phat tri~n cQng dong CQng dongnang than m6'i nay co kha nang lam thay d6i tinh lien tl;!c cln1 van hoa gia dlnh