Chuang 1 KHAI NIeM, LY THUYET vA CHI BAo vB PHAT TRIEN BENChuang 2 DA,e DIEM VAN HOA TRUYEN THONG eUA cAe Toe NGltn Chuang 3 HOI NHAP KINH TE VA VAN HOA eUA cAe Toe NGUOI VUNG DONG BAe T
Trang 1VI~N KHOA HOC XA HOI VI~T NAM
VI~N DAN TQe HOC
BAa cAa TOM TAT DETAl CAP BO
Trang 2MODAU 2 Chuang 1 KHAI NIeM, LY THUYET vA CHI BAo vB PHAT TRIEN BEN
Chuang 2 DA,e DIEM VAN HOA TRUYEN THONG eUA cAe Toe NGltn
Chuang 3 HOI NHAP KINH TE VA VAN HOA eUA cAe Toe NGUOI
VUNG DONG BAe TRONG BOI eANH eONG NGHIep HOA,
Chuang 4 DANH GIA TfNH BEN VUNG eUA VAN HOA Toe NGUOI
Chuang 5 TAe DONG eUA HOI NHAP DEN PHAT TRIEN BEN vONG
VAN HOA eUA cAe Toe NGUOI VUNG DONG BAe 23
Trang 31 D~tvan de
Trong b6i canh mQt the giOi co nhieu bien dQng, v6i sl! tang tru6ng kinh
te thuang kern theo suy thoai moi truang, ad nguyen va bAt cong ve xa hQi; sl!
phan hoa gi~lUngheo ngay cang sau sflc giUa cac qu6c gia va khu vl!c, tra thanh
nguyen nhan sau xa cua nhiing xung dQt va chien tranh; va d~c bi~t la tac dQng
m~t trai cua qua trinh toan c~u hoa da khien phat triln hen vilng tra thanh m1.;1c tieu cua tAt ca cac cQng dong va qu6c gia tren the giOi Tuy nhien, phat triln
hen vilng m6i chu yeu t~p trung vao moi truang va kinh te, con khia c~nh xa hQi
va van hoa thucmg duQ'c d~t trong m6i quan h~ v6i cac linh vl!c nay
Den nay, tren the giOi va aVi~t Nam tuy da co nhii'ng cong trinh nghiencUu ve van hoa v6i phat trien ben viing v6i tu cach la tr1.;1cQt thu 4, song l~i corAtit xem xet van hoa c~n ph at trien ben viing nhu the nao, nhAt la nghien CUuthl!c nghi~m Nghien cUu "Phat triln bin viing vi van hoa t(Je ngU'Oitrong
ve ly lu~n va thl!C tien aVi~t Nam
2 T6ng quan tai Ii~u
2.1 Tinh hinh nghien elm "Phat triln bin viing" va "Phat triln ben viing vi van hoa" tren the'gim
M6i quan tam cua the giOi d6i vOi vAn de ph at trien ben viing duQ'c bfltd~u tu nira cu6i the ky xx. HQi nghi Stockholm (Th1.;1yDien) nam 1972 co theduQ'Ccoi la dAu hi~u d~u tien sir d1.;1ngph~m tru "phat trien ben vii'ng" Thu~t
ngii' nay xuAt hi~n tiep theo vao nam 1980 trong Chien luC!chao ton The' giOi cua
Hi~p hQi Bao ton Thien nhien Qu6c te (Bach khoa toan thu ma Wikipedia,2007) Uy ban Moi truang va Phat trien The giOi duQ'CD~i hQi dong cua Lien hi~pqu6c khOi xu6ng vao nam 1982, nhung mai den nam 1987, khai ni~m nay mm
duQ'cph6 bien rQng rai trong mQt bao cao Uy ban vOi tieu de Tuong lai chung cua
chung ta Den HQi nghi thuqng dinh ve Moi truang va Phcit trien cua Lien hi~p
qu6c t~i Rio de Janerio (Braxin) nam 1992, nhiing nQi dung ve phat trien benviing da duqc xac dinh tuang d6i d~y du va toan di~n - Chuang trinh nghi sl! 21.Sau 10 nam thl!c hi~n Chuang trinh nghi sl! 21, vao nam 2002, t~i HQi nghi ThegiOi ve Phcit trien Ben viing t~i Johannesburg (hay con g<;>ila HQi nghi Rio+10)
cam ket phat tri~n ben viing duQ'c tai kh&ng dinh, trong do nhAn m~nh t~m quantr<;>ngcua sl! long ghep giii'a ba tfl.;lcQt cua phat trien ben viing: phat trien kinh te,phat trien xa hQi va bao v~ moi truang (Kates va cQng sl!, 2005)
Phat trien ben vii'ng ve van hoa cling duQ'c cac t6 chuc qu6c te va h<;>cgianu6c ngoai de c~p 0 cAp dQ vi mo, van hoa duQ'Cthua nh~n la nhan t6 quantr<;>ngcua phat trien ben viing t~i HQi nghi thuqng dinh Johannesburg (CQng hoaNam Phi) nam 2002 T~i HQi nghi nay, cac yeu t6 cua van hoa duQ'c cho la cotac dQng t6i phat trien bao gom: cac di san van hoa, sl! da d~ng van hoa, du lich
Trang 4b~n vfrng va ngh~ thu cong truy~n th6ng (UNESCO and SustainableDevelopment, 2002) Ho~c cac di san van hoa co vi trf quan tn;mg d6i v6i phattri~n b~n vfrng (Cultural Heritage and Sustainable Development, 2005).
Khai ni¢m va St! tiep c~n "phat tri~n b~n vii'ng" xuat hi¢n kha mu¢n b
Vi¢t N am, tit cu6i nhfrng nam 1980 va dau nhfrng nam 1990 Do thu~t ngfr
"phat tri~n b~n vfrng" g~n li~n v6i phat tri~n va moi trubng nen no duQ'c cac nhanghien CUll moi trubng b Vi¢t Nam quan tam dau tien Co th~ k~ den Chuongtrinh nghien CUll Vi¢t Nam - Ha Lan v6i "Ket qud nghien cuu cac de' an VNRP"
(2004); "Tien t6'i moi truiJng bin viing" cua Trung tam Tai nguyen va Moi
trubng (1995); "Qudn ly moi truO'ng cho slf phat triin bin viing" (LUll Duc Hai
va c¢ng st!, 2000; LUll Duc Hai va Nguy~n NgQc Sinh, 2007); "N ghien citu xay
Moi truang va Phcit tri~n b~n vfrng, 2003); "Tiep C{lnsinh thai nhan van va phat
triin ben viing mien nui Vi¢t Nam" (Le TrQng Cuc, 2005); "Tai nguyen moi truO'ng va ph at triln ben viing" (Le Huy Ba va c¢ng st!, 2006).
Chu d~ v~ phat tri~n b~n vfrng cling thu hut ngay cang nhi~u sl! quan tam
cua gi6i khoa hQc xa h¢i Co th~ k~ den "DtJi mOi chinh sach xii hqi - Lu(m cu
va gidi phap" (Ph~m Xuan Nam, 1997); "Triet ly phat triin a Vi¢t Nam - May van de' cot ye'u" [Ph~m Xuan Nam (chu bien), 2005]; "Vai tro cua van hoa -
dat nu6'c tren co' sa kinh te'tri thuc" (Ph~m Xuan Nam, 2007); "Quan ni¢m va thlfC tiln phat triln kinh te: xii hqi toe dq nhanh, be'n viing chat luC/ngcao aVi¢t
thanh tlfU, co' hqi, thach thuc va triln w;mg" (Nguy~n Quang Thai va Ngo
Th~ng Lqi, 2007); "Phat triln ben viing - Ky yeu Hqi nghi toan quoe ldn thu
nhat" (2004); "Phat triln ben viing mien nui Vi¢t Nam - mum nam nhin lfli va cac van de'd{it ra" (2002); "Phat triln hen vilng vung dan tqc thiiu so' va mien nui Vi¢t Nam" (Uy ban Dan t¢c, 2006); "Phat triln nong thon hen vilng: nhiing van de'ly lu(tn va kinh nghi¢m the' giOi" [Tran NgQc Ngo~n (chu bien), 2008].
Ngoai ra, con phai k~ den m¢t s6 cac cong trinh nghien CUll v~ dan s6,con ngum, kinh te, xa h¢i khac duQ'c dang tai tren nhi~u phuong ti¢n thong tind~i chung, cac t~p chf khoa hQc chuyen sau co lien quan den phat tri~n b~nvii'ng Tuy nhien, co th~ noi, cho den nay v~n chua co cong trlnh chuyen khaonao nghien CUll van hoa nhu la m¢t d6i tuqng cua phat tri~n b~n vfrng
3 M.,c tieu nghien coo
• Xay dt!llg khai ni¢m va cac chi bao v~ phat tri~n ren vii'ng van hoa t¢c nguai;
Trang 5• Danh gia muc dQ ben viing van hoa cua mQt so tQc nguai vungDong Bac;
• Xem xet anh huang cua qua trinh hQi nh~p tai Sl! ben vting van hoa cuacac tQc ngum trong khu V\!Cnghien ct1'u;
• De xuat cac giai phap nham dam bao phat tri~n ben viing ve van hoa chocac tQc ngum trong qua trinh hQi nh~p
4 NQi dung nghien cUu
4.1 Xay dl!llg cac khai ni~m va chi bao ve phat tri~n ben viing van haatQc ngum aVi~t Nam
4.2 11m hi~u nhting d~c di~m co ban ve van hoa truyen thong cua mQt sotQc ngum vung Dong Bac
4.3 Phan tich qua trlnh hQi nh~p cua cac tQc ngum vung Dong Bac, trong
do chu trQng hQi nh~p kinh te, xii hQi va van hoa k~ tu khi D6i mai den nay
4.4 Danh gia muc dQ ben viing ve van hoa cua cac tQc nguai vung DongBac tren co sa cac tieu chi dii xay dl!ng
4.5 Xem xet tac dQng cua hQi nh~p den s\! ren vting cua van hoa tQc ngumvung Dong Bac qua chieu huang, phuong thuc va h~ qua cua cac tac dQng do
4.6 Xay dl!llg khuyen nghi ve chinh sach va thl!c hi~n chinh sach d~ dambao vi~c phat tri~n ben vung van hoa cua cac tQc nguai vung Dong Bac
5 Phuong phap nghien cUu
D~ th\!c hi~n de tai nay, chung toi sir dl;lng phuong phap chuyen gia,phuong phap dien da dan tQc hQc (quan sat tham d\!, phong van sau, thao lu~nnhom, dieu tra bang phieu hoi), phan tich soli~u (SPSS ) V6i vi~c ap dl;lng cacphuong phap tren, nghien cUu nay vua mang tinh dinh tinh va dinh luqng
6 Ph;;tm vi nghien cUu
Don vi duQ'c nghien CUutren th\!c dia la cQng dong lang bani t6 dan pho.Qua trinh hQi nh~p cua cac tQc ngum vung Dong Bac duQ'c xac dinh tu khi tienhanh cong cUQcD6i mai (1986) den nay
Do kha nang tai chinh co ht;tn nen nghien CUu chi duQ'c tien hanh tt;ti 2tinh la Lt;tng Son - nm co khu Vl!c cira khau, rat phat tri~n ve kinh te bien m~u,
va Thai Nguyen - dnh akhu Vl!ctrung tam cua vling Dong Bac, co sl! phat tri~nmt;tnh ve cong nghi~p va do thi hoa 5 dan tQc duQ'c nghien cUu la Tay, Nung,Dao, San DIu va Kinh song akhu vl!c ven do thi va ca nm xa do thi
7 Gi6i thi~u cac di~m nghien cuu
Thon PO Ct;ti la mQt trong cac thon cua xii Gia Cat (huy~n Caa L(>c,tinhL~ng San), g6m 94 hQ Trong trQt la thu nh~p chinh cua dong bao Chan nuoi a
day rat phat tri~n Ngoai ra, mQt so hQ con co them thu nh~p tu cac hOt;ttdQng phinong nghi~p: khai thac g6, thQ'mQc, thQ'xay, lam thue, kinh doanh nho
Trang 6Vai sl! da dl:mg v~ nguon song, dai song cua ngum dan dia phuang ngaycang duqc cai thi¢n So hQ kha chiem khoang 40%, hQ ngheo - tren 20%, con l~i
la cac hQ trung blnh To~m thon co 2 xe cong nong, khoang 20 may cay nhc>,7may xay xat, 2/3 so hQ co xe may, 80% so hQ co xe d~p, da so cac hQ d~u co ti
vi Chinh sl! phat tri~n cua kinh te hQ cling phan nao tac dQng den sl! da d~ng vanhoa hi¢n nay cua ngum dan dia phuang
7 1.2 Than San Hfmg (dan f(JcNimg)
Thon San H6ng cling thu<)c xii Gia Cat, Iii thon thufrn nguai Nimg PhanSlinh vai 61 h<),354 nhan khc1u.Nong lam nghi~p chit~mvi tri chu dl;lO.Cay luangth1Jcchinh la lua 2 Vl)/nam Ngoai ra, d6ng bao con tr6ng ngo va s~n, va nhi~u 10l;licay an qua Nguai Nung nuoi nhi~u 10l;ligia suc va gia cfrm, vai ti~n liii nuoi lQ11khoang 10-15 tri~u d6ng/nam/h<) Ngu6n thu tir rUng thong cling gop phfrn caithi~n kinh t~ h<) RAt nhi~u h<)thu dugc 30-40 tri~u d6ng/nam, ca bi~t tren 200tri~u d6ng Qua trinh bi~n d6i van hoa cua nguai Nung a day g~n li~n vai S1Jphattrien kinh t~ h<),b~t dfru tir sau D6i mai vai vi~c dua gi6ng mai vao tr6ng tr<;>tvachan nuoi (tir nam 1990 d~n nay)
7.1.3 Than Nh9t Ni;im(dan t(JcDao)
NhQt N~m la thon Ian thu 3 cua xii Cong San (huy~n Cao L<)c,tinh Ll;lngSan), g6m 32 h<)Dao Nong lam nghi~p v§:nchi~m vi tri trQng y~u Nguai Dao chuy~u tr6ng lua va ngo Ngoai ra, hQ con tr6ng nhi~u lOl;lirau xanh va m<)ts6 cay anqua HQ nuoi ca gia suc (trau, bo, 19n) va gia cfrm Hi~n nay, nguai dan a daykhong con rUng c<)ng d6ng do cac manh rung dii dugc chi a cho tUng h<)gia dinhcham soc va quan lY Hfru h~t nguai Dao tr6ng h6i - m<)ttrong nhiing th~ ml;lnhcua huy~n Cao L<)c- tren nhfrng manh rUng dugc chiao Ben cl;lnhdo, gfrn day xu~t
hi~n mQt s6 nganh ngh~ mai tl;lothu nh~p cho cac nong h<):san xuAt va buon ban
fUqu, lao d<)nglam thue, moi giai buon ban
7.1.4 Kh6i 3 (dan f(Jc Kinh)
Khoi 3 thuQc phuOng Tam Thanh, khu do thi c6 cua thanh pho L~ng San.Den nam 2009, Khoi co 164 hQ v6i 857 ngum: dan tQc Kinh chiem khoang 70%,con l~i la cac DTTS nhu Tay, Nung, Hoa, Dao Ngum Kinh te:tiday co nguon gocthuQc dong bfing Bac bQ Hau het hQ m6i l~p nghi¢p b day khoang 2 dm Trong
so cac hQ ngum Kinh, khoang 70% la cong nhan vien chl'rc va can bQ ngh! hUll;30% la hQ buon ban, kinh doanh Cac hQ DTTS chu yeu la cong chl'rc Nha nuac.Dai song kinh te cua ngum Kinh b Khoi 3 kha 6n dinh: 30% hQ giau,50% hQ kha va con l~i la hQ trung blnh, khong co hQ ngheo 80% so hQ co nhacao tang, 100% so hQ co xe may, tivi va hau het cac hQ d~u co internet
7.2 Tl;li tinh Thai Nguyen
7.2.1 X6m Na Tun (dan tqc Tay)
Xom Na Tun la mQt trong 8 xom thuQc xii On Luang, huy¢n Phu Luang,gom 90 hQ (nguai Tay - 73 hQ, Kinh - 14 hQ, dan tQc khac - 3 hQ), 365 ngum
Trang 7Ngum dan lam ruQng b~c thang la chinh Dong bao con trong ngo lai(phl.1c"l.1 chan nuoi), che (ml.1c dich thuang m~i), cay an qua va trong ritng(rirng keo Ul chinh) H<.>chu yeu nuoi lqn va cac lo~i gia cam Trong xom cokhmlng 5-6 ngum kinh doanh nho chuyen nghi~p va mQt so it khong chuyen.
Na Tun co khoang 20 ngum la can bQ nghi hUll; 80% so hq co nguoithoat ly ahuy~n, tinh va noi xa Cac can bQ chu chot cua xa cling d~u la nguoicua xom Na Tun Hi~n nay, chi con 27,8% hQ ngheo; so con ll;li la hQ kha vatrung bInh Dieu nay cling tl;lodieu ki~n thu~n lqi de phong trao van hoa moo dunh~p ngay cang sau vao cQng dong
7.2.2 XDm Cay Hong (dan tt)c Nung)
Xom Cay Hong thuQc xa Lau Thuqng, huy~n Vo Nhai, gom 169 hQ:
ngum Nung chiem da so, con ll;li la ngum Kinh (khoang 20%), mqt it ngum
Dao, San DIu va Tay von la dau/re cua xom
Thu nh~p chinh cua ngum dan aday la tit nong nghi~p Lua la cay luangthl!c chinh Khoang 10 nam gan day cay che, cay an qua, cay thuoc la rat phattrien va cho thu nh~p cao Ngum Nung con lam ngh~ rirng So vOOcae thon khac,chan nuoi cua h<.>kern phat trien biJi b~nh dich nhieu Ngoai ra, 10% s6 dan conlam nhiing cong vi~c phi nong nghi~p, chu yeu la lam thue Toan thon co 6 nhamai bang, 2 hQ co 0 to tai nho lam dich vl.1v~n chuyen hang hoa Ngoai ra,khoang 30% so hQ co may cay; 100% so hQ co ti vi; 76,9% so hQ co xe may
7.2.3 X6m Tam Thai (dan tt)c San Diu)
Xom Tam Thai thuQc xa Hoa Thuqng, huy~n Dong HY Hi~n nay, xom
co 158 hQ vOO603 khftu, trong do co 75 hQ dan tQc San DIU thuQc DQi 5 - d6ituqng nghien cUu cua de tai, con l~i la ngum Hoa (51 hQ) va ngum Kinh (32hQ) Nguoi Kinh va San Diu song yen quoc lQ; ngum Hoa song ayen chan nui.Thu nh~p cua ngum San Diu chu yeu tit nong nghi~p Toan xom co 31,7
ha dai nong nghi~p: 24,6 ha ruQng 2 vl.1,so con l~i la 1 vl.1lua va 2 vl.1mau.Ngoai nong lam nghi~p, khoang 14,6% so dan con lam thue (lam thq ) Daycling la xom kha gia vOO50% so hQ San DIU thuQc di~n giau, 3 hQ ngheo, con ll;li
Ia trung bInh va kha DQi 5 co 20 nguoi co trinh dQ dl;lih<.>cva tren dl;lih<.>c
7.2.4 TtJ5(dan tt)c Kinh)
T6 5 thuQc phuOng Tan Thinh, thanh pho Thai Nguyen Ngum dan aday
tit muon noi chuyen den (ben kia song Cau - nam 1947; lao dQng tir khiip m<.>imien den lam vi~c trong cac nha may, ham mo vao dau nhiing nam 1960; h<.>csinh, can bQ, giao vien den day h<.>ct~p va lam vi~c vao dau nhiing nam 1970;nguoi Kinh aThai Binh, Nam Dinh den khai hoang )
Trai qua nhieu IAnchi a tach, sap nh~p ve m~t hanh chinh, cho t6'i nay, T6
5 co 65 hQ vOO256 nhan khftu, trong do co 9 hQ la dan tQc Tay, Nung; con l~i ladan tQc Kinh, v6'i cac nganh nghe da dl;lng: nong dan, thq thu cong, kinh doanhdich vl.1,cong chuc nha nu6'c
Trang 8Chuong 1
LV THUYET, KHAI NI~M VA cHi BAo
vE PHAT TRIEN BEN vUNG VAN HOA TOC NGUOI
1.1 cAc KHAI NI$M
Khai ni~m phat triin ben vilng duqc Slr dl;lng tu dinh nghia cua Bao cao
Bluntland cua Uy ban Moi truO'ng va Phat tritSn the gi6i, ph6 bien r¢ng riii vao
nam 1987 Theo do, phat triin ben vilng ta slf phat triin co thi dap itng dUf/c
nhu ca'u cua cac the' h¢ tuO'nglai.
V ~ khai ni~m van hoa, theo UNESCO (2002), van hoa duqc hitSu "nhu
m¢t t~p hqp cua nhiing d~c trung v~ tam h6n, v~t chat, tri thuc va xuc cam cuam¢t xii h¢i hay m¢t nhom nguO'i trong xii h¢i va no chua dl!J1g,ngoai van hQc vangh~ thu~t, ca cach song, phuang thuc chung song, h~ thong gia tri, truy~nthong va duc tin"
Van hoa bao gom 4 thanh to co ban sau: biiu tUf/ng van hoa; gia trj van hoa; tieu chudn van hoa; d{lng thitc van hoa (Van hoa, Wikipedia).
V~ khai ni~m van hoa ttlCnguOi, truac het can xac dinh the nao Ia ttlCnguOi.
T¢c nguro Ia nhom nguro co d~c trung khac v6i nhom khac, thtShi~n qua ngonngu, van hoa va tl! giac t¢c nguro Nhu v~y, van hoa t¢c nguro duqc hitSuIa vanhoa cua m¢t nhom nguro co d~c trung khac v6i nhom khac, thtS hi~n qua ngonngu, van hoa va tl! giac t¢c nguro
1.2 cAc LY THUYET Ap Dl)NG
xU6'ng, cho r~ng khong co n~n van hoa nao cao han n~n van hoa khac khi sosanh v~ h~ thong d(;loduc, phap Iu~t, chinh tri
Nghien Clm ve biin d6i, theo S C Dube (1992), co 3 Io~i thuy~t ve bi~nd6i: 1) Thuy~t khiii hoiin: Coi SlJv~n d<)ngcua th~ gi&i Iii t~t y~u di d~n cai t6td~p; 2) Thuy~t ti~n hoa: Nhin nh~n SlJ v~t bi~n d6i theo qua trinh, cai sau phattri~n han cM tru&c; 3) Thuy~t chu ky: Nhin nh~n SlJv~t phat tri~n theo quy lu~tchung, co sinh thanh va co tieu vong, va sau do, cai m&i l~i ti~p t\lC xu~t hi~n
Ngoai ra, con co Thuyit kinh d(l~y kinh t~ la nguyen nhan chinh cua S\I bi~n d6i);
Thuyit tu tUOng(l~y nh~n thuc la nguyen nhan t~o nen bi~n d6i); Thuyit kfJthu~t (slJ
phat tri~n cua ky ngh~ dfut d~n bi~n d6i); Thuyit xung at}t (xung d<)tlam cho bi~n d6i); Thuyh thich zmg (thich ll'ng vO'i moi twang m&i, ddn t&i bi~n d6i)(http://www insti tute forpr org/essential know ledge/detail/change theoryO
Khi nghien Clm bi~n d6i, nguai ta cling chu y to'i 3 giai do~n Bdt 6n ajnh,
Trang 9Nghien cUu ve bien d6i van h6a, Dennis O'Neil cho r~ng, HItca cac nen
van hoa deu phiii d6i thay va XUllt hi~n xu huang chong IC;lisl! thay d6i(http:Uanthro.palomar.edu/change/change 2.htm) Trong mQt xa hQi, qua trinh thayd6i bao g6m sl! can thi~p va mat van hoa Qua trinh dAn den sl! thay d6i nhu la ketqua lien h~ giua cac xa hQi: sl! truyen ba, tiep bien, lien van hoa Ngoai ra, con co
ly thuyet thuong m(;livm bien d6i xa hQi va van hoa cua Christopher J Coyne vaPeter Boettke (http://www.asp-research.oomIParers%2OCiSoNet/An%20Entregeneurial
%20Thool)' Coyne Boettke.PDE)
- Thuye't vilng van hoa - itch sit
D~ giiii thich cho sl! tuong d6ng va khac bi~t ve van hoa giua cac tQc
nguoi, co kha nhieu ly thuyet, dang chu y nhat la vung van h6a - Itch su cua N
N Trebocxarop va I A Trebocxaropva, va thuyet nay sau nay - vm ten gQi vung
van h6a - duQ'c Ngo Duc Thinh phat tri~n cho phu hqp vm thl!c ti~n Vi~t Nam
(Ngo Duc Thinh, 2004) Theo do, trong vUng van hoa co mQt ho~c nhieu tQcnguoi cung sinh song; giUa cac tQc ngum luon co sl! giao tiep lau dai ve van hoadAn tm sl! bien d6i mQt so d~c di~m th~m chi la ca t6ng th~ van hoa cua cac cQngd6ng Hi~n tuqng giao tiep van hoa xay ra khi nhiIng nhom ngum co van hoakhac nhau, tiep xuc lau dai va tr1Jctiep, gay ra sl! bien d6i mo thuc van hoa bandau cua mQt hay ca hai nhom Tiep xuc va giao tiep van hoa la tac nhan kichthich phat tri~n va nho do nay sinh cac hi~n tuqng van hoa mm MQt cQng d6ngphat tri~n hay tieu vong van hoa tuy thuQc vao nhiIng yeu to nQi sinh - truyenthong van hoa cua chinh cQng d6ng ay trong giao tiep Khi yeu to nQi sinh dumC;lnh,no se tl! ll!a chQn va ban dia hoa nhiIng yeu to van hoa mm tiep thu duQ'cttr cQng d6ng khac lam phong phil them van hoa cua cQng d6ng mlnh (Ngo DucThinh, 2004, tr 18-22)
- Thuyet phat triln ben vfmg van hoa
Theo Harry S., trung tam cua khai ni~m ben viIng ve van hoa la vi~c hi~u
biet qua trinh thay d6i Sl! thay d6i cua van hoa thuO'ng la ket qua cua vi~c truyen
ba nhiIng tu tu6ng mm, ky thu~t mm, ho~c la ttr sl! thay d6i ve kinh te, sinh thai.Thay d6i van hoa co th~ la ket qua ttr nhieu tiep c~n phat tri~n khac nhau
Tren co sa nhiIng phan tich tren, theo Harry S., sl! ben viIng ve van hoa
co nghia, mQi ngum co sl! ll!a ch9n t~p th~ d~ duy tri nen van hoa cua hQ, vadieu quan trQng nua la co sl! ll!a chQn t~p th~ d~ xac dinh ban chat va y nghiacua vi~c thay d6i van hoa Van hoa co anh huang vm cac khia cC;lnhkhac cua cocau t6 chuc Vi~c thay d6i mQt khia cC;lnhhay toan bQ cac khia c(;lnhco th~ dAn
tm phat tri~n ben viIng ve van hoa D~ huang tm phat tri~n van hoa ben viIng,can xac dinh ro 5 nguyen uie then chot, do la: Da d(;lng van hoa, bien d6i vanhoa, tinh t6ng th~ cua van hoa, chu quyen van hoa va tuong doi van hoa
Van hoa la mQt phuc th~, co sl! tuong tac giUa con nguoi va moi truong,
va do v~y, no con la ket qua ben viIng cua kinh te va moi truO'ng
Trang 10Harry S ca.nh bao phai nh~n biet duqc cac thuQc tinh va gia tri van hoa canthay d6i va nhiing thuQC tinh, gia tri duqc giii gin Qua trinh do can phai co slJtham dlJ cua cac chu th~ van hoa, va tat nhien, quyet dinh cuoi cung la phai cuachinh chu th~ van hoa ay (htlp://www.asa3.org/ASAJPSCFI1996/PSCFI2-96Spalling.html ).
Co sa 19 lu~n cua phat tri~n ben viing van hoa tQc nguai trong de tainghien CtIu nay duqc dlJa tren Nghi quyet Trung uong 5 khoa VIII va Chienluqc phat tri~n van hoa cua nuac ta den nam 2020 Nghi quyet HQi nghi Trung
uong 5, khoa VIII ve Xiy dt!ng va phat triln ne'n van h6a Vi¢t Nam tien tien,
df;im da ban sdc ddn ttlC cua Ban Chap hanh Trung uong Dang CQng san Vi~t
Nam duqc ban hanh ngay 16 thang 7 nam 1998 Co th~ noi, sau De cuong vevan hoa cua Dang nam 1943, Nghi quyet Trung uong 5, khoa VIII la van ki~nchuyen de van hoa dau tien cua Dang hqp long dan, d~t ra chien luqc xay dlJllg
va phat tri~n van hoa nuac ta trong thai ky cong nghi~p hoa, hi~n d';li hoa
Chien luqc phat tri~n van hoa den nam 2020 da duqc Thu tUOng Chinhphu ban hanh, theo Quyet dinh s6 581/QD- TTg ngay 6 thang 5 nam 2009,nham Cl;lth~ hoa, th~ che hoa duang loi cua Dang ve phat tri~n van hoa, xac l~pcac ml;lc tieu, nhi~m Vl;lva cac giai phap chu yeu; la co sa hO';lchdinh ke hO';lch,quy hO';lchd~ tUng buac xay dlJfig mQt nen van hoa Vi~t Nam tien tien, d~m daban siic dan tQc trong thai ky cong nghi~p hoa, hi~n d';lihoa va hQi nh~p quoc te
1.3 CAC CHI BAO VB PHAT TRIEN BEN VUNG VAN HOA TQC NGUJI
i Chap nh~n da d{mg van hoa Trong boi canh song a quoc gia da tQcnguai va xen cu giiia cac dan tQc ngay cang ph6 bien, chap nh~n da d';lng van hoa
la rat can thiet
ii Gift gin ngon ngft tt)c nguOi Ngon ngii la cong Cl;lluu giii va th~ hi~n
ban sac van hoa tQc nguai, bbi v~y, giii gin ngon ngii cua dan tQc minh la chibao quan trQng cua phat tri~n ben viing ve van hoa
iii Gift gin ban sac van hoa ti)c ngltOi Ban sac van hoa tQc nguai th~
hi~n trong nhieu khia c';lnh cua van hoa v~t ch~ va phi v~t th~ Bien d6i van hoatuy la quy lu~t Hit yeu, song trong qua trinh bien d6i d~ thich Ung vai moitruang mm, viin can giii gin nhiing gia tri tinh hoa cua van hoa tQc nguai
ban neu tren, vi~c 9 thuc minh thuQc tQCngum nao la rat quan trQng Day cling
la chi bao chu yeu d~ philn bi~t tQCnguai nay vm tQc nguai khac; la co sa chovi~c co ket tQc ngum va giii gin ban sac tQCnguai
v Van hoa phai gop pha'n phat triin kinh te' - xii ht)i Vi~c giii gin cac
gia tq neu tren khong chi vi ban than van hoa ma can co tac dl;lng phat tri~nkinh te- xa hQi cua chinh cQng d6ng cua nen van hoa ay
Trang 11Ngum Tay chu yeu lam ru(>ng nuac; nuong rAy, soi bai va lam vuan laph\l Chan nuoi phcit tri~n San biln, hai lUQ'm130kinh te b6 trQ' Cac nghe thucong (d¢t vai, ren duc, dan lat ) cling phat tri~n va d(;ltd(>tinh xao.
Ban cua nguai Tay thuang ac(;lnh cac canh dong, ven song suoi Nha 0
cua hQ co 3 10(;li:nha san (ph6 bien), nha dat va nha phong thu
Trang ph\lc Tay chu yeu 130vai cham den, it trang tri hoa van Nam ph\lcgom ao 4 than, xe ngl;l'C,bu(>c khuy vai, c6 tron, ong tay ao nho va dai, co 2 tui
02 ben v(;ltao; quiln chan que, C(;lpla to(;l.Nii' ph\lc gom 1 ao ngiln va 1 ao dai;quiln ho~c vay; thiit lung; khan van toc va khan vuong d(>i dilu Rieng y ph\lc
cua nhom Thil Lao, Pa Di, Phen, Ng(;ln ngiln han va co trang tri m(>t chut hoa
van Do trang suc gom vong c6, vong tay, hoa tai, xa tfch deu bang b(;lc.Tre
em thuang m~c ao ngiln dai tay, quiln th\lng, deo day quang qua c6
An uong hang ngay kha d(;lm b(;lc, nhung djp Ie, tet, cum xin, ma chay,cac nghi Ie tin ngu6ng dan gian va nhiing ngay h(>i ngum Tay thuang an uonglinh dlnh (Ma NgQc Dung, 2007)
Gia dlnh cua ngum Tay mang tinh chat ph\l quyen, gom 2 ho~c 3 the h¢.Ngum Tay mang n~ng tu tUOng phong kien Nho giao va chju anh huangkha ro net cua tu wOng Lao giao
Van hoa - ngh¢ thu~t dan gian cua nguai Tay rat phong phu, da d(;lng:dan ca, dan vli, cac tro choi dan gian, nhieu th~ 10C;litruy¢n va van tho Nom,viet tay, cac thanh ngii', wc ngii', van hQc truyen mi¢ng va chii' viet (Vi¢n Dant(>chQc, 1992, tr 268)
Dong bao Tay co nhieu Ie h(>i, thuang duQ'c t6 chuc vao mila xuan nhu:
h(>iLong Tong, h(>iNang Hai, h(>idlnh Trong do, h(>iLong Tong la Ian nhat.
2.2 DAN TOC NUNG
Dan t<)cNimg g6m 856.412 nguai, cu tm 6 cac tinh mi~n nui, bien gi6iphia B~c (giap v6i Trung Quf>c) Sau nam 1975, m<)t sf> lw;mg kha 16n nguaiNimg di cu W do vao Tay Nguyen lam an
Da sf>nguai Nung sf>ng btlng ngh~ nong v6i cay tr6ng chinh la lua nu6c.M<)t sf>khac chuyen buon ban t~i cac thi tll, thi tr~n dQc bien gi6i Vi~t - Trung
va dQc theo cac qUf>c1<)[Hii'u NgQc (Chu bien), 2002, tr 520] Nguai Nimg con
tr6ng m<)tsf>cay d~c san nhu: h6i, tram den, h6ng khong h~t, mac m(it.
Trang 12Nha a chu y€u la nha san 2 mai va 4 mai, 191' ngoi am duemg ho~c cogianh Vung bien gi6i co mQt s6 nha trinh tUOng ddt, tren tUOng co 16 chau maio
Trang phvc truy~n th6ng cua phV nfr Nung a nong thon dugc lam bAngvai bong tv' d~t, nhuQm cham, 5 than Phv nfr Nung thuOng dap them mi€ng vaimau den vao cua tay ao va mep dUOng c~t cheo tir du6i c6 sang nacho Phv nfrs6ng a cac thi trdn, thi tu cling m~c ao co cach c~t may nhu phV nfr a nongthon, nhung chdt li~u vai cong nghi~p v6i nhi~u mau s~c sang sua hem
NguO'i Nung an cam, rau la chinh Vao cac dip l€ t€t, sinh nh~t, cu6i
nhdt thi€t co thit, ca HQ khong an thit trau, bo, cho
Dan tQc Nung thO' t6 tien, Ph~t, Kh6ng, Lio (Hoang Nam, 1993, tr
200 1, tr 280-296); thO' th6 cong, thl1n nui, thl1n song, thl1n trO'i, ddt angoai nha
Tir lau nguO'i Nung da su dVng chfr Han va sau la chfr Nom d~ ghi sach
cung, cac van t\1'khac Van ngh~ dan gian gbm dan ca sli, then, mua su tu HQ
co mQt s6 bQ tranh dan gian, nhung chu y€u la tranh thO', cung.
Gia dinh Nung la gia dinh phV h~; d~ cao hQ nQi trong mQi quan h~, con
hQ ngo~i co vai tro quan trQng trong cac nghi l€ vong dO'i
Tvc l~ cu6i xin cua nguO'i Nung co nhfrng bu6c tul1n t\1' nhu sau: "t(it
nhiJu" (u6m hoi), "tau m:ra" (an hoi), "kha cay" (dinh hon), "kin lau" (cu6i).
2.3 DAN TOC DAO
Co han 620.000 nguOi Dao vai nhil~u nhom dia phuang kh,lc nhau cu trll
a ca 3 vimg cua mi~n nui (thap, giita, cao) va rai rac a 3 mi~n, chu yeu a mi~nBac S" da d~ng v~ dia ly, moi truang cu tru da t~o ra nhfrng d~c diem phongphu trong van hoa Dao: a vimg thap hQ lam ruQng la chinh; vung giita lamruQng ket hqp nuang va trong rirng; vai nai a Cao Bang, Ha Giang con th6canh hoc da HQ co cac ngh~ phl;l:trong bong, d¢t vai, in sap ong, nhuQm cham,ren, lam giay, mQc, dan lat, tr~m tr6 trang suc, theu thua, chita b¢nh
NguOi Dao song a 3 lo~i nha: n~n dat, ni'ra san ni'ra dat, n~n san
Cac nhom Dao thuang duQ'c nh~n di¢n qua cac bQ nit phl;lC.Do co nhi~unhom Dao nen cac bQ nit phl;lCva trang suc cling rat da d~ng va phong phu tuytheo tirng nhom - the hi¢n d~c trung tQc nguO'i (Xem them: Nha xuat ban Thongtan, 2007, tr 15-57)
Mon an Gua nguOi Dao mang tinh dia phuang Com banh co: xoi maungii sac, banh gio, banh den than; thuc an co: thit chua nhi~u lo~i, th~p cc1m,nam huang tuO'i nau vai thit ga va girng ; do uong co: ruQU hoang, ruQU catngam cac vi thuoc b6, nuac Hi dun soi v6'i r~ cay co vi b6
Hau het cac lang d~u co mieu thO'cung chung Moi quan h¢ trong langthe hi¢n qua cac hinh thuc: d6i cong, lam chung, cho vay dai h~n khong lai
Trang 13Ngum Dao co nhi~u hQ M6i hQ g6m nhi~u dong, chi M6i dong co h~thong ten d~m rieng chi cac the h~ d~m ong Giil'a cac thanh vien cung the h~ ai
100 tu6i la anh (chi), bat k~ con chli, con bac Gia dinh Dao phl;lquy~n
Ngum Dao chiu anh hUOng cua D(;1ogiao, Ph~t, V~t linh HQ co tetnhay, cling Ban Vuong, cap s~c, l~ nong nghi~p, tl;lc lam ma va lam chay 0nguO'i Dao, co 3 ki~u chon cat: dia tang, hoa tang, thien tang Lam ma co 3 cap:
to, vua, nho (Ly Hanh San, 2003, tr 216-264; Vi Van An, 1998, tr 93-101)
V~ van hQc ngh~ thu~t, tQc Dao co soluqng 100 cac truy~n k~ nhu truy~nth~n tho(;li,truy~n c6 tich, truy~n v~ thien di; thO'va ca; tl;lc ngil', ca dao, cau do;cac bai mlia, nh(;lcCl;l,tranh thO'va cach trang trf tren trang phl;lC,ban thO'
2.4 DAN TOC sAN DIU
Ngum San Diu cu trli rai rac tu Quang Ninh, Hai Duong, B~c Giang t6'iTuyen Quang, co 126.237 ngum HQ co truy~n thong lam ruQng nu6'c, khaihoang phl;lChoa, cM t(;1onuong, d6i, soi bai HQ cling san b~n, hai luqrn hoeTtclamthem mQt so ngh~ thu cong: mQc, ren [Ninh Van DQ (Chu bien), 2003]
Tru6'c nam 1945, ngum San Diu song trong cac tr(;1i,thon, lang, xa Dl!avao h~ thong ten d~m cua ngum dan ong d~ nh~n di~n thu b~c trong dong hQ.Nhii'ng nguO'i sinh ra cung mQt the h~ thi ai 100 tu6i han la anh chi (Vi~n DantQc hQc, 1978, tr 400)
Ngum San Diu co nhi~u mon an deTtctrung (cheo leo, sleo beng ); khong
ua mon an nhi~u chat beo va co vi d~ng, cay; it dung duang; thich an meTtn
Nha 0 co hai ki~u chinh: nha dat cQt ke va nha dat tuang trinh Cach b6tri khuon vien va meTttbang sinh hO(;1tthuO'ng la: nha chinh, nha ngang va nhabep, duqc bo tri theo hinh chil' U hoeTtchinh thu6'c thq Nha co so gian Ie
Tru6'c day dan ong San Diu d~ toc dai blii to, dQi khan xep L~ phl;lCla ao
5 than dai qua goi, c6 cao, ong tay h~p; ao trong tning, ao ngoai den; qu~n chanque mau nau/tr~ng Thuang phl;lCg6m ao 5 than ngtm, mau cham/nau, co tuinho ben trong Nil' phl;lc g6m khan dQi d~u, ao, vay, day lung, xa c(;1p;mau cham,den va tr~ng Ao duqc meTtcthanh ceTtpmay theo ki~u 4 than, c6 cao n~p tran Vay
la 2 hoeTtc4 manh rm duqc g~n tren cung mQt c(;1pdai qua goi 5 cm D6 trang trig6m vong c6, vong tay, hoa tai, day xa tich bang b(;1cva tlii dl!fig tr~u hinh mliibuOi (Ma Khanh Bang, 1983)
D~ nen vq nen ch6ng doi trai gai San Diu phiii trai qua nhi~u l~ tiet: xin
la so, bao Il;lCm~nh, xin cum, an hoi, sang b(;1c,ganh ga, bao ngay cum, nQpcheo, l~ cum, l~ l(;1igot (So Van hoa Thong tin tinh Thai Nguyen, 2000)
Ngum San Diu thO' cling t6 tien la chinh, va cling chiu anh hUOng cuaPh~t giao, D(;1ogiao, Lao giao, v~t linh Do do, hQ t6 chuc nhi~u nghi l~: l~sinh nh~t, l~ cap s~c, l~ Ky yen, l~ D(;1iphan, cac l~ nghi nong nghi~p (Nguy~nThi Que Loan, 2008, tr 47-48)
Trang 14Nguoi san DIu co von van hoa dan gian phong phu: S09ng co - hat doidap giUa nam va nil, mua g~y, nhay dang den, nhay dQn duong, mua du Himxfch, nhay quan ta ma, mua ch~y dan; co tu va lam bang sirng trau, ken, sao,trong, thanh la, nao b~t ; kho tang tl;lcngil, chuy¢n k~ th&n thoC;tiphong phu.
2.5 DAN TOC KINH
Sinh ke chinh cua ngum Vi¢t Ia trong lua nuac, ket hqp v6'i chan nuoi,ngh~ thu c6ng va buon ban K~ tu sau D6i m6'i, co cau nganh ngh~ cua hQ d6ithay, trong do, thu cong nghi¢p va thuang nghi¢p ngay cang co vitri quan trQng.Dan vi cu tro truy~n thong la lang Xa hQi truy~n thong mang tinh ti~un6ng gia truOng, truac nam 1945 da phan hoa kha sau sac, v6'i 2 giai cap chinh:dia chu va nong dan Ngum dan ong va ngum Ian tu6i duQ'c d~ cao SI! co ketcQng dong kha b~n ch~t, dl!a tren huong uac va Sl! co ket gia dlnh, dong hQ
Nguon thuc an phl;l thuQc VaGcanh tac, tai nguyen va trao d6i, mua ban
Co cau bila an truy~n thong chu yeu la carn - rau - ca, v6'i 2 bila chinh va 1 bil'aphl;l;itco thit, tru dip tet l~ Cac gia trj v~cong being va philm gia duQ'cchu trQng
V~ trang phl;lC,truy~n thong xa xua cua ngum Vi¢t la nam dong kho, nilm~c vay; sir dl;lng vong, nhAn, khuyen tai; nhuQm rang den va d~ toc dai Truacnam 1945, thuang phl;lCcua nam la qu&n la tQa va ao tu than nhuQm nau L~phl;lCcua hQ la ao dai 5 than, vai lang, the, sa, do~n ; ong qu&n rQng, dilngthap, cl;lPto, that lung vaijdiii Nil' phl;lCla vay va ao nau L~ phl;lCcua nil' co aodai tu than nhi~u mau, vai lang, the, sa, dOl;ln.Khi m~c, phl;l nil co th~ longnhi~u ao, ben trong co yem Toc duQ'cvan quanh d&u, dQi khan den mo qUl;l
Tu sau nam 1945, nam gi6i d&n m~c au phl;lC.Nil gi6'i cilng bi>vay, m~cqu&n Toc dai, dQi khan chi con acac Cl;lgia, con nhfrng phl;l nil tre d~ toc ngan.DuQ'c cai tien tu ao tu than, ao dai ra dai VaGkhoang nhfrng nam giila the ky 20(; do thi va den nay duQ'c coi la trang phl;lCtruy~n thong cua phl;l nil Vi¢t (HoangTuan Ph6, 1978, tr 68-76; Tr&n Tu, 1976, tr 96-107)
Nha cira truy~n thong cua nguai Vi¢t la IOl;linha dat 1 gian 2 chai, ho~c 3hay 5 gian 2 chai, duQ'c lam chu yeu bang thao mQc va gl;lch ngoi, dat, da Ngoaing6i nha chinh, con co nha phl;l (Nguy~n Khac Tl;lng, 1994, tr 22-116) Vaokhoang tu sau nhfrng nam 60, nha khung c6 truy~n da duQ'c thay bang nha gl;lch,tuang chiu IlJc thay cho cQt, v6'i ki~u hien tay Tu nhfrng nam 90 cua the ky 20den nay, IOC;tinha mai be tong theo ki~u kien truc do thi da ngay cang ph6 bien.Tin ngu6'ng truy~n thong cua nguai Vi¢t la tho cung t6 tien va da than.Ngoai ra, nguai Vi¢t con theo Ph~t giao, D~o giao, Thien Chua giao, trong dolau dai nhat la Ph~t giao (Di¢p Dlnh Hoa, 2000, tr 304-334) L~ hQi thuongduoc t6 chuc VaGmua xuan vai ba loai chinh: hoi dlnh, h6i d~n va hoi chua..
Van ngh¢ dan gian rat phat tri~n Nhi~u lang co truy~n thong lam tranhdan gian, dieu khac, tUQ'ng,gom; co nhi~u Ian di¢u dan ca va mua roi nuac n6itieng; kho tang truy¢n c6 tfch, ca dao, tl;lcngil', cau dOi phong phu
Trang 15Chuang 3
HOI NH~P KINH TE VA VAN HOA CUA cAc TOC NGUOI
VUNG DONG BAC TRONG B61 cANH CONG NGHI~P HOA,
HI~N D~I HOA DAT NUDC
3.1 LA.NG SON vA THAI NGUYEN TRONG BOI CANH PHATTRIEN CUA DAT NUdc V A KHU vvc
L(;1ngSonnam a cira ng6 phia Dong Bac Vi¢t Nam, co ducmg bien giaidai 253 km giap v6'i tinh Quang Tay - Trung Qu6c Den nam 2009, L(;1ngSon
co khoang 800.000 ngum, v6'i 6 dan t<)cchu yeu: Kinh, Nimg, Tay, Dao
Tit xa xua, L(;1ngSon rat ti¢n ve ducmg b<) va ducmg sat K~ tit khi Dc5i
m6'i den nay, giao thong, thong tin va truyen thong phat tri~n, t(;1odieu ki¢n phattri~n kinh te - xii h<)i(Cl;lCTh6ng ke tinh L(;1ngSon, 2009, tr 185)
Nam 2008, Quyet dinh 98/2008/QD- TTg cua Thu tuang Chfnh phu veQuy hO(;1chphat tri~n Hanh lang kinh te L(;1ngSon - Ha N<)i - Hai Phong -Quang Ninh den nam 2020 khien hanh lang kinh te Vi¢t - Trung duQ'cma f<)ng
va phat tri~n (Himh lang kinh te'Lgng SO'n- Hdi Phong - Qudng Ninh den nam
2020) Thu tuOOg Chinh phu con ky Quyet dinh 138/2008/QD- TTg thanh I~p va
ban hanh Quy che hO(;1td<)ng cua Khu kinh te cira kh~u Dong Dang - L(;1ngSon
(Thimh l~p khu kinh te' cua khilu Dong Dang - Lc;mgSO'n).
Nam atrung tam khu Vl!cDong Bac, Thai Nguyen co cac trl;lc giao thongducmg b<)rat thu~n IQ'in6i v6'i cac tinh L(;1ngSon, Bac Giang va Tuyen Quang;
va ducmg sat n6i v6'i Ha N<)i Den nam 2009, Thai Nguyen co 1,2 tri¢u ngum,vai 8 dan t<)c: Kinh, ray, Nung, San Diu Thai Nguyen co dong bang, trung
du, mien nui M(;1ngluai giao thong va di¢n aThai Nguyen ph at tri~n han so vainhieu nai khac amien nui phia Bac
Tinh dUQ'cquy hO(;1chla trung tam kinh te, giao dl;lC,y te, van hoa cua vilng
mien nui phfa Bac Do co tiem nang khoang san nen ngay tit nhihlg nam 1960,
Thai Nguyen dii phcit tri~n khu cong nghi¢p cua mien Bac Den nay, tinh dii co 4khu cong nghi¢p 100, 25 khu, cl;lm cong nghi¢p vita va nho Thai Nguyen cling la
m<)t trong ba trung tam giao dl;lc, dao t(;1O100 cua Vi¢t Nam (Thai Nguyen dily
nhanh chuyln dich cO'cau kinh te'thanh m(Jt trqng diem c6ng nghi¢p).
3.2 CO CAU KINH TE
T(;1iL(;1ngsan, cong nghi¢p, xay dlJIlg va dich Vl;lchiem khoang 60%, s6con l(;1iIa nong lam, thuy san Thuong m(;1i,dich Vl;l(hon 39%) co tam quantrQng a Thai Nguyen, cong nghi¢p, xay dlJIlg va dich Vl;lchiem khoang 76%,trong do, cong nghi¢p va xay dlJIlg chiem tai hon 39%
Trang 163.3 PHAT TRIEN KINHTE TH! TRu<JNG vA DAU TUNUdc NGOAI
3.3.1 Tinh L~ng Son
L;mg Son la dau m6i quan tr<.mgtrong giao hru kinh te, van hoa - xii hQi
va hQ'Ptac kinh te qu6c te L~ng Son co 2 cira khftu qu6c te, 2 cira khftu qu6c gia
va 7 c~p chq ducmg bien cung nhieu khu kinh te cira khftu Tiem nang, the m~nhchinh cua tinh la phat tri~n thuong m~i, djch Vl,l,du Ijch va kinh te cira khftu(Cong ty cd phan thong tin kinh te d6i ngo~i, 2005, tr 3-30)
L~ng San dii va dang tra thanh thj truang trung chuy~n hang hoa 100
giUa Vi¢t Nam v6i Trung Qu6c va qua Trung Qu6c di cae nuac Dong - Tay Au(Cong ty cd phan thong tin kinh te d6i ngo~i, 2005, tr 170-172) Kim ng~chxuat khftu qua dja ban tinh ngay cang tang (UBND tinh L~ng Son, 2008, tr 4)
Thj trucmg nQi dja cua L~ng Son ngay cang soi dQng akhu vt!c nong thoncua tinh dii hinh thanh cac viIng san xuat hang hoa co san luqng 100 cho che bien
va xuat khftu Ho~t dQng du Ijch lien tl;lc phat tri~n trong thai ky 1991-1996,nhung l~i giam vao hai nam sau (UBND tinh L~ng San, 2009, tr 449) va co xuhUOOgtang trong nhilng nam 2000
3.3.2 Tinh Thai Nguyen
V6i the m~nh la phat tri~n cong nghi¢p va xay dl!Ilg, Thai Nguyen dii d~tduqc nhi~u thanh tl!U (UBND tinh Thai Nguyen, 2007)
Thj truang xuat nh~p khftu cua Thai Nguyen ch~m phat tri~n han so v6iL~ng Son Tuy nhien, tdng kim ng~ch xuat nh~p khftu tren dja ban tinh van lien
wc tang va chu yeu dlJa vao nQi IlJc cua tinh
ve thj trucmg nQi dja, tinh Thai Nguyen dii huy dQng va t~p trung cacngu6n IlJc cho dau tu phat tri~n kinh te Cac chi s6 phat tri~n thuong m~i cuaThai Nguyen d~u cao hon so v6i L~ng San Thj trucmg nQi dja cua Thai Nguyenngay cang chu dQng hon trong san xuat va tieu thl;l san phftm nong - lam - ngunghi¢p va ho~t dQng kinh doanh v~n tai Cac djch Vl,lbuu chlnh vi~n thong clingkhong nglrng duqc tang cUO'ngdau tu, nang cap va marQng
3.4 THlJC HII;:N XAY Dl)NG DOl SONG VAN HoA Cd SO vANGH! QUYET TRUNG UdNG 5, KHoA VIII
3.4.1 T~i dnh L~ngSO'll
ThlJc hi¢n Chi thj s6 38jCT-1W ngay 12 thang 8 nam 2008 cua BQChinh trj
ve vi¢c t6 chuc thlJc hi¢n Nghj quyet HQi nghj Ian thu 5, Khoa VIII cua Ban Chaphanh Trung uong Dang CQng san Vi¢t Nam, Ban Thucmg Vl,lTinh uy va UBNDtinh L~g San dii xay dlJng 6 de an trQng tam: Bao t6n va phat huy cac di san vanhoa dan tQC;Xay dl!Ilg gia dinh van hoa, lang xii, khu ph6 van hoa; Phat tri~n vanhoa cac dan tQC;Phat tri~n slJ nghi¢p van h9C ngh¢ thu~t; Phat tri~n cac thiet chevan hoa; Phat tri~n van hoa va thong tin 2001 - 2010 (Tinh uy L~ng San, 2008)
Qua 10 nam thlJC hi¢n, tinh dii chu trQng thlJc hi¢n cac cong vi¢c sau:Xay dl!Ilg moi trucmg van hoa t6t; Bao t6n va phat huy mQt so di san van hoa;Phat tri~n h¢ th6ng thong tin d~i chung; Bao t6n, ph at huy va phat tri~n van hoacae DTTS; Ma rQng hQ'Ptac qu6c te ve van hoa
Trang 173.4.2 T~i dnh Thai Nguyen
D~ hubng Ung phong trao "Toan dan doan ket xay dlJI1.gdai song vanhoa" (TDDKXDDSVH), cac nganh cac c~p va doan th~ deu co nhii'ng ho~td¢ng Nganh Lao d¢ng - Thuong binh & Xfi h¢i tiep tl;}Ccong cu¢c "Xoa doi,ghlm ngheo", "Den on, dap nghia" Nganh Cong an tich clJc xay dlJI1.gcac di~msang van hoa, day m~nh vi~c thlJc hi~n de an "Phong chong t¢i ph~m, phongchong ma tuY" Nganh Giao dl;}c- Dao t~o tiep tl;}Cphat huy "D~y tot, hQc tot",
"Truang xanh - s~ch - d~p", phong chong ma tuy hQc duang Nganh Buu chinhvi~n thong tich clJc xay dlJI1.gcac di~m buu di~n - van hoa xfi, phuang Nganh Y
te co phong trao Gia dinh suc khoe, Lang suc khoe, T6 dan pho - khu dan cusuc khoe Lien doan lao d¢ng phat d¢ng "Xay dlJI1.gdai song van hoa co sa
trong cong nhan vien chuc lao d¢ng trong thai ky day m~nh cong nghi~p hoa,hi~n d~i hoa" Tinh doan Thanh nien day m~nh phong trao "Thanh nien tinhnguy~n vi cu¢c song c¢ng d6ng" H¢i phl;}nit co "Phl;}nit tich clJc hQc t~p, laod¢ng sang t~o, xay dlJI1.ggia dinh h~nh phuc" H¢i nong dan v~n d¢ng "XaydlJI1.ggia dinh nong dan van hoa"
3.5 xoA DOl GIAM NGHEO
xuong con 7,07% nam 2005 Do tieu chi ngheo doi thay d6i nen ty l~ h¢ ngheol~i tang vao nam 2006 (19,3 %) va giam vao nam 2007 (18,5 %) (T6ng Cl;}Cthong
ke, 2009, tr 620) Cuoi nam 2009, chi co 16,9% h¢ ngheo(http://www.ubdt.gov.vnlmodules.php?name=News&op=detailsnews&mid=3050)
Tfli Thai Nguyen, ty 1~h¢ ngheo clIng giam tit 26,85% (nam 2005) xuong
con 13,98% (nam 2009) Ket qua ve xoa doi giam ngheo con th~ hi~n amuc d¢vay van tin dl;lng, cac chi bao ve y te, giao dl;lCva nha a ngay cang duqc caithi~n (xem them: H~ thong chi tieu theo d6i giam sat xoa doi giam ngheo cuaM~t tr~n T6 quoc tinh Thai Nguyen, 2009)
Nhu v~y, k~ tit nam 1986, d~c bi~t la tit th~p nien 90 cua the ky 20 den
nay, du6i tac d¢ng cua cong nghi~p hoa, hi~n d~i hoa d~t nu6'c va vi~c tai thongthuong bien gi6'i Vi~t- Trung, h¢i nh~p ve kinh te, van hoa cua 2 tinh L~ng Son
va Thai Nguyen v6i d~t nu6'c va quoc te ngay cang sau sac Vi tri va moi lienket ~y khong chi a khu VlJc do thi, ma dfi Ian toa t6i nong thon Ben c~nh do,cac chinh sach phat tri~n cua Dang va Nha nu6'c dfi anh hubng trlJc tiep t6'i nenkinh te cua dia phuong, th~m chi tirng h¢ gia dinh
H¢i nh~p van hoa thuang h~n che hon h¢i nh~p kinh te, va thuang dlJatren co sa cua h¢i nh~p kinh te H¢i nh~p van hoa tru6'c het phat tri~n akhu vlJc
do thi - nai co dieu ki~n giao luu, tiep xuc va hubng thl;}van hoa tot hon khu VlJcnong thon Tuy nhien, trong slJ phat tri~n cua giao thong, m~ng lurn di~n, phusong phat thanh va truyen hinh, h¢i nh~p van hoa cua cu dan avimg nong thon,vimg sau, vung xa ngay cang d~ dang hon