Xac dinh cac vfin de xa hQi co ban cua vimg Tay B~c trong m6i quan h~v6i phat trien ben vfrng kinh tS va moi truOng.. M?t khac, tren cO'sa phan tich nhfrng d?c diem t\I nhien, kinh tS -
Trang 1VI~N KHOA HQC xA H(n VI~T NAM
VIEN XA HOI HOC
I)" e at cap t'· J:. B"0
NHUNG VAN BE xA HOI co BAN NHA.M PHAT TRIEN BEN VUNG VUNG TAY BA.C BEN 2015
,(Bao cao tom tat)
HA.NOI - 2009
Trang 21 Tinhclip thiit cua d~tai
Trong th~p ky 60, Lien hi~p qu6c da ghi nh~ nhu cAu nay va d~t ra "Th~p
ky v~ Phat triSn cua Lien hi~p qu6c" Phat triSn khong chi la tang tru6ng v~ kinh t~
ma con la S\l bi~n d6i v~ xa hQi N~u nhu phat triSn va ti~n bQ xa hQi la quy lu~t thitang tru6ng kinh t~ la di~u ki~n c§.ndS t~o ra S\l phat triSn do (Asha A Bhende va
Tuy nhien, cung v6i tang tru6ng kinh t~, nhfrng h~u qua v~ moi truOng g~nli~n v6i cac nu6c dang phat triSn n~ng n~ hon v~ nhi~u phuong di~n N~n san xu~tv6i cong ngh~ cfi va l~c h~u con ph6 bi~n nen hi~u qua th~p va anh hu6ng moitruOng cfing Ian hon
Nhi~u v~n d~ xa hQi nay sinh ti:r S\ltang tru6ng la S\l phan hoa a mQi c~p dQ.Khoang cach giua cac nu6c phat triSn va dang phat triSn ngay cang tang len v~ muctich lfiy, tieu dung, v~n d~ giau ngheo va nhiing v~ d~ khac lien quan dSn dan s6, yt~, giao d\lc, v v Nh~ thuc duQ'cnhiing v~n d~ nay, ho~t dQng cua cac t6 chucqu6c t~ da dua d~n quan ni~m v~ phat triSn b~n vfrng Cach tiSp c~n phat triSn b~nviing d~t ra amQi c~p dQ khi n~n kinh t~ phat triSn theo huang hQi nh~p: tom cAu,qu6c gia, vling, cQng d6ng va ngay ca hQ gia dinh Bi~u quan trQng hon, phat triSnl~y con nguai lam trung tam la qua trinh nang cao nang l\lc va co hQi l\la chQn vach~t lUQ'ngs6ng cua con nguai
Qua trinh d6i m6i anu6c ta kS ti:r nam 1986 b~t dAubAng S\l chuySn d6i kinht~ Tu n~n kinh tS t~p trung, bao c~p sang n~n kinh t~ thj truOng dinh huang xa hQichu nghia, kinh tS tang tru6ng nhanh Trong qua trinh hQi nh~p v6i S\l phat triSn
chung cua th~ gi6i, phat triSn b~n vfrng da tra thanh quan diSm cua Bang va Nha nu6c ta "Philt tri~n nhanh, hi?u qua va ben viing, tang truirng kinh Ii di doi vai thl!c hi?n tiin b(j, cong bfmg xii h(ji va bao V? moi truang" va ''philt tri~n kinh Ii -xii h(ji giin chi;itva bao V? va cai thi?n moi truong, bao dam Sl! hai hoa giifa moi truang nhan t(lOvai moi truang thien nhien, giif gin aa d(lng sinh h(JC"(Nghi quySt
B~i hQi Bang IX)
M~c du d~t duQ'c nhfrng thanh t\l'Uco ban trong tang tru6ng kinh t~, phattriSna nu6c ta chua b~n viing thS hi~n tru6c hSt trong v~ d~ b~t binh d~ng xa hQi
va 0 nhiSm moi truOng co xu huang gia tang Trong S\l chuySn d6i co c~u kinh tS
Trang 3chua d6ng dSu gifta cac vung, Tay B~c va Tay Nguyen la nhCingviIng chuySn dich
N~m trong viIng Trung Du va miSn nui B~c BQ, dinh huang phat triSn cuavung Tay B~c la phat triSn kinh tS d\Ia tren thS m~ vS dAtrirng, phat triSn kinh tStrang tr~i, tai t~o rirng D6i v6i cong nghi~p, phat triSn cong nghi~p chS biSn lamsan, khai thac va chS biSn khoang san, xay d\Illg thuy di~n, phat triSn m~g lu6igiao thong dUOng bQ lien vung, phat triSn tuySn hanh lang bien gi6i Thgc hi~n t6tchinh sach dan tQc, dinh canh dinh cu, 6n dinh va cai thi~n dai s6ng d6ng bao cacdan tQc
NhUng nam gAll day, cung v6i ca nu6c, khu V\ICmiSn nui noi chung vavimg Tay B~c noi rieng dii dugc Dang, Nha nu6c quan tam dAu tu nhiSu chuangtrinh nh~m phat triSn kinh tS - xii hQi Theo s6 li~u th6ng ke va kSt qua nghien ClmgAllday, phat triSn a nu6c ta noi chung va d?c bi~t la khu V\ICmiSn nui chua th\Ic
tinh ho?c vung nui phia B~c Cac nghien Clmdo thuOng t~p trung vao nhUng vAndSkinh tS, ho?c moi truOng rieng bi~t Co nhUng nghien Clm lien nganh t~p trung vao
xoa doi giam ngheo, tiSp c~n dich V\l kham chua b~nh trong y tS, v v Tit cach
tiSp c~n phat triSn bSn vUng, m\lc dich nghien Clm cua dS tai nay la xac dinh nhUng
chinh sach cho phat triSn bSn vUng vung Tay B~ctit nay dSn 2015
phat triSn bSn vUng, bao cao se tom t~t nhUng vAn dS d?t ra tit cac nghien Clm nay
dS dinh huang trong vi~c xac dinh nhUng vAn dS xii hQi co ban cua vung Tay B~c
DS tai cling d?t ra va thao lu~n vAn dS khai ni~m va cach tiSp c~n trong phat triSnbSn vUng Tren co sa do, dS tai xac dinh va phan tich nhUng vAn dS xii hQi co bantrong phat triSn bSn vUng vung Tay B~c anu6c ta dSn 2015
2 Muc tieu ciia ilJ tili:
1 Danh gia th\Ic tr~ng phat triSn kinh tS - xii hQi - moi truOng, g~n danh giath\Ic tr~ng phat triSn v6i dam bao quan 1'1 va phat triSn xii hQi, giu vUng an ninhchinh tri vung Tay B~c
Trang 42 Xac dinh cac vfin de xa hQi co ban cua vimg Tay B~c trong m6i quan h~v6i phat trien ben vfrng kinh tS va moi truOng Tren co sa do, chi ra nhfrng co hQi
va thach thuc d6i v6i phat trien xa hQi ben vfrng vimg Tay B~c dSn 2015
3 De xufit cac kiSn nghi, giai phap va cung cfip lu~n cu khoa hQc cho vi~cxay d\lI1gcac chu truang chinh sach xa hQi nh~m phat trien ben vfrng vimg Tay B~cdSn 2015
3 NVi dung nghien cuu oJ fai
Phat trien mQt m?t bi quy dinh bai nhfrng ySu t6 cfiu truc, va m?t khac la xuhuang phan hoa ho?c hQi nh~p trong nhfrng giai do;;mkhac nhau cua qua trinh phattrien Dieu nay the hi~n tru6c hSt trong chiSn luqc phat trien ben vfrng vimg la uutien phat trien cac vimg kinh tS trQng diem co kha nang but pha len tru6c d\Ia trennhi1ng lqi thS nao do so v6'i cac nO'ikhac trong vimg, qua do thuc day S\Iphat triencua toan vimg M?t khac, tren cO'sa phan tich nhfrng d?c diem t\I nhien, kinh tS -
xa hQi cua vimg Tay B~c hi~n nay lam n6i ra nhfrng kho khan, lu~ giai cho m\lctieu day nhip dQ tang tru6ng kinh tSa vung nay cao han nhip dQ phat trien chungcua ca nu6'c; can d6i gifra tang tru6ng kinh tS va cong b~ng xa hQi va ben vi1ng moitruOng, d6ng thai bao t6n va phat huy ban s~c van hoa truyen th6ng cua cac dan tQCtrong vung KSt hqp ch?t che phat trien kinh tS - xa hQi, bao v~ moi truOng v6i dambao qu6c phong an ninh, tr~t t\I an toan xa hQi
NQi dung nghien CUucua de tai "Nhfrng vfin de xa hQi co ban nh~m phattrien ben vfrng vung Tay B~c dSn 20 IS" t~p trung vao chieu qmh xa hQi cua phattrien ben vi1ng Tu quan diem lien nganh va khung ly thuySt phat trien ben vfrng, detai dua ra mQt khung tham khao nh~m thao tac hoa cac khai ni~m va chi bao doIUOngcac vfin de xa hQi D\Ia tren khung tham khao nay, cac s6 Ii~u duqc thu th~p
va phan tich nh~m chi ra mQt s6 vfin de xa hQi co ban trong khung kh6 cua phat
nay, de tai danh gia phat trien xa hQi ben vfrng amuc dQ nao va tac dQng nhu thSnao dSn m\lc tieu phat trien kinh tS va ben vfrng moi truOng, bao t6n va phat huyban s~c van hoa cua cac dan tQCtrong vung M?t khac, nhfrng h~u qua xa hQi cuaphat trien kinh tS, xa hQi va biSn d6i moi truOng trong thai gian qua se d?t ra nhfrngvfin de xa hQi gi trong giai dO;;ln2011-2015
Nhfrng vfin de xa hQi cua phat trien ben vfrng vimg th\Ic chfit Ia S\Ima rQngcua cach tiSp c~n phat trien cQng d6ng, trong do nhfin m;;lnh dSn S\I can b~ng gifra
Trang 5ba ySu t6 kinh tS, xa h9i va moi truOng C9ng dang co th~ la m9t nhom, m9t giadinh, m9t lang, m9t tinh, m9t vilng, v v Cac c9ng dang dugc phan bi~t khong chiv~ quy mo ma v~ co ban, d\la tren m6i lien h~ gifra cac ySu t6 ben trong cua cAutruc c9ng d6ng D\la tren cach tiSp c~n phat tri~n c9ng dang, n9i dung phan tichdugc chia thanh hai cAp d9 trong S\l phat tri~n: h9 gia dinh va v-ung.Nhfrng vAn d~
xa h9i co ban trong phat tri~n b~n vfrng acApd9 h9 gia dinh va vilng rn~c dil khac
chung nay trong giai do~n 5 nam tru6c day, d~ tai xac dinh rn9t s6 van d~ xa h9i coban, phan tich nhfrng nguyen nhan va dua ra cac khuySn nghi nh~m phat tri~n b~nvfrng v-ungTay B~c dSn 2015
4 Phuung phap nghien cuu
- Phan tich tizi li¢u san co: nh~m khai thac nhUng kSt qua nghien Clm co
lien quan dSn d~ tai
- Ph6ng win bling bang h6i: nh~m thu th~p thong tin dinh lugng v~ d~c
di~m kinh tS xa h9i, nhu ngh~ nghi~p, thu nh~p, hQc v~n, cling nhu thai d9, y kiSncua nguai dan v~ bAt binh d~ng xa h9i, khac bi~t xa h9i, di d9ng xa h9i, v.v Ph6ng van b~ng bang h6i dugc tiSn hanh t~i 10 xaJphuOng cua 3 tinh San La, Di~nBien, Lai Chau v6i t6ng s6 402 h9 gia dinh, trong do 99 h9 gia dinh ado thi va 303h9 gia dinh anong thon Trong m6i h9 gia dinh ph6ng vAn 1 nguai, co cAugi6i tinhcua mdu ph6ng vAn la 195 nam va 207 nfr
- Ph6ng vein sau, ph6ng win nhom: T~i m6i dia ban nghien Clm, da tiSn
hanh m9t s6 ph6ng v~n nhom va ph6ng vAn sau nh~m thu th~p nhfrng thong tindinh tinh, b6 sung cho thong tin dinh lugng (xem phftn phl,lll,lc)
Cae kY thUfjt xu Ii thong tin: S6 li~uillphiSu di~u tra dugc xu ly b~gchuang trinh SPSS 12.0 SU dl,lng phuang phap phan tich da biSn phan tich nhfrng
ySu t6 tac d9ng dSn phat tri~n b~n vfrng h9 gia dinh Su dl,lngphan tich tuang quan
gifra cac biSn s6 d~ phan tich nhfrng van d~ xa h9i trong phat tri~n b~n vfrng c9ngd6ng va vling, v6i S\l b6 sung nhfrng s6 li~u th6ng ke chinh thuc va cac ngu6n khacdugc tinh toan l~i phil hgp v6i van d~ nghien Clm Cac cU9c ph6ng vAn sau va thaolu~ nhom dugc xu ly b~ng chuang trinh NVIVO 2.0 dua ra cac kSt qua theo rungvan d~ va d~t vao cac h9P minh hQa cho cac vAnd~ phan tich
Trang 6Chtrong 1- TONG QUAN: CACH TIEP C~N vA NHUNG VAN
1 Cae tiep C9n den van de xii hpi trong phat trien hen virng
Trong b6i canh hi~n nay, S\l hinh thanh cua khai ni~m va 1ythuy@tphat trienbSn vfing 1ak@tqua cua tri@t1yphat trien m6i - S\l hai hoa giiia cac y@ut6 kinh t@
va sinh thai (Luong Dinh Hai T~p chi Tri@thQC;H6 Si Quy, NguySn TrQng ChuAn,Ph~m Van Duc, NguySn Dinh Hoa, Ph~m Thi NgQc TrAm 2005 tr 463)
Phat trien bSn viing tir khia c~ xii hQi, diSu do co nghia 1achi ra nhiing y@ut6 va vai tro cua cac y@ut6 xii hQitrong s\l phat trien, qua do xac dinh cac van dS xiihQi co ban trong phat trien bSn viing Nghien cUu cac van dS xii hQi 1a mQt congvi~c phuc t~p va kho khan vi ph~m vi cac chu dS duQ'cxem 1anhiing van d~ xii hQi
thi qua rQng va da d~ng Vi d\l, dan s6 qua dong ho?c qua it, ngheo kh6, cac b~nh
vS tinh thAn, ma my, nguai gia, that nghi~p,S\l xu6ng cap cua do thi, t~ n~n xii hQi
va tQi ph~m, phan bi~t gi6i, nguQ'cdiii tre em, n~o thai, tham nhung, m~i dam, moi
twang xu6ng cap, b~o l\lc gia dinh, tY1~nhiing nguai nhiSm mvtang, V ••v
Vi v~y, diem xuat phat de xac dinh mQt van d~ xii hQi 1aphili d?t trong mQtkhung cilnh xii hQi C\lthe Theo Blumer, "mQt van d~ xii hQi khong t6n t~i trir khi
no duQ'c ghi nh~n b6'i xii hQi dng no t6n t~i" Nhi~u di~u ki~n xii hQi khong dangmong mu6n, vfu1t6n t~i nhung khong phai 1a nhiing van d~ xii hQi trong suy nghicua da s6 nguai trong mQt thai diem nao do Khi con nguai b~t dAu noi v~ nhiingdi~u ki~n xii hQi khong dang mong mu6n vi hQ tin dng mQt cai gi do co the duQ'Clam, do do nhiing di~u ki~n nay tro thanh nhiing van d~ xii hQi M?c dil khong co
mo hinh don giiln nao de giai thich cho qua trinh ghi nh~ cac van d~ xii hQi, phai
co mQt s6 100 nguai nh~ thuc duQ'cnhu cAucho hanh dQng vi 1y do nay hay 1ydokhac Cac van d~ xii hQi duQ'cthira nh~n va quan tam cua nhi~u nhom xii hQi
D?t trong khung kh6 cua cach ti@pc~n phat trien b~n vfing, xac dinh cac van
dS xii hQi co ban va nhiing giili phap duQ'cgi6i h~n trong nhiing di~u ki~n C\l thethuang g~n v6i cach ti@pc~n chuyen bi~t trong khoa hQc xii hQi Phat trien bSnviing tro thanh cach ti@pc~ lien nganh, 1aS\l k@thQ'Pva phat trien cua cac cachtiep c~n khac nhau trong khoa hQc xii hQi Vi d\l, Cach tiep c~n sinh thai hQc connguai, cach tiep c~n nhu cAu, cach tiep c~n chien 1uQ'cs6ng, cach ti@pc~n gi6i,cach tiep c~n v6n xii hQi, va cach ti@pc~ phat trien cQng d6ng v v
Trang 7VfuI dS xa hQi trong phat trien bSn viing, mQt cach chung nhftt, IIInhiing vftn
dS nay sinh, vita IIInguyen nhan ho~c giai phap, vita IIIphuong ti~n ho~c m\lc dichhuang dSn tiSn bQ xa hQi trong m6i quan h~ v6i phat trien kinh tS vll bao v~ moitruOng
Phat trien IIIS\l biSn d6i vll ph\l thuQc Ian nhau cua cac ySu t6 trong h~ th6ng,
vi v~y, m6i quan h~ gifra m\lc dich vll phuong ti~n tra nen nglly cang phuc t~p Vi
d\l, nang cao hQCvftn cua nguai dan IIImQt m\lc tieu trong S\l phat trien Vi~c d~tduQ'chQc vftn t6t hon co the IIIphuong ti~n de d~t cac m\lc tieu khac nhu giam tY I~sinh de vllillvong, nang cao binh d~ng gi6i, v v Thong qua vi~c xac dinh muc dQd~t duQ'c ho~c khong d~t duQ'c cua nhiing chi bao xa hQi khach quan trong chiSnIuQ'cphat trien bSn viing ho~cy kiSn, nh~ thuc cua nguai dan vS nhiing vfuI dS doIIIcO"So'de xac dinh cac vftn dS xa h9i
2 Kinh nghijm nghien cuu pluit trien ben vii'ng if m{Jt so nuO'c
Phat trien bSn viing dang IIIm6i quan tam chung hi~n nay, tuy nhien muc dQnh~n thuc vll hllnh dQng nhftm phat trien bSn viing cua cac nu6c IIIkhac nhau S\lkhac bi~t nlly ph\l thuQc nhiSu vao trinh d9 phat trien cling nhu hinh thai phat triencua m6i nu6c: nhiing nu6c phat trien, dang phat trien va dang trong qua trinhchuyen d6i
S\l th6ng nhftt gifra tinh m\lc dich va trach nhi~m xa h9i trong phat trien bSnviing the hi~n trong xay d\ffig bQ chi tieu va qua do chi ra nhiing vfuI dS kinh tS, xahQi, ho~c moi truOng M6i qu6c gia t\l xay d\ffig mQt bQ chi tieu thich hQ'Pv6i diSuki~n qu6c gia minh Theo do, bQ chi tieu Ia cO"So'de chinh phu cua m6i qu6c giaxay d\lDg va giam sat cac kS ho~ch phat trien cua dftt nu6c No cling IIImQt cong C\lchung de giup chinh phu cac nu6c trong vi~c xay d\ffig bao cao theo dUng thong I~,tang tinh tuong thich cua thong tin a cftp dQ qu6c tS Trong bao cao nay, chung toit~p trung vllo cac chi tieu xa h9i va rut ra nhiing danh gia so sanh gifra cac muc dQphat trien
So sanh cac chi tieu xa hQi trong chiSn IuQ'cphat trien bSn viing cua cacnu6c, m~c dil co nhiing khac nhau do nhiing d~c diem rieng cua m6i nuO'cvS trinhdQphat trien nhung dSu phan anh nhiing chi s6 xa hQi cO"ban duQ'cxay d\ffig trong
qu6c (CSD)
Trang 8Phan tich cac nhom chi bao xii hQi theo muc dQ phat trien khac nhau gifracac nu6c phat trien va cac nu6c dang phat trien cho thdy co S\l khac nhau ve nhfrngvdn de xii hQi co bim M~c du nhfrng uu tien khac nhau dful dSn co nhfrng vdn de cotinh d~c thu, cac chi bao xii hQi phan anh nhfrng vdn de chung tren nguyen t~c canbAng gifra cac ySu t6 kinh tS, xii hQi va moi truOng Co the xem tinh tr~g th\lc hi~ncac chi bao xii hQi la nhfrng m\lc tieu cAn d~t t6i nh~m giai quySt nhfrng vdn de xiihQi d~t ra.
3 Nhung van di xii hvi trong "Phtit triin bin vung" qua mvt sa
nghien elfU if Vift Nam
Khai ni~m "Phat trien ben vfrng" dugc biSt dSn a Vi~t N am vao cu6i th?pnien 80 M~c du xudt hi~n aVi~t Nam kha mUQn nhung nol~i sam dugc the hi~n a
nhieu c§p dQ trong cac nghien cUu Tir vi~c ban ve thu?t ngfr dSn cac cAp dQ phattrien ben vfrng: ca nhan, gia dinh, cQng d6ng, vimg ("TiSn t6i moi truOng benvfrng" (1995) - Trung tam tai nguyen va moi truOng, D~i hQc T6ng hgp Ha N9i;
"Nghien CUu xay d\lllg tieu chi phat trien ben vfrng cdp qu6c gia a Vi~t Nam - giaido~n I" (2003) -Vi~n Moi truOng va phat trien ben vfrng, H9i Lien hi~p cac HQiKhoa hQc kY thu?t Vi~t Nam; "Quan ly moi truOng cho S\l phat trien ben vfrng(2000)- Luu Duc Hai va cQng s\l)
Theo danh gia cua d\l an VIE/O 1/21, hQi nh?P kinh tS va qua trinh chuyend6i cua Vi~t nam mang l~i nhfrng thanh 1\fuco ban theo huang phat trien ben vfrng.T6c dQ tang truang kinh tS dugc duy tri amuc kha cao va 6n dinh DAu tu cua nhanu6c trong cac Jinh V\lCxii h9i ngay cang tang Dai s6ng cua nguai dan ngay cangdugc cM thi~n Phat trien ngu6n nhan l\lc, dam bao an sinh xii hQi va d~c bi~t la xoadoi giam ngheo Nh?n thuc ve moi truOng ngay cang dugc nang cao Cac ho~t dQngkhai thac, sir d\lng tai nguyen va moi truOng theo huang tiSt ki~m, tai sir d\lng vach6ng suy thoai moi truOng (BQ KH & DT-UNDP-DANIDA-SIDA, 2004)
Trong xay d\lllg chiSn lugc phat trien ben vfrng cua Vi~t Nam (Chuang trinhNghi S\l 21), ngoai cac chi tieu xac dinh muc d9 phat trien trong cac Jinh V\lCkinh
tS, xii hQi va moi truOng, cac m\lc tieu, quan diem va Jinh V\lC uu tien de phat trienben vfrng the hi~n nguyen t~c con nguai la trung tam cua S\l phat trien Tren co sa
dinh huang nay, phat trien ben vfrng aVi~t Nam t?P trung vao 19 Jinh VlJCuu tien,trong do 5 linh V\lCkinh tS, 5 linh V\lCthuQc xii hQi va 9 linh V\lCthuQc vdn de moitruOng
Trang 9Trong dinh huang phat triSn b~n viing cua nu6c ta, chiSn lugc cling xac djnhmQt s8 linh vvc xa hQi cAnuu tien Do la t~p trung nB h,rcxoa doi gifun ngheo, dAym~nh th\Ic hi~n tiSn bQ va cong b~ng xa hQi; giam muc tang dan s8 va t~o vi~c lam;dinh huang qua trinh do thi hoa, phan b8 dan cu va lao dQng hgp Iy theo vung;nang cao chAt lugng giao d\lc, phat trien ngu6n nhan Ivc; nang cao dich V\l chamsoc suc kh6e, cai thi~n di~u ki~n lao dQng va v~ sinh moi truemg s8ng (BQ KH &DT-UNDP-DANIDA-SIDA,2004).
T6ng quan nhiing nghien cUu v~ phat triSn bSn viing a mQt s8 nu6'c tren thSgi6i va anu6'c ta trong thai gian qua cho thAy tren nguyen t~c, phat triSn b~n viing
la dam bao sv can b~ng gifra cac ySu t8 kinh tS, xa hQi, moi truemg trong sv phattriSn, tuy nhien vi~c nhAn m~nh dSn ySu t8 nao ph\l thuQc vao trinh dQ phat triSncua mBi nu6'c Xu huang chung la cung v6i S\Iphat triSn, nhiing vAn d~ xa hQi vam\lc tieu phat triSn b~n viing vS xa hQi ngay cang dugc chu y va xem nhu la nhiingySu t8 co sa cho tang truang kinh tS va bao v~ moi truemg
M~t khac, dva tren dinh huang phat triSn b~n viing va nhiing di~u ki~n d~cthu cua vung d~t ra nhiing uu tien l\Ia chQn gifra cac vAn d~ xa hQi trong S\I canbkg v6'i phat triSn kinh tS va bao v~ moi truemg
Sv gia tang cua cac nghien CUuthuQc linh vvc xa hQi trong phat trien b~n
nghien cUu vS cac chi bao xa hQi va cac chi s8 v~ chAt lugng s8ng Tren co sa nay,tinh d6ng thu~n trong nh~n thuc v~ cac vAn d~ xa hQi cua sv phat triSn b~n viingdugc nang len, cac chi tieu xa hQi trong chiSn lugc phat trien dugc xay dvng co co
sa khoa hQc va la cong C\l cho qua trinh quan Iy va danh gia tinh b~n viing cua sv
phat trien
D\Ia tren nguyen t~c cua phat triSn b~n viing va kinh nghi~m xac dinh nhiingvAn d~ xa hQi co ban nay, phAn tiSp theo cua bao cao phan tich nhiing ySu t8 anh
dinh mQt s8 vAndS xa hQi co ban trong phat triSn b~n viing vung Tay B~canu6'c tadSn2015
Trang 10ChU'ong 2 - MQT SO VAN DE XA HQI CO BAN PHAT TRIEN BEN VUNG VUNG TAY BAc DEN 2015
Vimg Tay B~c hi~n nay g6m b6n tinh Hoa Binh, Son La, Lai Chau vii f)i~nBien, Iii mQt trong tam vimg Hinh th6, kinh tS cua ca nu6c Theo s6 li~u cua T6ngCl,lCTh6ng Ke dSn 1/1/2006, dan s6 vimg Tay B~c Iii 2.696.900 nguai, chiSm 3,1 %dan s6 ca nu6c M~t dQ dan s6 trung binh 69 nguai/ Km 2, th~p nh~t so v6i cac vimgkhac, d?c bi~t tinh Lai Chau, m~t dQ trung binh Iii 35 nguai/ Km 2, chi bfulg mQt mla
so v6i m~t dQ trung binh cua vimg Tay B~c
T6c dQ tang truang dan s6 a vimg Tay B~c noi rieng vii ca nu6c noi chung
co xu huang giam Tuy nhien, so v6i trung binh ca nu6c, Tay B~c Iii mQt trong bavimg co tY 1~tang truang dan s6 cao (khoimg 2%)
Tay B~c la mQt vimg van hoa da dc;mgv6i nhi@u dan tQc quftn tl,l co truy@nth6ng lich sir lau dai V 6i hon 20 dan tQc khac nhau, trong do, dan tQc Thai chiSm
tY 1~cao nh~t
Nhin chung, t6c dQ do thi hoa cua cac tinh thuQc vimg nui phia B~c la th~p
so v6i cac vimg khac cua nu6c ta, d?c bi~t th~p nh~t la vimg Tay B~c MQt chi baocua do thi hoa la tY su~t dan cu do thi cua tirng vimg theo nam NSu so saM v6itrung binh ca nu6c va cac vimg khac trong giai do~n tir 1995 dSn 2003, tY 1~dan cu
do thi co xu huang tang thi trai l~i, tY 1~nay giam avimg Tay B~c
So sanh gifra Tay B~c va cac vimg khac a nu6c ta v@nhUng d?c di@mtrongphat tri@nkinh tS d@th~y duQ'c nhUng thu~ lQ'iva kho khan va nhUng v~n d@d?t ra
avimg Tay B~c Co mQt S\l chuy@n dich ra net trong co c~u nganh ngh@ cua hQ valao dQng nong thon nhung con r~t khong d8u gifra cac vimg M?c du da co nhUngchuy@n biSn v8 co c~u nganh ngh8 cua hQ gia dinh trong thai gian qua, nhung t6c
dQ chuy@n dich nganh ngh8 tir nong nghi~p sang phi nong nghi~p con r~t chenhl~ch gifra cac vung Tay Nguyen va Tay B~c la nhUng vung chuy@n dich r~t ch~mtrong 5 nam qua
Sau hon 20 nam d6i m6i, phat tri@n kinh tS - xa hQi a vUng Tay B~c da conhUng chuy@n biSn tich C\lCso v6i tru6c Tuy nhien, so v6i trung binh cua ca nu6c
Trang 11va bay vimg con I~i, Tay B~c hi~n nay vfu1la vung ngheo nhAt ve kinh te, ket cAuh~ tAng ch~m duQ'c cai thi~n so v6i cac vung khac; chi s6 HDI va lIPI vfu1trongtinh tr~g thAp.
M~c khac, th\Ic ti~n tang truemg va phat tri~n a nu6c ta ill nam 1990 traI~iday cho thAy, tang truemg di doi v6i nii ro, d~c bi~t d6i v6i nhom nguai ngheo, vanhom nguai yeu the Khong co tang truemg kinh te thi khong th~ co phat tri~n va viv~y cang khong th~ co phat tri~n ben vfing Phfin tich tac dQng cua cac yeu t6 dia Iyden doi ngheo cho thAy 3/4 bien dQng cua doi ngheo nong thon co th~ giai thichb~ng cac bien s6 ve khi h~u va kha nang tiep c~n thi truang Nhiing nguai s6ng a
cac vung co dQ d6c Ian va dAt dai cfu c6i co th~ bi rO'ivao vong lu§n qu§n cuangheo doi, rAt kho co th~ thoat ra duQ'c (Doi ngheo va yeu t6 dia Iy a Vi~t N am.Trang 81)
2 MQt sB v§n d~ xii hQi coo ban phat tri~n b~n vfrng viIng Tay B~c
Gia dinh, cQng d6ng va vung, xct ve phuong di~n cAutruc, la nhfing th\Ic th~
xa hQi-van hoa ma S\I phat tri~n cua no n~ trong m6i quan h~ tac dQng lfin nhau.S\I phat tri~n ben viing cua gia dinh vila phl;lthuQc vila la ket qua cua S\Iphat tri~nben vfing cQng d6ng va vung Tren cO'sa ket qua phan tich nhfing van de xa hQi cO'ban cua phat tri~n ben vfing gia dinh va cQng d6ng, bao cao se khai quat va xacdinh nhfing van de xa hQi cO'ban cua vilng Tay B~c d~t trong khung canh phat tri~nben vfing giai do~ 2011-2015
2.1 Nhfrng vin d~ xii hQi trong phat tri~n b~n vii'ng hQ gia dinh
2.1.1 Anh huiJng cua cac yiu ta ngu8n ly-c
s6ng cua hQ gia dinh' va danh gia ve 'khil nang v6n', 'di~n tich dAt cua hQ giadinh', va 'nghe nghi~p' la nhfing yeu t6 anh huemg co y nghTa den S\Itang len cua
kinh te cua hQ gia dinh nhu v6n, di~n tich dAt, nghe nghi~p la nhfing bien s6 co ynghTatac dQng den phat tri~n ben vfing cua hQgia dinh
2.1.2 Cac yiu taCd hvi va rui ro itai vuisy-phat triin
Phfin tich mo hinh nay cho thAy anh huemg cua cac yeu t6 nii ro tac dQngm~nh hon so v6i nhfing yeu t6 thu~n Iqi ma ra cO'hQi cho S\Iphat tri~n kinh te cua
hQ gia dinh Khi nhfing yeu t6 ngu6n h,rc suy giam se lam trAm tr<;mghon nhfing
Trang 12vftn dS lien quan dSn tinh cftu truc So sanh gifra hai ma hinh cho thfty tac dQng cuanhfrng ySu t6 nhu nghS nghi~p, d~c diSm dan tQCcling lam cho kha nang phat triSnkinh tS cua hQ gia dinh ngay cang giam M~t khac, arm huang cua cac ySu t6 ngu6nI\lc co xu huang thu h~p con cac ySu t6 rlii ro co xu huang tang Ien Ia nhfrng vftn dSxii hQi d~t ra trong qua trinh phat triSn bSn vfrng d6i vai hQ gia dinh Do Ia vAn dSchuySn d6i co cftu kinh tS,ma hinh chi tieu, nhfrng vftn dS cham soc suc kh6e.
2.1.3 van xii h~i va cae yiu ta c~ng dang
Trong cac ySu t6, nang cao chftt IUQ1lgdjch V\l y tS cQng d6ng Ia ySu t6 duynhftt tac dQng tich C\lCva co y nghIa KSt qua tir ma hinh nay cho thfty vai tro quantr<;mgcua cac ySu t6 v6n xii hQi va co sa hl;ltAng cua cQng d6ng So sanh v6i ma
hinh II, tac dQng tich C\lCcua cac ySu t6 v6n, dftt dai, diSu ki~n s6ng cua hQ giadinh v§n co y nghia, tuy nhien, ySu t6 v6n va diSu ki~n s6ng cua hQ gia dinh nhinchung trong xu huang suy giam, con tac dQng cua ySu t6 dftt dai v§n tang Ien d6iv6i slJ phat triSn bSn vfrng cua hQ gia dinh Danh gia t6ng thS cac ySu t6 cftu trucnhu nghS nghi~p, dan tQC;cac ySu t6 ngu6n I\lc nhu hQc vftn, s6 con; cac ySu t6 v6nxii hQi nhu tinh tich C\lCcQng d6ng, ml;lng Iu6i hQ hang, chftt IUQ1lgdjch V\l Y tS,
V ••v cho thfty kha nang phat triSn bSn vfrng ySu cua hQ gia dinh trong dja bannghien cUu
2.1.4 Thiio lu{tn v~ nhirng van d~xii h~i phat triin b~n virng h~ gia illnh
Phan tich th\lc trl;lngthay d6i muc s6ng hQ gia dinh qua kSt qua phan tich s6li~u diSu tra mfiu cho thfty phat triSn bSn vfrng hQ gia dinh trong nhfrng nam quavfina mQt 'nguang' phat triSn thftp
Tir th\lc trl;lngdiSm xuftt phat thftp hay 'nguang' phat triSn thftp cua kinh tS
hQ gia dinh cua mfiu nghien cUu, mQt trong nhfrng vftn dS xii hQi cAn d~t ra avimgTay B~c Ia cAn phai nhftn ml;lnh dSn phat triSn kinh tS, trong do co kinh tS hQ giadinh Do muc s6ng thftp va tY I~ ngheo doi cao, phat triSn kinh tS cAn nhftn ml;lnhdSn nang cao muc s6ng va xoa doi giam ngheo Trong vftn dS x6a d6i giam ngheo,
H'mong, Kh'mu
Trong nhUng ySu t6 tac dQng tich C\lCdSn nang cao muc s6ng cua hQ giadinh dii phan tich a tren, chung ta thfty co cac ySu t6 dftt dai, v6n, diSu ki~n s6ngcua hQ gia dinh Tuy nhien, xem xct anh huang cua cac ySu t6 nay trong xu huang
Trang 13cong nghi~p hoa va do thi hoa chung anuO'c ta, cling nhu hie dQng lfin nhau cua caeyeu t6 ngu6n hJc cua hQ gia dinh, thi chung ta thay rAng co yeu t6 trong chi€uhuang suy giam hon la tang len, ho~c co nhUng yeu t6 tang len se lam giam ngu6nhJc cua hQ gia dinh, nhat la trong di€u ki~n nguang phat tri~n thap nhu hi~n nay cua
hQ gia dinh avimg Tay B~c
B.,ang 1 M"h'0 IDhh"·Of quy cac, b·1 len so nguonI "I ,!C, cO" QI va rUI ro, vonh"· .,· I
xii hQi va cQng dAng d~n phat tri~n b~n vfrng kinh t~ hQ gia dinh
Cae bi~n s6 Mo bloh I Mo blob II Mo blob III
dgel~p Beta t Beta t Beta t
(Hang so) ,317 ** 2,983 ,291 ** 2,675 -,085 -,384 HQc v.1n cua nguai VCJ ,042 1,329 ,039 1,217 ,029 ,916
Ai dong gop thu nMp chinh -,043 -1,368 -,031 -,963 -,032 -,972 Dan toc Kinh -,074 -1,035 -,062 -,849 -,030 -,411 Dan toc Hmong -,157 -1,619 -,187 (1) -1,919 -,194 * -1,947 Dan toc Khmu -,012 -,210 -,001 -,021 -,006 -,097 Cong nhan -,224 * -2,144 -,228 * -2,187 -,226 * -2,155 Buon ban nh6 -,089 -,866 -,121 -1,157 -,108 -1,048 Cong chlrc -,113 -1,424 -,119 -1,501 -,130 -1,636 V6n ,107 *** 3,464 ,101 *** 3,240 ,104 *** 3,320
D.1t dai ,101 *** 3,474 ,112 *** 3,815 ,111 *** 3,744 Di~u ki~n s6ng cua h9 GD ,066 *** 3,629 ,051 ** 2,674 ,045 ** 2,348 S6 con hi~n co -,011 -,795 -,010 -,733 -,015 -1,126 Chi caban ,000 1,517 ,000 1,240 Muc do u6ng ruqu, bia -,057 -1,210 -,061 -1,286 s6 nguai 6m trong nam -,059 (2) -1,888 -,047 -1,521 Cho con tlm vi~c aTP ,054 1,284 ,043 1,025 MlrC dQ tham gia cac cuoc h9P ,018 ,516 D\fa vao h9 hfmg -,016 -,303 Ch.1t luqng dich Vl,l y t~ ,180 *** 4,702 Chi s6 pMt tri~n cong d6ng -,014 -,943 Khoang each nM,ad~n duang oto -,045 -,311
Chu thich : Thtmg ke t wyi gia trt cimg xa gia trt tuy¢t d6i cua 2 thi biin
s6cimg quan tr9ng d6i wyi mo hinh.
*Muc y ngh'ia 0,05,. ** Muc y ngh'ia 0,01 , ***Muc y ngh'ia 0,001
1 Muc y ngh'ia la 0,056
2 Muc y ngh'ia la 0,060