0 day, nhung van de c a ban ve moi truong duoc tiep can khong chi duoi goc do moi t r u i n g tu nhien, moi truong sinh thai nhu moi truong dat, nuac, rung va da dang sinh hoc,..., ma co
Trang 1V lf N KHOA HQC XA H O l VIET NAM VIEN NGHIEN CUU MOI TRlXCJNG VA PHAT TRIfiN BEN VCNG
BAO CAO TOM TAT
n h O n g v A n b £ CO b A n v £ m O i t r i /O n g t r o n g
p h A t t r ie n b £ n v ON g v O n g d o n g b A c nucjc t a
Cff quan chu tri:
Vien Nghien cuu M oi trirorig va Phat trien ben vung
Chu nhiem de tai:
PG S.T S Ha H uy Thanh - PG S.TS Phan ST M an
Ila Noi - 11/ 2010
Trang 2CAC THANH VIEN THAM GIA D £ TAI
- PGS.TS Ha Huy Thanh
- PGS.TS Phan ST M in
- TS Tran Ngoc Ngoan
- PGS.TS Le Cao Doan
- TS Dinh Thi Hoang Uyen
- Ths Nguyen Song Tung
- Ths Pham Thi Tram
- Ths Nguyen Thi Kim Dung
Trang 3■ Su* can thiet cua nghien ciru de tai
Dong BSc n u a c ta dang o di£m xuat phat thap, mu6n phoi hop va hoa nhap voi su phat tri€n chung cua ca nu a c va tranh tut hau xa hon, thi c in co su phat trien nhanh va ben virng, phai coi trong van de moi truong vi viec lam nay khong chi cho vung Dong Bac ma con cho
ca dong bang song Hong (DBSH) va Bac Bo Do do, viec nghien cuu de tai la can thiet ve ca mat ly luan va co y nghTa thuc tiln sau sac khi ma nuoc ta dang tich cuc trong viec thuc hien chien lurpc phat trien ben vung quoc gia, vung va dia phuang N h ung ket qua nghien cuu cua
de tai se la nhung luan cu khoa hoc quan trong cho viec hoach djnh cac chi'nh sach phat trien ben vung cua vung Dong Bac va khu vuc Bac bo noi chung
■ M uc tieu cua de tai:
- Xac djnh nhung van de co ban v6 moi truong a cac tinh vung Dong Bac nuoc ta hiennay;
- D u a ra nhung quan di£m va giai phap chi'nh sach de giai quyet van de moi truong trong phat trien ben vung vung Dong Bac
■ Cach tiep can va phirtfng phap nghien ciru
- Cach tiep can cua de tai la tiep can dudi gdc do sinh thai nhan van doi voi nhung van
de c o ban ve moi truong vung Dong Bac 0 day, nhung van de c a ban ve moi truong duoc tiep can khong chi duoi goc do moi t r u i n g tu nhien, moi truong sinh thai (nhu moi truong dat, nuac, rung va da dang sinh hoc, ), ma con ca duai goc do xa hoi nhan van - goc do moi truong trong moi quan he voi con nguoi, voi phat trien kinh te-xa hoi cua vung Dong Bac
- Voi cach tiep can tren, nhung van de c a ban ve m oi tru on g trong PTBV vung Dong
Bac trong nghien cuu nay bao gom: (1) tai nguyen, moi truong dat; (2) tai nguyen moi truong nuac; (3) rung va da dang sinh hoc; (4) moi truong do thj va cong nghiep; va (5) van de chat
thai va moi truong a khu vuc nong nghiep, nong thon.
- DS tai ti6p can tu nghien cuu ly thuyet ve moi quan he va vai tro cua moi truong trong PTBV; kinh nghiem cua mot s6 nuoc trong khu vuc ve BV M T trong PTBV; d6ng thai tiep can tu thuc te nhung van de moi truong buc xuc nay sinh trong qua trinh phat trien cua vung Dong Bac
- P h uan g p h a p nghien ciru: De tai su dung cac phuang phap nghien ciru ly thuyet, phan
ti'ch chi'nh sach, phan tich thdng ke; nghien cuu djnh tinh, djnh luong va nghien cuu lien nganh, ket hop voi cac phuong phap lchao sat, dieu tra, nghien cuu thuc dja, p huang phap chuyen gia va cac p h u an g phap xu ly thong tin, tu lieu, ban do, bieu do, tren cac phan mem
vi ti'nh thi'ch hop
Trang 4Pham vi nghien ciru
- Nghien cuu nhung van de co' ban ve moi truong trong moi quan he voi phat trien kinh
te, xa hoi theo hu a n g ben vung cua vung Dong BSc va cac tinh trong vung Trong nghien cuu nay, vung Dong BSc g6m 11 tinh thanh la: Ha Giang, Cao B ing, B&c Kan, Lao Cai, Yen Bai, Tuyen Quang, Thai Nguyen, Lang Son, Quang Ninh, Bac Giang va Phu Tho
- Pham vi thoi gian: nghien cuu, danh gia thuc trang nhung van de c a ban ve moi truong vung Dong Bac trong nhung nam gan day, chu y£u la giai doan 2000-2007 (trong giai han thoi gian ngihen cuu cua de tai)
Noi dung nghien ciru
Chuong I Khung kho ly thuyet va kinh nghiem quoc te trong viec giai quyet m6i quan
he giua moi truong trong phat trien ben vung kinh te-xa hoi theo vung va dia phuong
Chuong II N h un g van de co' ban ve moi truong trong phat trien theo huong ben vung
vung Dong Bac - Thuc trang, nguyen nhan va thach thuc
Chuong III Mot so quan di€m va giai phap chi'nh sach de giai quyet van d6 moi truong trong phat trien ben vung vung Dong BSc
Trang 5C H U O N G I
K H U N G K H O LY T H U Y E T V A KINH N G H IE M Q U O C TE T R O N G V IE C GIAI
Q U Y E T M O I Q U A N HE GlOfA M OI T R U O N G V A P H A T T R IE N B EN VUTNG KINH TE - X A HOI T H E O V U N G V A D\A P H U O N G
I K H U N G K H O LY T H U Y ET VE M OI Q UAN H E G IU A M O I TRUCING
TR O N G PH AT TR IEN BEN VU NG KINH TE-XA H0I
1.1 C h u t nang, vai tro cua he thong moi truong trong phat trien cua xa hoi loai ngiroi va moi quan he giffa moi tru'dng voi phat trien ben vung kinh te, xa hoi, van hoa
Xa hoi loai ngudi la mot he thong, la mot dang vat cha't cua the gidi Trong tuong quan vdri the gidi tu nhien, thi the giai tu nhien la he thong ben ngoai, la moi truong tu nhien can thiet, ta't yeu cho su ton tai, phat trien cua con ngudi, cua xa hoi loai ngudi
Moi truong tu nhien co cac tinh chat sau: (a) Tinh hvcu han: the giai tu nhien thuoc ve
vu tru vo cung, vd han Nhung trai dat va cac quyen tao nen mdi trucmg tu nhien cho su song, nhung dieu kien vat chat ca'u thanh nen tai nguyen cho su san xua't ra ddi song vat cha't cho
con ngudi va cho xa hoi loai nguai lai la co gioi han; (b) Tinh he thong vd nhung gioi han toi
thieu trong do s u song co the dien ra, hay chiu dung duoc Tinh he thong the hien trong moi
quan he tuang tac giua cac yeu td tham gia he thong Duong khf, nuac, nhiet do la dieu kien cua h6 sinh thai, nhung den luat minh chi'nh he sinh thai lai la he thong tai tao lai va duy trl
cac yeu to nuac, duang khf va nhiet dd (c) Tinh da dang: tfnh da dang la dac trung cua quy
luat tien hoa cua the gioi tu nhien, cua he thong sinh thai, moi truong Do la qua trlnh hinh thanh, nay sinh them nhiSu ye'u to va nhQng quan he tuang tac moi trong he thong cua sir song
tu nhiSn va moi truong sinh thai (d) Tinh dac thu trong sir van hanh cua he sinh thai quy dinh
den su duy trl, tai tao sinh quyen hay moi trucmg song Sinh quyen la mot he thong vat chat song co ca'u true vo cung phuc tap duoc tao nen bai cac bo phan c a ban: tap hap cac ca the song tCr dan bao de'n da bao, tCr dan gian de'n phuc tap nha't va cuoi cung la con nguai va xa hoi loai ngudi
N hu vay, sinh quyen la su thong nha't huu c a giua c a the song va nhung thanh phan vo
c a va huu c a tham gia vao qua trinh song Qua qua trinh tie'n hoa, su song da phat trien cung
v i he sinh quyen, sinh thai cua no De'n luat minh, chrnh su tie'n hoa cua su song la mot tac nhan tham gia vao viec tao ra sinh quyen, tao ra moi trucmg song Do vay, bao ve, duy tri moi trucmg song, xet cho cung, la dap ung yeu cau ciia chu trinh sinh hoc - chu trinh tu' to chu'c, tu' dieu chinh, tu lam sach va tir bao ve m6t cach bien hoa nhung co so va di6u kien song, hay moi truong song
C h u c n a n g cua he th o n g m oi truo ng
- Mdi trucmg song la tong the ciia cac he quyen: nhiet quyen, khf quyen, thuy quyen, tao thanh sinh quyen hay m6i trucmg song O day, duang khf, nude, nhiet nang va khf hau la nhung dieu kien de su' song sinh thanh De'n luat minh, su song sinh thanh tao ra cac he sinh thai va chi'nh cac he sinh thai lai la mot ye'u to ca'u thanh ciia mdi trucmg song
Trang 6- Moi trudng la nai chu'a dung cac ngu6n song cho con nguai va cac ngu6n tai nguyen thien nhien cho su phat trien kinh te xa hoi Ttong quan he nay, tai nguyen lam doi tuang cua qua trinh san xua't, do do la tu lieu san xua't, la hinh thai tu nhien ciia tai san trong sinh hoat kinh te xa hoi.
- Moi truong la noi chua dung phat thai cua moi chu trinh sinh hoc Cac phat thai nay, luu thong trong moi truong va duoc xir ly trong moi trucmg
- Moi truong la nai dien ra cac qua trinh song, cac qua trinh xa hoi 6 day, moi truong
co chuc nang tao khong gian cho xa hoi to chuc cac qua trinh song ciia con nguai va sinh hoat cua xa hoi, hinh thanh nen nhung gia tri dac thu trong mdi trudng song ciia con nguai Su phat tri^n cua xa hoi ngay cang cao, thi nhung gia tri ciia chuc nang kien tao khong gian song cung tang theo
1.2 M oi quan he gi&a moi trtftmg voi phat trien ben vurng kinh te, xa hoi va van hoa
1.2.1 X a hoi vd m di trudng
- Trudc het, su xuat hien cua con nguai/ xa hoi chi thuc su bat dau khi con nguai bat
dSu san xua't ra nhung ciia cai vat chat, nhung tu lieu sinh hoat cho minh San xua't vat chat la khau quyet dinh mdi quan he giua con ngudi va tir nhien Do la qua trinh con nguai tac dong vao tu nhien, chie'm huu nhung gia tri su dung trong tu nhien, lam thay doi nhung vat the tu nhien, lai dung nhung luc luang tu nhien nham tao ra nhung san phdm co ich cho cuoc song ciia minh
- Thu hai, qua trinh lao ddng san xua't ciia con nguai duac quyet dinh bai phuang thuc san xua't De'n luat minh, chi'nh phuang thuc san xua't, chmh cac quy luat kinh te' quy dinh den' viec ngucri ta quan he vdi tu nhien, vdi moi truong nhu the' nao
- Thu ba, dan so va kieu to chuc xa hoi va van hoa la nhung van de xa hoi co lien quan ldn nha't v6i mdi trucmg Con ngudi sir dung, tan dung mdi trucmg trong phat trien kinh te' xa hoi va ting pho vdi mdi trucmg, tire chong lai hay giam nhe nhung tac dong co hai ciia mdi trudng doi vdi con ngudi va xa hoi Moi quan he giua mdi truong va phat trien xa hoi la quan
he nhan - qua, trong dd su phat trien ciia xa hoi la nhan to quye't dinh doi vdi bie'n doi ciia mdi trudng
1.2.2 M o i quan he giua m di trudng vd xa hoi trong tie'n trinh ph at trien kinh te — xa hoi
Su phat trien xa hdi la su thay the' nhau ciia cac phuang thuc san xua't De'n luat minh, su
thay doi, phat trien ciia phuang thu'c san xua't lai la nhan to lam thay doi moi quan he giua con nguai, xa hoi va gidi tu1nhien, do dd lam thay doi phuang thuc tac dong ciia xa hoi doi vdi mdi
trudng
a) Trong thai tfai van minh nong nghiep, san xua't nong nghiep vdi tfnh cach la mot
nganh kinh te' co nhung tfnh cha't dac thu, tac dong true tie'p vao cay trong, vat nuoi la nhung sinh vat song co quy luat sinh trudng va phat trien rieng ciia minh, thong qua qua trinh sinh trudng va phat trien ciia cay trdng va vat nuoi ma san xua't ra cac dang luang thuc, thuc phaim khac nhau San xua't nong nghiep con co nhung tu lieu san xua't la tai nguyen thien nhien, ma nhung tai nguyen nay d nhung mire dd khac nhau la sinh the hay san pham ciia chu trinh song Tfnh tu nhien ciia san xua't nong nghiep khong chi the hien d tinh chat kinh te' ciia hoat dong
Trang 7san xua't nong nghiep, ma con d trong toan bo qua trinh tai san xua't cua no Do vay, tien trinh
phat trien nong nghiep chua the gay ra nhung ton thuong va mat can bang voi cac nguon tai
nguyen thien nhien, moi truong Xa hoi nong thon cua lan song nong nghiep la xa hoi sinh
thai, trong do con ngudi va xa hoi hoa hop vdi thien nhien, moi truong, chua lam thay doi
dang ke moi truong tir nhien von co
b) Cach mang cong nghiep va van minh cong nghiep Cach mang cong nghiep, voi viec
thay cdng cu thu cong bang may moc, lam cho phuang thuc phat trien san xua't tang lan khong
ngimg Quan he giua con nguai, xa hoi va tu nhien cung nhu qua trinh trao doi chat thay doi
va cach thuc con nguai tac dong vao thien nhien trong qua trinh san xua't va ddi song vat chat
ciia minh Cach mang cong nghiep la qua trinh che' bien, che' tac nhd nhung cong cu ky thuat
va cong nghe, lam thay doi hinh thai va tinh chat cua cac tai nguyen thidn nhidn thanh nhung
san pham cong nghiep Ban cha't cua su che bien, che tac trong cong nghiep la nam ngoai chu, trinh sinh hoc cua qua trinh trao doi cha't trong giai tu nhien Do la tien trinh kinh te tai
nguyen, khai thac va che bien tai nguyen thanh nhung san pham huu ich cho con nguoi Do
vay, can kiet tai nguyen la va'n nan thu: nha't phat sinh trong tie'n trinh kinh te cua thdi dai cong
nghifp
c) Lan song van minh hau cong nghiep Cuoc cach mang khoa hoc - cong nghe la cuoc
cach mang trong lao dong, nham tang nang sua't cong nghiep, nang sua't che bien tai nguyen thien nhien, la mot cuoc dai ta'n cong vao tai nguyen thien nhien va tuang ung la qua trinh hinh thanh nen moi truong cong nghiep, mot thii moi trucmg trong do dien ra su xung dot giua con ngudi, xa hoi va tu nhien Mat khac, su phat trien hien dai la su phat trien co tinh toan cau
Den luot minh, su phat trien cua nen kinh te toan cau lai tao ra di£u kien vat cha't va dieu kien
xa hdi cho viec giai quyet va'n de moi trucmg
N hu vay, xet toan bo su tie'n trinh phat trien kinh te - xa hoi, ta tha'y, bang nhung cuoc
cach mang trong phuang thuc san xua't, nlidn loai d d tao ra nhung life luong san xua't to Ion,
mqnli me va phuong thirc song voi nhirng gia tri kinh te — xa hoi, chinh tri, van minh va moi trudng thich ting cua minh Dong thdi, trong tie'n trinh phat trien do cung nay sinh va chua
dung nhung mau thuan va xung dot moi trucng, tao ra nguy co pha vd nhung n6n tang tu
nhien ciia su phat trien Nhung cung chi'nh su phat trien do da tao ra nhung co so va dieu kien
cSn thiet cho viec giai quyet nhung mau thuan va xung dot trong su phat trien
1.3 Phat trien ben vurng - Xu hudng tat yeu trong viec giai quyet mau thu^n giua 1 phat trien kinh te, xa hoi va moi trudng
1.3.1 M au thuan vd xung d ot giua phat trien kinh te x d hoi vd m oi trudng
Trudc nam 1950, tren the' gidi chi co mot so ft nude Tay Au, Bac M y va mot so nude
Chau a, Nhat Ban, tie'n hanh cdng nghiep hoa, chuySn nen kinh te thanh kinh te cong nghiep,
vi the, ph£n con lai rong ldn ciia the gidi van nam trong lan song nong nghiep Nhung sau the chien II, ph^n ldn cac nude sau khi duac doc lap da c a ban tien hanh cong nghiep hoa Su phat trien ddng loat ciia tie'n trinh cong nghiep hoa da tao ra mot su dot bien trong tuang quan giua cong nghiep va tai nguyen, mdi trudng Bdi vay, chi trong ma'y thap ky, den thap ky 70 ciia the
ky XX, mau thuan giua phat trien xa hoi va tai nguyen, mdi trudng da bat dau trd n6n gay gat
1.3.2 Phat trien ben vitng - xu hudng tat ye'u cua sU phat trien
Trang 8Tir thap ky 70, van de can kiet tai nguyen va suy thoai moi trudng da duoc de cap den,
va van de phat trien ben vung duoc dat ra, khong chi a khfa canh nhan thuc, va ca d khfa canh hanh dong Nhung phai tai hoi nghi thuang dinh cua Lien hap quoc hop tai Rio de Janeiro nam 1992, da dua ra chien luge ve phat trien ben vung (PTBV) va cung tai hoi nghi nay, da
dua ra cach hifeu chung ve PTBV: “Phat trien ben vung la p h a t trien kinh te - xa hoi lanh
manh, dua tren viec s u dung hop ly tai nguyen vd bao ve mdi trudng nham dap ting nhu cau cua con ngudi hien nay vd khong anh hudng bat lai doi voi cac the he tuong lai trong viec thoa man nhung nhu cau ciia ho" Nhin chung, PTBV duoc xac dinh a hai dieu co ban, mot la
phat trien dap ung dugc nhung nhu cau hien dai nhung khong lam tdn hai den lai l'ch cua the
he tuang lai; noi khac di, la su' phat trien dai han, dat trong qua trinh tai san xua't lien tuc Su phat trien nay doi hoi phai sir dung tai nguyen mot cach tiet kiem, hap ly, tai nguyen phai dugc duy tri trong su khoi phuc, phat trien Hai la, PTBV la phat trien khong lam ton hai den moi trudng, duy tri moi trucmg vai nhung gia tri: xanh, sach, dep
Tdi hdi nghi thugng dinh Lien hgp quoc “ve moi trucmg va phat trien ben vung” hop a Johannesburg, N am Phi, 2002 Hoi nghi nay da quan mem phat tri^n ben vung vai ba tru cot:a) bdn vung kinh te' b) ben vung ve xa hoi: cong bang xa hoi va phat trien con ngucri; c) ben vung ve moi trudng: khai thac sir dung hgp ly tai nguyen va bao ve, cai thien cha't luang moi trudng
II M O T SO K IN H NG H IEM Q UO C TE TR O N G VIEC G IA I Q U Y E T VAN DE
M OI TRUCJNG TR O N G PH A T TR IEN KINH TE-X A H O I CAC VUNG VA DIA
PH UO NG
2.1 Kinh nghiem bao ve moi trurdng cua Trung quoc
Sau hon 30 nam thuc hien cai cach, m o cua (bat dau tir cuoi nhung nam 1970), Trung Quoc da trd thanh mot trong nhung quoc gia co toe do tang trudng kinh te cao tren the gidi, song ddng thdi, cung trd thanh quoc gia o n h iim mdi trudng vao loai cao nha't the' gidi Tuy nhien, ngay tu nhung nam 1980, 1990, Trung Quoc da nhan thirc duoc tarn quan trong ciia van de moi trudng, va do vay, da thuc hien nhieu chu truong, chien luge, chi'nh sach va giai phap de doi pho vdi tinh trang gia tang o nhiem, suy thoai tai nguyen, moi trudng, tren binh dien quoc gia cung nhu d cap do nganh, vung, dia phuang, khu vuc den cac cap c a so va cong dong
Nghien ciru kinh nghiem ciia Trung Quoc ve bao ve mdi trudng, co the rut ra nhung bai hoc can thiet cho Viet Nam noi chung, vung Dong Bac noi rieng, d nhung khi'a canh sau:
a) Xdy dung va hodn thien hanh lang phap ly ve bao ve tai nguyen, m oi trudng
Tir dau nhung nam 1980, bao ve moi trudng da dugc Trung Quoc coi la quoc sach Chi'nh phii Trung Quoc xac dinh: de thirc hien to't viec bao ve mdi trudng truoc het phai co dugc mot hanh lang phap ly vdi nhung luat va chi'nh sach cu the* lam n6n tang Nam 1982 trong Hien phap Trung Quoc sira doi co dieu quan trong lien quan de'n bao ve mdi trucmg Nam 1994, Nha nude da ban hanh “Luat bao ve mdi trudng nude CHND Trung Hoa”, phe
chu^n va ban hanh “Sach trang v i phat trien dan sd' va bao ve mdi trudng”, dong thdi da soan
thao mot ke hoach tdng the thuc hien bao ve mdi trudng trong Chuong trinh nghi su 21 ciia Trung Quoc (China Agenda 21) Nam 1996 bat dau cdng bo' va thuc hien mot kc' hoach 5 nam
Trang 9v bao ve moi truong Nam 1998, Co quan quan tri moi trucmg nha nuac duoc nang len cap bo
co nhieu quyen han han vdi mot ngan sach khoang 1% GDP nham muc tieu chain dut tinh trang suy thoai moi trucmg vao nam 2010 Den nay, Trung Quoc da ban hanh 6 bo luat v i bao
ve tai nguyen, 29 bo dieu le bao ve m6i trucmg, han 70 quy che, va tren 900 bo difeu le cua dia phuang Day chi'nh la kM u quan trong nha't thuc d l y bao ve moi trucmg ciia trung Quoc tu muc do thap tai mire do cao
b) Phat trien nganh Bao ve m oi trudng va thuc thi cac bien p h a p thuc day
Trung Quoc da thuc thi 4 bien phap lan nham phat trien nganh bao ve moi trucmg: M ot
la, thiet lap va hoan thien chi'nh sach cho nganh bao ve mdi trucmg H ai la, dify nhanh phat
trien khoa hoc ky thuat bao ve m6i trucmg, tang cucmg xay dung nang luc ky thuat mai cho doanh nghiep bao ve moi trucmg, tang cucmg dau tu vao sang tao ky thuat mai; thuc d^y ket hgp “nghien cuu khoa hoc vdi san xua't” ; dSLy nhanh viec ring dung va m a rong khoa hoc ky thuat bao ve mOi truong tien tie'n; tang nhanh tie'n trinh noi dia hoa cac trang thiet bi va cac cong nghe then chot ciia nganh bao ve mdi truang, xay dung he thong quan ly hieu qua nganh
bao ve moi truang trong nuac Ba la, tang cucmg quan ly, giam sat va chuan hoa thi trucmg
nganh bao ve moi trucmg, van dung t6ng hap cac bien phap kinh te', phap luat va hanh chi'nh can thie't de xay dung mot thi trucmg bao ve moi truang thong nha't, m a ciia, canh tranh lanh
manh va co trat tu Bon la, xay dung co che' phat trien nganh bao ve moi trucmg phii hap vai
yeu cau ciia kinh te' thi trucmg
c) N hung bien phap cu the khac nham thuc hien chien luge bao ve mdi truang, gom:
- Coi trong, Uu tien nhung gidi phap phong chong o n h iim m oi trudng va nang cao hieu qua
cua cong tac bao ve moi truang
- K hi thuc hien chien luge bao ve moi trudng phai co dugc nhung khan dot pha quan trong,
co quy che' va ngu6n luc phat trien giup ddy nhanh va tie'n vung c h i c su nhiep bao ve moi truang
- Tie'n hanh thong ke sinh thai voi mot he thong cac tieu chi' cu the ve tinh trang moi
truong, dien bien moi truong, chi phi can thiet cho bao ve moi truong, cac cong cu can ap dung
de bao ve, xir ly moi tru on g , Thong ke, danh gia sinh thai khong chi giup Trung Quoc hieu ro cong tac bao ve moi trucmg ciia minh dang a diem phat trien nao trong nuac ma con tha'y ro vi tri ciia cong tac nay trong boi canh quoc te' noi chung Thong ke nay cung giup Trung Quoc dua ra dugc nhung giai phap tich cuc phat trien GDP “xanh” , cai thien nhanh moi truang ciia minh
- H uy dong toi da sue manh tong hgp cho chien luge bao ve mdi trudng Nganh bao ve
moi truang dugc phat trien tai tat ca cac ca'p tir trung uang den cac c a sa san xua't; huy dong, dong vien, dam bao quyen lgi va nghla vu cua toan dan va cong tac chat che vai cac to chuc quoc te', cac nuac trong khu vuc trong va'n de bao ve m6i tru a n g
- Sir dung cac bien phap thay the: Trung Quoc tich cuc sii dung bien phap nay tai nhieu
khau quan trgng trong chu6i xi'ch bao ve moi truang, nhu: dong ciia ra't nhieu mo khai thac than nho, ky thuat khai thac lac hau khong dap ung tieu chuan bao ve moi truang, gay o nhiem, dong thoi ap dung bien phap thay the' (su dung cac nguon nang luang tai sinh, cac ngudn nang lugng tu tu nhien nhu nang lugng mat trai, nang lugng gio, nang lugng tir long dat (dia nhiet), nang lugng sinh khoi, nang lugng song, nang lugng hydro )
Trang 10- Quy hoach vd dieu tiet: trong quy hoach thanh pho tuang lai cua Trung Quoc cac nha
quy hoach phai co ke hoach dai han Trucrc het c&n dich chuyen cac nganh cong nghiep dong tai thanh pho ra ngoai o Trong quy hoach thanh pho tuang lai c£n han che o to rieng, han che ben bai d6 x e , Thay vi m a rong thanh pho bang cach xay dung mang ludi thanh pho ve tinh, thuc hien ngay tir d^u nhung tieu chu^n moi truang tai nhung thanh pho nay ngay tu bu'dc dau
- Bien pha p d u phdng: bien phap nay co the goi la mau sac Trung Quoc Do la viec
Trung Quoc da giu lai lugng dSu hoac khf gas bang 1/3 tru lugng cua mo khai thac “de gianh cho tuang lai” Viec nay mang y nghia chien luge to ldn Trong nhung trucmg hgp khan cap bat thudng, Trung Qudc co nguon du tru chien luge quan trgng dung trong quoc phong va trong hoat dong kinh te Tuy nhien y nghia bao ve moi trucmg d day ra't sau xa Binh thudng tai nhiJng mo d£u lira hay than da sau khi khai thac can kiet nhung khu vuc nay va khu vuc lan can nhi6u khi bi bien thanh vimg hoang vu doi khi trd thanh nhung vung o nhiSm moi trudng nang Viec de lai mot lugng dang ke ngudn nhien lieu chua khai thac doi hoi mot lire lugng nhan luc han che de gin giu bao quan nhung khu mo nay Ket qua la mdi trudng sinh thai nai nay van dugc duy tri d muc binh thudng, sinh hoat cua ngudi dan khong bi xao tron, mdi trudng xung quanh khong bi huy hoai
2.2 K inh nghiem bao ve moi trirdng va phat trien ben virng cua Singapore
La nude nho, vdi nguon tai nguyen thien nhien han che, nhung Singapo da xay dung nhung thach tich rat dang kham phuc trong viec quan ly moi trudng va duoc biet den nhu la mot noi xanh va sach T u nhCing kinh nghiem ciia Singapore trong quan ly, bao ve tai nguyen, moi
trudng va PTBV dat nude nhu da trinh bay a tren, co the rut ra mot so bai hgc cho Viet Nam,
cung nhu cho cac vimg d Viet Nam noi chung va vung Dong Bac noi rieng, tren cac khia canh chu yen sau:
- M ot la, can sdm xay dung, ban hanh va thuc thi mot chien luge va ke hoach tong the,
dong bo, nhat quan va dai han ve BV M T va PTBV dat nude lam can cir, co' sd cho viec xay dung va thuc thi cac ke hoach hanh dong BV M T va PTBV d cap dja phuong, khu vuc, ciia cac to chuc, doanh nghiep va cong dong dan cu Viec xay dung va thuc hien Quy hoach tong the chi tiet (1971); Ke hoach xanh Singapore (1993), Chuong trinh nghi sir 21 ciia Singapore (ca d cap quoc gia va cap dia phuong/ viing), cho thay ro bai hgc kinh nghiem nay
- H ai la, xay dung/ hinh thanh dugc mot he thong cac to chuc, co' quan co dii chuc
nang, tham quyen, trach nhiem va nang lire thuc thi co ket qua cac ke hoach, nhiem vu ve quan ly, bao ve tai nguyen, moi trudng
- Ba la, xay dung, hoan thien va thuc thi mot cach nghiem khac he thong luat phap, cac
quy djnh phap luat va che tai manh, cu the trong lTnh vuc quan ly, bao ve tai nguyen, moi trudng noi chung Viec ban hanh va thuc thi hang loat cac dao luat, bo luat, cac quy dinh co tinh phap ly va cu the (ca d cap quoc gia va dja phuong) ve bao ve tai nguyen, moi trudng ciia Singapore (nhu da trinh bay d tren), cho thay su can thiet va bai hgc bo fch ve van de nay
- Bon la, de thuc hien PTBV, can xay dung va hoan thien the che PTBV dong bo, voi su
phoi hop, tham gia va phat huy vai trd day dii ciia cac c a quan chinh phii, cac bo, nganh, cac
to chirc kinh te, xa hoi, va dac biet la sir tham gia rong rai, tich cuc ciia cac to chirc phi chinh phii (NGOs) va ngudi dan Viec nang cao nhan thirc, y thirc ciia ngudi dan cung nhu' sir tham
Trang 11gia cua ngudi dan va cac to chuc NGOs vao cac qua trinh ra quyet dinh, chi'nh sach, luat phap
va qua trinh thuc thi cac chien luoc, chi'nh sach, luat phap ve BV M T va PTBV la van de co y nghia quan trong Day co the la kinh nghiem bo ich cho Viet Nam noi chung, vung Dong Bac noi rieng trong viec giai quyet cac van de moi trudng va PTBV
III T O N G Q U A N K H U VlTC N G H I E N CU*U
1 Khu vuc nghien ciru cua de tai la vung Ddng Bac, bao gom 11 tinh: Ha Giang, Cao Bang, Bac Kan, Tuyen Quang, Lao Cai, Yen Bai, Thai Nguyen, Lang Son, Quang Ninh, Bac Giang va Phii Thg, vdi dien tich tir nhien (2008) hon 64.000 k m2 (chiem han 19,3% lanh tho cua ca nude) Dong Bac la vung co vi tri chien luge quan trgng ca ve chi'nh tri, kinh te, an ninh quoc phong ciia ca nirdc Phi'a Bac cua vimg giap vdi cac tinh Van Nam, Quang Tay ciia Trung Quo'c, vdi chieu dai dudng bien gidi tren da't lien 1.279 km; trong dd co 4 cira khau qudc te, 7 cira kh^u quoc gia, 13 cira k h lu dia phuang Phi'a Tay ciia vung giap vdi cac tinh vung Tay Bac; phi'a Nam giap vdi cac tinh ddng bang song Hdng; phi'a Ddng giap vdi bien Ddng, vdi chieu dai dudng b d bien 250 km, trong dd co cac cang bien quan trong nhu Cai Lan, Cira Ong, Hon Gai, thuan lgi cho van tai, xua't-nhap khau hang hoa
2 Ve tdi n g u yen th ien n h ie n , Ddng Bac la vung co tai nguyen thien nhien phong phii,
da dang Dien tich rirng ciia vung (nam 2008) co tren 3,3 trieu ha (chiem 25,2% dien ti'ch rung
ca nude); trong dd co han 2,3 trieu ha rirng tu nhien (chiem 21,3% rimg tir nhien ciia ca nirdc) Da't dai va tai nguyen nong nghiep cung la mot ngudn lire ldn, la dieu kien thuan lgi cho phat trien nen nong nghiep da dang
Tai nguyen khoang san d Ddng Bac co than da, than bun, kim loai den (quang sat), kirn
loai mau (vang sa khoang, thiec, ), apatit, boxit, da vdi, nu’dc khoang, Trong dd, co loai khoang san chi duy nha't co d vimg Ddng Bac (nhu Apatit d Lao Cai), hoac co tru lugng ldn so
vdi tru lugng ciia ca nude (nhu than chiem tdi 99,9%; quang sat chiem 38%, da vdi chiem
va dich vu du lich ciia vimg Ddng Bac la rat ldn
3 Ve dac d iem vd dieu kien xa hoi, dan so ciia toan vung Ddng Bac (2008) co tren
9,65 trieu ngudi (chie'm khoang 11,2% dan sd ca nude), vdi mat do dan so khoang 150 ngudi/
km 2 Dan cu d vung Ddng Bac thuoc 40 dan toe, nhu: Kinh, Tay, Niing, Dao, San Diu, Lo Id, Hoa, Nhieu dan toe ft ngudi song d vung cao, viing sau, dieu kien san xua't va sinh hoat kho khan Song, ddng bao cac dan toe vimg Ddng Bac co truyen thong lao dong cSn cii, co quan he cong ddng ben chat va gan ke't giua cong ddng cac dan toe; co su ti'ch luy kinh nghiem tir tri thuc ban dia, tir van hoa truyen thong Nhieu tap quan san xua't va sinh hoat ciia dong bao cac dan toe da trd thanh nhung chuan muc gia tri mang tfnh van hoa, tinh xa hoi - nhan van trong ling xir vdi tu nhien, trong khai thac, sir dung tai nguyen thien nhien va bao ve mdi trudng
Trang 124 Ve p h a t trien k in h te-xa h o i, sir phat trien kinh te-xa hoi vung Dong Bac da co nhung
bu'dc phat trien mai va dat dugc thanh tuu quan trong: tang truang kinh te cua nhieu dia phuang trong vung dat muc kha cao (tren 9% / nam, cao han so vdi muc tang truang binh quan cua ca nuac); C a ca'u kinh te ciia vung va nhieu dia phuang trong vung da va dang co su chuydm bien ti'ch cuc theo hudng CNH, vdri sir phat trien manh ciia cac nganh cong nghiep va dich vu Kinh te - xa hdi vung Dong Bac cung da va dang van dong theo xu the m a cua, hoa nhap vai kinh te da't nuac va hoi nhap kinh te qudc te Thu hut von dSu tu nude ngoai va hoat dong xua't - nhap kh<iu ngay cang tan g ,
Tuy nhien, ben canh nhung thanh tuu dat dugc, sir phat trien kinh te - xa hoi d vung Ddng Bac cung boc lo nhieu han che, va dung trudc khong ft nhung trd ngai, thach thuc:
+ Diem xua't phat va trinh do phat trien kinh te' - xa hoi a nhieu dia phuang con a trinh
do tha'p; tang trucmg kinh te' a nhieu dia phuang tuy dat toe do cao, song tang trudng chu yeu
la dua vao khai thac tai nguyen thien nhien Kha nang ti'ch luy va dau tu tu noi bo nen kinh te cua mot so dia phuang con han che; dSu tu cho phat trien kinh te'-xa hoi noi chung, cho quan
ly, bao ve tai nguyen, mdi trucmg noi rieng con d muc tha'p
+ Dan so tiep tuc gia tang trong khi thu nhap, miic song va dieu kien song ciia nhan dan
a nhieu nai con tha'p, cham dugc cai thien Tinh trang ngheo doi a mdt so dia phuang trong vung van a muc kha cao, nha't la a cac xa, thon ban vung cao, vung sau C a sa ha tdng (dien, dudng, trudng hgc, c a sa y te', van hoa, cac cong trinh thuy lgi, cung cap nude sach, ve sinh mdi trucmg, .) va viec cung ca'p cac dich vu c a ban nhu y te', giao due, dao tao nghe, cham
soc sue khoe cua ngudi dan va cong d d n g , a nhieu dia phuang con nhieu kho khan.
+ Ve van hoa - xa hoi: ddi song van hoa, tinh than a mot so dia phuang cham duoc cai
thien Mot so phong tuc, tap quan lac hau van con tdn tai, can trd sir phat trien kinh te', van hoa, xa hoi ciia mot be) phan cac cong ddng dan cu, dan toe trong vung
+ Ngoai ra, do dac diem tu nhien ciia vung Ddng Bac, nen thien tai va dich benh cung thudng xay ra, gay nhieu thiet hai cho cac dia phuang trong vung Viec khai thac qua muc/ hoac khai thac khong hgp ly cac ngudn tai nguyen thien nhien va sir suy thoai mdi trudng dang la mot trong nhung thach thirc ldn ddi vdi phat trien kinh te-xa hoi cua toan vung
CHl/ONG II NHUfNG VAN OE CO BAN VE MOI TRUONG TRONG PHAT TRIEN BEN Vl/NG
VUNG DONG BAC - THUC TRANG, NGUYEN NHAN VA THACH THUC
I I A l N G U Y EN , M OI T R U O N G DA I
1 Dac diem tai nguyen dat vung Dong Bac
Theo ke't qua dieu tra bo sung, chinh ly ban dd da't ty le 1/250.000 vung Ddng Bac cua
Vien Quy hoach va Thie't ke' Ndng nghiep, toan vung co 12 nhom da't vdi 33 loai dat chi'nh
Trong dd, nhom da't dd vang co dien ti'ch ldn nha't (4.482.855 ha, chie'm 70% dien ti'ch tu nhien
toan vung); nhom da't mun vang dd tren nui co dien tich ldn thu hai (772.593 ha va chie'm 12%
dien tich tu nhien); cac nhom da't con lai chiem dien ti'ch khong ldn, tuy nhien mot so nhom
da't nhu1 nhom da't phu sa, nhom da't thung lung lai co gia tri trong san xua't ndng nghiep.
Trang 132 Hien trang su' dung dat vung Dong Bac
Nam 2005, toan vung co 4.547.847 ha dat nong nghiep noi chung (chiem 71,18% dien tich tu nhien vung) Trong do co 978.746 ha da't san xua't nong nghiep, chie'm 15,32% dien ti'ch tu nhien cua vung; binh quan da't san xua't nong nghiep la 0,1 ha/ngudi Da't lam nghiep co 3.525.590 ha, chie'm 55,18% dien ti'ch tu nhien ciia vung; trong do da't rung san xua't co1.313.355 ha, da't rung phong hcj co 1.933.443 ha, da't rung dac dung co 278.792 ha Da't nuoi tr6ng thuy san cua vung co dien ti'ch 39.809 ha; chu ye'u la nuoi trong thuy san nuoc man, lg d tinh Quang Ninh (20.470 ha), con lai la thuy san nude ngot rai rac d cac tinh
Dien ti'ch da't phi nong nghiep vung Ddng Bac co 461.087 ha, chie'm 7,22% dien ti'ch dat
tu nhien cua vung Trong do, da't d co 79.589 ha (da't d nong thon la 67.665 ha va dat d tai do thi la 11.924 ha); dat chuyen dung co 200.206 ha (chie'm 3,13%); trong do dat san xua't kinh doanh phi nong nghiep co 23.895 ha; da't co muc dich cong cong co 123.251 ha Rieng da't cho san xua't cong nghiep (khu, cum cong nghiep) nam 2005 toan vung co 2.158 ha, Dat khai thac khoang san co 11.327 ha; da't san xua't vat lieu xay dung co 4.010 ha; da't song suo'i va mat nuoc chuyen dung toan vung co 171.844 ha; da't phi nong nghiep khac co 465 ha, va dien ti'ch dat chua sir dung co 1.380.182 ha; chie'm 21,60% dien ti'ch tu nhien cua vung
3 Hien trang moi trufrng dat vung Dong Bac
3.1 Cac nguon gay o nhiem va suy thoai dat Cac ngudn gay o nhiem da't vung Dong
Bac chu yeu gom: su dung phan bon hoa hgc va cac loai HCBVTV trong nong nghiep; cac cha't thai (nuoc thai, cha't thai ran, khi' thai) khong dugc xii ly tut san xua't cong nghiep, tieu thu cong nghiep; cac cha't thai sinh hoat tu cac khu do thi, cac benh vien, cac co so y te' trong vung; cha't thai tu hoat dong khai thac mo, khoang san trong vung, Nguyen nhan gay suy thoai m6i trucmg da't chu ye'u do: (i) cac qua trinh tu nhien (xoi mon, rua troi, sat trugt Id da't d vung nui co dia hinh doc; lu lut va ngap ung d nhung khu vuc tha'p trung); (ii) tac dong true tiep tir hoat dong san xua't cua con ngudi nhu tang dan so, tinh trang doi ngheo, ky thuat canh tac khong hgp ly, ma't rung, chan tha gia sue, phat trien c a so ha tang, m o rong va phat trien do thi, phat trien san xua't cong nghiep va tieu thu cong nghiep, khai thac khoang san,
3.2 Tinh trang suy thoai moi truang dat
Tinh trang suy thoai mdi trucmg da't vung D6ng Bac da va dang dien ra duoi cac hinh
thai chu dao: (i) xoi mon, rua trdi, sat va trugt Id da't a nhung vung co dia hinh doc, tham phu
thuc vat thua that va tap quan canh tac lac hau Day la qua trinh dan de'n thoai hoa dat manh
nhat a khu vuc mien nui vung Dong Bac hien nay; (ii) Suy thoai hoa hgc (man hoa, chua hoa, phen hoa) xay ra a nhung vung da't ven bien; mat cha't dinh duang, muoi khoang va cha't huu
ca lam cho da't bi mac mau, qua trinh nay xay ra manh d nhung vung da't canh tac nong nghiep
lau nam, nhung loai da't xam tren phu sa co a mien trung du Hien toan vung Dong Bac co
99.294 ha da't xam bac mau (chie'm 1,15% dien ti'ch tu nhien toan vung); (iii) Da't bi chua do ma't can bang dinh duang va bon phan hoa hoc khong dung ky thuat, xua't hien nhieu doc to hai cay trong Qua trinh laterit hoa, da ong hoa do ti'ch tu tuyet doi cac F c / , F e , \ A l.1 va Mnf,' trong moi trucmg dat,
Theo so lieu cua Bo Nong nghiep va Phat trien Nong thon, tren dat doc d vung mien nui, nai khong co tham phu, lugng dat ma't trung binh 1 cm da't mat/ha/nam, tuang ung vdi 100 n r’ da't mat va xap xi khoang 200 ta'n; nghia la ma't di 6 tan mun (tuang duang vdi 100 tan phan
Trang 14chuong) va 300 kg N (tuang duang 40 kg sulphat dam) /ha/nam Da't vung nui Dong Bac dang
bi xoi mon manh do hoat dong phat ray, khai hoang de canh tac, tham rung bi bien mat, dat bi tac dong cua mua, gay xoi mon, rua troi va bi thoai hoa nhanh chong
3.3 O nhiem moi trudng dat trong san xua't ndng nghiep
- O nhiem dat do su: dung phan bon hod hoc Tir cac nghien cuu cho thay, cac loai phan
bon hoa hoc thudng khong dugc su dung dung ky thuat trong san xua't nong nghiep nen hieu luc phan bon tha'p, trung binh co tren 50% lugng dam, 50% lugng kali va xap xi 80% lugng lan du thira true tiep hay gian tiep gay o nhiem moi trudng dat Binh quan 1 ha da't trdng cay hang nam d vung Ddng Bac sau 1 nam canh tac se tao ra khoang 0,26 tan du lugng phan hoa hgc Day la ngudn gay o nhiem dang ke cho mdi trudng da't ndng nghiep, nude ngSm va nude mat trong vung
- O n h iim da't do sic dung hod chat bao ve thuc vat Cac loai hoa chat bao ve thuc vat
(HCBVTV) thudng rat doc hai doi vdi sinh vat, ton du lau dai trong da't, nude, gay o nhiem nghiem trgng cho moi trudng dat, nuoc Sd' lieu thong ke cho tha'y, khoi lugng HCBVTV su dung hang nam cho canh tac lua d vung Ddng Bac udc tinh khoang 390 - 400 tan; trong dd thuo'c tru sau khoang 170 tan, thuo'c tru benh hai la 145 tan, thuoc tru co khoang tren 27 tan Ben canh dd, do viec lam dung HCBVTV, thdi gian phun keo dai, cac bao goi, chai lo vut bua bai ra ngoai ddng ruong cung gay tac hai dang ke cho moi trudng dat
3.4 O nhiem moi trudng dat do san xua't cong nghiep vd khai thac khoang san Trong
vung Ddng Bac hien co nhieu hoat dong khai thac khoang san (apatit, than da, cao lanh, vang, ddng, thie'c, chi, kern, titan, pirit, ) d mot so dia phuang, tinh trang khai thac khoang san trai phep dien ra tran lan Cac chat thai tu cac hoat dong khai thac khoang san co chua kim loai nang nhu: Pb, Zn, Cd, Cu, Ni, thudng dugc thai true tie'p ra mdi trudng ma khong qua xu ly, lam cho mdi trudng da't d nhieu noi bi o nhiem nghiem trong
3.5 O nhiem m oi trudng da't do chat thdi sinh hoat, chat thdi y te va cac bai chat thdi
Ben canh gia tang cac tac dong de'n mdi trudng da't do cha't thai tu san xua't ndng nghiep, cdng nghiep thi mdi trudng da't vung Ddng Bac con chiu tac dong do gia tang cha't thai sinh hoat va
y te' Trong thdi gian tdi, cdng tac thu gom va xu ly cha't thai cung se la va'n de mdi trudng buc xuc doi vdi cac dd thi trong vung
II IIIEN TRANG T A l NGUYEN, MOI T R l/O N G N l/O C
2.1 Khai quat hien trang tai nguyen nuoc vung D ong Bac
2.1.1 N g u o n nw&c m a t: nguon nuoc mat d vung Dong Bac chu yeu la nirdc tren cac he
thong song, suoi, ao, ho, dam, cac thung lung va ruong trung Do vung Ddng Bac cd nhieu luu vuc song, suoi Ion d thugng nguon va nhieu ho, dap ldn nen trir lugng nude mat trong vung kha doi dao Tuy nhien, ngudn nude mat d Ddng Bac phu thuoc rat ldn vao lugng m ua va cac ddng chay tu ben ngoai lanh tho vung va cd su phan bo khong deu giua cac tinh, cac khu vuc
va giCra cac thang/ mua trong nam Su suy giam chat lugng rung cung la yeu to anh hudng quan trgng den tai nguyen nude mat trong vung
Cac luu vuc song co vai trd quan trong doi vai nguon nuac m at trong vim g Id:
- Luu vuc Song Hong: He thong Song Hong la he thong song ldn thu 2 ciia Viet nam
T ong dien ti'ch cua toan luu vuc la 169.020 km2 Trong dd, dien ti'ch luu vuc nam tren lanh
Trang 15tho tren lanh tho Viet nam la 86.660 km2 (chiem 51,35%) Tong luong nuoc mat binh quan hang nam cua song Hong la 133,68 ty m3, trong do luong nuoc tir ngoai lanh tho do vao la 51,82 ty m3 (38,8% luong nuoc toan luu vuc).
- Luu vuc song Chay: Song Chay chay qua cac tinh Ha Giang, Lao Cai, Yen Bai, chay theo huong Tay Bac- Dong Nam va do vao song Lo tai Doan Hung (Phu Tho) Song Chay co tong dien ti'ch luu vuc 6170 km2
- Luu vuc song Bang Giang - Ky Cimg thuoc ve phan phi'a dong ciia 3 tinh Cao Bang, Bac Kan va Lang Son He thong song Ky Cung dai 463 km voi luu vuc 10.451 km2
- Luu vuc song Thai Binh bao gom tinh Thai Nguyen, tinh Bac Giang va 1 phan tinh
Bac Kan, Lang Son Bao gom cac song chi'nh: Song Cau: chieu dai 290 km, luu luong nuoc
song Cau hang nam la 5 ty m3 He thong song T h u a n g dai 269 km voi luu vuc 8295 km2, co chi luu chi'nh la song Hoa, song Soi va song Trung Luu luong nuoc song T h u a n g hang nam 2,5 ty n r \
Cac ho, dap: vung Dong Bac co nhieu ho nhu ho Thac Ba, ho Ba Be (Bac Kan), Ho Nui
Coc (Thai Nguyen), ho Ta Keo, San Vien (Lang Son), ho Tam Hoa, dap Ban Quyen, (Lang Son), Bac Giang co: ho Cam Son, ho Khuon Than, ho Suoi nua, ho Cau R§, ho Da Ong, ho Suoi Cay , Dam Ao Chau, I T Ha Hoa, Huyen ha Hoa, Phu Tho,
2.1.2 Ngudn n u o c ngam
Tai nguyen nuoc ngam a viing Dong Bac khong nhieu, phan bo phan tan va khong deu giua cac khu vuc Nhieu noi d viing cao hau nhu co rat it cac nguon nu a c ngam
2.2 Tinh hinh khai thac, sir dung niro’c o' vung D ong Bac
2.2.1 K hai thac n uac cho p h a t trien thuy dien:
Viing Dong Bac co nguon thuy nang kha Ion nhung hien nay moi dugc khai thac dua vao sir dung mot phan nho Den nam 2005 tong cong suat lap dat cac nha may thuy dien da xay dung dat 13 M W , tuong irng san luong dien tren 124 trieu KWh De quan ly, sir dung hieu qua tai nguyen nuoc lien quan den cac cong trinh thuy dien, nganh dien, cac chu dau tu dir an cong trinh thuy dien can phai thuc hien nghiem Nghj dinh so 120/2008/ND-CP ciia Chi'nh phu ve quan ly luu vuc song Cac nganh, don vj, chi'nh quyen dia p huang can co c a che phoi hop dong bo ngay tir khi xay dung, phe duyet quy hoach, dau tu phat trien den khai thac, sir dung va bao ve tai nguyen nuoc
2.2.2 Tinh hinh khai thac, sw dung nu oc cho san x u d t vd sinh hoat cua ilan c u
Hien tai luong nuoc dudi dat dugc khai thac tir cac cong trinh khai thac tap trung khong dang ke so voi tiem nang nuoc dudi dat ciia toan viing Tuy nhien, do su phan bo nude duoi dat khong deu, dieu kien khai thac khong giong nhau, do vay tiiy thuoc vao dac diem dia chat thiiy van va dieu kien kinh te - xa hoi ciia tirng viing ma lira chon loai cong trinh khai thac
n u a c thi'ch hop, nham dat hieu qua cap nuoc tot nhat, tiet kiem nhat Cac hinh thirc khai thac
n ude ngam bao gom: gieng khoan, gieng dao, rnach lo thien Cac hoat dong khai thac, sir dung tai nguyen nuoc, hanh nghe khoan nuoc duoi dat dang dien ra kha pho bien va rat tiiy tien do mot thdi gian dai chua duoc quan tam quan ly
Trang 162.3 Hien trang moi truro'ng nude vung Dong Bac
2.3.1 H ien trang m di tru dn g nu oc m at
Nhin chung, chat lugng nuoc a Dong Bac con kha tot Thugng luu vuc song Hong d tinh Lao Cai co chat luong nuoc dat tieu chuan loai A Phfa bac song Hong, cac nhanh song Ion hon (song Lo, Gam, Cau, Thuong va Luc Nam) nhin chung deu dat tieu chuan loai B Tuy nhien d cac khu cong nghiep va do thi co dan cu dong due chat lugng nuoc d cac nhanh song nay khong dat tieu chuan Cac diem nong ve o nhilm bao gom doan song Hong chay qua TP Viet Tri, vdi gia trj COD vuot TCVN 2,3 lan va BOD5 vuot 3,8 lan Song Cau doan chay qua KCN Thai Nguyen bi o nhiem nang voi ham lugng N O2, N H4, B O D5 vuot chuan tu an g ung
la 10,2 va 5 lan TSS va H2S vugt tieu chuan tu hang chuc den hang tram lan Chat luong nuoc diroi dat vln dirge bao cao la tot va nhin chung deu dat tieu chuan, tru' vung ven bien bi nhiem man.Cac so lieu thong ke thay, nuoc song Hong tu Trung Quoc chay vao nuoc ta co can lo' lung cao gap 2,6 lan TCCP Con nuoc cua song Chay cac chi so Asen, thuy ngan, COD, BOD
d u cao hon TCCP Nguon nude song Lo cung tuang tu, cac chi so deu cao hon TCCP Doi voi nuoc thai tai cac noi khai thac khoang san va d do thi thi cac chi so vuot TC C P rat ldn
N ude cua cac song suoi phia N am cua vung Dong Bac, cac chi so cung deu vuot TCCP Cu the d mot so tinh nhu sau:
- Tai Lao Cai: qua ket qua quan trSc chat luong nude mat nam 2008 tai TP Lao Cai,
cac huyen: Bao Thang, Van Ban, Sapa, Bac Ha cho thay chat luong nude mat cua tinh chua bj
o nhiem Cac diem lay m lu de phan tich hau het la nhung vi tri nhay cam, gan khu vuc tap trung cac nha may hay khu vuc dong dan cu
- Tai Cao Bang: dua vao ket qua phan tich 19 man nude cua: song Bang, song Hien,
song Niao, song Gam, song Bac Vong, song Quay Son, suoi Cun va 8 mau nirdc ho (Na Ton,
hd Thang Hen, ho Ban Viet, ho Khuoi Lai), cac chi tieu deu thap hon chi tieu cho phep Ham luong BOD va COD ciia nude song Hien tuong doi cao (do nude thai sinh hoat ciia thj xa Cao B3ng) Song Bang Giang cd ham luong COD (53,1 mg/1) gap 1 ,5 lan so vdi tieu chuan cho phep N uoc cac song suoi khac deu nam trong gidi han va tieu chuan cho phep cua Viet Nam
- Tai Lang Son: nude song Ky Cung nam trong gidi han cho phep theo quy dinh ciia
TCVN 5942-1995 doi voi nguon nude mat loai B Tai TP Lang Son, cac chi tieu phan tich
d u nam trong trong gidi han cho phep doi vdi nguon nude mat loai A Cac chi’ tieu BOD5, COD, can la lung SS, NH%, N O'2 khong dap ung yeu cau doi voi nguon nude mat loai A, nhung van nam trong gidi han cho phep doi voi nguon nude mat loai B
- Tai Bdc Giang: diem quan trac chat luong moi trudng tai diem dau nguon, giua nguon
va cuoi ngudn ciia 3 con song ldn: song Thuong, song Luc Nam, song Cau Qua ket qua phan tich cho thay, nong do mot so kim loai nang, coliform ciia cac song deu cao hon tieu chuan nude mat loai A, chi dat nude mat loai B Chat lugng nude song Thuong tai diem do giua nguon (khu vuc nhan nude thai cua Cong ty phan dam va hoa chat Ha Bac), cd nong do thong
so N 0 2'd a t 2,5 mg/l, cao hon tieu chuan chat lugng nude mat loai B 50 lan
- Tai Quang Ninh: chat lugng nude song, suoi ciia vung ven bien, theo cac ket qua quan
trac nam 2006, trong so cac song chinh tren song Ka Long, T ien Yen, Ba Che, chat luong nude song kha tot Tuy nhien, nude song Ka Long, cd ham lugng TSS cao hon cac nam trudc
Trang 17(mua mua nam 2006 la 43,2mg/l, nam 2003-2005 la 5,7-28,0 mg/1) Song Dam Ha, song Ha Coi, ham luong TSS co xu huong tang, tuong tu so voi cac nam 2005, tuy nhien cao hon nhiSu so voi nam 2000-2004 Tai song Dam Ha, ham luong TSS mua m ua la 52,41 mg/1, miia kho la 23,12mg/l, cao hon cac nam 2000-2004 (l,6-5,7mg/l) Tai song Ha Coi, ham luong TSS mua m ua la 27,31 mg/1, mua kho la 27,71 mg/1, cao hon cac nam 2000-2004 (l,0-8,0mg/l)
2.3.2 H ien trang m di tru dn g nud'c clu&i dat
Ve co' ban, nuoc duoi dat d vung Dong Bac con tuong doi trong lanh, cac chi tieu ve hoa hoc deu nam trong gioi han cho phep, rieng ve vi sinh, mot so noi vuot GHCP Tuy nhien, d nhung noi co nhieu nui da voi (tinh Cao Bang), ham luong cac ion C a ++, Mg++ tuong doi cao
2.4 Nguon thai va nguyen nhan gay o nhiem moi trircmg nude
Nguon nude thai gay o nhiem moi truong nuoc chu yeu bao gom: nuoc thai cong nghiep va nuoc thai sinh hoat Doi voi nuoc thai sinh hoat, theo ket qua tfnh toan luong nuoc thai sinh hoat thai ra tu khu do thj va nong thon cho thay tong luong nuoc thai trong cac nam gan day deu tang Trong do, phan ldn luong nuoc thai khong d uo c xu ly ma do true tiep xuong nguon nuoc da gop phan gay o nhiem moi truong nuoc mat
N guyen nhan ga y d nhiem
- K hai thac va sic dung qua m uc tai nguyen nuoc do su gia tang dan so, qua trinh cong
nghiep hoa va do thj hoa manh tao nen nhu cau su dung nuoc Ion trong khi nguon tai nguyen nuoc khong thay doi, dan den suy giam ve chat luong doi voi tai nguyen nuoc
- Do nuac thai do thi va cong nghiep: Hau het nuoc thai do thj deu chua duoc xu ly
trudc khi xa ra moi truong Ngoai ra, nuoc ro ri tir cac bai rac cung la mot trong nhung nguon gay o nhiem nuoc mat va nuoc ngam vi dac trung cua loai nuoc thai nay co ham luong chat gay o nhiem cao, do mau Ion N uoc thai cong nghiep, nuoc thai sinh hoat, nuoc ri tu cac bai chon lap rac thai ngam xuong dat va xam nhap gay o nhiem cac tang chua nuoc duoi dat Day
la nguy co' chi'nh gay o nhiem kim loai nang, nito, asen trong nuoc ngam
- N uac thdi benh vien Day la nguon thai chua nhieu thanh phan nguy hai gay o nhiem
nghiem trong va la nguon gay cac benh truyen nhiem cho cong dong
- N uac thdi tic hoat dong ndng nghiep vd tic cac nguon khac tai khu vuc ndng thon.
2.5 Ap luc va thach thurc doi voi tai nguyen, moi tru ong nu oc vung Dong Bac
- Gia tang dan so va qua trinh do thi hoa;
- Phat trien cong nghiep va xay dung co' so ha tang;
- Phat trien nong - lam nghiep va thuy san;