Tài phán hiến pháp một số vấn đề lý luận cơ bản, kinh nghiệm quốc tế và khả năng áp dụng cho việt nam

Tuy nhien, viec bao ve cac quyen noi tren a nuac ta tren thuc te van con gap phai nhung kho khan ve mat phap ly nhu: - Pham vi bao ho nhung quyen con nguai va quyen ca ban cua cong dan d

VIEN KHOA HQC XA HOl VIET NAM

Chu nhiem de tai: PGS TS Nguyen Nhtr Phat

Vien Nha nirac va Phap luat Thir ky de tai: TS Bui Nguyen Khanh

Vien Nha niroc va Phap luat

Co quan chu tri de tai: Vien Nha nu,6’c va Phap luat

Vien Khoa hoc xa hoi Viet Nam

Ha Noi, 12/2009

DANH SACH THANH VIEN THlfC HIEN

DE TAI NGHIEN CUtJ KHOA HQC CAP BO

“Tai phdn hien phdp-Mot so van cte ly luan cot ban, kinh nghiem quoc te

va kha nang dp dung cho Viet Nam ”

1 PGS TS Nguyen Nhw Phat-Vien Nha niro’c va Phap luat

2 TS Bui Nguyen Khanh -Vien Nha nu’O’c va Phap luat

3 GS TS Nguyen Dang Dung - DHQGHN

4 GS TSKH Dao Tri Uc- Vien Nha nutfc va Phap luat

5 PGS TS Bui Xuan Dire -M at tran To Quoc Viet Nam

6 PGS TS Dinh Ngoc Virtfng-Vien Tir Dien hoc va Bach khoa Thir

7 PGS TS Le Minh Thong-Vien khoa hoc to chu’c — Ban TCTW

8 TS Nguyen Du*c Minh -Vien Nha nutfc va Phap luat

9 PGS TS Pham Hfru Nghi -Vien Nha nu-dc va Phap luat

10 PGS TS Trmmg Dac Linh - Dai hoc Luat TP HCMo • • •

11 Ths Bui Ngoc S<m - DHQGHN

12 Ths Le Phmmg Hoa - Vien Nha nu’O’c va Phap luat

13 CN Nguyen Thj Hirng - Vien Nha nirdc va Phap luat

MUC LUC Lffi noi dau Phan thir nhat:

Chu nghTa lap hien va vai tro cua Hien phap trong xa hoi, trong he

thong phap luat

I Khai luan ve chu nghla hop hien

1 Khai niem ve chu nghTa hop hien

2 Cac yeu to cau thanh cua chu nghTa hap hien tu do

II Qua trinh hinh thanh va phat trien cua chu nghia hop hien tren the

§i6ri , ,

1 Nguon goc cua chu nghTa hop hien phuomg Tay

2 Chu nghTa hop hien phuomg Tay hien dai

2.1 Quyen lire toi cao cua hien phap

2.2 Tai phan hien phap (Judicial review)

r

2.3 Hien phap cuomg tinh

2.4 Chu quyen nhan dan va chinh quyen dan chu

2.5 Tu tam quyen phan lap den kim che doi trong (Checks and Balances).2.6 Quyen ca ban

2.7 Tu phap doc lap

3 Chu nghTa hop hien theo quan diem Marxit

III Chu nghTa hap hien o Viet Nam

1 Su du nhap chu nghTa hop hien phuong Tay vao Viet Nam truac Cach mang thang Tam

2 Sir truyen ba chu nghTa hop hien Mac-Lenin a Viet Nam

3 Su ket hop giua chu nghTa hop hien phucmg Tay va chu nghTa hop hien Mac-Lenin a Viet Nam (Hien phap 1946)

4 Su uu thang cua chu nghTa hop hien Mac-Lenin a Viet Nam (Cac Hien phap 1959, 1980, 1992)

5 Su khang dinh nhirng gia tri pho quat cua chu nghTa hop hien a Viet Nam trong qua trinh hoi nhap (Sua doi Hien phap nam 2001)

6 Tai phan hien phap va tirong lai cua chu nghTa hop hien a Viet Nam

Phan thir hai:

Phan tich va nhan dien vai tro cua tai ^han Hien phap trong viec xay

dung Nha nirorc phap quyen va nen dan chu

I Khai niem ve che do tai phan hien phap

1 Nhu cau xay dung che do tai phan hien phap

2 Khai niem va noi dung cua che do tai phan hien phap

II Lich sir hinh thanh tai phan hien phap o’ cac nude tren the gioi

1 Su hinh thanh va phat trien cua che do bao hien den Chien tranh the gioi lan thu hai

2 Su phat trien cua tai phan hien phap sau chien tranh the gioi lan thu hai

3 Su phat trien cua tai phan hien phap trong thap ky 70 cua the ky XX

4.2.3 Su van hanh thuc te cua mo hinh

5 Uy ban Giam sat Hien phap Lien Xo - Mo hinh giam sat Hien phap a cac nuac XHCN trong thap ky 70

5.1 Qua trinh thanh lap Uy ban Giam sat Hien phap Lien Xo

5.2 Tham quyen cua Uy ban Giam sat Hien phap Lien Xo

5.3 Hoat dong cua Uy ban Giam sat Hien phap Lien Xo

6 Mot so mo hinh tai phan hien phap tren the gioi

6.1 Mo hinh tai phan hien phap kieu My

6.2 Mo hinh tai phan hien phap doc lap Ao - Due

6.3 Mo hinh tai phan hien phap a CHLB Nga

6.4 Mo hinh tai phan hien phap a mot so nuac Chau A

7 Ket luan

III Tai phan hien phap trong moi lien he gitra phap luat va chinh tri

1 Nen phap tri

2 Su thieu hut bien phap dam bao tu cap cao han

3 Trach nhiem giai thich Hien phap

4 Bao ve phap luat bang tai phan hien phap

5 Chinh sach dang phai va yeu cau ve cong vu d6i vai Tham phan

6 Giai han cua Toa an hien phap bai khuon kho cua phap luat

7 Tai phan hien phap trong su xung dot giua luat hien phap va tinh thkn

thai dai

8 Toa an hien phap la vuang mien cua nha nuac phap quyen

9 Toa an hien phap la ca quan cua phap luat chu khong phai cua chinh tri

IV Pham vi thu-c thi quyen tai phan hien phap trong Nha nirac phap quyen

1 Vai tro cua tai phan hien phap trong viec bao ve cac quyen ca ban cua cong dan

2 Vai tro cua tai phan hien phap trong viec giai quyet cac tranh chap ve tham quyen hien dinh giua cac thiet che Nha nuac

3 Vai tro cua Tai phan hien phap trong viec giai tmch Hien phap, giai quyet cac tranh chap ve bau cu va trung cau dan y

Phan thir ba;

Mo hinh va khai quat cac xu hircmg phat trien tai phan Hien phap cua

cac quoc gia tren the gioi

I Khai quat va phan loai ve mo hinh bao hien cua cac nirfrc tren the gioi

1 Mo hinh Toa an toi cao va toa an cac cap co chuc nang bao hien- Mo hinh Hoa Ky

1.1 Lich su hinh thanh va phat trien

1.2 Cac dac diem ca ban

2 Mo hinh Toa an hien phap (Constitutional Court) hoac Hoi dong bao hien

/V(Constitutional Council)- Mo hinh luc dia chau Au

2.1 Ca cau, cach thuc thanh lap, va tham quyen cua Toa an hien phap

2.2 Ve cach thuc thuc hien quyen giam sat tinh hop hien cua cac van ban luat

2.3 Dac diem cua giam sat hien phap theo mo hinh luc dia chau Au

3 Mo hinh ca quan lap hien dong thai la ca quan bao hien

II Xu hirfrng phat trien cua cac mo hinh tai phan hien phap trong the gioi du'O’ng dai

1 Tham quyen cua ca quan tai phan hien phap

1.1 Khai quat chung ve tham quyen cua ca quan tai phan Hien phap cua mot

so nuac tren the giai

1.2 Tham quyen tai phan Hien phap a mot so nuac cu the

2 Trinh tu va thu tuc theo tai phan Hien phap

2.1 Cac nguyen tac cua to tung tai phan hien phap

2.2 Trinh tu va thu tuc tai phan hien phap

2.3 Hieu luc cua cac phan quyet cua ca quan tai phan hien phap

2.4 So sanh ve trinh tu thu tuc to tung cua cac ca quan tai phan hien phap

III Mot so che do tai phan hien phap tieu bieu tren the gioi

1.CHLB Due

1.1 Vai net ve lich su

1.2 Vi tri cua Toa an hien phap lien bang trong bo may nha nuac

1.3 To chuc va nhiem vu cua Toa an hien phap lien bang

2 Hoa Ky

2.1 Lich su hinh thanh ca quan giam sat Hien phap cua Hoa Ky

2.2 Dac diem cua mo hinh giam sat hien phap kieu My

2.3 Toa an toi cao Hoa Ky

2.4 Tham quyen giam sat Hien phap cua ca quan tu phap

2.5 Trinh tu, thu tuc giai quyet cac vu viec co lien quan den Hien phap

2.6 Hau qua phap ly

3 Cac nuac SNG

4 Cac nuac ASEAN

Phan thir tir:

Nhu cau va nhung dieu kien tien de xay dung che do tai phan hien

phap o’ Viet Nam

I Thirc trang ca che giam sat Hien phap a Viet Nam hien nay

1 Khai quat ve ca che giam sat Hien phap theo quy dinh cua cac ban Hi6n

phap Viet Nam

1.1 Giam sat Hien phap theo Hien phap nam 1946

1.2 Giam sat Hien phap theo Hien phap nam 1959

1.3 Giam sat Hien phap theo Hien phap nam 1980

1.4 Giam sat Hien phap theo Hien phap nam 1992

2 Nhung bat cap, han che cua ca che giam sat hiln phap a Viet Nam hien

nay

II Nhu cau xay dung che do tai phan hien phap o’ Viet Nam

1 Su can thiet phai doi mai ca che bao hien

2 Su lua chon ca che bao hien thich hap: tien tai thiet lap mot ca quan tai

phan Hien phap doc lap

III Dieu kien tien de va mo hinh xay dung che do tai phan hien phap o'

Viet Nam hien nay

1 Tien de cho xay dung che do tai phan hien phap a Viet Nam

2 Dinh huang lua chon mo hinh tai phan hien phap a Viet Nam

3 Chuc nang cua ca quan tai phan hien phap a Viet Nam

4 Mo hinh tai phan hien phap a Viet Nam

5 Tham quyen cua Toa an Hien phap a Viet Nam

thanh ra nhung ca che bao ve va khoi phuc trat tu hien dinh.

Trong boi canh xay dung mot Nha nuac phap quyen XHCN va xa hoi

dan su a nuac ta hien nay, quyen con nguai va cac quyen cong dan luon

\dugc dat a vi tri trung tarn va dong thai la giai han cho sir can thiep cua Nha

nuac Tuy nhien, viec bao ve cac quyen noi tren a nuac ta tren thuc te van

con gap phai nhung kho khan ve mat phap ly nhu:

- Pham vi bao ho nhung quyen con nguai va quyen ca ban cua cong

dan doi hoi can phai dugc giai thich va ap dung nhat quan,

- Viec xac lap ca sa Hien phap cho su can thiep cua Nha nuac doi vai

cac quyen ca ban cua cong dan chua ro va day du,

- Co sa Hien phap bien ho cho Nha nuac khi ban hanh cac van ban

phap luat anh huang den cac quyen ca ban cua cong dan cung chua

that day du va trong nhieu truang hgp can co su giai thich chinh thuc

Xuat hien nguy ca thieu dong bo cua Hien phap va cac Dao luat co

lien quan den cac quyen cong dan khi viec giai thich Hien phap chua

dugc tien hanh mot cach thucmg xuyen

Ben canh do, cung can chi ra rang, moi quan he giua cac thiet che Nha

nuac cao nhat nhu Quoc hoi, Chinh phu, Toa an, Vien kiem sat nhan dan toi

cao, Toa an nhan dan toi cao, moi quan he giua Quoc hoi va Hoi dong nhan

dan cap tinh theo Hien phap trong nhieu truang hgp cung can phai co sir giai

thich cu the de nang cao hieu qua hoat dong cua ca bo may Nha nuac

Them vao do, nhieu yeu cau cua mot nen kinh te thi truang trong ky

nguyen toan cau hoa va mot xa hoi dan su hien dai da „vugt suc“ cua mot

Dao luat dan le cung doi hoi su „soi duang“ cua Hi§n phap nhu: hoi nhap

kinh te quoc te, nhan ban vo tinh, chong khung b o

Dai Hoi X cua Dang da khang dinh phai “Xay dung, hoan thien coche kiem tra, giam sat tinh hop hien, hop phap trong cac hoat dong va quyetdinh cua cac co quan cong quyen” va “Xay dung co che phan quyet ve

ve ca che thuc thi quyen luc Nha nuac a nuac ta hien nay

Chinh vi vay, xet trong pham vi nhiem vu, chuc nang cua minh, Vien

2 Tinh hinh nghien cun

2.1 Tinh hinh nghien cuu trong nuac

thao quoc gia va quoc te va Bao cao cong tac cua cac Doan dai bieu Quoc

hoi cua Viet Nam lam viec tai nuac ngoai Quan trong nhat trong so do co the ke den bai viet cua PGS.TS Nguyen Nhu Phat, Mo hinh tai phan Hien phap a CHLB Due, Tap chi Nghien cuu lap phap so 11, 2004; PGS TS Thai

VTnh Thang, Mo hinh ca quan bao hien a cac nuac tren the giai, Tap chi Luat hoc, so 5, 2004; GS TSKH: Dao Tri Uc, Tai phan Hien phap va xay dung tai phan Hien phap a Viet Nam hien nay, Tap chi Nha nuac va phap luat so 10, 2006; Bao cao cua Doan Uy ban phap luat ve ket qua nghien cuu

cong trinh nay, co the ke den: TS Nguyen ST Dung (chu bien), Quyen giamsat cua Quoc hoi- Noi dung va thuc tien tu goc nhin tham chieu, Nha xuatban tu phap, Ha Noi, 2004; Ban cong tac lap phap - Dang Van Chien (chubien), Co che bao hien, Nha xuat ban tu phap, Ha Noi, 2005

2.2 Tinh hinh nghien cuu ngoai nuac

cau cap thiet trong dai song chinh tri - phap ly hien dai Vai tinh cach la ca

sa phap ly quan trgng nhat de duy tri su can bang quyen luc Nha nuac, bao

ve cac quyen con nguai va cac quyen ca ban cua cong dan, Hien phap tu than no da doi hoi phai co ca che bao ve Cac yeu cau cua Hien phap phai

dirge bao dam thuc hien khong chi trong hoat dong cua bo may hanh phap

ma con trong chinh hoat dong cua co quan lap phap Cau hoi dugc dat ra la

co quan nao la nguai chiu trach nhiem duy tri va bao dam viec thuc thi Hien

phap da dugc cac quoc gia phuc dap bang nhung phuong an khac nhau Do

co the la mot co quan Nha nuac doc lap trong he thong hanh phap hoac la chinh ca quan lap phap hoac la mot ca quan tai phan doc lap Khi nhan

gia My la tinh, a Chau Phi va Dong Nam A (nhu Thai Lan, Campuchia )

Mac du dugc suy ton la vuang mien cua Nha nuac phap quyen, song

cua Nha nuac phap quyen vi cac gia tri hien phap chi co the bao ve co hieu qua khi Nha nuac phuc tung hoan toan luat phap va chiu su kiem tra cua luat phap trong quan he vai cong dan Vai cach tiep can ay, tai phan Hien phap

da tra thanh mot yeu cau cap bach trong ca che bao hien cua Nha nuac ta - mot Nha nuac cua nhan dan, do nhan dan va vi nhan dan

3 Muc tieu cua de tai

Be tai nham tra lai cho 3 cau hoi nghien cuu sau day:

- Tai phan Hien phap co vai tro gi trong viec duy tri va bao ve che do

Nha nuac phap quyen va nen dan chu ?

Mo hinh tai phan Hien phap tren the giai dang phat trien theo nhung

p hAn t h u n h At

CHU NGHIA LAP HIEN VA VAI TRO CUA HIEN PHAP TRONG

XA H 0 I, TRONG HE THONG PHAP LUAT

I Khai luan ve chu nghTa hop hien

1 Khai niem chu nghTa hop hien (Constitutionalism)2

Cuon Tit dien ve chinh quyen va chinh tri Hoa Ky dinh nghTa chu nghTa

hop hien la: “ Khai niem ve mot chinh quyen huu han ma tham quyen toi

hau cua no la tuan theo su dong y cua nhan dan.” Francis D.Wormuth trong

an pham “Nguon goc cua chu nghTa hop hien hien dai” da viet: “Hien phap

thuong dugc dinh nghTa la tong the cac quy tac thanh van hoac bat thanh

van, phap ly hay sieu phap quy dinh ve chinh quyen va su van hanh cua no

chinh quyen, it nhat la trong nhung hoat dong thuong nhat cua no.” Su gioi

han do dugc goi la chu nghTa hgp hien An pham “Cac nguyen ly cua nen

phap quyen”(Principles of the rule of law) cua Bo ngoai giao Hoa Ky cung

nhan thuc rang: “ Chu nghTa hgp hien dan chu- dua tren y tuong ve cac

quyen ca nhan va cac quyen cong dong, va gioi han quyen luc cua chinh

quyen- tao lap khung dieu chinh mot nen dan chu Chu nghTa hgp hien nhan

thuc rang mot chinh quyen dan chu va co trach nhiem phai di lien voi nhung

giai han mang tinh dinh che doi vai quyen lire cua chinh quyen.”5

2 Thuat ngtt “Constitutionalism” duoc c iu tao tu tinh tu “Constitutional” v i ti6p vi ngtr “ism” Trong cu6n

“Word formation” (Cdu tao tir ti6ng Anh), tac gia Collins Cobuild giai thich: “ism k6t hop vai danh tir va

tinh tu d£ tao thanh danh tir m6i CAc danh tu mai nay chi ni6m tin va c&ch cu xu dua tren nhumg viec, su

vifc dugc danh tu va tinh tir g6c diln ta.” Xem Collins Cobuild Word formation(C3u tao tir tiSng Anh),

Nguyen ThAnh Y§n djch v i chu giai NXB Thanh ph6 H6 Chi' Minh, tr 147 Nhu vay, xet v6 mat ngtt

nguyen, Constitutionalism c6 thS dugc hi6u la niSm tin \k mot chinh quy6n hgp hi6n v i viec cu xu, hanh

d$ng phu hgp vai hiln phdp Chinh vi vay, chung toi dich tir nay la chu nghTa hap hiin Ngoai ra mgt s6 tac

gia khac dich 1& chu nghTa lap hien, chu nghTa hien phap, hien phap tri, hiin che chu nghTa.

3 Jay M Shafritz Tir diln \k chinh quyln va chinh trj Hoa Ky NXB Chinh tri qu6c gia, H, 2002, tr.229.

4 Francis D.Wormuth The origins o f modem constitutionalism Copyright, 1949, by Harper&Brothers

http://constitution.org

5 Principles o f the rule o f law http://vietnam.usembassv.gov

Mot hoc gia Trung Quoc tren co so nghien cuu quan niem ve chu nghTa

chu nghTa la cac quoc gia co hien phap nhung khong co chu nghTa hop hien

vi cac hien phap nay khong dat ra cac gioi han doi voi chinh quyen Tuy

nhien, “ mot so tac gia cho rang khong co co mot loai chu nghTa lap hien va dinh nghTa mot cach gian don la chu nghTa lap hien la mot che do chinh tri

co hien phap va goi cach dinh nghTa tren ve chu nghTa lap hien tu do.”1

Trong nghien cuu nay, chung toi theo quan niem chu nghTa hop hien

hep han, chu yeu a cac quoc gia xa hoi chu nghTa nhu Trung Quoc, Viet

Nam, Bac Trieu Tien, ma chung toi goi la chu nghTa hop hien Mac-Lenin.

la trung tam, co le tu no co gia tri vTnh hang Noi cach khac chu nghTa hop

6 Bo Li What is Constitutionalism ? http://constitution.org

7 Bo Li What is Constitutionalism ? http://constitution.org

8 Francis D.Wormuth The origins o f modem constitutionalism Copyright, 1949, by Harper&Brothers http://constitution.org

hien bao gom hai bo phan: mot la viec to chuc, sap xep cac dinh che lien

2 Cac yeu to cau thanh cua chu nghTa horp hien phmmg Tay

Y tuong trung tarn cua chu nghTa hop hien phuong Tay la gioi han chinh quyen de bao ve quyen con nguoi Du co the co nhung cach dinh nghTa, cach quan niem khac nhau ve chu nghTa hop hien nhung van de ban chat cua chu nghTa hop hien tu do van la gioi han chinh quyen theo mot quy trinh phap ly

Mot chinh quyen hop hien truac tien phai la mot chinh quyen co hien

Chu nghTa hgp hien tu do bat nguon tu nhung tu tuong chinh tri tu do

mot che do tai phan hien phap hay che do bao hien de xet xu nhung hanh vi

vi pham hien phap cua cong quyen, va khong mot ca quan nao cua chinhquyen dugc dinh chi thi hanh hien phap hay dan phuong sua doi hien phap.Nhu vay, xet duai goc do quyen luc cua hien phap, chu nghTa lap hien tu do

hien tu do la giai han chinh quyen va bao ve quyen con nguai Hien phap

lam nhiem vu an dinh co cau cua cong quyen va vach ra nhung quyen cua

Hoc thuyet phan quyen lap tuc dugc ap dung doi vai nen quan chu

hon hgp: nha vua nam quyen hanh phap doc lap; quoc hoi gom giai quy toe

va giai binh dan nam quyen lap phap, can bang lai quyen hanh phap cua nha

hap ly hem hoc thuyet cua nguai My ve tai phan hien phap, nhung nguon

goc thuc su cua hoc thuyet phan quyen ducmg nhu la su phan biet ban dau

giua quyen lap phap va quyen hanh phap, dieu da cung co quan diem rang

f t

nganh lap phap co chuc nang lap ra cac quy tac tong quat cho tuong lai

2 Chu nghTa hap hien phwrag Tay hien dai.

dau ve cac bien phap de thuc thi sir giai han do No la nguon cam hung cho

su phat trien chu nghTa hien dai vai quan niem toan dien han ve su giai han

Chu nghTa hgp hien truac tien doi hoi chinh quyen phai dugc to chuc va

dieu hanh tren ca sa cua hien phap Tuy nhien, nhu da noi khong phai cu co

hien phap la co chu nghTa hgp hiin Ban hien phap phai dieu tiet chinh

quyen theo khuynh huang giai han quyen luc cua chinh quyen va bao ve con

nguai thi mai la tinh than cua chu nghTa hgp hien tu do Do do, de co the

cao cua hien phap dugc neu ra lan dau tien bao nam 1788 a My bai

Alexander Hamilton trong tap Nguai lien bang Trong danh tac nay,

Hamilton da coi hien phap la “luat ca ban” Hien phap co uu quyen so vai

luat cua nganh lap phap bai le hien phap do dan chung lam ra con luat do

nguai uy quyen cua dan chung, dai dien cua dan chung lam ra

2.2 Tai phan hien phap (judicial review)

Nhu phan tren chung toi da trinh bay, thuyet tai phan hien phap la mot

bao hien la phu hop vai tinh chat quyen luc cua quyen tu phap- mot nganh quyen luc co nhung khac biet vai nganh lap phap va hanh phap.

co su phan cap hieu luc phap ly giua nhung loai van ban phap luat khac

nhau, theo do: hien phap co hieu luc phap ly toi cao, tat ca cac van ban khac phai phu hgp vai hien phap, cac van ban do hanh phap ban hanh phai phu hgp vai hien phap, va luat- san pham cua lap phap Vai vai tro la nguai bao

ve phap luat, toa an co chuc nang duy tri trat tu hieu luc phap ly Toa an se

dieu khoan cua hien phap

Mac du deu la tu phap bao ve hien phap nhung chu nghTa hgp hien the giai da phat trien thanh nhung mo hinh khac nhau Co mo hinh bao hien phi tap trung hoa vai dai dien tieu bieu la My; va mo hinh bao hien tap trung hoa

Ngan hanh the gioi Nha nude trong mot thS giai dang chuyln d6i NXB Chinh tri qu6c gia, H, 1998, tr.127.

vai dai dien tieu bieu la Due Ngoai ra cung co nuac pha tron hai mo hinh nay hinh thanh ra mo hinh hon hop, chang han nhu Tho NhT Ky, Thuy Dien, Venezula, Colombia, Brazil.

2.3 Hien phap circmg tinh.10

De bao dam tinh toi cao cua hien phap, chu nghTa hop hien dat ra yeu cau khong mot ca quan nao co quyen dan phuang sua doi hien phap Viec sua doi mot hien phap duac xay dung vai tinh than cua chu nghTa hop hien phai theo mot quy trinh phuc tap, kho khan, khong giong nhu sua mot thuong luat Noi cach khac hien phap theo chu nghTa hop hien phai la mot hien phap cuang tinh

ca quan va theo nhung thu tuc dac biet khac vai ca quan va thu tuc dugc ap dung cho thuong luat Nhung su phan biet nay dat hien phap a mot he cap

phap ly toi cao Thuong luat khong the sua doi dugc hien phap va cung

khong the mau thuan vai hien phap

2.4 Chu quyen nhan dan va chinh quyen dan chu

khong the true tiep hanh xu toan bo quyen luc cua minh, ma thong qua Hien

10 Can cu vao tinh chdt cua thu tuc tu chinh, Lord Brace la nguai diu tien phan loai hiin phctp thanh hiin phap cuang tinh v i h iin phip nhu tinh H iin phdp nhu tinh l i hiin phip duac sura d6i bai chinh ca quan lap phip thuimg, theo nhttng thu tuc sua doi thuimg luat Do do khong c6 sir phan biet hieu lire phap

ly giCra hien phap v i thuong luat, nen khong c6 tinh cich dac biet trong viec sua d6i hien phap so vai cac dao luat thuong.

phap, nguai dan uy quyen cho nha nuoc de nha nuac dai dien nhan dan hanh

xu quyen luc theo y chi cua nhan dan

Che do dan chu khong phai chi la thura nhan quyen bau cu ma con la viec thua nhan nhung cach thuc bau cu cong bang, tir do Montesquieu viet:"

pho thong dau phieu; bo phieu true tiep, va kin; quyen bo phieu binh dang

de khong mot la phieu nao dugc dem them; va ket qua bau cu dugc xac dinh

bang nhung nguyen tac da dat ra tu truac, va dam bao su cong khai va trung

thuc trong viec dem nhung la phieu

Khai niem dan chu trong tien trinh phat trien cua no da duac hieu mot cach sau xa han: dan chu khong nhung dugc hieu la mot che do nha nuoc

ma con la mot che do tu do, nghTa la mot che do trong do nhan dan dugc thua nhan va dam bao nhung tu do cong cong can ban: tu do than thi, tu do

di lai, tu do tu tuong, tu do tin nguang, tu do hoi hop Nhung cuoc bau cu

tu do va cong bang la phuong thuc dam bao cho viec ton trong cac quyen tu

do dan chu do

2.5 Tir tarn quyen phan lap den kirn che va doi trong

Tam quyen phan lap

Nhung tu tuang phan quyen so khai trong thai co dai dugc phat trien thanh hoc thuyet a Tay Au vao the ky 17-18, gan lien voi hai nha tu tuong

lan la J Locke va Mongtesquieu Trong tu tuong cua Locke, mot hinh thuc nha nuoc chinh dang la mot hinh thuc nha nuoc co su phan lap giua quyen lap phap va quyen hanh phap Cong lao cua Locke la da lap luan ve sir phan chia giua lap phap va hanh phap Tuy nhien, ong van coi tu phap nhu mot bo phan cua hanh phap, chua co tu tuong ve tu phap doc lap Nhung luan di§m

" Montesquieu Tinh thin phip luat NXB Gao due, H, 1996, tr51.

phan quyen cua J Locke dugc nha khai sang nguoi Phap la Montesquieu(1689-1775) phat trien Mongtesquieu da phat trien mot cach toan dien hocthuySt phan quyen, va sau nay khi noi den thuyet phan quyen nguoi ta nghTngay den ten tuoi cua Mongtesquieu.

Thuyet phan quyen cua Mongtesquieu khong phai la mot sir suy luan

and balances) la hgc thuyet ve quyen lire va chuc nang cua chinh quyen theo

do moi mot nganh quyen luc cua chinh quyen co kha nang chong lai hoat

12 Le Dinh Chan Luat h iin phap Sai g6n, 1966, tr220

13 Black’ Law Dictionary West publishing, 1966, p.95.

nay nganh nao cung co nhung cong cu kim che nganh khac va cung bi doitrong ngugc lai tu cac nganh khac.

Voi nhung truyen thong da dugc xac lap tu truac, da so cac chinh

2.7 Tie phap doc lap

he thong tir phap doc lap Cac chinh quyen hop hien ngay nay deu cam ket bao dam su doc lap cua co quan tu phap Vi chi khi nao co dieu nay cac yeu

3 Chu nghTa hop hien theo quan diem Marxit.

Chu nghTa Mac-Lenin la mot he thong triet hoc va trong do co mot bo

Chu nghTa Mac khong quan niem hien phap la mot cong cu gioi han

Vai tu cach la mot hinh thuc to chuc chinh quyen chuyen chinh vo

san, hien phap xa hoi chu nghTa phai dat trong muc tieu chung cua giai cap

vo san la tien len chu nghTa xa hoi Do do, hien phap la mot hinh thuc dinh

huong cho nha nuoc va xa hoi tien len chu nghTa xa hoi Hien phap phai

phuc vu cho viec xay dung chu nghTa xa hoi Dieu nay rat khac biet voi cac

hien phap d cac nuoc tu san theo chu nghTa hop hien tu do uNhung dinh che

chinh tri cua cac quoc gia tu do deu trung lap (neutres), do chi la nhung co

dien ma cac cong quyen dua theo de hoat dong; nhung dinh che do khong

phai la mot thu dung cu de thuc hien mot loai xa hoi nay hay kh a c”14 Hien

phap xa hoi chu nghTa khong phai an dinh nen cac dinh che trung lap ma

phai ho tro va thuc day, dinh huong cho cac dinh che van hanh theo chu

nghTa xa hoi Dieu nay dan den cac quy dinh cua Hien phap ve su lanh dao

cua Dang cong san, viec to chuc chinh quyen dua theo nguyen tac tap quyen

xa hoi chu nghTa, che do kinh te, van hoa, xa hoi chu nghTa, cac quyen cong

dan dugc thuc hien theo muc tieu xa hoi chu nghTa

Tom lai diem khac nhau can ban cua chu nghTa hgp hien phuong Tay

va chu nghTa hgp hien Mac-Lenin la 6 cho: trong khi chu nghTa hgp hien

phuong Tay quan niem hien phap nhu mot cong cu tiet che quyen luc nha

nuoc thi chu nghTa hgp hien Mac-Lenin quan niem hien phap nhu la mot

cong cu cung co, tang cuang quyen luc Nha nuoc nham thuc hien chuyen

chinh vo san, va la mot hinh thuc dinh huong xa hoi chu nghTa cho cac dinh

che chinh tri va xa hoi

III Chu nghTa hap hien o’ Viet Nam

1 Sir du nhap chu nghTa hop hien phiro’ng Tay vao Viet Nam triro’c Cach mang thang Tam.

Nhung noi dung cua chu nghTa hgp hien hien dai noi tren o phuong

Tay da dugc du nhap vao Viet Nam tu truac cach mang thang Tam Chu

nghTa hgp hien tu do da dugc nhieu nguai yeu nuac a Viet Nam tiep thu Co

nhieu khuynh huong, nhieu dong tu tuong hien phap khac nhau a Viet Nam

vao nhung nam cuoi the ky XIX den dau the ky XX Chu nghTa hgp hien

phuong Tay hien dai dugc tiep thu o Viet Nam rat soi noi truoc khi Cach

14 Le Dinh Chan Luat HiSn phap va c&c dinh ch6 chinh trj Tu s&ch dai hoc, 1966, tr.600.

mang thang Tam thanh cong nam 1945 CChu nghTa hop hien da dugc tiep thu boi nhieu phong trao, nhieu to chuc nhu: Dong Du (1904-1909, Duy Tan (1906-1908), Dong Kinh NghTa Thuc (1907), Dang Viet Nam doc lap, nhom Dong Duong tap chi, nhom Nam Phong tap chi, Nhom Thanh Nghi, Dang lap hien o Nam Ky nam 1923, Tam tam xa, Dang dan chu Viet Nam, Dang

xa hoi Viet Nam, Viet Quoc, Viet Cach, Dai Viet quoc dan dang, Dai Viet dan chinh dang, Dai Viet Duy tan dang, Viet Nam phuc quoc dong minh hoi, Dai Viet quoc gia lien minh, Hoi Tan Viet Nam, Tu luc van doan

Xet tong quan, cac khuynh huong lap hien a Viet Nam truoc cachmang thang Tam co the chia lam hai khuynh huong la khuynh huong laphien doc lap va khuynh huong lap hien le thuoc Khuynh huong lap hien doclap la khuynh huong chu truang chong Phap, gianh doc lap dan toe, roi danViet Nam tu lap hien cho minh Do la khuynh huong cua cac chi sT yeunuoc, dac biet la Phan Boi Chau Khuynh huong lap hien le thuoc la khuynhhuong dua vao Phap de lap hien, chu truang khong cach mang, chap nhan sucai tri cua Phap nhung xin Phap ban cho Viet Nam mot ban hien phap Do la

khuynh huong nhung nguoi nhu Pham Quynh va nhom Nam Phong, Bui

r

Quang Chieu va Dang lap hien 6 Nam Ky

Tom lai, co the noi chu nghTa hop hien phuong Tay da dugc tiep thu o

Viet Nam rat soi noi voi nhieu mau sac khac nhau Ban chat cua chu nghTa hgp hien tu do phuong Tay la gioi han cong quyen bang hien phap de bao ve quyen con nguoi Su cai tri cua thuc dan Phap theo khuynh huong lam quyen, chuyen che o Viet Nam, quyen con nguoi khong dugc dam bao la

2 Sir truyen ba chu nghTa hop hien Mac- Lenin o’ Viet Nam

Vao nhung nam 20, chu nghTa Mac-Lenin dugc truyen ba vao Viet

quyen huong nhung dam bao ve mat phap luat nhu nguoi Au chau” va diem

15 Xem them LS.TS Phan D&ng Thanh Tu tuong lap hien Viet Nam nua dau the kyX X NXB Tir phap, H,

2006, tri 92-198.

thu bay la: “thay che do ra cac sac lenh bang che do ra cac dao luat.”16 Sau

nay trong bai dien ca voi tua de Viet Nam yeu cau ca (1922) phan anh yeu

sach tam diem bang loi tho de de pho bien, Ho Chi Minh viet:

‘ "Bay xin hien phap ban hanh Tram deu phai co than linh phap quyen.”17 Sau nay, mot ngay sau khi doc Tuyen ngon doc lap, trong phien hop

Tom lai, trong tu tuong hgp hien cua Ho Chi Minh, tinh than co ban

la chu nghTa Mac-Lenin, mang tinh chat Viet Nam, co tiep thu nhung yeu tocua chu nghTa hgp hien hien dai phuong Tay: chinh quyen phai dugc dieuchinh boi hien phap theo tinh than dan chu; chinh quyen do la chinh quyendan chu nhan dan dat duoi su lanh dao cua Dang cong san, doan ket toan dan

va ay lien minh cong nong lam nen tang, la mot chinh quyen cach mang comuc tieu huong toi chu nghTa xa hoi Nguoi da chi dao xay dung ban hien

phap dau tien cua dan toe theo tinh than do Cho nen, ban Hien phap VietNam nam 1946 co nhung yeu to cua chu nghTa hgp hien phuong Tay hiendai, co nhung yeu to cua chu nghTa hgp hien Mac-Lenin

3 Su* ket hop gifra chu nghTa hop hien phrnmg Tay va chu nghTa hop hien Mac-Lenin (Hien phap Viet Nam nam 1946)

16 H6 Chi Minh To&n tap, tap 1 NXB Chinh tri qu6c gia, H, 2000, tr435-436.

17 H6 Chi Minh Toan tap, tap 1 NXB Chinh tri qudc gia, H, 2000, tr438.

18 H6 Chi Minh Toan tip, tap 4 NXB Chinh tri qu6c gia, H, 2000, tr8.

19 H6 Chi Minh Toan tap, tap 2 NXB Chinh tri qu6c gia, H, 1995, tr280.

Nhu vay, ta thay rang truoc khi xay dung ban hien phap dau tien cua dan toe vao nam 1946, cac luong tu tuong lap hien o Viet Nam rat da dang Chu nghTa Mac-Lenin da giup nhan dan ta cach mang thanh cong, gianh lai chinh quyen, doc lap dan toe Vi vay, he qua duong nhien la chu nghTa hop

bam dam nguyen tac tap quyen xa hoi chu nghTa Hien phap 1946 quy dinh:

“ Nghi vien nhan dan la co quan co quyen cao nhat cua nuoc Viet Nam dan

chu cong hoa” Hien phap trao cho Nghi vien quyen: “Giai quyet nhung van

de chung cho toan quoc” (Dieu 23)

LS.TS Phan Bang Thanh Tu tuong lap hien Viet Nam niia dau the kyXX NXB Tir phap, H, 2006,

20

tr.483.

Nhu vay, Ban hien phap Viet Nam nam 1946 da phan anh ca tinh than

cua chu nghTa hop hien phucmg Tay lan tinh than cua chu nghTa hop hien

Mac-Lenin Mo hinh chinh quyen nay mang dau an cua ca ba mo hinh chinh

quyen hop hien da ton tai tren the gioi vao luc bay gio: hai mo hinh chinh

quyen theo chu nghTa hop hien phuong Tay la tong thong che (Nguyen thu

quoc gia vua dung dau nha nuoc vua lanh dao Chinh phu, co quyen phu

Mac-Lenin (Nghi vien nhan dan co quyen cao nhat, khong bi giai tan, Chinh

phu la co quan hanh chinh) Nhung dieu khoan the hien chu nghTa hop hien

Bat dau tu ban Hien phap 1959 tro di, su uu thang cua chu nghTa hop

hien Mac-Lenin la ro ret o Viet Nam Hien phap 1959 la Hien phap xa hoi

chu nghTa cua mien Bac Hien phap 1980 la hien phap xa hoi chu nghTa dau

tien dugc thi tren pham vi toan qu6c Hien phap 1992 la hien phap xa hoi

chu nghTa cua thai ky Doi moi Tuy nhien, muc do the hien chu nghTa hgp

hien Mac- Lenin qua cac hien phap co khac nhau, trong do dam dac nhat la

ban Hien phap nam 1980

Cac hien phap xa hoi chu nghTa o Viet Nam cung co cac quy dinh ve

cac quyen cua cong dan nhung dieu nay khac voi tinh than cua chu nghTa

hgp hien phuong Tay Su khac biet do the hien truoc tien 6 cho hien phap

liet ke rat nhieu quyen cua cong dan trong cac lTnh vuc kinh te, van hoa, xa

hoi, khong chi co cac quyen tu do ca nhan, cac quyen chinh tri Cac quyen

kinh te, van hoa, xa hoi nay co muc dich de cho xa hoi phat trien theo huong

xa hoi chu nghTa Dac biet hon, ban Hien phap 1980 quy dinh nhung quyen

kinh te, van hoa, xa hoi qua ly tuong ma chi co the thuc hien dugc trong chu

Do sir tap trung quyen lire ve Quoc hoi, theo cac hien phap xa hoi chu nghTa o Viet Nam, cac dinh che cong quyen o trung uong deu dugc thanh lap tren co so cua Quoc hoi: co quan thuong true cua Quoc hoi, cac Uy ban

toan bo cac dinh che quyen luc o trung uong, bao gom ca giam sat hoat dong

va giam sat van ban

Tom lai, chu nghTa hgp hien Mac-Lenin quan niem hien phap nhu mot

/ Xhinh thuc dinh huong, cung co quyen lire chu khong phai hinh thuc gioi han

huong cho quyen luc nha nuoc: quyen lap hien thuoc ve nha nuoc (Quoc hoi lap phap), tap quyen xa hoi chu nghTa, hien phap co muc tieu xay dung chu nghTa xa hoi, cac quyen cong dan dinh huong xa hoi chu nghTa (dat biet la

cac quyen kinh te, van hoa, xa hoi), che do kinh te dinh huong xa hoi chu nghTa, toa an la cong cu cua nha nuoc, xet xu nhan danh Nha nuoc

5 Sir khang d|nh nhfirng gia tri pho quat cua chu nghTa hop hien o’ Vift Nam trong qua trinh hoi nhap (Sira doi Hien phap nam 2001).

Buoc vao thi truang toan cau, Viet Nam da dieu chinh hien phap vao

nam 2001 Cuoc sua doi Hien phap lan nay cho thay khuynh huong tro lai

mot so yeu to cua chu nghTa hop hien phuong Tay Ly do cua dieu nay la

Viet Nam phai hoan nhap voi the gioi toan cau, buoc phai chap nhan mot so

gia tri chung cua phuong Tay, trong do co chu nghTa hop hien, de tim tieng

noi chung tren con duong muu cau su thinh vuong cho quoc gia

Yeu to dau tien cua chu nghTa hop hien phuong Tay ma Viet Nam

chap nhan vao nam 2001 la phap quyen Dieu 2 cua Hien phap 1992 da dugc

sua thanh: “Nha nuoc Cong hoa xa hoi chu nghTa Viet Nam la Nha nuoc

phap quyen xa hoi chu nghTa cua nhan dan, do nhan dan, vi nhan dan.”

nuoc la thong nhat, co su phan cong, phoi hgp giua cac co quan nha nuoc

trong viec thuc hien cac quyen lap phap, hanh phap va tu phap.” Viet Nam

van trung thanh voi nguyen tac thong nhat quyen luc Nhung nguyen tac nay

da dugc nhan thuc va van dung mot cach mem deo han Hien phap Viet

Nam chu truang phan cong va phoi hgp quyen luc chu khong phan chia

quyen luc Su khac biet la a cho: cac quyen lap phap, hanh phap, va tu phap

o Viet Nam khong dugc trao mot cach doc lap va binh dang cho ba co quan

khac nhau; ngoai Quoc hoi nam quyen lap phap; cac quyen hanh phap, tu

phap deu dugc thuc hien voi su “phoi hgp giua cac ca quan nha nuoc” Nhu

vay, du dieu 2 cua Hien phap chap nhan cac khai niem cua hgc thuyet phan

quyen nhung noi dung cua no chua dugc chap nhan: khong co su phan chia

doc lap va binh dang giua cac nganh quyen luc, khong co su che uoc giua

cac nganh quyen luc

Tuy nhien co mot sua doi quan trong lien quan den viec thua nhan su

phan cong quyen luc giua cac nganh lap phap, hanh phap va tu phap Nghi

quyet 49 cua Bo chinh tri ngay 2/6/2005 ve Chien luge cai cach tu phap den

nam 2020 da chu truang trong tuang lai nghien cuu chuyen Vien kiem sat

thanh Vien cong to Dieu nay la hgp ly vi neu khong co quyen kiem sat cung

voi tu cach la mot quyen doc lap so voi ba quyen luc kia thi Vien kiem sat

cung khong can thiet ton tai voi tu cach la mot phan he thu tu trong he thong

6 Tai phan hien phap va twrng lai cua chu nghTa hop hien o’ Viet Nam

quyen luc giua lap phap va hanh phap Su vi pham hien phap, ngoai hinh

21 Dang c6ng san Viet Nam Van kien dai hoi dai bi6u to&n qu6c lSn thu- X NXB Chinh tri qu6c gia, H,

2006, tr 127.

thuc cong quyen xam pham vao cac quyen hien dinh cua cong dan la cong

quyen xam pham vao cac quyen hien dinh cua nhau: lap phap xam pham sang lmh vuc tham quyen cua hanh phap va ngugc lai Do do, ca quan tai phan hien phap co mot nhiem vu quan trong la giai quyet tranh chap ve tham quyen giua lap phap va hanh phap

Ca quan tai phan hien phap co chuc nang gin giu cho cong cuoc phan cong quyen luc trong hien phap dugc thuc hien Kinh nghiem cua cac nuac

cho thay, trong viec phan dinh tham quyen giua lap phap va hanh phap, nhieu hien phap thuong tuyen bo nhung gi thuoc pham vi cua quyen lap phap, con lai se thuoc pham vi lap quy cua nganh hanh phap (vi khong the

r

liet ke dugc tat ca cac nhiem vu cua nganh hanh phap)

Ben cach do, viec chap nhan tai phan hien phap cung keo theo viec

Tod an bao ve cong ly, quyen con nguai Dieu nay rat khac vai tinh than cua

Hien phap va dieu 1 Luat to chuc Toa an nhan dan

PHAN THlT HAI PHAN TICH VA NHAN DIEN VAI TRO CUA TAI PHAN HIEN PHAP TRONG VIEC XAY DlTNG NHA NUOC PHAP QUYEN VA

NEN DAN CHU

I Khai niem ve che do tai phan hien phap

1 Nhu cau xay du*ng che do tai phan hien phap

che nha nuoc Mac du, tren thuc te, co nhung noi co quan Quoc hoi dong

22 Pham Qu6c Anh (chu bien), Nhttng vin dh co ban cua Hi6n phdp n3m 1992 sua d6i, Nxb Cong an nhan

dan, 2006, Tr 12-13.

thai la ca quan vua lap hien va vua lap phap Ke ca trong truang hap nay thi

“tac gia” cua Hien phap van phai ton tai va hoat dong trong khuon kho cua Hien phap

Ngoai ra, khi noi dan chu la bieu hien cua chinh tri thi cung co nghTa

la mot trat tu Hien phap luon mang mau sac chinh tri Song, do chinh tri va dang, phai khong phai la nhung khai niem cung loai nen cac to chuc chinh

moi co quan trong bo may nha nuac deu “nam duoi” Hien phap

Cac quy dinh trong Hien phap truoc tien co gia tri rang buoc doi vai

dam thi hanh nhung nghTa vu do, khi can thi tro giup thi hanh chung.

Viec bao dam quy dinh cua Hien phap do vay nam trong su trai khoay Vi no thieu mot tang cao han de san sang thuong true, va khi hien phap bi vi pham thi can thiep Cac co quan nha nude toi cao khong co sir bao dam tiem nang a cap cao han minh, ma chi ngang hang vai minh Dieu dac

Bat luan la d mot Nha nuoc lien bang hay don nhat, Nha nuoc tap

quyen hay phan quyen, cac loai quyen luc nha nuoc deu dugc phan chia, phan

loai va xac dinh cho cac co quan cong quyen theo chieu ngang hay theo chieu

doc Tu do, cung vdi su phat trien cua cac quan he xa hoi, xuat hien ngay cang

nhieu nhung van de can giai quyet ma chung co the nam ngay noi bien gioi

cua su hoach dinh Nhu the, xung dot ve quyen luc se xay ra va trong trudng

hgp do, tinh than Hien phap se dugc giai thich de lam nguoi trong tai

Ben canh do, trong mot che do dan chu, mgi quyen co ban cua cong

dan (luon phat trien) deu dua tren nen tang Hien phap Ly luan cung nhu

thuc tien deu cho thay, su xung dot ve lgi ich giua cong dan va Nha nuoc

(cung voi he thong to chuc va phap luat cua minh) tren nen tang Hien phap

la khong the tranh khoi Trong nhung boi canh nhu vay, khong the chi dua

vao he thong phap luat cua Quoc hoi va Chinh phu de giai quyet van de co

ban cua Hien phap ma phai dua vao Hien phap thong qua viec giai thich

Hien phap de tim kiem tieu chi hgp hien

Voi tat ca nhung trinh bay tren day cho thay, xet ve khach quan va xu

huong phat trien chung cua chu nghTa lap hien hien dai - noi ma Hien phap

la cho dua va phan bo moi quyen luc chinh tri cua Nha nude vi muc tieu

cong bang, dan chu va trach nhiem xa hoi van de tai phan Hien phap dugc

dat ra nhu mot tat yeu khach quan

Nguoi ta van noi den bao hien, song noi den bao hien la noi den viec

bao ve Hien phap theo nghTa rong nhat Bdi le, toan bo hoat dong cua he

thong nha nude, cua xa hoi va cac hanh vi phap ly tich circ cua cong dan,

dac biet la he thong thanh tra, giam sat va xet xu, suy cho cung deu co kha

nang va muc tieu bao ve Hien phap

Tuy nhien, de thuc hien tot nhat, manh me va triet de nhat nhung chuc

nang va nhiem vu bao hien theo nghTa rong can co mot “co che phan quyet

ve nhung vi pham Hien phap trong lap phap, hanh phap va tu phap” Co

che nay dugc goi la co che tai phan Hien phap, dugc thiet lap de tao them

mot loai quyen luc tu phap dac biet nham phan xu cac hanh vi vi hien No

khong thay the bat ky mot thiet che nao trong he thong quyen luc hien co ma

Dang Cong san Viet Nam, Van kien Dai hoi dai bieu to te qu6c lan thur X, Nxb Chinh trj qu6c gia, Ha

Noi, 2006, tr 127.

chi la bo sung them mot cong cu huu hieu de bao ve Hien phap.

2 Khai niem va noi dung cua che do tai phan hien phap

Van de dat ra la, the nao la tai phan Hien phap, ban chat cua no la gi?

Co gi giong va khac voi cac cong cu nhu thanh tra, giam sat, xet xu tu phap nhung cong cu ma suy cho cung cung la bao ve che do Hien phap?

ve nhung van de ton tai o nhung lTnh vuc ma xuat hien tranh chap nhu:

1 Kiem tra va xu ly v<§ tinh hgp hien cua phap luat, bao gom:

24 Khai niem "tranh chip" a day c6 cach hilu kha d5c biet B ilu kien diu tien d l c6 th i khang djnh co tranh

chdp la vu viec phai lien quan true tilp dSn cac quySn co ban hay quy€n tuorng tu nhu quy€n co ban, da dugc ghi nhan trong Hi6n phap Ve noi dung, chung khong phai la tranh chip "theo quy dinh cua phap luat"

ma thufmg la, khi giai quySt m6t vu viec tai Tda an m^ nay sinh vdn dk theo d6:

- Kh6ng c6 phap luat d l th6 ch i h6a hay dim bao cho quySn co ban cua cong dan Trong truang hap

n^y, cac quy dinh cua HiSn phap c6 hieu luc trvrc tilp.

khong phat sinh true tilp tir phap luat thuc dinh ma chung dugc xem xdt tu phuong dien cua su phu hgp

25 Khai ni?m luat cong dugc nhSc din trong khoa hoc phap ly va quan ly a nuac ta trong thai gian gin day Theo do, quan he luat cong la quan he xa hoi dugc dieu chinh bang phap luat ma a do luon chua dung ddu

- Ve viec thuc hien quyen ca ban cua cong dan;

- Ve viec cam hoat dong cua mot dang chinh tri;

- Khieu nai chong mot quyet dinh cua Quoc hoi ve tu cach dai bieu;

- Cac tranh chap khac theo luat cong giua chinh quyen Trung uong va

dia phuong hoac giua cac chinh quyen dia phuong voi nhau cung nhu trongnoi bo mot chinh quyen dia phuong, khi chung khong the dugc giai quyet

Ve phmmg dien the che, thuc hien co che bao hien can den nhung

thiet che cu the Bat luan la dugc to chuc theo mo hinh nao thi deu co mot co

hien cac chuc nang tren day Tinh bat buoc cua nhung phan quyet cua loai

co quan nay co gia tri nhu mot dao luat thong thuong cua Quoc hoi Dieu

nen no khong true thuoc mot co quan Hien phap nao (Quoc hoi, Chinh phu,

Toa an toi cao); Thu hai: co quan tai phan Hien phap khong phai la “cap

phuc tham” cua he thong toa an tu phap (Toa an toi cao) Vi vay, chung khong xet lai noi dung cac ban an (co hoac chua co hieu luc) cua Toa an tu

hieu quyln lire cong (quySn lire nha nuac) theo phuong cham “cac chu the chi duoc va phai lam nhung gi

m i ph&p luan ghi nhan”.

phap neu van de do thuoc tham quyen cua Toa an da dugc luat djnh; Thu ba,

theo cac nghTa tren day, co quan tai phan Hien phap la mot loai “toa an thu

hinh thuc) ma Hien phap (voi noi ham co ban la quyen co ban cua cong dan

va can bang quyen luc nha nuoc) van bi vi pham thi luc do, co quan tai phanmoi vao cuoc

Ve phmmg dien dieu chinh phap luat, co che tai phan Hien phap

II Lich sir hinh thanh tai phan hien phap a cac nurtfc tren the gioi

Tu tuong ve tai phan hien phap bat nguon tir lich su phat trien cua

a, Anh, Guam, Guatemala, An Do, Indonexia, Ai-xo-len, I-xra-en, I-ta-li-a, Jamaica, Nhat Ban, Ca-na-da, Han Quoc, Cro-a-ti-a, Lat-vi-a, Liechtenstein, Lit-va, Mali, Me-hi-co, Mon-do-va, Nicaragua, Na Uy, Ao, Peru, Phi-lip- pin, Ba Lan, Tho NhT Ky, Ru-ma-ni, Nga, Thuy ST, Thuy Dien, Xec-bi-a, Xlo-va-ki-a, Xlo-ven-ni-a, Tay Ban Nha, Nam Phi, Dai Loan, Thai Lan,

26 N guyln Nhu Phat, Mo hinh tai phan HiSn phap a CHLB Due, Tap chi Nghien cuu lap phap s6 11/ 2004,

tr.33

27 Xem HSrble, trong Harble (Chu bien), Verfassungsgerichtsbarkeit, Darmstadt 1976, S.XI.

Trinidad va Tobago, Cong hoa Sec, Tho NhT Ky, Uganda, Hung-ga-ri, Ve-

ne-zu-e-la, Hoa Ky, Be-la-rut 28

Sir to chuc cua cac co quan tu phap toi cao de bao ve hien phap va

tinh hop hien khong phai la su phat minh cua mot the che phap ly hien dai

Cho den nay luat hien phap va che do bao hien trong lich su da trai qua cac

giai doan phat trien rieng khac nhau duoi day:

1 Su- hinh thanh va phat trien cua che do bao hien den Chien tranh the gioi lan thir hai

Trong khoa hoc nghien cuu ve che do bao hien ton tai nhan thuc khac

nhau ve giai doan hinh thanh cua che do bao hien tren the gioi Co quan

hien phap co chuc nang cua toa an hien phap dugc xac dinh nhu Toa an toi

cao Supreme Court ra doi nam 1803 d My, Toa an Lien bang Thuy ST dugc

thanh lap nam 1874 d Thuy ST hay Toa an Hien phap Ao xuat hien d Ao tir

nam 1920 Toa an Supreme Court theo mo hinh cua My cung dugc ghi nhan

trong Hien phap cua Ai-len nam 193730

Su phat trien cua tai phan hien phap tren the gioi giua hai cuoc chien

tranh the gioi mang dam net va dau an cua tai phan hien phap Ao Hien phap

nam 1920 cua Ao da tao co so phap ly cho su ra ddi cua toa an hien phap

tra tinh hgp hien cung da dugc thuc hien d nhieu quoc gia khac nhu Sec

(Tschechoslowakei nam 1920), Liechtenstein (5/11-1925), Hy Lap (1927),

Ai Cap (1941) va Tay Ban Nha (1931) va Ai-len (1937) Khuynh huong

thuc hien mot cach md rong su kiem tra tinh hgp hien da khong dugc thuc

hien trong dieu kien chien tranh va cac the che da dugc thanh lap nay tren

thuc te khong hoat dong Chang han tir nam 1933 den 1945 d Ao da khong

28 Danh s&ch cac ca quan bao hi6n n6i tren xem: http://www.bundesverfassungsgericht.de/links.html L£y

\k ngay 10/6/2009 C6 b6 sung them Campuchia Ten goi cua cac qudc gia dugc vi£t theo phien am cua Bo

Ngoai Giao Viet Nam.