VIEN KHOA HOC XA HOl VIET NAM VlfiN VAN HOC BAN TOM TAT CONG TRINH NHIEM YU CAP BO: NHAN DIEN TIT LIEU VAN NGHE DAN GIAN QUA MOT SO DI VAT Que me dire vua Ly Thai To Chii nhiem Nhiem vu:
Trang 1VIEN KHOA HOC XA HOl VIET NAM
VlfiN VAN HOC
BAN TOM TAT CONG TRINH
NHIEM YU CAP BO:
NHAN DIEN TIT LIEU VAN NGHE DAN GIAN QUA MOT SO DI VAT
Que me dire vua Ly Thai To
Chii nhiem Nhiem vu:
PGS.TS Dang van Lung
Ha N6i 2006
Trang 2BAN TOM TAT CONG TRINH Nhiem vu cap Bo cua Dang van Lung
I TEN NHIEM VU:
“NHAN DIEN TIT LIEU VAN NGHE DAN GIAN QUA MOT SO DI VAT KHAo CO VA THUTICH’
II DE TAl CU THE:
Day la mot Nhiem vu lcta De thuc hien duoc Nhiem vu nay thi can chia ra nhieu phan va thuc hien tung phan rieng biet Cuoi cung se xau chu6i ket qua cua cac c6ng trinh thanh ductog net Lich si Vi vay, tai phan nay toi tu han che de tai trong mot giai doan lich sir cu the voi nhflng di vat khao c6 va thu tich cu the D6 tai cu the nay cua toi co ten la: Que
me Du:c Vua Ly Thai To
III LY DO CHON DE TAl DE THUC HIEN NHIEM VU:
Lau nay, m6i khi ban den “Nhiem vu” viet lich sir Van hoc dan gian, hoac lich sir van nghe dan gian thi bao gid cac nha nghien cuu cung tha'y day la viec nen lam va phai lam Nhung neu ai do bat tay lam thi lap tuc se tha'y bat luc Phai chang vi vay ma cho den nay, ta chira co duac mot phac thao, hoac dir thao v i bo mon khoa hoc nay?
Nay vcn: Nhiem vu cap Bo nay toi manh dan dat ra va the nghiem mot phan trong
Nhiem vu viet lich sur van nghe dan gian noi tren va c6 gang hoan thanh tot cai cong viec
the nghiem nay T6i thuc hien “Nhiem vu ” nay la muon dong gop mot the nghiem, hoac cung co the goi la mot sang kien khoa hoc sau khi t6i da co hon 40 nam lan I6n vdi van nghe dan gian
Cai vide “The nghiem” nay la, toi ap dung m6t phucfng phap khong mdi me vao viec thuc hien m6t nhiem vu ldfn cua nganh van nghe dan gian ma con ft nguoi quan tam Do la: Nhan dien tu lieu van nghe dan gian tren timg manh da't lich sir con day dac chting txch va su tfch Nen nhan dip ky niem Thang Long tron ngan nam tuoi, t6i tu dat Nhiem vu cho minh la suu tam, nghien cuu van nghe dan gian vung:
Que me dure vua Ly Thai To Vung nay co cai ten: Vung 5 lang 3 xa nhung lang Ducmg L6i la que quan cua Me Nga ngtfdi sinh ra Vua
Trang 3Nhu vay, de tai nay vita nham tim hieu lich sit van hoa - xa h6i thoi Ly, vura tim hieu lich sir van ngh6 dan gian tai m6t ncd con co nhieu di vat va nhieu thu tich co da ghi lai
N6u thuc hien duorc tot cong trinh nay thi toi nghi dung v6 phia van ngh6 dan gian hoc co the xep c6ng trinh vao loai: “Nghien cun van nghe dan gian theo vung dia ly - lich sir”
Vi y d6 khoa hoc nay, toi se cham chu khai thac cac khia canh triet - my va xa hoi lich sir qua hai loai tai lieu: Thu tich va Chung tich cu the, xac dinh
Neu toi hoan thanh tot Nhiem vu cap Bo nay thi day la m6t trong nhflng bu6c dau ghi nhan mot the nghiem nghien cun van ngh6 dan gian theo phuong phap nhan dien qua di vat khao c6 va thu tich de tien toi su hieu biet ro hem ve nhiem vu 16n co ten: Lich suf van nghe dan gian
Ngoai Leri noi dau va Ket luan, cong trinh nay co cac noi dung sau:
PhSn chmh van gom 3 chuofng:
Chuang I: Su sach va chting tich
Chuong II: Qu6 me vua Ly Thai T6
Chuang HI: Thanh Mlu cua Rutng Sa'm
Sau phan Chrnh van, chung t6i co soan them mot phu luc g6m:
I Ban kien nghi ve viec tien toi soan thao mot bo sach co ten: Van ngh6 dan gian Viet Nam va lich sur;
II Tha Sa'm thoi Ly: Phu luc nay nham lam ro moi quan he gifla van hoc thanh van va van nghe dan gian m6t thoi; va
III Dai su Van Hanh vdi cong an Thifen Tong: Nha su Van Han co lien quan nhieu d6n su nghiep va gia dinh vua Ly Cong Uan nen soan ra phu luc nay de ban doc r6ng ducmg tham khao
Chuang I Sur sach va chumg tich
De nghien cuu di san van nghe dan gian tren que me du:c vua Ly Thai To, chung toi kh6ng co con ducmg nao khac la dua vao Suf sach va Chumg tich
Nhu tat ca cac nha nghien cun van nghe dan gian khac, c6ng viec d£u tien de tiep can doi tucmg la tim trong sit sach
Trang 4Sir sach ve nha Ly thi rat nhiSu nhung tai m6i cuon tac gia chi neu duoc mot vai chi tiet Nhung chufng tich khao co thi lai gSn nhu day du phe tich Tur cac phe tich nay, nha nghien cuu co the lan tim y d6 cua vua Uan va cac ddi vua Ly trong viec xay dung mot que huong dep de de lai cho muon dcri sau Tuy nhien thoi gian khong chi6u long cac Vua nen nay phan lctn chi la phe tich, tham chi chi con dau tich Nhung, hau het cac chung tich nay d6u nam quay quan tr6n mot dien tich khong lcm Dan or day goi vung nay la “nam lang ba xa” nen rat ti6n tham xem
Chuong II Que me dure vua Ly Thai To
Chuong nay khao sat va mieu ta timg chting tich, cung ke lai cac truyen dan gian va mieu ta timg hien vat tren khu di chi
Qiung t6i nghien cuu chucmg nay theo hai chi6u:
Lich dai;
Dong dai
Vcti muc dich la tir dong dai ma hieu lich dai va nguoc lai
Ve lich dai, chung toi luu y ban doc ve su thay d6i dia danh va khu vuc hanh chinh trong gan 1000 nam qua Mieu ta theo cac qua trinh thay d6i nay thi qua phiic tap, va co khi lam roi cho chuyen khao trong viec trinh bay lai lich m6t Duong L6i vdti tu cach la Que me vua U^n, nen trong chuong nay toi chi co gang lam ro mot so dia danh:
Huong Co Phap, Huong Dich Bang, Lang Dinh Bang do la nhung dia danh khac nhau Ra't nhi6u ngudi lam lSn nen da v6 tinh hoac co y nem ra nhung
“cong tiinh” co the xep vao loai phan lich sit hoac “danh lan” lich sir
Dia danh D6 cung bi hieu nham nhu vay Tuy nhien du la m6t cong trinh khoa hoc t6i cung khong the viet het moi dieu ma chi gicri han trong pham vi
“vira va du”
Trudc kho khan ay, t6i chu truong co nhiing dia danh chi nen trfch theo tumg sach ma khong dem ra led binh luan nao; co nhung dia danh co the phan tich thoai mai theo mach suy nghi cua tac gia de lan tim da'u tich lich si
nhu:
Sau do tac gia ban ky v i tinh lich dai cua mot so dia danh va m6t so di tich khao co
A Son Lang - Ca'm Dia
B Dinh Sa'm
C Chua Cha Lu
De lam ro cac di tich tren, tac gia da suu t^m va dich:
Bai kha'n tai 16 h6i Dinh Sa'm;
Ca'u d6'i, dai tu trong dinh, mieu;
Trang 5Lich ngay gi6 cac vua Bat De va Me Nga;
Dich het cau doi tai Dinh Sam;
- Dich bai minh chuong chua Cha Lit, khac nam 1828;
Dich van bia chua Cha Lu
Tat ca van tu tren deu khang dinh day la ngudn, la goc, la noi sinh ra vua Uan
Rat nhieu dia danh la chung cho gia dinh vua Uan tren dat Duong Loi - Que me Nga M6i chung tich lai cap cho ta nhfing thong bao can thiet va do do co y nghia sau sac
v6 mat sir lieu ma a day toi khong the trinh bay vao m6t ban tom tat ndi dung cdng trinh.
Va lai vln con nhieu dieu ma hien nay, du la mot c6ng trinh khoa hoc cung chua duoc phep noi
Nhung neu co mot ngay nao do, tat ca thOng tin ma chung t6ii co duoc se tudng minh thi viec hieu cac gia tri van hoa dan gian thoi Ly se sang sua hon
Song le, tr6n co so cua chuyen khao nay neu ai do co y md rong thi chac chan ho se
co duoc m6t cong trinh v& lich sur va van nghe dan gian het sue thu vi.
Hon the, neu lam duoc tot thi chac chan phuong phap nay cung giup ich cho cac nganh khoa hoc lan can trong viec nghien cun lich sir nha Ly Va do vay, nhung y kien cua toi duoc neu len 6 day chi nen de vao khoang “Udc mo” T6i udc va toi tin sau day se co nhi6u c6ng trinh theo loai d6 tai nay Neu duoc nhu vay thi rat hy vong nganh nghien cun van nghe dan gian se dan dan giai quyet nhiem vu nghien cun lich sir van nghe dan gian Nen toi nghi, day la cong viec nha't thi6't phai lam Nhung khong phai la cong viec cua mOt vai hay mot so nguoi cua mot thoi dai co the lam duoc
Vay la, cai dia phuong duoc xac dinh la que me vua Ly Thai To hien nay da la dia diem duoc khang dinh mot cach chac chan Tren co so da duoc xac minh dung dan nay ta co the di6u tra, khao sat ky nhung van de, nhung chi tiet tiep theo
Chuong III Thanh M iu cua Rumg Sam
Chuong nay danh su nghien cun ve mlu: Pham Thi Nga Trudc het chung ta xem qua cai ten Rirng Sa'm - Dinh Sa'm Co nguoi cho rang chu Dinh la do qua tiinh ghi chu nom am
“Rilmg” Vdi cach hieu nay va theo thu tich tru6c thdi Ly, virng nay thu6c chau Co Lam Theo cac nha nghieu cun ngu am lich sir thi Co Lam la cach phien am m6t tir Viet co co phu
am kep Cl: Clam = Sa'm; Cla'm = C6 Lam
D6'n thoi Ly, lang xa tren chau Co Lam da dinh hinh ro ret Cac dong ho hinh thanh vdi cac moi quan he huyet thong kha chat che Hon the, cac moi quan h6 huyet thong nay
khang dinh cho C6 Lam luc nay da la mot vung dia linh nhan ki6t cuc ky quan trong.
Trang 6Luc a'y, C6 Lam cung da s6m thanh que huong cua dao Phat Viet Nam Co the doan
dinh dieu nay qua cac ten chua: Cha Lu, Can Nguyen, Minh Chau, Gia Chau
A /
Cha Lu la m6t cach phi6n am tu Sa La cua An Do Sa La la cai cay dung tren bor s6ng
Ni Lien Thien - la ncd Phat Thich Ca da ngoi ducd cay a'y khi ngai dat den chung qua A la han
Chung ta cung hieu dia vi cua Rimg Sa'm doi vod Phat Viet Nam noi chung va Phat nha Ly noi rieng bod nhflng cai ten: Can Nguyen Can la mot que trong Bat Quai cua Kinh Dich Can la trod Que nay co Tu Die: Nguyen, Hanh, Lai, Trinh Nhung cai ten nhu the deu
la dau hieu bao trudc 6 do se co mot cu6c than hien Su kien than hien nay la diem bao tru6c
do da co mot Pham Thi Nga thu thai vod Than Nhan de sinh ra m6t Thanh Thien tir
Vi vay, khi vie't chuong nay t6i da dua ra nhieu tu lieu d6'i chie'u cu the giua:
Truyen Phat An D6 - Truyen Phat nha Ly
+ T6i cung dan ra mot so chi tiet de so sanh:
- Qu6 me Maya (Me Phat Thfch Ca) vod que Me Nga
- Ten Phat: Maya - ten me vua Ly: Nga
Su kien me Maya sinh Thfch Ca - su kien me Nga sinh vua Udn
+ T6i cung so sanh:
- Toan bo su tich me Maya vdi su tich me Nga
- Noi hoa hien cua Phat Thich Ca va nod hoa hien cua me vua Uan
Nhin chung day la m6t chuong day du tu lieu Hon the cac tu lieu nay deu mod la do phucmg phap ma toi goi la “Nhan dien” tu lieu lich sit van nghe dan gian qua truyen va di vat khao c6 nen dua ra ducfc nhung ke't luan ve tinh tap the, di ban giua truyen Phat An D6 va truyen Phat Viet Nam
+ T6i cung nhan dien duoc tu lieu ve hinh anh cua m6t s6' tranh Phat An D6 co anh hucmg de'n truyen thuye't, den quan he gifla dai su Van Hanh vdd ba Pham Thi Nga
Dac biet a chucfng nay t6i co trinh mot ban dich bai Minh khac tren m6t tang da -
Tang da co ten:
LY GIA LINH THACH Lau nay ngudi ta goi tang da linh thach nay la m6t Ta'm Bia! Cung lau nay mot so nguod co trinh ra m6t vai cach hieu ban chit Nho khac tren Linh Thach Nhung co le chua co
ai quan tam di sau nghien cun hien vat nay mot cach toan tam toan y Dieu vuta noi, the hien
b ch6 hau het y cac ngudi da vie't thi rat khac nhau Tham chi co ngucd “bia” them chung cu:
ma lai tu khang dinh cach dich cua minh la dung
Trang 7Toi da phai ton kha nhieu cong siic va tien cua de co hang chuc ban dich bai Minh via noi tren Cuoi cung trong cong trinh nay, toi dua ra ban dich va theo toi la dung chu va dung nghia
Tai m6i chuong do yeu cSu cu the cua nhiem vu khoa hoc, t6i da van dung cac phucmg phap,cac kien thuc do kinh nhigem bon muoi nam nghien curu van nghe dan gian ma co
CJ day toi xin trinh bay ve phucmg phap “Nhan dien” Nhan dien co nghia la sau khi trong ddu oc minh da co an tucmg, co tin hieu, da'u hieu ve mdt hien tuong hay su kien nao
day Den m6t luc, doc, nghe, tha'y m6t hinh anh, m6t cau noi, mot dang dieu hien ra thi minh xep no vao “ngan dat sin trong oc” Vi vay, cho nen rat kho trinh bay phuong phap
Nhan dien De lam duoc viec nay chu yeu la kinh nghiem va kien thiic Vf du toi kh6ng
duoc xem tranh Phat thi toi khong nhan dien duoc hinh anh duoc ghi vao Ly Gia Linh Thach
Cung vay, t6i khong biet chi tiet ve gia dinh Thfch Ca thi kh6ng the so sanh duoc gi vdi gia dinh me Nga
Chmh vi the ma toi dat ten cho Nhiem vu cap Bo nay la “Nhan dien tu lieu van
nghe dan gian ”
Do do, de ket thuc Nhiem vu, t6i viet ma'y ldi goi la VI Thanh Vi le day chi m6t nhan dien tu lieu van nghe dan gia ve thoi Ly, cua thoi Ly qua mot s6' di vat va thu tich cua cac thoi sau
Thiet nghi, day la loai “dong tac khoa hoc” van nghe dan gian kh6ng moi nhung rat can thiet va rat dac trung cho linh vuc tiep can he thong van nghe dan gian
VII KET LUAN
1 Day la phuong phap nghien cuu ma t6i tu cho la uu viet cua khoa hoc van nghe dan gian Va di nhien bat ky thoi nao cung co the xem xet van nghe dan gian bang
phuong phap tu duy nay Vi vdi van nghe dan gian thi viec nghidn curu tip va motfp la v6 cung quan trong
2 Viec nhan dien tu lieu van nghe dan gian thoi Ly qua di vat va thu tich con la
de gop phSn cho dip ky niem Ion: Thang Long tron ngan nam tuoi vi the' cong trinh nay neu duoc xua't ban thi no se co y nghia thoi su, chinh tri rat thiet thuc
Vi le, nghien cun khong phai de nghien curu Nguoc lai, nghien curu theo nhu c<m thuc tien cung la m6t con ducmg nhan thu:c va cung la mot thuc tien moi me cua cong viec nghien curu nay
3 Day la c6ng viec khoa hoc rat can nhung con ft nguoi quan tam nen hon bon muci nam lam viec tai Ban Van hoc Dan gian, Vien Van hoc toi cung ft duoc doc, duoc
nghe nhung y kie'n v i viec vie't lich svt van hoc dan gian Phai chang do dang la mot ch6 yeu cua khoa hoc van nghe dan gian noi chung ma ta nen sdrm khac phuc
4 Co the con la ra't ft cong trinh khoa hoc duoc thuc hien theo phucmg phap
chinh the nhung t6i nghi ne'u loai cong trinh Nhiem vu cap Bo duoc me* r6ng hon va sir
Trang 8dung kinh phi theo hu6ng dat hang thi chac se nhanh chong day khoa hoc nghien cuu van nghe dan gian theo duong hiicrng ro ret, tap trung nen se dua su nghiep nghien cii nay len nhung tam cao mdri Toi tin chac viec lam nay se mang lai nhieu ket qua chua the tinh het.
5 Ldi ket cua toi la: Vien Van hoc nen dac biet quan tam phat trien Ban van hoc dan gian hem nfia vi nhu xua nay nhieu danh nhan da noi, no la quoc hon, quoc tuy.
Va phai chang lau nay ta chua quan tam den vide nghien curu van nghe dan gian theo
phuefng phap khao sat thuc tiln tiftig vung nen viec lam lich su van nghe con nSm qua xa tam tay cua chung ta chang?
Toi goi day la phuofng phap thuc tiln vi no r£t gan bo voi hien trucmg thuc te nen co the ket hop ly luan vdi di vat, churng tich de tao ra m6t d6 tin cay ve lich sir va v6 logic lich sit cua cac tu lieu van nghe dan gian.
Ha Noi, thang 6 nam 2006
PGS TS Dang Van Lung