Tam ly hQcdan t9c rat phat tri~n 0 My, Anh, Duc, Nga, Uc va mQt so nUDc Dong Au ...Ket qua nghien CUllcua Tam ly hQc dan tQc da la co sO khoa hQc quan trQngcho vi~c hlnh thanh va thlJC t
Trang 1VI~N KHOA HOC XA HOI VI~T NAM
VI~N TAM L Y HQC
Boo coo tom tllt de tei cap Bo :
NGHII:N el1U NHL1NGVAN £>t L Y LuAN eo BAN
TAM L Y Hoe DAN TOe vA KINH NGHIEM eOA THE GIOI Vt GIAI QUYET VAN £>t TAM L Y DAN TOe
Chu nhi~m de tai
Cd quan chu trl detai :
Thai gian th,!c hi~n :
GS.TS VU DUNGVleN TAM LY HQC2007- 2008
HA NOI 2008
Trang 2MUC LUC
Modau
I.Tinh cap thiet cua de tai
II Ml;ICdich nghien cltu cua de tai
III Tinh hinh nghien Cltu trong va ngoai mtdc
IV Cach tiep c~n va phl/dng phap nghien Cltu cua de tai
V Cai mdi cua de de tai
TAM LV Hoe DAN Toe
I Ooi tl/<;1ngnghien cltu cua Tam Iy hQc dan t{»c
II Phl/dng phap nghien cltu cua Tam Iy hQc dan t{»c
?" ••••.•••• , ,:.? ? '"
LV Hoe DAN Toe
I Nhftng tl/ tl/dng ve Tam Iy hQc dan t{»c thi1i ky C6 d~i
II.Sl/ phat tri~n Tam Iy hQc dan t{»c vao the ky XVIII
III Sl/ phat tri~n Tam Iy hQc dan t{»c d m{»t so quoc gia - Tam Iy hQc dan t{»c
trd thanh m{»t khoa hQc d{»c I~p
I Khai ni~m dan t{»c va tam Iy dan t{»c
II.Y thltc c{»ng dong, y thltc dan t{»c va y thltc quoc gia
III Tinh than dan t{»c
I Khai ni~m tri giac dan t{»c
~ II Nhftng yeu to anh hl/dng den tri giac dan t{»c
III Nhftng nghien cltu bl/dc dau ve tri giac dan t{»cd Vi~t Nam
Trang 3Chuang V: TtNH eAeH DAN Toe
I Khai ni~m va nhrtng nghien c(fU ve tinh cach dan tQc
II Tinh cach cua mQtso dan tQc
Chuang VI :DONG NHAT DAN Toe
I Khai ni~m dong nhat dan tQc
II £>ongnhat dan tQc
Chuang VII : DlNH KIEN DAN Toe v A XUNG DOT DAN Toe
I £>inhkien dan tQc
II Xung dQt dan tQc
Chuang VIII : KINH NGHIJ::M eUA THE GIOI VE GIAI QUYET
VAN DE TAM LV DAN Toe
I Thl/c nghi~m giam bdt dinh kien cua dan tQc Nh~t ban doi vdi dan tQc Vi~t Nam ban~ phLfdng phap quan sat dan tQChQc cua Ita Tetsuji
II Quan diem cua cac nha tam Iy hQc My ve giam bdt dinh kien dan tQc
III Hoa giai dan tQc
IV Phat tri~n tam Iy hQc ve cac dan tQc thi~u so va dao t~o cac nha tam Iy hQc dan tQc thi~u so
I Ket lu~n
II Kien nghi
Trang 4I TINH CAP THIET CUA VAN DE NGHIEN COD
l.Tu lau dan t9c va tOn giao la nhii'ng van d6 phuc t(;lPva luon luon c6tinh thai slJ cua nhi6u quoc gia tren the gi6i, la nguyen nhan cua cac cU9cxung dQt sac tQC, cua phong trao ly khai, doi quy6n tlJtri 0 nhii'ng muc dQkhac nhau
Do v~y, van d6 dan tQc da duqc nghien CUllrat s6m 0 nhii'ng g6c dQ khacnhau : Lich su, dan tQc hQc, kinh te hQc, van hoa, ngon ngfr hQc, nhan hQc,
xa hQi hQc, tam ly hQc Doi VDikhoa hQc tam ly, ngay tu dau the ky xx
da hlnh thanh mQt phan nganh khoa hQc - Tam ly hQc dan tQc Tam ly hQcdan t9c rat phat tri~n 0 My, Anh, Duc, Nga, Uc va mQt so nUDc Dong Au Ket qua nghien CUllcua Tam ly hQc dan tQc da la co sO khoa hQc quan trQngcho vi~c hlnh thanh va thlJC thi cac chinh sach v6 dan tQc cua chinh phu 0nhi6u quoc gia, d~ xay dlJilg tinh than co ket dan tQc 0 cac quoc gia da sactQc
2 (jnUDc ta, Tam ly hQc dan tQc la nganh khoa hQc con het suc mDi me.N6 mDi duqc biet den vai nam gan day va duqc dua vao giang d(;ly0 cactruO'ngd(;lihQc Trong may nam qua Vi~n Tam ly hQc da thlJc hi~n mQt so d~tai nghien CUllv6 tam ly dan tQc dUDidang dlJ an di6u tra co ban, d6 tai khoahQCcap Nha nuDc.
M~c dil Tam ly ly hQc dan tQc da duqc dua vao giang d(;ly0 mQt so truO'ngd(;lihQc, duqc chu y nghien CUllva 0 Vi~n Tam ly hQc da thanh l~p PhongTam ly hQc dan tQc, tuy v~y, den nay chung ta van chua bien sO(;lnduqc mQtcuon sach giao khoa nao, chua c6 cuon sach chuyen khao nao v6 Tam ly hQcdan tQc d~ lam co so cho vi~c nghien CUllva giang d(;lyTam ly hQc dan tQc 0
nUDc ta hi~n nay
Do v~y, vi~c nghien CUllnhii'ng van d61y lu~n co ban cua Tam ly hQc dantQc, phan tich thlJc ti~n v6 tam ly dan tQcnUDc ta la mQt vi~c lam rat quantrQng va rat can thiet N6 c6 y nghla ca v6 ly lu~n va thlJC ti~n D~c bi~t,trong b6i canh ke thil ben ngoai dang su dl;lng nhi6u am muu chi a re dan tQc
CUllnay cang c6 y nghla thffi slJ han bao gia het V6 ly lu~n, n6 g6p phanquan trQng vao vi~c lam co so cho nghien CUllva giang d(;lyTam ly hQc dantQc 0 nUDc ta hi~n nay
Trang 5II. MUC DICH NGHlEN COD CUA DE TAl
1) Nghien CUllnhihlg hQc thuyet, nhihlg van d~ ly lu~n co ban v~ Tam lyhQc dan tQc Qua do xac dinh nhihlg van d~ ly lu~n cO ban cua Tam ly hQcdan tQc, gop phan lam cOsa cho vi¢c nghien CUllva giang dc;tynganh khoahQc nay a nuac ta hi¢n nay
2) T6ng ket kinh nghi¢m giai quyet van d~ tam ly dan tQCamQt so quocgia tren the gim
1 TInh hinh nghh!n CUu trong nudc
d nuac ta van d~ dan tQc da dUQ'cquan tam, chu y nghien cliu tu lau.Song no chu yeu dUQ'cnghien CUlltu goc dQ dan tQc hQc, lic sir, van hoa, tOngiao, xa hQi hQc, kinh te hQc Nhihlg nghien CUllv~ tam ly hQc dan tQc conhet suc khiem ton Trong may nam qua Vi¢n Tam ly hQc dUQ'cgiao thvc hi¢nmQt so d~ tai nghien cUll v~ tam ly dan tQc nhu :
- Tu thang 6/2002 - 6/2004, Vi¢n Tam ly hQc dUQ'cVi¢n Khoa hQc xa hQiVi¢t Nam giao thvc hi¢n DV an di~u tra co ban" Nhiing yeu t(]'tam ly dan tQc dnh huang den Slf 6n dinh va phat triln a Tay Nguyen hi¢n nay" do
PGS.TS VU DUng lam chu nhi¢m
- Tu thang 1/2004 den thang 13/2005, Vi¢n Tam ly hQc duQ'c giao thvc
hi¢n D~ tai cap dQc l~p cap Nha nuac "Nhfing diJ-cdiem tam ly CO' bdn cua cQng dong nguiti a Tay Nguyen, Tay Nam BQ va dnh huang cua chung de'n slf phat triln kinh te' - xii hQi a khu vlfc nay" do PGS.TS VU DUng lam chu
nhi¢m
Hi¢n nay Vi¢n Tam ly hQc da duQ'cgiao thvc hi¢n mQt d~ tai nghien coo
cap Nha nuac " Nhfing diJ-cdiem tam ly cua cac dan tQc thilu sty'a khu v'!c Tay Bac va dnh huang cua chung den Slf 6n dinh va phat triln a khu v'!c
Co th~ noi vi¢c nghien CUllv~ tam ly dan tQCanuac ta con het suc it 6i vachu yeu tu goc dQ nghien CUllthvc tien, chung ta chua co cac nghien coo v~nhihlg van d~ ly lu~n co ban cua Tam ly hQc dan tQc Do v~y, vi¢c h¢ thonghoa va xay dvng nhihlg van d~ ly lu~n co ban cua Tam ly hQc dan tQCa nuac
ta hi¢n nay la nhi¢m Vl.;l rat can thiet, co y nghia ly lu~n va thvc tien thietthvc
Trang 6van d~ dan tQc n6i chung va tam 1:9dan tQc n6i rieng la Iinh Vl!c dUQ'ccac nha nghien cUu nu6c ngoai rat quan tam B6'iIe, mau thuan va xung dQtgiiia cac dan tQCda va dang la van d~ xa hQi buc xuc, gay h~u qua nghiemtrQng 6' nhi~u qu6c gia tren the gi6i.
Ngay tu the ky XIX nhi~u nghien cUu cua cac nha xa hQi hQc, dan tQchQc, ngon ngii hQCva cac khoa hQc khac v~ con nguai da quan tam mQt s6van d~ tam 1:9dan tQc nhu : khung hoang tam 1:9va cac quan diem truy~nthong cua cac dan tQc trong qua trmh phat trien lich sir - xa hQi
Khi n6i den nghien cUu tam 1:9dan tQc the ky XIX phai n6i den hai nha
tu tu6ng da sang l~p ra mon Tam 1:9hQc dan tQc la M Lazaruc va Steithal.
Steithal cho dmg : cac qui lu~t v~ tinh than con nguai xuat hi¢n 6' nhiing noinhi~u nguai sinh s6ng va hanh dQng gi6ng nhau nhu mQt the th6ng nhat.Tinh than dan tQc chi ton t(;litrong m6i ca nhan, nhung nhiing qui lu~t xuathi¢n, phon thinh va suy yeu cua n6 l(;lichi nh~n thay trong chfnh cac dan tQc
Tiep theo :9 tu6ng cua M Lazaruc va Steithal, cac nha nghien CUuK.D.
m6i-y tu6ng v~ tam 1:9dan tQc nhu la tam 1:9nh6m xa hQi
Vao cu6i the ky XIX, nha nghien CUunguai Phap la Lebon da nghien cUu
mQt bieu hi¢n cua tam 1:9dan tQc, d6 la tam 1:9dam dong
Nhiing nghien cUu hi¢n d(;liv~ tam 1:9dan tQc phai ke den cac cong trmh
cua nha dan tQc hQc n6i tieng Margaret Mead (1901 - 1978) khi nghien cUu
v~ dan tQc va cac n~n van hoa cua cac dan tQc Theo ba c6 3 n~n van hoa :
2) Nen van hOGhi¢n d{li
3) N en van hOGtif do
Trong nhiing nam gan day c6 nhi~u cong trmh nghien cUu cua cac tac gianu6c ngoai v~ tam 1:9dan tQc Cach tiep c~n van d~ cua cac nha tam 1:9hQcrat da d(;lng C6 the neu ra mQt s6 cong trmh nghien cUu v~ tam 1:9dan tQcsau:
- Nghien CUu tam 1:9dan tQc theo huang giao thoa van hoa culture)
(Cross Nghien cUu tam, tr(;lng,ban sttc dan tQc
- Nghien CUuv~ dinh kien dan tQc
- Nghien cUu v~ tri giac dan tQc
- Nghien cUu v~ thai dQ cua cac nh6m dan tQc
- Nghien cUu v~ xung dQt, hqp tac giiia cac nh6m dan tQc
Vao nhiing nam cu6i cua th~p ky 80 va nhfrng nam 90 cua the ky XX Nhiing nam ma Lien Xo da s\lP d6, nhi~u nha tam 1:9hQc Nga bttt dau dinghien cUu v~ dong nhat dan tQc trong di~u ki¢n xa hQi bat 6n 6' Lien bangNga (nhiing nghien cUu Gnachenk6, Paplenko nam 1999, Guxeinop,
-Dragunxki nam 1990).
Trang 7M~c du, tren day m6i chi Ia mQt so nhiing dftn chUng ve cac cong trlnhnghien coo cua nuac ngoai, song cling da:the hi¢n cac cach tiep c~n da d~ng
ve dai song tam ly cua cac dan tQc va tinh phuc t~p ve cac bieu hi¢n tam lytrong quan h¢ giii'a cac dan tQc Ket qua cua cac cong trlnh nghien coo nayda: cung cap nhiing co sa khoa hQc cho Chinh phu va cac nha quan ly xa hQicua cac quoc gia d6 hieu duQ'cquan h¢ cua cac dan tQCaHim sau han va g6pphan quan trQng vao vi¢c dua ra cac chinh sach doi vai cac dan tQc phu hQ'Phan va c6 hi¢u qua han - phu hQ'Pv6i tam tu, nguyen vQng va lQ'iich cua hQ
IV cAcH TIEP cAN V A PHDdNG PHAp NGHIEN cDtJ CUA DE TAl
1 each tiep c~n nghi€m cliu
Nghien coo nhiing van de ly lu~n cua Tam ly hQc dan tQc duQ'c tiep c~n
tu cac g6c dQ sau :
- Quan diem cua Dang va Nha nuac ta ve van de dan tQC,xay dl!11gkhoid~i doan ket dan tQc, quan di~m cua chu nghia Mac - Le nin va tu tuang HoChi Minh ve van de dan tQc
- N ghien coo dan tQc gtm lien vai van hoa dan tQc : tiep c~n van de tu g6c
dQ van hoa, so sanh van hoa
- Tiep c~n van de mang Hnh lien nganh : Ket hQ'Pgiii'a ket qua nghien coocua tam ly hQc vai ket qua nghien coo cua dan tQc hQc, sir hQc, van hoa, kinh
te hQc, nhan hQc, xa hQi hQc, tOn giao ve van de dan tQc Tu d6 chung ta c6cai nhin va danh gia t6ng th~ ve tam ly dan tQc n6i chung va dan tQCa Vi¢tNam n6i rieng
- Ke thua nhiing ket qua nghien coo cua cac nha tam ly hQc va dan tQchQc nuac ngoai va nhiing cong trlnh nghien coo ve dan tQc cua cac nhanghien coo trong nuac nhu mQt phuang phap quan trQng cua de tai nay
- Nghien cOOtai li¢u
- Phong van chuyen gia :
V cAI MOl CUA DE TAl
1 Day la mQt trong nhiing de tai dau tien h¢ thong, khai quat va xaydl!11gnhiing van de ly lu~n ve tam ly dan tQc n6i chung va tam ly cua cac dantQCanuac ta n6i rieng
2 Ket qua nghien coo cua de tai se Ia cO sa d~ bien so~n cuon sach giaokhoa ve Tam ly hQc dan tQc Cuon sach giao khoa nay se c6 y nghia thiet
Trang 8thl!c doi vai vi~c nghien cUu va giang d(;lyve Tam 19 hQc dan dan t¢c 0 nuac
I DOl TVQNG NGHIEN cODCUA TAM LY HOC DAN Toe
Tam 19 hQc dan t¢c 1a khoa hQc dUQ'chinh thanh tren co so cua hai nganhkhoa hQc : Dan t¢c hQC va Tam 19 hQc Thu~t ngu Dan t¢c hQc cling conhUilg ten gQi khac nhau 0Nga duQ'cgQi 1a Dan t¢c hQc, nhung 0 Anh dUQ'cgQi 1a Nhan chung hQc xa h¢i va 0 My duQ'c gQi 1a Nhan chung hQc tam 19(T.G.Stefanenko, 2003) Dan t¢c hQCva Tam 19 hQc 1a hai nganh khoa hQc coquan h~ 1au doi, song khong phai 1uc nao cling gtm bo vai nhau Vao the kythu XIX hai nganh khoa hQc nay hoan toan tach roi nhau, vao nhUilg namdau the ky XX, chung co nhUilg bi~u hi~n d6i nghich nhau Nhung nua cuoicua the ky XX den nay thi cac nha nghien cUu l(;lid~t Tam 19 hQc va Dan t¢chQc trong moi lien h~ ch~t che vai nhau
Yeu to d~ gan ket Tam 1y hQc va dan t¢c vai nhau 1a win hOG. Vao nhUilgth~p ky cuoi cua the ky XX nguoi ta noi nhieu den thu~t ngu Tam 19 hQc sosanh van hoa, Tam 19 hQc xuyen van hoa Tham chi, nguoi ta can cho rang
"Van hoa 1a m¢t khai ni~m tam If' (T.G.Stefanenko, 2003)
Do nh~n thuc dUQ'cvai tro va moi quan h~ giua tam 19 va van hoa cua cacdan t¢c ma trong nhUilg nam gan day nhieu nghien cUu xuyen van hoa duQ'cthl!c hi~n, co nhUilg nghien CUuduQ'ctien hanh 0 vai chl;lCnen van hoa khacnhau
Sl! giao thoa giua Tam 19 hQc va dan t¢c hQc da 1a co so ra doi m¢t phannganh tam 19 hQc mai - Tam 19 hQc dan t¢c Tam 1y hQc dan t¢c nghien cUucai gi ? Day khOng phai 1a m¢t cau hoi dan gian Tren thl!c te ton t(;linhUilgquan di~m khaC nhau ve doi tuqng cua Tam 19 hQc dan t¢c
Nha tam 19 hQc My H.C.Triandis (1994) cho nlng van hoa chu th~ 1a doituqng cua Tam 19 hQc dan t¢c Van hoa chu th~ 0 day bao gom uft ca nhUilgbi~u tuqng, nhUilg quan ni~m, niem tin cua cac dan t¢c NhUilg yeu to nay coanh huCingtrl!c tiep den hanh vi va hO(;ltd¢ng cua cac thanh vien trong c¢ngdong dan t¢c
Trong nghien cUu ve tam 19 dan t¢c, ngum ta noi den cac khai ni~m hi~n
d(;li1a emie va etie NhUilg thu~t ngu nay do nha ngon ngu hQc nguoi My K.Paicom su dl;lng Emie duQ'cdung d~ chi huang tiep c~n d~c trung van hoa
Trang 9d~ nam bat hi~n tUQ'llg,con etic Hi huOOg tiep c~n t6ng hqp, giai thfch cachi~n tUQ'llgnghien coo.
Emic da trb thanh mQt huOOgtiep c~n co ban khi nghien cOOmQt thanh tonao d6 cua van hoa Va tam 1y hQc dan tQc hi~n d~i da g~t hai duQ'c nhieuthanh tl;lUkhi di theo huOOgnghien coo nay
Theo hUOOgtiep c~n nay doi tUQ'llgcua Tam 1y hQc dan tQc 1a nghien cOOcac moi lien h~ c6 tinh chat h~ thong giua cac bien so tam 1y, nghia 1a nghien
coo the gm ben trong cua con nguOi vm nhiing bien so van hoa dan tQc b dip
dQ cQng dong dan tQc
Nhiing nha nghien coo theo hUOOgtiep c~n etis l~i cho rang : Doi tUQ'llgcua Tam 1y hQc so sanh van hoa (mQt cach gQi khac cua tam 1y hQc dan tQc)1a nghien cOOst! giong nhau va khac nhau cua cac bien so tam 1y trong cacnen van hoa khac nhau va trong cQng dong cac dan tQc khac nhau ( T.G.Stefanenko, 2003) (1)
Cac nha tam 1y hQcMy khi xac dinh d6i tUQ'llgnghien cOOcua Tam 1y
hQc dan tQc l~i chu y them den van de phdn bi¢t chung t¢c.
V6'i cach tiep c~n ve van hoa cua cac dan tQCva van de phan bi~t chungtQc cac nha tam 1y hQc My quan tam den nhiing khia c~nh sau trong doitUQ'llgnghien coo cua Tam 1y hQc dan tQc :
- Qua trlnh xa hQi hoa va phat tri~n dan tQc
- Ap 1t!c va st! thfch nghi cua cac dan tQc, nhat 1a cac dan tQc thi~u sotrong mQt nen van hoa da sac tQc
- Nhiing van de ve tu van, Ung dl;lng va phong ngua ve nhiing van de tam1ydan tQc
Khi ban ve cua Tam 1y hQc dan tQc cac nha tam 1y hQc XC>viet cho rang:Doi tUQ'llgcua Tam 1y hQc dan tQc 1a nghien coo nhiing d~c di~m tinh cach,qui 1u~t hlnh thanh va nhiing chuc nang cua tt! y thuc dan tQc, ban Iinh vaban sac dan tQc, dong nhat dan tQ, moi quan h~ giua cac dan tQc
Khi nghien cOOdoi tUQ'llgtam 1y dan tQc theo chung Wi can chu y mQt sovan de c6 tinh phuong phap 1u~nnhu sau :
1) Coi dan tQc 1a mQt nh6m xa hQi - mQt nh6m xa hQi 100 Nh6m xa hQinay c6 th~ bao trUm ca mQt quoc gia, song cling c6 nhiing quoc gia gomnhieu dan tQc khac nhau Do v~y, vi~c nghien coo tam 1y hQc dan tQc chinh1a nghien coo ve tam 1y cua mQt lo~i nh6m xa hQi 100
2) Tam 1y dan tQc 1a nhiing net tam 1y d~c trung nhat, tieu bi~u nhat cuadan tQc d6, chu khc>ngphai Ia t6ng cQng cac d~c di~m tam 1y cua cac thanhvien trong cQng dong dan tQc NguOi ta n6i den tinh ky 1u~t cua nguai Duc,tinh than ham lam vi~c cua nguai Nh~t, tinh cQng dong cua nguai TrungQuoc C6 nhiing d~c di~m tam 1y dan tQc mang tinh nhan lo~i nhu : st! can
cu, tinh than dling cam, y thuc dan tQc Nhiing d~c di~m tam 1y nay c6 bhauhet cac dan tQc
Trang 103) Nghien CUlltam ly dan tQc phai d~t trong m6i lien h~ v6i van hoa cuadan tQc do, cling nhu v6i van hoa cua cac dan tQc khac, truac het la cac dantQc trong mQt qu6c gia.
4) Trong xa hQi hi~n d~i ngay nay, nghien CUllcac d~c diem tam ly cuamQt dan tQc phai d~t trong m6i quan h~ v6i cac dan tQc khac trong khu vl!clanh th6, trong mQt qu6c gia, trong quan h~ toan cau Trong b6i canh hQinh~p va toan cau hoa thl sl! giao lUll, hQ'Ptac giua cac dan tQc, qu6c gia ngaycang Ian Do v~y, sl! hQ'Ptac, fmh hUOng va tiep bien van hoa giua cac dantQc ngay cang cao Nhilng yeu t6 nay co anh hUOng tfl!c tiep den sl! hlnhthanh, bao lUll va bien d6i cac d~c diem tam ly cua cac dan tQc
Chung ta co the xac dinh d6i tuqng nghien cUll cua tam ly hQc dan tQc nhu
sau : Tam Iy hQc dan tQc nghien cLtu nhiing dgc diem tam Iy va cac qui lu{it hz'nh thanh chung cua cac dan tQc trong mOl quan h¢ m{it thief v6'i v6'i van hoa cua dan t¢c do, ding nhuv6'i cac ne11win hoa khac.
Tam ly hQc dan tQca nuac ta hi~n nay ngoai mQt s6 nhi~m Vl;lco ban cuaTam ly hQc dan tQc noi chung con co mQt s6 nhi~m v\l nghien CUllkhacnham dap Ung yeu cau doi h6i cua dat nuac Do la cac nhi~m Vl;l:
1) N ghien CLtunh{in thuc cua cac dan tQc, nhat la cac dan tQc thieu s6 a
nuac ta
2) N ghien CLtugiao tilp giita cac dan tQc trong mQt cQng dong dan cu va
trong mQt khu Vl;Tc
3) N ghien CLtuvi tinh cach cua cac dan tQc nham chi ra nhilng net tinh
cach tich cl!c, nhilng net tinh cach h~n che va anh hUOng cua tinh cach dantQc den sl! phat trien kinh te, xa hQi cua cac dan tQc
4) Nghien CLtutri giac va dong nha't dan tQc Nghien cUll tri giac dan tQc la
nghien CUllsl! hieu biet va danh gia cua cac dan tQc ve nhau
Nghien cUll tam ly dan tQc co co nghia quan trQng d6i v6i vi~c giao d\lc ythuc dan tQc, y thuc qu6c gia cho cac dan tQc trong dieu ki~n toan cau hoa vahQi nh~p qu6c te Vi~c giao d\lc y thuc qu6c gia co vai tro het suc d~c bi~ttrong b6i canh tu tUOng ly khai hi~n nay xuat hi~n a mQt s6 qu6c gia lamanh hUOng xau den sl! 6n dinh cua cac qu6c gia nay M~t khac, a nuac tatrong thai gian qua mQt s6 the ll!C ben ngoai dang tlm cach chia re cac dantQc, gay mat 6n dinh amQt s6 khu Vl;Tc
Nghien cUll cac d~c diem tam ly cua cac dan tQc nuac ta phai g~n lien v6ivan hoa cua cac dan tQc noi rieng va van hoa Vi~t Nam noi chung Chung ta
se khong hieu dung tam ly cua mQt dan tQc neu chung ta khong hieu ve vanhoa cua dan tQc do Tam ly dan tQc duqc phan anh trong van hoa dan tQc va
no lam cho van hoa dan tQc mang ban s~c rieng cua mlnh
II PHVdNG PHAp LVAN' NGHIEN cUt; TAM L Y HQC DAN TOC
Trang 111 Phlidng phap lu~nnghien Clru Tam Iy hQc dan tQc
La mQt phan nganh h~p cua Tam 19hQc xa hQi, Tam 19hQc dan tQc nghienCUudVa tren nhfrng phuong phap lu~n co bim sau :
- Nghien cUu cac van d~ v~ tam 19dan tQc vm tu cach la nhfrng van d~ tam
19cua nhom - mQt lo~i nhom xa hQi 100
- Nghien cUu tam 19 dan tQc phai g{m li~n vm nhfrng di~u ki¢n v~ l~ch
sa, kinh te va van hoa cua dan tQc do
- Nghien cUu tam 19dan tQc mang tinh lien nganh
La mQt phan nganh cua Tam 19 hQc xa hQi nen cac phuong phap nghiencUu cua Tam 19hQc dan tQc co sa dl;lng mQt s6 phuong phap nghien cUu cuaTam 19hQc xa hQi nhu : phuong phap nghien cUu tai li¢u, di~u tra bang banghoi, quan sat, thvc nghi¢m, phong van sau, th6ng ke toan hQC.Ngoai ra, Tam
19 hQc dan tQc co nhfrng phuong phap d~c thu rieng nhu : phuong phapnghien cUu xuyen van hoa, nghien CUutham gia
2.1 Phuong phap nghien cUu tai li¢u
2.2 Phuong di~u tra d~nh lUQllg
2.3 Phuong phap phong van sau (phuong phap di~u tra d~nh tinh)
2.4 Phuong phap quan sat
2.5 Phuong phap nghien CUuxuyen van hoa
2.6 Phuong phap nghien cUu v~ tien trlnh hQi nh~p van hoa
CHUONG II
? '" "', _??
TAM LV HQC DAN TOC
I NHONG TVTVONG VE TAM LY HOC DAN Toe THOl KY CO VAl
Trong cong trlnh nghien cUu cua mlnh T.G Stefanenko nha tam 19 hQcnguai Nga da phan tich v~ qua trlnh hlnh thanh Tam 19 hQc dan tQc tronglong khoa hQc l~ch sa va khoa hQc triet hQc (T.G Stefanenko ,2003)
Nhfrng tu tUOng v~ Tam 19 hQc dan tQc da xuat hi¢n trong cac cong trlnhcua cac nha l~ch sa va triet hQc thai ky c6 d~i nhu : Herodot, Hypocrat, Taxit,Xtrabon, M Kooyl (Koyl, 1997)
Theo Stefanenko, Herodot khong chi la " Cha de" cua nganh sa hQC,macon la "Cl;lt6" cua nganh dan tQc hQc va Tam 19hQc dan tQc
MQt nha tu tUOng 100 khac thai Hy l~p c6 d~i la Hypocrat (460 - 377TCN) cling quan tam den van d~ tam 19 dan tQc Ong cling cho rang tam 19
Trang 12cua mQt dfin tQcbi imh hu6ng rat nhieu bm moi trucmg song, truac het la moitrucmg tt! nhien Theo ong, mQi st! khac bi¢t giua cac dfin tQc, trong d6 c6khac bi¢t ve h~mh vi d~o 19 de lien quan den khi h~u va dia 19 nO'ihQ sinhsong.
, A "" "A ,,'?
II SlJPHAT TRIEN TAM LY HOC DAN TOC VAO THE KY XVIII
Den the ky thu XVIII, st! phat tri~n cua Tfim 19 hQc dfin tQc buac sangmQt giai do~n m6'i khi dfin tQc duQ'cxem la doi tuqng nghien CUu mQt cachkhoa hQc
Song, trong thai gian nay cac nha tu tu6ng van cho nlng moi trucmg song
va khi h~u t~o nen st! khac bi¢t ve loi song va Hnh cach cua cac dfin tQc.Ch~ng h~n, khi giai thich st! khac bi¢t tri tu¢ cua cac dan tQc nguai ta da dt!aVaGdieu khi h~u, nhat la nhi¢t dQ Khi h~u on d6'i cua Trung Dong va Tfiy
Au da t~o dieu ki¢n thu~n lqi cho phat tri~n tri tu¢ va St!van minh han so vaikhi h~u vimg nhi¢t dai ma 0 d6 "cai n6ng lam nghyt tho va tieu hao nhieusuc It!c cua con nguO'i"
Cling VaGthe ky XVIII, cac nha tu tu6ng Phap da dua ra khai ni¢m tinh
Montersquieub (1689 - 1755) la d~i di¢n cua xu huang nay
Tinh than dfin tQc cling duQ'c cac nha triet hQc Duc cua the ky XVIIInghien cUu D~i di¢n cua huang nghien cUu nay la I.G Herder (1744 -1808) Theo ong tinh than dfin tQc khong phai la cai gi ro rang ma n6 d6ngnhat v6'i cac khai ni¢m "tfim h6n dfin tQc", "Hnh cach dfin tQc"
III Sl/PHAT TRIEN TAM LY HOC DAN TOC 0MOT SO QUOC GIA TAM LY HOC DAN TOC TRO THANH MOT KHOA HOC DOC LAP
-1.Tam Iy hQc dan t9c trd thanh m9t khoa hQc d9C I~p
St! phat tri~n cua hang lo~t cac nganh khoa hQc truac het la dfin tQc hQc,ngon ngu hQc da dan t6'i st! hinh thiLnh Tam ly hQc dan tfjc nhu mfjt ngiLnh khoa hQc dfjc 19p viLo giila the'1cYXIX
MQt moc quan trQng d~ danh dau St!hinh thanh Tfim19hQc dfin tQc la vi¢cxuat bim Tgp chi Tam ly hQc dan tfjc VaGnam 1859 cua M Lazarus (1824-1903) va G Steinthal (1823 - 1893) Hai 6ng dUQ'cxem la "cha de" cua Tfim
19hQc dfin tQc Tfim19hQc dfin tQc ra dO'i0 Duc trong boi canh xuat hi¢n Ians6ng ve tt!9thuc dfin tQCcua nguO'iDuc khi cac nha qui tQc lien ket VaGmQtquoc gia thong nhat
Nhiing nhi¢m Vl;lnghien cUu cO' ban cua Tfim 19 hQc dfin tQc theo M.Lazarus va G Steinthal la:
Trang 131) Nh~n thuc bim chat cua tinh than dan tQc.
2) Phat hi~n cac qui lu~t chi phoi hO(;ltdQng nQi tam cua m6i dan tQc
3) Tim ra cac qui lu~t chu yeu dan tai sv xuc1thi~n, phat tri~n va di~t vongnhting d~c trung tam 19 nao d6 cua dan tQc
2.51!phat trien cua Tam IyhQc dan tgc d Nga
a Nga Tam 19 hQc dan tQc ciing duqc nghien CUllkha sam Nguai tanghien CUlltam 19 dan tQc trong dan tQc hQc Theo T.G Stefanenko sv phattri~n Tam 19 hQc dan tQcaNga c6 mQt so moc dang chu 9 sau :
Moc dau tien la nghien CUllcua N.! Nagiedin (1804 - 1856) Ong languai da dua ra thu~t ngii dan tQc hQc tam 19
Vao nam 1847, aNga da t6 chuc mQt dqt thu th~p cac nghien CUllcua cacnha khoa hQc Nga a cac dia phuang v~ tam 19 dan tQc Nguai ta gQi day laChuang trinh nghien CUlldan tQc cua cQng dong dia 19 Nga
Vao th~p ky 70 cua the ky XIX, nguai ta da co grmg dua Tam 19 hQc dantQc vao giang d(;lyakhoa Tam 19hQc Tu tuang nay xuc1thi~n anha lu~t hQc,sir hQc va triet hQc K.D Kavelin (1818 - 1885) Ong la nguai da tham giavao chuang trinh nghien CUlldan tQc cua cQng dong dia 19 Nga
Nhi~u nha tu tuang Nga the ky XIX va dau the ky XX da di kham pha
v~ 'Tam hon N ga" va chi ra nguon goc va nhting d~c trung co ban cua tamhon Nga C6 nhi~u nguai da di tim hi~u v~ van d~ nay C6 th~ k~ ra mQt sotac gia sau : P.la Chadaep, P Xorockin, A.X Khomiakop, N Ia Danilepxki,N.G Chemusepxki, v.a. Kliuchepxki, V.X Xokolep, N.A Berdiaep MQt
so tac gia chi mieu tae mQt so net tinh cach cua tam hon N ga, mQt so khacl(;limieu ta n6 nhu mQt chinh th~ Song, cac nha nghien CUlld~u dong nhatvai nhau ach61a hQ grm tam hon Nga v6'i thien nhien Nga vi d(;li- rUng, thaonguyen, song ngoi, sv vo t~n cua dc1tdai Nga
Trong thai ky xay dvng chu nghia xa hQiaLien bang Xo viet, tam 19 hQc
da la mQt nganh khoa hQc rat phat tri~n va tra thanh mQt trubng phai rieng
-trubng phai tam 19 hQc Xo viet vai nhiing quan di~m va hQc thuyet rieng(HQc thuyet v~ lich sir - van hoa, L9 thuyet hO(;ltdQng )
Song trong han 7 th~p ky cua thai ky tam 19 hQc Xo viet, Tam 19 hQc dantQc khong phai la mQt phan nganh phat tri~n nhu cac phan nganh tam 19 hQckhac, m~c dil tam 19 hQc xa hQiaLien Xc>kha phat tri~n C6 Ie, mQt nguyennhan quan trQng cua thvc tr(;lngnay la sV anh huang cua th~ che chinh tri
Tam 19 hQc dan tQcaNga c6 nhiing buac phat tri~n mai vao th~p ky cuoicua the ky XX va th~p ky dau cua the ky XXI Day la thai ky h~u Xo viet -
thai ky xuc1thi~n xung dQt sac tQC,cac nuac cQng hoa thuQc Lien Xo truac day tra thanh cac quoc gia dQc l~p.
3 Tam IyhQc dan tgc cua V Wundt
Trang 14V Wund (1832- 1920) Wundt khong chi la nguOi sang l~p ra tam 19hQcthtJc nghi¢m, ma con la nguai sang l~p ra Tam 19hQc dan tQc nhu m¢t phannganh cua tam 19hQc xa hQi Ong da cong bo nhiing bai bao dau tien v~ Tam
19hQc dan tQCvao nam 1886 va sau do b6 sung va bien so~n thanh cuon sach
"Nhiing van d~ Tam 19hQc dan t9c", xuat bc:mnam 1912 Wundt da danh 20nam cuoi dai cho vi¢c viet va xuat bc:mcuon sach "Tam 19 hQc dan tQc".Cuon sach gom 10 t~p
Khi nghien CUllv~ tam 19 dan tQc dau tien Wundt co nhiing bat dongquan di~m v6i nhiing nguai ti~n boi cua minh la Lazarus va Steithal, sau doong hoan toan ctJ tuy¢t v6'i con duang ma hai nha nghien cUll nay da ltJachon
'StJ khac bi¢t quan di~m cua Wundt v6'i Lazarus va Steithal th~ hi¢n 0 cacvan d~ : doi tUQ'Ilgnghien cUll, gi6i h~n nghien cUll cua Tam 19hQc dan tQC
va vi¢c lo~i b6 cac yeu to ngh¢ thu~t, khoa hQc va ton giao ra kh6i doi tUQ'Ilgnghien cUll cua Tam 19hQc dan tQc
d Phap Tam 19 hQc dan tQc chi duQ'c phat tri~n thanh phan nganh khoahQc vao thai ky sau Chien tranh the gi6'i Ian thu II Vao nam 1937 - 1938,mQt vi¢n nghien cUll chuyen nganh da duQ'cthanh l~p do sang kien cua nhatriet hQc Abel Miroglio va dong t~i Le Havre V6i vi¢c thanh l~p vi¢n nghienCUllnay, Abel Miroglio muon nang vi¢c nghien CUlltam 19cac dan tQc thanhho~t dQng nghien CUllkhoa hQc.Y tUOngnay bi ch~m l~i do chien tranh vachi thtJc stJ b~t dau van nam 1946
Vi¢n nghien cUll v~ tam 19dan tQc cua Miroglio 0 Le Havre co ten laVi¢n xa hQi hQc kinh te va tam 19hQc cac dan tQc duqc thanh l~p nam 1937
va nam 1946, Vi¢n thanh l~p mQt t~p chi ra 3 thang mQt so gQi la T~p chiTam 19 hQc cac dan tQc Tu ngay thanh l~p va suot mQt phan tu the ky Vi¢nnghien cUll 0 Le Havre tro thanh trung tam nghien cUll tam 19 hQc dan t9c 0Phap va cac nha khoa hQc da bien Le Havre thanh "Thu do nu6'c Phap v~ tam
19 hQc cac dan tQc" Nam 1960, Vi¢n nghien CUllnay gianh duQ'c qui cheVi¢n nghien CUlld~i hQC va g~n v6'i D~i hQc Rouen Nam 1970, Mirogliothoi khong lam lanh d~o Vi¢n nfra T~p chi cua Vi¢n nam 1970 d6i ten thanhT~p chi Tam 19hQc tQc nguOi va ton t~i den nam 1982
Suot mQt phan tu the ky (tu 1946 - 1970), Vi¢n nghien CUllv~ tam 19 dantQc du6i stJ lanh d~o cua Abel Miraglio da co nhiing d6ng g6p quan trQngvan vi¢c phat tri~n twang phai Tam 19 hQc dan tQc cua Phap MQt thanh ttJUquan trQng cua Tam 19hQc dan tQc Phap trong thai ky nay la xay dtJilg dUQ'ch¢ thong cac khai ni¢m, phuong phap lu~n nghien cUll m6i, do~n tuy¢t kh6i
Trang 15nhihlg quan di~m truy~n thong MQt thanh tlJUkhac cua nghien CUlltam 19
dan tQc Phap giai doan nay la nghien CUlltinh cach dan tQc
Trong phan nay chung ta se t~p trung Hm hi~u v~ cUQcdau tranh cua cacnha tam 19hQc, d~c bi¢t la cac nha tam 19hQc da mau doi vai chu nghia phanbi¢t chung tQc va Sl! hlnh thanh, 100 m~nh cua dQi ngu cac nha tam 19hQcdan t¢c thi~u so (da mau) aMy ca v~ t6 chuc va ll!ClUQ'Ilgva trlnh d¢ nghienCUll.sadi chung ta quan tam den nhihlg van d~ nay hon khi nghien CUllv~ sl!phat tri~n cua Tam 19 hQc dan t¢c 6 My VI t~i My sl! phan bi¢t chung t¢c lavan d~ xii hQi100 va sl! khang dtnh vt the cua cac dan tQc thi~u so da mautrong dai song xii h¢i My la cu¢c dau tranh gian kh6, lau dai
V~ thai di~m hlnh thanh va phat tri~n Tam 19 hQc dan tQc 6 My cung conhihlg 9 kien khong thong nhat Theo nha tam 19 hQc nguai Nga T.G.Stefanenko thl nj?;uai dau tien nghien CUllTam 19 hQc dan t¢c 6 My la Boas(1858 - 1942) Ong dii mang cac tu tuCingv~ tam 19hQc dan t¢c cua Wundtsang My (T.G Stefanenko, 2003) Song, theo nghien CUllcua cac nha tam 19
hQc nguOi My la Guillermo Bernal, Joseph E Trimble, A Kathleen Blurlew,
Frederick T L Leong trong cuon sach "Handbook of Racial & Minority
Ltch sir phat tri~n tam 19hQc dan tQc va tam 19hQc dan tQc thi~u so thi~u so
6 My chia thanh 4 giai do~n chinh:
1) Sl! ra dai cua cac hQc thuyet va soli¢u dUQ'ccac nha tam 19 va nhihlgnghien CUllkhac sir d\lng d~ hel trQ'cac quan di~m khoa hQc v~ dan t¢c- d~cbi¢t nhihlg van d~ lien quan den lQ'i ich phap 19, d~c quy~n va bat lQ'icuanguai da tr~ng, sl! boc l¢t, phan bi¢t va truat quy~n s6 hUll v6'i nguai My damau
2) Nhihlg danh gia va thach thuc v6'i cac hQc thuyet tam 19 va nhihlg sl!can thi¢p dii thuc day quan di~m khuon mau v~ cac tinh cach va hanh vi canhan mang tinh tieu cl!c; nhihlg chinh sach xii hQi klm ham sl! phat tri~n cuac¢ng dong dan t¢c thi~u so
3) HUOOgt6'i sl! tham gia cua cac nha tam 19hQc dan t¢c thi~u so vao cach¢i tam 19hQc va h¢i chuyen nganh
4) Sl! phat tri~n, truy~n ba cac hQc thuyet va sl! can thi¢p b~t nguon ttr cacn~n van hoa, gia tq truy~n thong va the gi6'i quan, nhihlg kinh nghi¢m Itch sirv~ dan t¢c thi~u so
MQt di~u dang chu 9 la Sl! ra dOi Tam 19hQc dan tQc a My g~n li~n v6'ivan d~ phan bi¢t chung tQc va cu¢c dau tranh chong chu nghla phan bi¢tchung t¢c
Trang 166.1 Nhfrng nghien coo cua cac nha sir hQc, dan tQChQc, kinh te hQc,xii
hQi hQc, van hoa va cac Hnh vt!c khac
Nhfrng nghien coo dau tien v~ nhfrng van d~ tam ly dan t(>ca nu6'c takhong phai ttr cac nha tam ly hqc ma bM dau ttr cac nha sir hqc, dan t(>chqc,triet hqc, kinh te hqc, xa h(>ihqc, van hoa hqc Song aday chung ta thay m(>t
so nghien coo dang chu y hem v~ van d~ nay thu(>cv~ cac nha sir hqc va dant(>chqc Nhfrng nghien CUuv~ tam ly dan t(>canu6'c ta bM dau ttr nghien CUunong dan va lang xa
C6 nhi~u cong trmh nghien CUuv~ dai song lang xa Chung ta c6 th~ neu
ra m(>tso ten tu6i nhu : P Guru, Y. Henry, Phan Ke Bfnh, Phan D~i Doan,Nguy~n D6ng Chi Nghien coo dOi song tam ly cua lang xa vO'ichu th~ languai nong dan phai btLtdau ttr dOi song kinh te va cach t6 chrrc xa h(>icuac(>ngdong lang xa
Cac nghien CUuv~ cac dan t(>caVi¢t Nam ttr g6c d(>cua dan t(>chqc rat
da d~ng trai dai ra khtLpcac vung mi~n cua dat nu6'c Song nhfrng nghien CUllvan t~p trung nhi~u nhat vao ba khu Vl!cTay BtLc,Tay Nguyen va Tay NamB(>(dong b~ng song Cll'u Long) Ba khu Vl!c Tay BtLc,Tay Nguyen va TayNam B(>anu6'c ta d~u la cac khu vl!c c6 nhi~u dan t(>ccung sinh song, trongd6 dan t(>c Kinh chiem da so Ba khu Vl!c nay c6 vi tn quan trqng doi v6'ivi¢c phat tri~n kinh te, xa h(>i, an ninh va quoc phong cua dat nu6'c Trongnhfrng nam qua ba khu Vl!c nay da duqc Dang va Nha nu6'c quan tam t~odi~u ki¢n d~ phat tri~n kinh te - xa h(>i.Song day van la nhfrng khu Vl!ccannhi~u kh6 khan v~ dOi song kinh te va dai song van hoa
Cac nghien cUu v~ ba khu vl!c nay khong chi giup cho Dang va Nhanu6'c ho~ch dinh cac chu truemg chfnh sach tot hem, phu hqp hem vO'icac dant(>c, m~t khac giup cho chung ta ngay cang hi~u tot hem v~ cac dan t(>cd~giup hq phat tri~n
6.2 Nhfrng nghien coo bu6'c daD, nhung chua co h~ thong ve tam ly dantQCcua cac nha tam ly hQc
Neu nhu cac nghien CUllv~ dan t(>cttr g6c d(>kinh te - xa h(>iva van hoa
da xuat hi¢n kha s6'm va rat da d~ng, phong phu thl nhfrng nghien coo cuacac nha tam ly hqc nu6'c ta v~ tam ly dan t(>cl~i xu at hi¢n kha mu(>n va vO'i
so luqng cac nghien cUll can rat khiem ton Trong so nhfrng nghien CUllv~tam ly dan t(>ctru6'c het phai k~ den nhfrng nghien cua Ban Tam ly hqc xah(>i, sau la Trung Tam Tam ly hqc xa h(>iva nay la Vi¢n Tam ly hqc thu(>cVi¢n Khoa hqc xa h(>i Vi¢t Nam C6 th~ n6i day Ia nhfrng nghien coo dautien v~ tam ly dan t(>canu6'c ta ttr g6c d(>cua khoa hqc tam lY
Trang 176.3 Tam Iy hQc dan tQc tro- thanh mQt phan nganh tam Iy hQc 0-Vi~t
Nam
Suat gan nira the ky nhiing nghien CUllcua cac nha sir hQc, dan t¢c hQc,kinh te hQc, van hoa hQc, xa h¢i hQc, triet hQc, tam 19 hQc ve nhiing khiaqmh cua tam 19 dan t¢c da d~t m¢t tien de quan trQng cho nhiing nghien cUllchinh thuc ve tam 19 hQc dan t¢c sau nay va tu d6 hlnh thanh phan nganhTam 19 hQc dan t¢c a nu6'c ta M¢t sa dau an quan trQng dai v6i vi¢c hinhthanh phan nganh tam 19 hQc nay anu6'c ta 1a : 1) Nhiing nghien CUllchinhthuc dilu tien ve tam 19 dan t¢c, 2) Thanh l~p Phong tam 19 hQc dan t¢c tC;liVi¢n Tam 19 hQc, 3) Tam 19 hQc dan t¢c duQ'c giang dC;lYtrong truOng dC;lihQc, 4) SVdang t,h cac bai bao khoa hQc ve tam 19 dan t¢c tren TC;lPchi Tam19hQc
CHUONG III
I KHAI NleM DAN TOe vA TAM LY DAN TOe
1 Khai ni~m dantQc
Khai ni¢m ddn tf)cthuOng duQ'cdung then hai nghia :
- ThLt nha't, Dan t¢c v6'i tu cach 1a m¢t quac gia Vi dl;l: dan t¢c Vi¢t Nam
(nu6'c Vi¢t Nam), dan t¢c Duc (nu6'c Duc)
- T hLt hai, Dan t¢c v6i nghia 1a m¢t t¢c nguai trong m¢t quac gia da dan
t¢c Vi dl;l: dan t¢c Kinh (Vi¢t), dan t¢c Tay, Nung, Ede, Ja rai
Xac dinh n¢i ham cua khai ni¢m dan t¢c 1a cong vi¢c rat kh6 khan Viday 1aday 1avan de tranh 1u~ntrong nhieu th~p ky qua
d day, chung toi rat tam dcic dinh nghia dan t¢c cua nhiing ngum sang
l~p ra Tam 19 hQc dan t¢c 1a Lazarus va Steintha1: " Dan tQc fa mQt t~p hqp
cua nhiing con nguOi, ma nhiing con nguOi ay tI! xe'p minh vao t~p hqp do "
(T.G Stephanenko, 2003) V6i dinh nghia nay ta thay cac thanh vien cua cacc¢ng dong dan t¢c c6 the khac nhau ve gi6'i tinh, 1ua tu6i, vi the xa h¢i, tinhcach, nhu cilu, sa thich , nhung m6i nguai deu nh~n thay a hQ c6 m¢t netchung - net chung ma du hQ sang adau cling khong the mat di duQ'c,d6 1ay
thLtccua hQ vl dan tQc minh.
Khi dinh nghia ve dan t¢c chung toi cho rang ciln nhan mC;lnhden tv 9thuc dan t¢c, tuc 1a cac thanh vien cua c¢ng dong 9 thuc ve nhiing cai chungcua c¢ng dong mlnh Tu nhiing phan tich tren, ta c6 the dua ra khai ni¢m dantoc nhu sau:
Trang 18nh¢in nhu la nhilng dfic trung phan bi¢t dan t¢c m¢t cach hie'n nhien va ben vilng.
Khi n6i den dan tQc la chung ta n6i den nhfrng cQng d6ng nguai khongphan bi~t trlnh dQ phat trien, da so hay thieu so, c6 cling chung ngon ngfr,van hoa
Dan tQc dli du6i dl~mgmQt tQc nguai hay mQt quoc gia thl d~u la mQtnh6m xa hQi 100 Nh6m xa hQi nay c6 mQt so diflcdiem cO ban da duQ'Cthehi~n trong dinh nghia v~ dan tQc D6la :
- D6 la mQt cQng d6ng 6n dinh duQ'ccU trti chu yeu tren mQt dia ban hOiflc
a mot so dia ban khac nhau
- 'La m¢t cQng d6ng 6n dinh, b~n vfrng nen cac diflcdiem tam ly cua dantQc nay cling rat b~n vfrng Do v~y khi n6i den tam ly dan tQc la chung ta n6iden nhfrng diflcdiem tam ly dUQ'chlnh thanh va trai nghi~m qua thai gian,qua cac thang tram cua lich sir
- Khi n6i den dan tQc la n6i den mQt cQng d6ng cua nhfrng con nguai c6nhi~u diem chung - chung v~ ngon ngfr, van hoa, y thuc dan tQc, tlnh camdan tQc va cac diflcdiem tam ly khac C6 the xac dinh tam ly dan tQc nhu sau:
Tam ly dan t¢c la nhilng dfic die'm tam ly tieu bie'u, dfic trung nhat va co tinh ben vfing cila m¢t dan t¢c No dU(jc hinh thanh trong mai truifng dia ly, tif nhien va xii h¢i cila dan t¢c do No la cd sa de' xac dinh ban sdc cila m¢t dan t¢c va phan bi¢t dan t¢c nay v6i dan t¢c khac.
II Y TRUC CQNG DONG, Y TRUC DAN TQC VA Y TRUC Quae GIA
Khi nghien CUllcac diflcdiem tam ly dan tQc chung ta khong the khong n6i
t6i cac van d~ y thuc c¢ng dong, y thuc dan t¢c va y thuc quae gia Ba van d~
nay luon nclm trong moi lien h~ bi~n chUng v6i nhau va anh huang den daisong xa hQi cua dia phuang, ciing nhu cua quoc gia N6i cach khac, chungtac dQng tuang h6 va anh huang Ian nhau Tuy then thai diem, hoan canh,diflcdiem cua m6i dan tQc ma y thuc nao the hi~n n6i trQi han va duQ'Cquantam han
Y thuc cQng d6ng, y thuc dan tQc va y thuc quoc gia la y thuc v~ nh6m a
ba cap dQ khac nhau
lien h~ va phoi hQ'Phanh dQng v6i nhau tn;rc tiep han SV anh huang gifra cac
ca nhan v6'i nhau cling r6 net han Khai ni~m cQng d6ng trong nQi dung
Trang 19nghien cUu cua khoa hQc xa hQi n6i chung va tam ly hQc dan tQc n6i rieng lacac thon, buon, ap va acac do thi la cac t6 dan pho.
So v6i dan tQc va quoc gia thl cQng dong la nh6m g~n cac ca nhan nhat.Trong cQng dong cac moi quan h~ c6 tinh tIVc tiep hon, sl;tphoi hqp hanhdQng tIVc tiep hon Y thuc c<)ngdong Lay thuc vinh6m chung ta - nhfrng suynghl tich cl;tc cua cac nhan v~ nh6m chung ta, nhfrng thai dQ va hanh vi chonh6m, vllqi ich cua nh6m chung ta
Khi n6i t6'i y thuc cQng dong cua mQt dan tQc la n6i t6'i hai khia qmh :
C<)ng dong cu diin va c<)ng dong dong hf/. Hai cQng dong nay d~u c6 y nghlaquan trQng doi v6'i cac thanh vien cua mQt dan tQc
Trong lich su dan tQc ta, cQng dong cU dan (con gQi la cQng dong langxa) c6 vai tro to 16'n doi v6i m6i gia dlnh va ca nhan Trong xa hQi phongkien cQng dong lang xa c6 tfnh dQc l~p tuong doi MQt so nha nghien CUugQiday la mQt cat cu , mQt "quoc gia nua tl;ttri"
Neu so v6'i cQng dong lang xa (cQng dong dan cu) thl cQng dong dong
hQ c6 y nghla quan trQng hon doi v6'i cac gia dlnh va m6i ca nhan VI trongcQng dong nay cac thanh vien g~n glii nhau hon, quan h~ v6'i nhau tIVc tiephon, sl;thqp tac va giup dO'Iftn nhau 16'nhon nhi~u so v6'i cQng dong lang xa.Trong tam thuc cua nguai Vi~t Nam, nhat la nguOi nong dan luon luonhi~n di~n mQt suy nghl "Chim c6 t6, nguOi c6 tong" Tmh cam dong hQ latlnh cam thieng lieng va tl;tnhien, nay sinh tu moi quan h~ mau thit Do v~y,cach Ung xu giua cac thanh vien trong cQng dong dong hQ khac v6'i tlnh camtrong cQng dong lang xa
Neu y thuc cQng dong la y thuc v~ nh6m chung ta thl y thuc diin toc Lay
thuc vi nh6m diin t<)c chung ta. Tuc la y thuc chung ta nay a mQt ph(;lmvirQng hon Do dan tQCla nh6m xa hQi 16'n,nen giao tiep giua cac thanh viencua nh6m mang tinh gian tiep hon Sl;tanh huang cua dan tQc den cac thanhvien it hon, gian tiep hon sl;tanh huang cua cQng dong den cac ca nhan
C6 th~ n6i y thuc dan tQc la mQt trong nhfrng yeu to quan trQng hang d~ud~ dam bao cho sl;t twang ton cua mQt dan tQc Khi mQt dan tQc con hi~ndi~n y thuc dan tQCa cac thanh vien thl dan tQc d6 con ton t(;li.Trai l(;li,khi
ma cac thanh vien khong con y thuc dan tQc thi dan tQc d6 bi dan tQc khacdong hoa MQt so minh chUng sinh dQng cho van d~ nay la dan tQc Vi~t Nam
bi phong kien Trung Hoa do hQ mQt ngan nam Song dan tQc ta vftn ton t(;li,
ma khong bi dong hoa, khong bi bien mat Sl;tdo hQ cua Phap g~n mQt the ky
va sl;txam luqc cua My hon 30 nam v6'i tat ca suc m(;lnhcua mInh, song Phap
va My cling khong khuat phl;lCduqc dan tQc ta Chung ta da chien thcing
Trang 20Y thuc dAn tQc khong chi th~ hi¢n trong vi¢c bao v¢ st! t6n t£;!icua mQtdAn tQc, ma cling th~ hi¢n trong khi ma dAn tQc dUng truDc cac tham hQathien nhien - khi ma tfnh m£;!ngva lQi fch cua dAn tQc cling bi de do£;!.
Y thuc giu gIn ban s~c rieng cua dAn tQc mlnh la st! phan anh y thuc dAntQc VI vi¢c giu gIn ban s~c rieng la y thuc khang dinh st! t6n t£;!icua mQt dAntQc, d~ khang dinh dAn tQc do khong bi d6ng nhat bai dAn tQc khac
Co th~ noi khi chung ta noi tOiy thuc dAn tQc tht!c te la chung ta noi tOi
quan trQng nhat d~ xac dinh v~ mQt dAn tQc Tt! y thuc dAn tQc la co sa d~m6i thanh vien xac dinh cho mlnh cach thuc Ung xu va hanh dQng trong quanh¢ cua cQng d6ng, cling nhu trong quan h¢ vDi cac dAn tQc khac Tt!y thucdAn tQc duqc th~ hi¢n qua nhi~u khfa C£;!nhkhac nhau cua dO'isang cac dAntQc
So VDihai nhom xa hQi tren thl quac gia la nhom xa hQi Ian nhat (mQtquac gia co th~ co nhi~u dAn tQc, trong do co mQt dAn tQc da sa va cac dAntQc thi~u sa) Y thuc quoc gia Iii y thuc viddt nUdc minh va duqc th~ hi¢n ro
nhat qua tlnh yeu dat nUDc, long tt! hao dat nUDc va tinh than san sang hysinh khi dat nUDcdUngtruDC cac nguy co de do£;!(khung hoang kinh te, chfnhtri, thien tai, st! xAm luqc cua ke thu ) Khi chung ta noi Wi la nguO'i condong hQ Nguyen hay hQ Vli thl do la y thuc v~ cQng d6ng dong hQ, khichung ta noi toi la ngum con cua dAntQc Vi¢t (Kinh) hay dAn Thai, Ede, Giarai thl dola y thuc dAn tQc Khi chung ta noi toi la nguO'i con cua nUDcVi¢tNam, toi la mQt nguO'i Vi¢t Nam thl dola y thuc quac gia
Neu y thuc dAn tQc nhu la mQt nhAn ta co tfnh quyet dinh dai v6'i st! t6nt£;!icua mQt dAn tQc thl y thuc quac gia la nhAn ta co y nghi'a hang dau dai vDist! t6n t£;!icua mQt quac gia Trong y thuc quac gia bao g6m ca y thuc v~ lanhth<5cua quac gia mlnh
Di~u dang noi la khi lQi fch cua mQt quac gia bi de do£;!,truDC het la lanhth<5,bien giDi, dQc l~p dAn tQc thl y thuc quac gia a m6i dAn tQCtrong cQngd6ng quac gia do tr6i d~y va hqp l£;!ithanh y thuc chung - y thuc cua ca dAntQc (quac gia), tra thanh suc m£;!nhv~t chat va tinh than d~ chang l£;!ike thu
va bao v¢ dat nuDc
Y thuc quac gia luon luon di cung vDi tinh than tt! hao dAn tQc, tinh than tt!cUO'ngdAn tQc Cling nhu y thuc dAn tQc,y thuc quac gia con th~ hi¢n quavi¢c giu gln va bao luu ban s~c van hoa cua mQt dat nuDc Ban s~c van hoacua cac dAn tQc t(;lothanh ban s~c van hoa cua mQt quac gia Trong khi cacdAn tQc giu gln va phat tri~n van hoa cua dAn tQc mlnh thl d6ng thO'ihQ clinggiu gln va phat tri~n ban s~c van hoa cua dat nuDc
Trang 214 Moi quan h~ girtaY thac c9n9 dong, y thac dan t9C vay thac quac gia
Y thuc c¢ng dong dong hQ, 9 thuc c¢ng dong Umg bim, 9 thuc dan t¢c va
9 thuc quoc gia luon luon c6 quan h~ va tac dOng qua l(;l.ivai nhau dtrong
m6i con nguai c6 th~ deu ton t(;l.iUit ca cac IO(;l.i9 thuc tren Tuy thu¢c vaocac hoan canh Cl;lth~ ma m6i IO(;l.i9 thuc tren duqc b¢c 1¢ ra ra hon TrongdOi s6ng sinh hO(;l.thang ngay nhat la khi giai quyet cac cong vi~c Ian cua cacgia dlnh nhu : cuai xin, ma chay, om dau, b~nh t~t, chia se nhfrng kh6 khanvui buon thl9 thuc c¢ng dong dong hQ duqc th~ hi~n nhieu hon Khi giaiquyet nhfrng cong vi~c chung cua c¢ng dong lang xii nhu : 1~ h¢i, biio ll;lt,thien tai, dt;tng nha van hoa, nha rong va ca nhfrng vi~c nhu cuai xin, machay cua cac gia dlnh thl 9 thuc c¢ng dong lang xii duqc th~ hi~n ra hon So
vOi 9 thuc c¢ng dong dong hQ va 9 thuc c¢ng dong lang xii thl 9 thuc dan tQC
va 9 thuc quoc gia duang nhu th~ hi~n b muc d¢ khiem ton hon Y thuc dant¢c va 9 thuc qu6c gia duqc th~ hi~n khi lqi ich cua dan t¢c, quoc gia bi dedo(;l.,khi dan t¢c c6 nhfrng ngay 1~100 nhu cac ngay 1~,ngay tet Cac dan tQcthi~u so b nuac ta ngoai cac ngay 1~chung cua dat nuac m6i dan t¢c c6 mOt
so ngay 1~rieng Day la dip d~ cac dan t¢c cung co tinh than c¢ng dong vastJ c6 ket cua dan t¢c mlnh Vi~c t6 chuc cac ngay 1~cua cac dan t¢c dii phananh 9 thuc dan t¢c ra net D6 la 9 thuc d~ khang dinh ban sac va vi the cuadan t¢c t¢c mlnh trong c¢ng dong quoc gia
Tlr g6c d¢ cua Tam 19 hQc dan t¢c chung ta can phan tich ve stJ anh huang
Ian nhau cua cac d(;l.ng9 thuc nay nhu the nao Tlr moi quan h~ : Cc)ng dong
dong h9 - Cc)ng dong iCLngxii - Cc)ng dong dan tc)c - Quvc gia chung ta c6
cac d(;l.ng9 thuc : Y thuc ve'dong h9 cua minh (y thuc ve' chung tvi) - Y thuc
19 dan t¢c khac tuong U'ng : Tinh cam chung tvi - Tinh cam chung ta - Tinh
cam ddn tc)c - T inh cam dar mt6'c C6 th~ n6i day la 4 muc d¢ tlr thap den
cao ve ph(;l.mvi cua 9 thuc va tlnh cam
III TINH THAN DAN TOC
Tinh than dan t¢c dii tlr lau trb thanh mOt yeu to, mOt tieu chi quan tn;mgtrong cac cong trlnh cua nhieu nha nghien CUllkhi tlm hi~u ve dan tQc D6 lacac nghien cUll cua nha khai pha Phap Montesquieeu vao the ky XVIII, cuanha triet hQc Duc the ky XVIII la 1.0 Herder, cua nhfrng nguai sang l~p raTam 19hQc dan t¢c la M Lazarus va O Steinthal vo dau the ky XIX
Chung Wi cho rtmg tinh than dan tQc la khai ni~m gan vai khai ni~m 9 thucdan t¢c N6 phan anh 9 chi, khat khao, mong muon cua mOt dan t¢c, n6 th~
Trang 22hi~n b::mlinh cua mQt dan tQCtrong quan h~ v6i cac dan tQCkhac ho~c trongnhfulg tlnh hu6ng, ho~m dmh d~c bi~t nao d6 Nhi~u khi tinh than dan tQCva
9 thuc dan tQChoa quy~n vao nhau den muc kh6 c6 th~ nh~n ra duQ'c Tinhthan va 9 thuc dan tQCdUQ'cth~ hi~n r5 nhAt khi st;rton t~i cua mQt dan tQCbi
de do~ (chien tranh, tham ho~ thien tai 100 ) Khi lQ'iich va st;rton t~i cuadan tQCbi de do~ thl 9thuc dan tQCtr6i d~y va n6 c6 th~ tra thanh tinh than
dan tQCd~ bao v~ cho dan tQCmlnh Song, nhi~u khi 9 thuc dan tQChi~ndi~n, nhung n6 khong th~ hi~n mQt cach th~t m~nh me tinh than dan tQc D6
la khi ca nhan c6 9 thuc giu gIn ban sfic van hoa cua dan tQCminh nhu anm~c, xay dt;rngnha a,tht;rchi~n cac nghi l~ tOn giao
C6 th~ n6i cling vai 9 thuc dan tQC,tinh than dan tQCla yeu t6 tam 19quantrQng d6i vai vi~c ton t~i va phat tri~n cua mQt dan tQc Hai yeu to nay c6 th~dUQ'cxem nhu nhUng thanh t6 trung tam trong s6 cac d~c di~m tam 19 cuamQt dan tQc N6 la mQt co sa quan trQng d~ cac thanh vien luon hUOOgv~dan tQc mInh, gfin b6 vai dan tQCmlnh va d6ng g6p cho st;rphat tri~n cua dantoc mlnh
CHUONG IV TRI GIAc DAN TOC
I KHAI NI~M TRI GIAc DAN TQC
Tri gac la mQt khia c~nh tam 19 quan trQng trong quan h~ giua cac thanhvien trong cQng dong dan tQCva giua cac dan tQCvai nhau Tri giac dan tQCc6 anh huang 100 den st;rhlnh thanh va phat tri~n nh~n thuc, tlnh cam, thai dQ
va cach lIng xu giua dan tQCnay v6i mQt dan tQCkhac hay ph~m vi cua dantQCd6
Tri giac dan tQCla mQt hinh thuc cua tri giac xa hQi N6 khac vai cac hlnhthuc tri gac xa hQi khac a ch6 chung ta xem d~ng tri giac nay tren co sanhfulg d~c thli cua nh6m dan tQc Khai ni~m tri giac xa hQi duQ'cnha tam 19
hQc ngub'i My G Bruner dua ra vao nam 1947 d~ giai thich cho tinh qui dinh
xa hQi cua tri giac va st;rkhac bi~t v~ doi tuqng tri giac Tri giac xa hQi khacv6i tri giac v~t th~ ach6 d6i tuqng cua tri giac xa hQi la tht;rcth~ tich ct;rc,c6tlnh cam va thai dQ rieng (D6 Thanh Huang, 1996).
Tri giac dan t¢c La sf! carn nhfJn, hilu hie!, danh gia cua rn¢t dan t¢c vi dan t¢c khac.
Khac v6i tri giac xa hQi n6i chung, d6i tuqng cua tri giac dan tQCc6 th~ lacac thanh vien khac trong cQng dong dan tQC,c6 th~ la mQt dan tQCkhac
, , K ,• :'., , " "",
II NHUNG YEU TO ANH HVdNG TdI TRI GIAC DAN TOC
Trang 231 Van hoa, moi tnfC1ngsong
Ket qua nghien CUll cua m(>tso nha tam 19 hQc nu6'c ngoai cho thay moitrucmg song co anh hUOnglOOdentri giac dan t(>c
2 Tri giac dan t9c - tri giac xa h9i
Khi tlm hi~u tri giac dan t(>cv6'i tl! cach la m(>tdC;lngcua tri giac xa h(>ithl
no lC;lichiu anh hUOngcua nhi~u yeu to khac
Tri giac dan t(>cdli giua cac thanh vien trong m(>tc(>ng dong dan t(>chay
giua cac nhom dan t(>cv6'i nhau thl an tuqng ban ddu d~u co anh hUOng100
doi tUQl1ggiao tiep
Trong tri giac dan t(>c chung ta luon co g~ng hlnh thanh nen m(>t bi~utUQl1gv~ doi tUQl1gtri gac Do la nhitng diflctrung v~ doi tUQl1gd~ chung ta
co th~ hi~u va danh gia dugc v~ doi tUQl1gdo Sl! hlnh thanh bi~u tUQl1gtri
giac phl;l thu(>c va cac yeu to nhu : kinh nghi¢m bdn than, mong muon cua
chu thl, bOl cdnh tri giac.
III NHUNG NGHIEN coo BVOC DAD VB TRI GIAc DAN TOC d
NVOCTA
Trong may nam qua Vi¢n Tam 19 hQc da tien hanh m(>t so d~ tai nghienCUll cap Nha nu6'c v~ tam 19 dan t(>c.Do la nhitng nghien CUll v~ tam 19 dant(>ctC;liTay Nguyen, Tay Nam B(>(dong b~ng song Ci':ruLong) va Tay B~c.Tri giac dan t(>cla m(>t trong nhitng n(>idung chfnh dugc nghien CUll trongcac de tai nay D~ tlm hi~u v~ tri giac giua cac dan t(>ca ba khu vl!c tren,chung toi da khao sat v~ cac khfa cC;lnh: mucd(> hi~u biet cua cac dan t(>cv~nhau, sl! danh gia cua cac dan t(>cv~ nhau Ket qua nghien CUll thu dugc nhusau:
La m(>tkhu Vl!c co nhi~u dan t(>ccling nhau sinh song, nen tri giac giuacac dan t(>cco 9 nghia quan trQng No phan anh sl! hi~u biet va danh gia cuacac dan t(>cv~ nhau Tren cOsa do dan t6'i hgp tac trong trong san xuat vacu(>csong giua cac dan t(>c,cling nhu sl! co ket giua cac dan t(>ctrong dC;ligiadlnh cac dan t(>cVi¢t Nam
Tu nhitng phan tfch so li¢u di~u tra cho thay muc d(>hi~u cua cac dan t(>cv~ nhau akhu vl!c Tay Nguyen la kha thap Dan t(>cKinh dugc cac dan t(>cthi~u so hi~u biet tot hon cac dan t(>cthi~u so Cac dan t(>c thi~u so di cudugc cac dan t(>chi~u biet it hon cac dan t(>ckhac
Trang 24Nghien CUll ve tri giac gifIa cac dan tqc (jkhu Vl!cTay Nam Bq chung Wi da tim hi~u ve danh gia, hilu bilt cua 4 ddn tQc Kinh, Kh(J me, Hoa, Cham ve'
s6ng xen ke vcri nhau kha cao (cao hon cac khu vl!c Tay Nguyen va Tay
B~c), song cac dan tqc chu yeu giao tiep trong cqng d6ng dan tqc minh (ma chu yeu trong cqng d6ng dong hQ cua minh, cqng d6ng cu dan) Giao tiep gifIa cac dan tqc v6'i nhau (jmrrc dq thap Day la mqt nguyen nhan ca ban ly giai cho sl! h~n che ve tri giac giUa cac dan tqc (jkhu vl!c d6ng btmg song
Clm Long cac dan tqc hi~u biet ve nhau con rat khiem ton.
3 lri giac ghla cac dan tQcd lay Bac
Tay B~c la khu vl!c da d~ng ve thanh phan dan tqc Day la nai cu tm cua hon 20 dan tqc anh em dUQ'cnh~n biet chinh thrrc thuqc 7 nhom ngon ngfI khac nhau : 1) Nhom ngon ngfI Tay- Thai (co cac dan tqc Thai, Lao, Ll!, Tay,
Nung, Cao Lan), Giay, Bo Y, Pu Na, Thuy) 2) Nhom ngon ngfI Man - Kha
me (co cac dan tqc Mang, Khang, Xinh Mun, Kha Mu, Bru - Van Kieu, d
Du) 3) Nhom ngon ngfI Hmong - Dao (co cac dan tqc H'mong, Dao, Pa Then, Tong) 4) Nhom ngon ngfI Vi~t - MUOng(co cac dan tqc Vi~t, MuOng, Nung (Th6), Chili) 5) Nhom ngon ngfI Han (co cac dan tqc Hoa, San Diu, San Chi, Tu di) 6) Nhom ngon ngfI T~ng - Mien (co cac dan tqc La La, Phu
La, Ha Nhi, Si La, La Hu, Cong) 7) Nhom ngon ngfI Ka dai (co cac dan tqc
Pu Peo, Co Lao, La Chi, La Ha) Sl! da d~ng nay dan den sl! da d~ng van hoa
dang t6n t~i(jvilng Tay B~c
Canh quan phan bo tqc nguoi (jvilng Tay Bilc nhu sau:
- Vung thung lUng, ven chdn nui, nai co dia hinh tuong doi btmg ph~ng la
dia ban cU tm cua cac tqc ngum thuqc ngon ngfI Tay - Thai, Vi~t - MuOng,
canh tac ruqng nucrc Ia ngu6n song chinh Trong hai nhom ngon ngfI nay,
va Lai Chau
- V ung giita va vung cao la dia ban cu tm cua cua cac tqc nguoi thuqc
ngon ngfI Man - Khmer, Hmong - Dao, va T~ng - Mien NhfIng dan tqc nay
chu yeu canh tac nuong ray, d6ng thoi lam ruqng nucrc ho~c ruqng b~c thang
(jnhfIng nai co th~ Cho den nay, ban van la ca cau xa hqi truyen thong conduQ'c duy trio Dong hQ va quan h~ dong hQ con ben ch~t, dong vai tro chi
ph6i trong nhieu Iinh Vl!c doi song xa hqi, tieu bi~u nhat la tqc nguoi
Hmong
Mqt d~c di~m d~ nh~n thay (jvung Tay Bilc la co sl! xam nh~p Ian nhau
cua cac nhom dan tqc trong cung mqt lanh th6, nhung l~i thuOng noi cac
tieng noi khong co quan h~ gi v6'i nhau Dieu nay hoan toan khac v6'i tinh
hinh vilng cao Trung Bq, neJima m6i nhom ngon ngfI dan tqc chiem crr lanh
Trang 25th6 rieng Day chinh la mQt kh6 khan hi¢n hfru khi muon thl!c hi¢n cacchuong trinh phat tri~n vling c6 sl! tham gia cua mQi nguai dan, ma hQ h;lia
trong hoan dmh da dc;mgve van hoa va ngon ngi!
D~ tim hi~u sl! tri giac cua cac dan tQc ve nhau chung Wi dfi d~t cau hoi :
" Qua tilp xuc hang ngay, ong ba thay nguOi cua dan t¢c new La than thi¢n
la than thi¢n nh~t Tuy nhien, ty l¢ nay cao nh~t cling chi gan 80% Da so cacdan tQc deu danh gia sl! than thi¢n cua chinh dan tQc minh a mli'c dQ tren
50%. sa di cac dan tQc danh gia ve dan tQc minh cao nh~t la do nhfrngnguyen nhan C(1ban sau :
Nhu dfi phan tich atren, cac dan tQc chu yeu giao tiep v6i nguai cua dantQc minh Nhieu thon ban chi c6 mQt dan tQc thi~u so sinh song Do v~y,hang ngay hQ chi tiep xuc v6i chinh dan tQc cua minh, it c6 dieu ki¢n giaolUll v6i cac dan tQc khac Vi khong gian giao tiep chu yeu cua cac dan tQc laban lang cua mlnh Trong ban lang cac dan tQc l~i giao tiep nhieu hon v6inhfrng nguai cling dong hQ
Qua mQt so y kien cua nguai dan ta th~y cac dan tQc danh gia dan tQcminh than thi¢n hon cac dan tQc khac la vi hQ cho la cling tieng n6i, clingphong tl;lc,t~p quan 00 v~y, d~ hi~u nhau hon, d~ gan nhau hon
Cac dan tQc thi~u so danh gia ve sl! than thi¢n cua cac dan tQc thi~u sokhac amli'c dQ r~y th~p So v6i cac dan tQc thi~u so, dan tQc Kinh duqc danhgia cao hon Khi mli'c dQ giao tiep h~n che thi cac dan tQc kh6 co dieu ki¢nd~ hi~u biet ve nhau
TINH CACH DAN TOC
I KHAI NI~M VA NHONG NGHIEN cOD VB TINH CACH DAN TOC
1 Khai ni~m
Tinh cach dan tQc la mQt trong nhfrng v~n de C(1ban trong nghien CUuvetam ly dan tQc Day la v~n de phli'c t~p va kh6 khan doi v6i cac nha nghiencUu N6i ve v~n de nay Gannhiep viet: " Tinh cach cua cac dan tQc, tu tuang
va van hoa la cai gi d6 "r~t khon kheo" Khi ta biet duqc anh ta la ai va khid6 muon gQi anh ta bang tu nao d6 ma ta cam th~y r~t kh6 thi thuang n6i t6icai chung nh~t khong chi doi v6i anh ta, ma chung cho ca dan tQc(Gannhiep,1988) Nhu v~y, tinh cach dan tQc la cai chung, va tieu bi~u chomQt dan tQc
Theo nha tam ly hQc dan tQc Nga T.G Stefanenko (2003) cho rang, tinhcach dan tQc bi qui dinh bai cac nguyen uie sau: