Nhm chung cac c6ng trmh nghi~n cUll de c~p den nhieu v~n de: giro thi~unhfing kien thuc chung ve CfCP; khai thac nhfing bai h9C kinh nghi~m ve phattri~n CTCP tr~n the giro; phfin tfch nh
Trang 1VI~N KHOA HOC xA HOI VI~T NAM
.Vl¢N KINH TR VI~T NAM
DE TAl KHOA HQC CAP BQ
Trang 29 TS Nguyen Duc Ki~n
10 TS TrAn Tien CuO'ng
11 PGS.TS Quach Duc Phap
12 TS Ng6 Van Khoa
13 PGS.TS Nguyen Danh S<m
14 PGS.TS Nguyen Kim Bao
Vi¢n Kinh te Vi¢t Nam-Chu nhi¢m de taiVi¢n Kinh te Vi¢t Nam
Vi¢n Kinh te Vi¢t NamVi¢n Kinh te Vi¢t NamVi¢n Kinh te Vi¢t Nam- Thu ky HC de taiHqc vi¢n Chinh tri-HC QG HCM
Hqc vi¢n Chinh tri-HC QG HCMHqc vi¢n CT-HCQG HCM-Thuky de taiVan phong Qu6c hQi
Vi¢n Nghi~n coo qUID ly kinh te TV
Vi¢n Khoa hqc tai chfnhVi¢n Khoa hqc tai chinhVi¢n Nghi~n coo MT va PTBV vimg Brtc B¢Vi¢n Nghi~n coo Trung Qu6c
Ngoai ra, de tai cOnduqc s1;1'c¢ng mc cua mQt s6 can bQVi¢n Kinh te lP.H6 ChiMinh, Khoa Kinh te - D~ hqc CAnTho, saKe ho~ch va DAutu 1P. H6 Chi Minh, sa
Ke ho~ch va DAutu Thanh Hoa va mQts6 co quan, doanh nghi¢pbcac dia phuang.Ban chu nhi¢m de tai xin duqc bay to long biet <m sAu srtc den cac thanhvi~n dfi tham gia de tai, viet cac chuy~n de khoa hqc va cac vi¢n nghi~n coo, cac
co quan, doanh nghi¢p dfi cQng tac, t~o dieu ki¢n giup dO'de Ban chu nhi¢m hoanthanh de tai nghi~n coo D~c bi¢t, Ban chu nhi¢m de tai xin trAn trqng cam an
OS TS D6 Ho~i Nam - Chu tich Vi¢n Khoa hqc xfi hQi Vi¢t Nam dfi chi d~o,dinh huang nQi dung nghi~n coo cua de tai; cam <mBan QUID ly khoa hqc, BanK€ ho~ch- Tai chfnh - Vi¢n KHXN Vi¢t Nam va nh~t la Ban lanh d~o Vi¢n Kinh
te Vi¢t Nam, cac phong chuc nang cua Vi¢n trong vai tro quan ly dfi t~o dieuki¢n thu~n lqi cho vi¢c trien khai th1;1'Chi¢n de tai va cac nha khoa hqc dfi thamgia d6ng g6p nhieu y kien quy bau ve n¢i dung khoa hQc cua de tai
Xin trAn trqng cam <m!
Trang 3MODAU1- St! can thiet va y nghia cua de tai
Sau hon hai th~p kY th\lc hi~n d6i m6i theo dUOng 16i cua Dang, nSn kinh t8nu6c ta da th\lc hi~n chuySn d6i tir thS ch8 kinh t8 k8 ho~ch hoa t~p trung, quanlieu bao c&p sang thS ch8 kinh t8 thi truOng dinh huang xa hQi chu nghTa Tuy - -nhien, qua trinh xay d\lllg thS ch8 kinh t8 thi truOng dinh huang xa hQi chu nghia
a nu6c ta m6i chi la nhiing bu6c di thuQc giai do~ ddu Tren th\lc t8, qua trinhxay d\lllg thS ch8 kinh t8 thi truOng djnh huang xa hQi chu nghia con nhiSu vi~cdoi hoi cdn phai ti8p t\lC di sau nghien Clm va dS ra giai phap Xu&t phat tir th\lCtiSn, D~i hQi Toan qu6c ldn thu x cua Dang xac dinh phuong cham phat triSn
kinh t8 c6 phdn: "Daanh nghi¢p c6phiin ngay cang philt triln, tra thanh hinh thue kinh te'ph6 bien, thue ddy xti hr)i hail san xuat kinh daanh va sa hfiu" (Van
ki~n D(;iih¢i D(;iibi~u toan qu6c Ian thu X, Nxb CfQG HN 2006, tr 83)* nhfunti8p t\lC hoan thi~n thS ch8 kinh t8 thi truOng dinh huang xa hQi chu nghia, thucdAy nSn kinh t8 phat triSn nhanh, hi~u qua, bSn viing, hQinh~p kinh t8 qu6c t8
thanh cong, th\lc hi~n thfu1g 19i m\lc tieu: Dan giizu, nuac mq,nh, XG h9i cong
b{mg, dan chit van minh, xay d\lllg va bao vS viing ch~c T6 qu6c Vi~t Nam xa
h9i chu nghia V~y th8 nao la kinh t8 c6 phdn, ban ch&t,vai tro cua no cua d6i v6iphat triSn kinh t8 thi truOng a Vi~t Nam? Kinh t8 c6 phdn, ch8 d9 c6 phdn la gi?chUng co rn6i quan h~ nhu th8 nao v6i v&ndS thanh phdn kinh t8, v6i ch8 dQsa hfrunoi chung.v.v? hi~n dang la nhfing v&ndS chua th\lCS\l sang to, cdn co nhfing nghienCUunhfun ti8p 1\lc thuc dAy l\lc lugng san xu&tphat triSn va hoan thi~n quan h~ sanxu&ttrong nSn kinh t8 thi truOng dinh hu6ng xa hQi chu nghIa aVi~t Nam Xu&tphat
tir yeu cdu do, dS ill: "M9t s6 win ilJ ly lu4n va th1!c din vJ kinh ticd ph{m a Vi?t Nam trang giai ilar;znhi?n nay" dugc ch9n lam dS ill nghien Clm.
2- Tlnh hlnh nghien cUu de tai
Kinh te c6 phAn, nhat la cac cong ty c6(CfCP) phAn da: hlnh thanh tu the kythu XVI t(;iicac nuac Tay Au va phat tri~n tu d6, cho den dAu the ky xx trb
thanh ph6 bien trong cac nuac c6 nen kinh te thi truemg CfCP la hlnh thuc t6
Trang 4chuc kinh doanh hi~u qua trong vi~c huy d<>ng,t~p trung cac ngu6n v6n thu<>csahfru tu nh~n thanh ngu6n v6n xii h<>i,thuc d~y xii h<>ihoa san xu~t, dap ll'ng yeucau phat trien nhanh ch6ng cua h;rc luqng san xu~t, khoa hQc c6ng ngh~.v.v ,lam cho quan h~ san xu~t phil hqp voi h;rcluqng san xu~t Chinh VI v~y ma tu l~u,
crcp dii thu hut sl! quan t~m cua cac nha nghien coo cling nhu cac nha ho~chdinh chinh sach
Sinh thai, C Mac va Ph Angghen khi nghien coo chu nghia tu ban tronggiai do~n tl! do c~ tranh cling dii danh sl! chu y nghien coo cac crcp va che d<>
cd phan Trong b<>Tu ban (t~p 3, quyen 3 phfin 10), C Mac dii chi ra vai tro cua
crcp tren nhieu phuong di~n: trong tich t~ va t~p trung v6n cho phat trien ll!cluqng san xu~t, xii h¢i hoa san xu~t, trong vi~c tach quyen sa hfru vro quyen sird~ng, trong vi~c chuyen nguai lao d¢ng rieng Ie thanh nguai lac d¢ng lien hi~p,
la diem qua d¢ t~t yeu de tu ban l~ chuyen thanh sa hfru cua nhiing nguai sanxuat lien hi~p, thanh sa hfru xii h¢i trlfc tiep v.v
Tren the giro, m¢t s6 c6ng trlnh nghien coo nhu: "Ly thuyet vi eong ty "(cua
Curwen, London 1976), "Cong ty di?e quyin va phap lw;U My" (cua Mozolin
Khavina S M 1999) v.v Cac cong trlnh nghien coo tren de c~p den nhieu n¢idung, trong d6 dang chu y la vi~c giro thi~u nhiing d~c diem cua cac lo~i hlnhkinh te h6n hqp cua crcp trong nen kinh te thi truang, cac quy trlnh v~n hanhtrong nen kinh te thi truang va phfin 160 nhiing nghien coo nay deu hU6ng vaomuc dich ll'ng d~ng nham x~y dlfDg the che lu~t phap cho ho~t d¢ng cua c6ng ty
cd phan va kinh te cd phAn
Cac c6ng trlnh dang chu y khac la cua cac hQc gia Trung Qu6c nhu: "C he'
hinh thanh, d{ie trung va ehue niing eua ehe'di? uy qUYefZtai san phap nhan hi¢n
(cua Chu Phuong Sinh, 2003) v.v Nhln chung cac cong trlnh nghien coo t~p
Trang 5trung ve cai cach doanh nghi~p nha nuac(DNNN), c6 phAn hoa DNNN, phat tri~ncac Xl nghi~p hucmg tran; lam r6 nhfing d~c di~m cua Xl nghi~p hi~n d~i, xu thev~n dQng va phat tri~n cia chung va nh~t la nghi~n CUllcac doanh nghi~p c6 phAntr~n the giai va v~n dl;lng VaGTrung Qu6c.
_ T~i Vi~t Nam, co kha nhieu c6ng trmh nghi~n CUll duqc c6ng b6, nhu:
(Nxb KHXH, 1991), "c6 phdn hoa doanh nghi¢p nha nl,(dCIy Iu~n, kinh nghi¢m
t~p the'va kinh te' t~p the'trong ne'n kinh te'thj tntimg" (Nxb CfQG, HN, 2006)
v.v Nhm chung cac c6ng trmh nghi~n cUll de c~p den nhieu v~n de: giro thi~unhfing kien thuc chung ve CfCP; khai thac nhfing bai h9C kinh nghi~m ve phattri~n CTCP tr~n the giro; phfin tfch nhfing hlnh thuc kinh te c6 phAn; stlp xep d6imai, c6 phAn hoa cac doanh nghi~p nha nuac, phat tri~n cac lo~i hlnh hqp tac xfi(HTX) dVa tr~n che dQ c6 phAn dap dng y~u cau cua kinh te thi truang v.v Ngoai ra con co nhieu cac bai nghi~n CUlldang tr~n cac bao, t~p cm chuy~nnganh ve chu de tr~n
M~c du dfi co nhieu c6ng trlnh nghi~n cUll ve CfCP, HTX c6 phAn va cacvAnde li~n quan, nhung chua co c6ng trlnh nghi~n cUll nao tra 1mtrvc tiep vAndekinh te c6 phAn nhu the nao va phat tri~n kinh te c6 phAnC1Vi~t Nam ra sao, cAnnhfing giai phap gi de thuc day phat tri~n kinh te c6 phAn trong dieu ki~n hi~nnay Vi the, hi~n chua co c6ng trlnh nghi~n cUll nao trung l~p vro de tai nghi~ncUll nay
1- D6i tuQ'rig,ID1;IC dich va ph~m vi nghien CUu cua de tai
De tai xac dinh d6i tuqng nghi~n cUll la vAn de kinh te c6 phAnC1Vi~t Namhi~n nay
Ml;lCdfch va ph~m vi nghi~n CUllcua de tai la:
- Lam r6 mQt s6 vAn de 19 lu~ va thvc tien ve kinh te c6 phAn trong nenkinh te thi truang
Trang 6- N~u t6ng quan va nhihlg kinh nghi¢m phat tri~n kinh t~ c6 phftn tr~n th~gi6i (c6 phtin hoa DNNN va phat tri~n HTX), chu y kinh nghiem cua TrungQu6c.
- Khai quat, danh gia tlnh hlnh phat tri~n kinh t~ c6 phftn b Vi¢t Nam - chuy~u la tu qua trlnh c6 phtin hoa DNNN va phcit tri~n HTX xli c6 phtin nhfing namgtin day, rut ra nhihlg thanh c6ng, t6n tt;\iva nguy~n nhan cua tlnh hlnh
- D~ xuat m¢t s6 quan di~m, m\lc ti~u phat tri~n kinh t~ c6 ph~ ~.Yiet Nam
rvwll,
va giai phap dAy mt;\nhc6 phtin hoa DNNN, xay dl!I1gcac HTX ki~u v'dap Ung y~uctiu n~n kinh t~ thi truO'ng dinh hU6'ngxli h¢i chu nghla va h¢i nh~p qu6c t~
3- NQidung nghien CUD de tai
D~ th1;TChien m\lc ti~u nghi~n cUll, d~ tm th1;Tchien cac n¢i dung:
- Nghi~n CUllm¢t s6 van d~ ly lu~n va th1;Tcti~n v~ kinh t~ c6 phtin tr~n th~gi6i
- Nghi~n CUllth1;Tctrt;tng phat tri~n kinh t~ c6 phtin b Viet Nam - chu y~u la
qua trlnh c6 phtin hoa DNNN va phat tri~n HTX c6 phtin
- Nghi~n CUlld~ xuat m¢t s6 quan di~m, diM hU6'ng phat tri~n kinh t~ c6
phtin b Viet Nam va giai phap, ki~n nghi nh~m dAy mt;tnh c6 phtin hoa DNNN va
phat tri~n HTX, g6p phtin thuc dAy phat tri~n kinh t~ c6 phtin phil hQ'p v6i giaidOt;\nhien nay
4- each tiep c~n va phuong phap nghien CUD
each tie'p c~n:
D~ tai si'r d\lng cach ti~p c~n lich si'r, logic, phuong phap lu~ nghi~n CUllcua Kinh t~ chinh tri Mac xit va ti~p c~ phat tri~n b~n vihlg
PhuO'ng phap nghien cUu
D~ tai si'r d\lng phuong phap lu~n duy v~t bi~n chUng, lich si'r, logic, t6nghQ'p,so sanh, khao sat th1;Tct~, thao lu~n va phong van sau doanh nghiep
Trang 75- Y nghia khoa hQc cua de tai
D~ tm c6 9 nghla 19 lu~ va thl;lctien thi!t thl;lcthe hi~n a khfa c~h: g6p phAnlam ro ban ch~t, vai tro cua kinh t! cd phart trong n~n kiIih t!; kinh nghi~m phat trien kinh t! cd phart - nh~t la cd phart DNNN va phat trien HTX a m¢t s6 qu6c gia tren th! giOi; thl;lctrl;lngphat trien kinh t! cd phart a Vi~t Nam nhiing.· nam gAn dAy; dua ra nhiing quan diem, phucmg huang, giiH phap va ki!n nghj nhAmthuc d~y phat trien kinh t! cd phart a Vi~t Nam phil hgp vOiyeu cAuhi~n nay K€t qua nghien coo cua d~ tm se g6p phart lam phong phu them nh~n thuc 19
lu~ va thl;lctien v~ kinh t! cd phart trong n~n kinh t! thi truang, cung c~p them lu~ cu cho vi~c dinh dl;lngxu huang v~n d¢ng cua quan h~ sa hiiu, cua cac thanh phAnkinh t! va vi~c hoan thi~n quan h~ slm xu~t theo dinh huang XHCN a nuac
ta Do d6 d~ tai la tai li~u tham khao hiiu ich d6i vOi cac co quan hOl;lCh dinh chinh sach phat trien kinh t! xa h¢i, cac nha nghien coo va nhiing ngum quan tAmd!n kinh t€ c6 phAn a Vi~t Nam.
Trang 8MOT 86 V AN DE LY LUAN V A THue TI~N
I CAC QUAN DIEM LY THUYET VE KINH TE CO PHAN
1- Quan di~m Mac- Lenin ve kinh te c6 phAn
Trong tac pham kinh di~m, C.Mac chi ra r[Lngcac crcp ra dOi la sl! manhnha cua mQt hlnh thuc slm xuat mill, se dua den vi~c l~p ra che dQ dQc quy~n vadua den sl! can thi~p cua nha nuoc tu san Khi xuat hi~n cac crcp thl Ian dau tientrong Itch sir cua phuong thuc san xuat tu ban chu nghia dii lam cho quy~n so hfiu
tu ban tach rai voi chuc nfmg cua tu ban trong qua trlnh tai san xuat thl!c te
Sl! xuat hi~n ca~ xi nghi~p c6 phan trong chu nghia tu ban la ti~n d~ d~ thutieu tu ban vill tu cach la so hfiu tu nhan 0 ngay trong ,nhUng giill h~n cua banthan phuong thuc san xuat tu ban chu nghia cac crcp la di~m qua dQ d~ bien tat
ca nhfing chuc nang cua qua trlnh tai san xuat hi~n can gfu11i~n vill quy~n so hfiu
tu ban don gian thanh nhUng chuc nang cua nhfing nguOi san xuat lien hi~p, mc lathanh nhfing chuc nang xii hQi crcp ra dOi Ia sl! thu tieu phuong thuc san xuat tuban ngay trong long phuong thuc san xuat tu ban chu nghia ddo, xuat hi~n mfiuthufin tl! no l~i thu tieu no va dfiy chinh la giai do~ qua dQ sang mQt phuong thucsan xuat moi: " mQt phuong thuc san xuat moi phiii nay ra va phat tri~n tren co sOrnQt phuong thuc san xuat Cll"l
Trong qua trlnh phat tri~n Itch sir cua chu nghia tu ban, do nhfing di~u chinhthich nghi d~ bao v~ lqi ich cua giai cap tu san, c6 gllng duy trl sl! t6n t~i cua chunghia tu ban nen khuynh huang hlnh thanh nhfing xi nghi~p c6 phfin tu ban t~pth~ ngay cang tro nen ph6 bien
Trang 9Trong cac tac pham cua Lenin, v~ de kinh te c6 phful ding tiep wc dUQ'cb~m den Di~m d~c bi~t cua Lenin trong ly lu~n ve kinh te c6 phfin la nh~n r~tm~mh vai tro cua kinh te tu ban nha nUDc- hinh thuc c6 phfin gifi'a nha nUDcchuyen chinh vo san vOi cac cong ty tu ban tu nhan Trong chinh sach kinh temDi, co chb Lenin nh~n m~, nha nUDCXo - viet chi n~m khoang 25% c6 phfin
la co th~ chi ph6i duQ'c cac c6 dong tu nhan khac trong cac xi nghi~p thuQc thanhphful kinh te tu ban nha nuDc
MQt lu~n di~m dang hruy cua V.I Lenin nhiing nam 20 cua the ky xx vekinh te c6 phfin - cac hQ'ptac xa th~ hi~n trong tac pham " ban ve che dQ hQ'ptacxa" la: " DUDichu nghia tu ban tu nhan, xi nghi~p hQ'ptac xa khac vOi xi nghi~p
tu ban chu nghia, cling nhU xi nghi~p t~p th~ khac vOi xi nghi~p tu nhan DUDichu nghia tu ban nha nUDc, xi nghi~p hQ'ptac xa khac vOi xi nghi~p tu ban nhanUDc,truDChet bchb no la xi nghi~p tu nhan, sau nfi'a Ia bchb no la xi nghi~p t~pth~ DUDiche dQ hi~n nay cua chung ta, xi nghi~p hQ'ptac xa khac vOi xi nghi~p
tu ban tu nhan, b chb no Ia xi nghi~p t~p th~, nhung no khong khac xi nghjep xahQi chu nghia neu mieng d~t tren do duQ'cxay dt;tng va nhiing tu li~u san xu~t deuthuQCve nha nUDc,nghia la ve giai c~p cong nhan"z
2- Cae quan di~m ly thuyet hi¢n d~i ve kinh t€e6 phan
Da co nhi@ucach ti@pc~n khac nhau trong nghien Clm v@CTCP Theo quandiSm cua kinh t@chinh tri mac xit thi kinh t@c6 phftn (cac c6ng ty c6 ph~n) do lahinh thai v~n dQng cua tu ban; trong quan diSm cua ly thuy@tTan c6 diSn v6i cacd~i biSu nhu: I.Sumpeter, F.Hayek, L.Miser thi cac c6ng ty c6 ph~n la S\I
chuySn hoa d~n dftn hinh thuc kinh doanh Con trong ly thuySt cua truemg phaikinh tS hQc thS chS cua L.Minza, L.Berly, P Drucker va D.K Gaibreit thi kinh tSc6 ph~n la S\I thay d6i cua quan h~ kinh tS xa hQi TBCN du6i tac dQng cua KH-
Trang 10CN Tuang tv nhu v~y, trong Iy thuySt thS chS m6i cua R.Couse, J,kinh tS c6phftn la van dS diSu tiSt hanh chinh va tu nhan dS t6i thiSu hoa chi phi xli hQi cuaquan h~ hQ'Pdang Ngoai ra cling co cac quan diSm vS sa hfru trong kinh tS c6phftn nhu cua C.V.Voronhin, LO.Ivanov, J.R.Kochevrin, van dS tu nhan hoatrong cac tac phfun cua L.LAbalkin, Ianos.Komai, cac cong ty c6 phftn chinh la.biSu hi~n cua sv thay d6i sa hiiu tu ban du6i tac dQng cua KH-CN.
Ngay nay, te;t.inhieu nuac tren the gim, vi~c phan bi~t dmh me;t.chgifra c6ng
ty cd phan va kinh te cd phan kh6ng duQ'cd~t thanh van de, nhat la 0 cac nuacphat tri~n Olc nha kinh te va cac nha qulm tq coi m6 hlnh c6ng ty cd phan lamQt hlnh thuc duong nhien trong cac hlnh thuc td chuc san xuat khac nhau cuanen kinh te thi truOng VI the, d6i vm hQ, van de mau ch6t la lam the nao d~ m6hlnh d6 tiep t\lc phat tri~n, t6n te;t.iva dem le;t.ihi~u qua ma th6i
2.1 Quan diim vi' kinh te'c6 phan t{li cae nlluc co ni'n kinh te'chuyin d6i thUf)ekhong gian Lien Xo cii va Dong Au
• Quan diim cua cae nha kinh te'Nga
C6ng ty cd phan - mQt hlnh thuc bi~u hi~n cua kinh te cd phan, xu&t hi~ntrong giai doe;t.llphat triSn cua tai san xu&t, khi nang Ivc KH-CN, tv do ddn chulam cho t~p trung kh6i luqng Ian v6n tiSn t~tranen cftn thiSt
ve sO hfru c6 phftn: d6la kSt qua tat ySu cua qua trinh phat triSn sa hiiu tunhan, khi quy IDa san xu&t, trinh dQ KH-CN, h~ th6ng t6 chuc tai chinh tc;tOradiSu ki~n dS t6 chuc san xu&t du6i hinh thuc hoan toan m6i dva tren co siJtham,gia tv nguy~n cua cac c6 dong
• Quan diim eua cae nha nghien eitu Trung va Dong Au ma tieu biiu la eua 1.Kornai
Trang 11I Kornai cho rAng: kinh te cd phAn hay C\l the la v~ s6 hihI cd phAn la mQtphAn trong h~ th6ng cac ly lu~ v~ kinh te va tu nhan hoa; sl! xua:t hi~n cua s6hihI cd phAn phai la ket qua cua Sl!tien hoa ta:t yeu cua vi~c kinh doanh theo l6i
tu nhan- vi~c tC;lora rnQt n~n m6ng thiet yeu va cua vi~c ki~n toan rnQt thi truanghOC;ltdQng lanh rnC;lnh.Nhu v~y, theo quan diern cua LKomai: kinh te'cdphdn th¥c chat ding la hinh thuc bilu hi¢n cua sa hi1u tu nhan, khi sa hi1u tu nhdn phat triln den trinh d¢ nhat dinh thi tat yeu t¥ no doi hdi s¥ hinh thanh va phat
phdi phat triln kinh te'tu nhan va ton trflng s¥ phat triln cua sa hi1u tu nhan I.
triln cua kinh te'tu nhan quyet dinh.
2.2 Quan diim ve' kinh tt cd phiin eua cae nha nghien elru Trung Quae
C6 the khai quat quan diem cua cac hflC gid Trung Quoc vl che'd¢ cdphtin
bao gom nhUng van d~caban la:
Thu nhat, che dQ cd phAn la rnQt td hqp cac hinh thuc td chuc san xuat kinh
doanh mang tfnh cd phAn da dC;lllg,doanh nghi~p cd phAn chi Ia rnQt trong cachinh thuc cua che dQ cd phAn;
Thu hai, vi~c thl!c hi~n cau truc s6 hihI trong che dQ cd phAn cAn thl!c hi~n
theo huang da dC;lng;
Thu ba, che dQ cd phAn Ia khai ni~m de phan bi~t v6i che dQ tu nhan ca v~
sa hihI cling nhu cach thuc td chuc san xuat kinh doanh tren thl!c te;
Thu tu, che dQ cd phAn c6 vai tro het suc quan trQng trong vi~c giai quyetcac van d~ nhu: cai cach doanh nghi~p nha nuoc, giai quyet c6ng an vi~c lam,nang dAn Sl!giau c6 cua dan cu
Trang 12Khac vm cac nuac chuyen d6i cling nhu Trung Qu6c, a do, cac nha nghien
CUll phAn nao danh nb Il!C de dinh hlnh khu Vl!c kinh t€ c6 phAn la gi ho~c cautruc cua no g6m nhUng yeu t6 t6 thanh nhu the nao; cac nha nghien CUll kinh tet(;licac nuac phat trien khong cho day la van de cAn phai ban, VI cong ty c6 phAn,cac hlnh thuc t6 chuc san xuat kinh doanh tu nhAn khac la d~c diem ducmg nhien cua kinh t€ thi truemg nhu m¢t Sl!tat y€u
2.4. M9t so nhf:inxet vi quan ni¢m kinh te' cdphan
sO'hftu thich itng vm sif phat triln cua lifc luqng san xuat, khoa hf/c, c6ng ngh¢ trong ne'n kinh te'thi truifng.
Thit hai, kinh te' cd phan la mQt Sif phat triln tat yeu trong ne'n kinh te'thi trumzg nhung vi¢c wJn dlf-ng kinh te' cd phan l{li phlf- thuQc vao die'u ki¢n hoan canh cua m6i qu6c gia.
Kinh te hqp tac xii la m¢t d(;lngcua kinh t€ c6 phAn Lieh sir hlnh thanh hqptac xii khoang tren 200 nam tra l(;lidAy
Trang 131.3 Mt)t so nht;in xet chinh ve' sf! hinh thanh va phtit triln cua kinh te' cO phtin tren the' gi6i nhzt sau:
va la nhu cftu t~t y€u khach quan, kh6ng ph~ thu¢c vao y chi chu quan
luqng nhc>, m6i lien k€t h~n hyp trong ph~m vi nh~t dinh, theo thill gian kh6ng chitru6ng thanh Umg v~ luqng ma con co nhiing thay d6i v~ ch~t
Th{( ba: S\Tra dill va phat tri~n cua kinh t€ c6 phftn gan li~n vai sv phat
tri~n-cua l\Tcluqng slm xu~t, tri~n-cua khoa h<;>c,c6ng ngh~; do cung la qua trlnh xii hQi hoa
sa hOOtrong n~n kinh t€ thi truang
dum hlnh thilc HTX- g6m HTX don chilc nang va HTX da chilc nang Do vai tro,tac d~ng cua HTX d6i vm phat tri~n kinh t€ cua n6ng dAn, n6ng nghi~p, n6ngth6n, nen nhi~u nuac dii t~o di~u ki~n va he; trq, k~ ca tai chfnh, cho hqp tac xiiphat tri~n
T h{( niim, kinh t€ c6 phful Ia lo~i hlnh kinh t€ co ban cua hftu h€t cac nuac co
n~n kinh t€ thi truang va phat tri~n kinh t€ c6 phftfi la xu huang t~t y€u trong n~nkinh t€ thi truang hi~n d~i
2 Nhfing nh~n xet tit chuy~n d6i DNNN sang kinh te c6 phan a m<)ts6 nuac tren the gim
Trong wi th~p nien tro l~i dAy nhi~u nuac dii ti€n hanh cai cach, chuy~nd6i DNNN sang kinh t€ c6 phftn theo phuong thilc tu nhAn hoa, c6 phful hoa
3 Ph at tri~n kinh te c6 phan tit chuy~n d6i DNNN a nhom nuac phat tri~n va nhfing nh~n xet
Trang 14Thtt nhd't, cac nha nUDcthvc hi¢n chuy~n d6i DNNN sang kinh t€ c6 ph~n
theo phuong thuc tu nhan hoa, c6 ph~n hoa
Thtt hai, d6i vai DNNN Ian chi€m vi tri quan tn;mg trong n~n kinh t€, khi
chuy~n sang c6ng ty c6 ph~n, nhieu nha nUDcvAn gilt c6 ph~n chi ph6i
T htt ba, vi¢c chuy~n DNNN sang phuong thuc kinh t€ c6 ph~n duqc thvc -
hi¢n vDi cac hinh thuc chinh sau: ban c6 ph~ th6ng qua thj truang v6n cho mQinguai c6 nguy¢n vQng mua; ban c6 ph~n cho c6ng nhan vien trong doanh nghi¢pnha nUDc; ban xi nghi¢p "con" thu¢c xi nghi¢p "my" ho~c ban tUng b¢ ph~DNNN Trong qua trinh ban c61Va chQn d6i tac duqc Uti tien mua, d6 la cac "c6d6ng ht;ltnhan"
4 Phat tri~n kinh te c6 phAn tit chuy~n d6i DNNN fJ nh6m cac nu6'c dang phat tri~n va nhii'ng nh~n xet
- Ly do chu yeu d~ cac nUDc thvc hi¢n chuy~n d6i DNNN sang doanhnghi¢p c6 phAn Ia do DNNN lam an kern hi¢u qua;
- DC>l1lIQl1gDNNN chuy~nsang doanhnghi¢pc6 phfu1 ill tuy tlm¢Cvao tUngnuae
- Trinh tv thvc hi¢n chuy~n DNNN sang doanh nghi¢p c6 phAn la khac nhau
- cac bi¢n phap thvc hi¢n phong phil
- Tuy chuy~n DNNN sang doanh nghi¢p c6 phfu, song nhieu nUDcvan ti€nnam c6 ph fin chi ph6i d6i vai nhUng doanh nghi¢p c6 tam quan trQng trong nenkinh t€
5 Ph at tri~n kinh te c6 phAn tit chuy~n d6i DNNN thuQc nh6m cac nu6'c Dong Au va nhii'ng nh~n xet
- cac nUDc D6ng Au thvc hi¢n chuy~n DNNN sang doanh nghi¢p c6 phfintren thvc t€ la sau khi c6 khung hoang ve chinh tq
- Qua trlnh tu nhan hoa b cac nUDcnay ti€n hanh nhanh ch6ng.
Trang 15- Sau qua trlnh tu nhAn hoa, kinh t€ c6 phAn tra thanh lo~i hlnh kinh t€ ph6bien acac nUDcnay.
- D6i vOi cac cc,ng ty c6 phAn chiem vi tri quan tr9ng, nh~y'dun trong nenkinh te, thi nha nUDCvan n~m c6 phAn chi ph6i thC,ngcac t6 chuc dfiu tu v6n cuanha nuDc
- Trong qua trlnh tu nhAn hoa, cc,ng dAn cac nUDc nay deu duqc huangquyen lqi chung, nhu nhau
6 Phat tri~n kinh t€ c6 ph~n tir chuy~n d6i DNNN a Trung Quoc vanhftng nh~n xet
Th{( nha't, Trung Qu6c thl!c hi~n cai cach DNNN theo mvc tieu co ban la
kien tri vai tro chu d~o cua kinh te nha nUDCtrong nen kinh te qu6c dAn d~ phattri~n nen kinh te thi truO'ng cung huang tDiCNXH.
Th{( hai, do DNNN ho~t dQng tri tr~, kern hi~u qua nen Trung Qu6c tien
hanh cai cach r~t sam (1978).
Th{( ba, Trung Qu6c xac dinh tr9ng tAm cua cro cach DNNN la lam r6
quyen tai san cua doanh nghi~p; c6 phAn hoa DNNN aTtrung Qu6c la nh~m dad~g hoa sa hitu, thu hut cac ngu6n v6n tu nhAn dAnhay nguOi.nUDcngoai
Th{( tZl, Trung Qu6c tuy xac dinh che dQ c6 phAn "la hlnh thuc thl!c hi~nchu yeu cua che dQ cc,ng hitu", nhung cling coi c6 phAn hoa chi la mQt bi~n phapcua vi~c "xAy dl!llg che dQ doanh nghi~p hi~n d~i"
T hu ndm, xu~t ph~t tu nh~ thuc: c6 phfin hoa DNNN la bi~n phap giroquyet quyen tai san, nen phuong phap c6 phAn hoa la ban mQt s6 c6 phfin cuadoanh nghi~p cho cac c6 dong trong va ngoai doanh nghi~p (ca nUDcngoai) d~hlnh thanh t6 hqp c6 dC,ng da sa hitu va thanh l~p cc,ng ty c6 phfin, ch~m dUtphap nhAn cli la DNNN
Th{( sau, d6i tuqng ll!a ch9n c6 phfin hoa la DNNN lo~i Ian va vt:ra
Trang 16Thu bay, vi¢c thl!c hi¢n c6 phan hoa DNNN gfuI lien ngay tu dau v6i vi¢c
phat tri~n thi trucmg chUng khoan, k~ ca thi trucmg chUng khoan bnuac ngoai
7 Mc)t s6kinh nghi~m rut ra
1 Kinh te c6 phan la m¢t 10:;1ihlnh kinh te co ban cua nen san xuAthang hoaphat tri~n trong nen kinh te thi trucmg
2 M6 hinh cua kinh te c6 phfin r~'t da d:;1ngbao g6m cac crcp va cac HTX(duQ'cphat tri~n du6i nhieu m6 hinh C\l th~)
3 D~ phat tri~n HTX c6 phfin, cac nha nuac deu co chfnh sach t:;10dieu ki¢n,he>trQ',k~ ca he>trQ'tai chfnh
4 Trong xu huang chuy~n d6i DNNN sang c6ng ty c6 phan, ngoai nguyennhful do khu V1Jcnay kem hi¢u qua con co 1:9do la giam "ban tay " can thi¢p cuanha nuac d6i v6i nen kinh te
5.Vi¢c tien hanh chuy~n d6i DNNN sang doanh nghi¢p c6 phfin la hinh thucphil hQ'Pd~huy d¢ng duQ'c cac ngu6n ll!c cua xa h¢i vao san xuA'tkinh doanh vad6i mai, nang cao hi¢u qua quan 1:9DN
6 Vi¢c chuy~n d6i DNNN sang crcp kh6ng chi dien ra bdoanh nghi¢p sanxuat kinh doanh c6ng nghi¢p ma ca d6i vai nhihlg doanh nghi¢p kinh doanh tienv6n (Italia la di~n hinh)
7 Trong cac nuac thl!c hi¢n chuy~n d6i DNNN sang crcp, thl Trung Qu6c
co nhieu di~m tUC1ngd6ng ma Vi¢t Nam co th~ tham khao, nghien cUu
Trang 17Ve ngu6n g6c kinh te'c6phan la san phdm tat ye'u cua tien trinh xli hl)i hoa
truong.
bien sO'hilu tu nhan thua'n tuy da'n dan mang tinh xii hl)i Qua trinh phu dinh con tie'p tlfc phat trie"n cho den khi sO'hilu tu nhan bi phu djnh hoan toan- bifi chinh sl! w;2ndl)ng cua no, de"tra thanh cang hilu phat trie"ncao vi chat.
Trong dieu ki~n phat tri~n h;rc lUQ'Ilgsi!mxu at du chill mu6i d~ thuc da:y st;rtach bi~t giua quyen sa hfiU va quyen san xuat kinh doanh thl khi do tat yeu naysinh cac t6 chuc hOC;ltd¢ng theo ki~u c6 phAn ChUng nao can st;rtach bi~t do vast;rtach bi~t do can co y nghia doi vOi vi~c thuc da:y It;rclUQ'Ilgsan xuat phat tri~nthong qua vai tro cua kinh te thi trucmg d~ tiep tl;lcthuc da:y xa h¢i hoa It;rclUQ'Ilgsan xuat, thl chUng do kinh te c6 phftn can phat tri~n Theo sl;txa h¢i hoa cua It;rclUQ'Ilgsan xuat va sa hfiU, thl kinh te c6 phftn ngay cang tra nen ph6 bien, xuhuang phat tri~n nay la khong th~ ngan can
doanh van, hinh thanh phap nhan mOi dl)c l~p co quyin tai san rieng de" chu
hl)i hoa trong neTzkinh te'thi truOng.
1.2 Hinh thitc bilu hi¢n cua kinh tt cd phiin
• Kinh tt cd phan bao g6m:
1 Cac doanh nghi~p c6 phftn (dAy la b¢ ph~n co ban, chiem ty trQng cO ban
ve so IUQ'Ilgcling nhu quy mo von cua kinh te c6 phftn) va
Trang 182 cac t6 chuc san xufit kinh doanh mang tinh c6 ph&1: d6 la cac HTX c6ph&1, cac doanh nghi~p ho~c c6ng ty dugc hlnh thanh bfulg con dugc lien doanhv6i cac chii the nuac ngaro.
• Kinh te' cd phiJn dzttlc phdn dinh v6i cac khu v~c kinh te' khac hili hai tieu chi:
I. Tieu chi sahihI va
2 Tieu chi cach thuc t6 chuc san xufit kinh doanh (v~ ceJ ban la hlnh thuchuy dQng v6n va trach nhi~m ciia chii the sa hihI trong dan vi c6 ph&1)
2 Ve che dQ c6 phan
cd che' nham ddm bdo sl! vtjn dqng do phil hr;p vOi mlfc tieu kinh te' - xli hqi cua mqt quoc gia trong diiu ki¢n phat trie'n tuong tmg cua nin kinh te' quoc gia do.
3 Ve vai tro cua kinh te c6 phan trong nen kinh te hi~n d~i
cua hqi nhtjp kinh te' quoc te'
trong dieu ki¢n c{lnh tranh quoc te:
kinh doanh trong kinh te'thi truilng hi¢n d{li
4 Xu hrr61ig v~n dQng cua kinh te c6 phan ngay nay
Chie'u hzt6'ng thil nhat, hlnh thuc t6 chuc kinh te mang tinh c6 ph&1 ngaycang phat trien m~nh me va dugc thl!c hi~n trong mqi hlnh thuc kinh doanh hanghoa· dich Yl;l.
Trang 19Chilu hltUng thit hai, sl! bi€n d6i cua s6 hfiU trong cac t6 chuc c6 phfin
di~n ra phuc ti;lPkeo thee sl! bi€n d6i vi tri cua chu th~ s6 hfiU c6 phan trong cact6 chuc c6 phan
5 Kinh te c6 phan, che dQ c6 phan va chu nghia X3 hQi
Co s6 v~t cha:t ky thu~t cua chu nghia xa hQi phai Ia nen san xua:t 100 xa hQi _.hoa Kinh t€ c6 phfin v6i cac hlnh thuc t6 chuc si'm xua:t kinh doanh da di;lllgnhuCTCP, HTX, Xl nghi~p c6 phan deu gop phfin thuc dfiy sl! phat tri~n Il!c Iuqng sanxua:t thee huOOg xa hQi hoa ngay cang cao Theo do, kinh t€ c6 phan khong d6i
l~p v6i chu nghia xa hQi; kinh te'c6phan co the' xem Iii cach thuc de'thl!c hi¢n chit nghia xii h¢i trong diiu ki¢n sa hiiu tLtnhan con phat huy tac dlfng cua no
IO(lihinh thuc t6 chuc san xuat kinh doanh phil hr;p v6i ban chat cua che'd¢ cong hiiu vi tLtli¢u san xuat trong chu nghia xii h¢i.
Ch€ dQ c6 phfin cho phep thl!c hi~n vi~c tach quyen s6 hfiU v6i quyen si'r
dl;lng, chu s6 hfiU v6i chu san xua:t kinh doanh Noi cach khac, che' d~ c6 phan la
v6i quyen kinh doanh, ndng cao hi~u qud hO{ltdtlng cua xi nghi~p va tien von.
Che dQ c6 phfin ti;lora kha nang cho phep Nha nuO'c-thOfIlg qua vi~c ntlm giU'ac6phfin chi ph6i trong cac cong ty 100, quan trQng, co th~ tac dQng chi ph6i duqcnen kinh t€ ma khong can thi€t phai can thi~p tfl!c ti€p vao hOi;ltdQng san xua:tkinh doanh cua cac chu th~ va:n de Ia 6 chb, Nha nuO'c qulm 19 hi~u qua phanv6n gop trong hlnh thuc kinh t€ c6 phan nhu the nao ma thoi
Nhu v~y, kinh t€ c6 phfin va do do ch€ dQ c6 phfin Ia nQi dung kinh t€ cuachu nghia xa hQi trong dieu ki~n s6 hfiUtu nhAn con phat huy tac dl;lng d6i v6i sl!phat tri~n cua ll!c luqng san xuat
Trang 20PHAT TRIEN KINH TE c6 PHAN TU QuA TRINH c6 PHAN
,,-TRlEN HOP TAC XA
1- Sl!can thiet c6 phan hoa doanh nghi¢p nha nu6'c
DNNN duQ'c ra dai ti'r nhiing ngay dau thanh l~p nuO'c,ma r¢ng quy mo vas6luqng a mien Btlc va ra ca nuO'csau ngay mien Nam giai phong th6ng nhai datnuO'c.Vi~c phat trien tran Ian DNNN va duy trl qua IAuco che t~p trung quan lieubao cap lam cho khu Vl!c kinh te qu6c doanh hO(;ltd¢ng kern hi~u qua, dan dennhu cau can phai d6i m6'i cac DNNN va toan b¢ kinh te qu6c doanh
Nhiing tlm toi cai tien de nftng cao hi~u qua cua cac DNNN duQ'cbtlt dau ratsOm Vi~c tien hanh c6 phan hoa DNNN va thong qua do lam da d(;lllghoa sa hiiuDNNN Sau qua trlnh thu nghi~m, ml;lc tieu c6 phan hoa dii duQ'c dieu chinh l(;lit~p trung vao hai ml;lc tieu chinh la: huy d¢ng v6n, trong do co ca ti'r khu Vl!ctunhftn, t6 chilc kinh te trong va ngoai nuO'c,va t~o d¢ng Ivc cho doanh nghi~p, choc6 dong, cho nguO'i lao d¢ng co c6 phan
2-Yell Call d6i m6i kinh te hQP mc xa va phat tri~n hQP tac xa c6 phan
HTX (jnuO'c ta dUQ'cxfty dvng va phat trien vao cu6i nhiing nam 50 daunhiing nam 60 cua the ky xx a mien Btlc, sau giai phong mien N am th6ng nhatdat nuO'c,HTX duQ'cmar¢ng ra toan qu6c
Tuy nhien, qua trlnh phat trien HTX dii co nhieu bien d~ng
Trang 21Trong di~u ki~n phat trien kinh te thi truang, vi~c ddi mm td chuc, cO che,h04;ltd¢ng cua HTX, phat trien kinh te HTX theo huang kinh te cd phAn la yeuc~u khach quan va cap thiet nhtlm kh~c ph\lc cac h4;lnche neu tren.
V~ phan ph6i trong HTX va trong cac crcp co diem chung la d~u dVatheo nguyen t~c chia cd tuc; tuy nhien so vai cac crcp thl co diem khac la, trongHTX, ngoai cd tuc, xa vien con duqc huemg cac uu dai v~ dich Vl;l,h4;lnche phanchia l¢ tuc cd ph~n- VIHTX kh6ng coi do la m\lc dfch chfnh, ma coi tr<;>ngdichV\lcho xff vien
D4;lih¢i VI da chi ra nhi~u nguyen nhan dful den tlnh hlnh khung hoang kinh
te - xa h¢i cua dat nuac, trong do co nguyen nhfin tu nh~n thuc chua dung v~ cait4;loquan h~ san xuat, v~ che d¢ sa hihI, v~ phat trien tran Ian DNNN v.v kh6ngcan cu vao nhu cau thlJc te va hi~u qua kinh te
1.2 Qua trinh nh{in thac tit thlfc tt va hoan thi¢n diin chu trltO'ng,chinh sach ve'c6 pha'n hoa
D4;lih¢i VII chu truong tUng buac thanh l~p c6ng ty cd phAn va H¢i nghi d4;libieu giua nhi~m ky khoa VII chu truong cd phan hoa DNNN co muc d¢
D4;lih¢i VIII dff quyet dinh "Trien khai tfch clJc va vting ch~c vi~c cd phAnhoa DNNN de huy d¢ng them v6n, t4;lOthem d¢ng Ivc thuc dfty doanh nghi~p lam
an co hi~u qua
D4;lih¢i IX da xac dinh yeu cau s~p xep DNNN, c6 phful hoa