Một số giá trị của văn hoá làng việt vùng châu thổ sông hồng trong bối cảnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Nhfim kh~c pht;lc nhiffig h~ ch€ wa n~u, de tai "M9t s6' giG tri cua van hOGfang Vi¢t ..."kh6ng chi d~t trngtam vao cae gia tri co ban cua van hoa tang - ct;lth~ la gia dinh, dong hva th

VleN KHOA HQC xA HQI VieT NAM

VI~N XA HQI HOC

*

VUNG CHAU THO SONG HONG

Chu nhi~m de tAi PGS TS MAl VAN HAl

A MO flAU

I.D~TVANDt

LAu nay, tr~n sach bao, chung ta thuang b~t g~p nhiffig bai vi~t ve mAu thuful, xung d¢t trong gia dinh, dong h<;>,th6n lang xay ra a noi nay noi kia, luc nay hie khac Truac tht;rc t~ d6, nhieu nguffi 10 ng~ rang trong b6i canh c6ng nghi~p hoa, hi~n d~ hoa va nh~t la trong dieu ki~n d6 thi hoa nhanh va st;rtac d¢ng m~ me cua nen kinh t€ thi truang, li~u gia dinh, dong h{Jva

th6n ldng c6 con t6n t~ nhu nhiffig gia tri van hoa co ban trong dffi s6ng lang

xa nua hay kh6ng, hay chung se ho~c bi mai m¢t dful d~ cu6i cung di d~n tan

ra, ho~c se tra thanh v~t can trong ti~n trlnh phat tri~n cua dAtnuac

D~ g6p phan tra Iffi cAu hoi tr~n, trong cac nam 2005 - 2007, Vi~n Xa h¢i h<;>cda tri~n khai de tai cAp b¢: "M9t s6' giG tri cua van hOG fimg Vi¢t vung chdu th6 s6ng Hong trong b6'i cdnh c6ng nghi¢p hOG,hi¢n dc;lihoG ddt nLtO'c"nhfim Hm hi~u quan ni¢m va himh vi cua chinh nguai dan n6ng th6n

ve vAn de nay, qua do cung cAp co sa khoa h<;>ctrong vi~c de ra va ap dt;mg cac chinh sach va bi~n phap d~ phat tri~n n6ng th6n n6i chung cling nhu phat tri~n kinh t€an6ng th6n n6i ri~ng trong thffi gian truac m~t

II TINH IiINH NGHIEN COO

Nhin chung, nhiffig nghi~n coo ve van hoa tang Vi~t da c6ng b6 thuang mang 2 d~c di~m: 1) N~g ve m6 ta cac hi~n tugng Cl;l th~, ma It ti€p c~ tu g6c d¢ gia tri va 2) Cac tac gia thuang dt;ravao st;rlich lam cua ca nhan d~

trinh bay vful de, chu hi~m khi cac lu~ di~m dugc h~u thuful bang s6 li~u

dinh lugng Nhfim kh~c pht;lc nhiffig h~ ch€ wa n~u, de tai "M9t s6' giG tri cua van hOGfang Vi¢t "kh6ng chi d~t tr<;>ngtam vao cae gia tri co ban cua van hoa tang - ct;lth~ la gia dinh, dong h<;>va th6n lang - ta d6i tugng chinh can trt;rc ti€p tim hi~u, ma con di theo huang khao sat xa h¢i h<;>c,nghia la d~c bi~t chu tr<;>ngd~n nhiffig bang chUng dinh lugng va dinh tfnh qua cae tai li~u tht;rcnghi~m tu dien da

III Ml)C TIEU NGHIEN COO

TIm hi~u va gop phan khfulg dinh cac gia tri co blm cua van hoa Umg Vi~t Iagia dinh, dong hq, than fang dang t6n t~i va v~n hanh trong cac nhom

xa h¢i khac nhau, nham phcit huy nhiing m~t tich cl;tc, d6ng thOi h(~.nch~ nhiing bi~u hi~n tieu cl;tc cua chung trong ti~n trinh c6ng nghi~p hoa, hi~n d~i hoa dff'tnuac

IV CO SO LY LuAN vA PHUONG PHAp LuAN CUA D~ TAl .

Nhom nghien coo da dl;ta vao chu nghia Mac - Lenin va tu tUCmgH6 Chi Minh, dl;tavao cac van ki~n cua Dang va Nha nuac ta, cling nhu dl;tavao cac c6ng trInh, cac tac phAm cua cac d6ng chi lanh d~o Dang, Nha nuac, cac

nha nghien coo di truac (0 trong nuac cling nhu 0 nuac ngoai) ve van hoa,

gia tri, ban sflc van hoa cua dful t¢c va coi do nhu la kim chi nam trong qua trlnh ll;tachQn doi tuqng, m6 ta, phful tfch, If giai va binh lu~ ve cac vff'nde duQ'Cd~t ra

v MAY KHAI NI~M LAM VI~C

1 Van hoa tang (Vi~t)

Cho d~n nay, chua co m¢t cuon tit di~n hay sach bao nao, cling nhu chua co tac gia nao dinh nghia m¢t cach ra rang va day du v~ van hoa Iang

cling nhu h~ gi~ tri cua no [Ha Van Tan, 2005] Tuy nhien, d~ hi~u ve Umg

xa, chung ta kh6ng th~ kh6ng lam ra khai ni~m van hoa fang. Nham gop phful vao c6ng vi~c chung do, trong nghien coo nay, chung t6i bflt dau bang

vi~c tlm hi~u m¢t so gia tq co ban trong h~ thong gia tri cua van hoa lang.

2 H~ gia tri van hoa tang (Vi~t)

DUQ'chinh thanh, t6n tc;tiva phat tri~n qua hang nghin nam lich su, co nhien lang xa cua chung ta d6ng thOi cling tc;tOra h~ gia tq rieng cua minh Ch~ng hc;tn,cac gia tq dc;toduc (t6n trQng nguOi gia, thuang yeu con tn~, loi song trong sc;tch ); cac gia tri lao d¢ng (can cu, ti~t ki~m, sang tc;to ); cac gia tq xa h¢i (tfnh c¢ng d6ng, tlnh lang nghia xom, tinh than tl;tquan ) Do nhiing h~ ch~ v~ thOi gian, ngu6n kinh phi, nhff't la do hc;tnch~ ve nang ll;tc,

aday chi xin dUng le;lia3 gia tri chung nhAt cua van hoa Hmg, dola gia dinh,

dong h(}va than tang.

3 Gia dinh - Dong hQ - Lang xa

Nhu da noi, trai qua hang nghin nam lich sa, gia dinh, dong h9 va them lang kh6ng chi la nhfrng thi~t ch~ xa h¢i, ma chung can la nhfrng gia tri co ban trong dffi s6ng a lang xa (vi ca nhAn hay nhom nguffi nao cling qui cho chung co vai tro quan tr9ng trong dffi s6ng cua minh) X6t ve m~t cAu truc,

ca 3 hinh thuc t6 chuc xa h¢i nay deu mang san trong minh 3 tu cach: 1) la don vi tl;!cU; 2) la don vi hanh chinh va 3) la don vi van hoa X6t ve m~t ban chAt, co m¢t dieu thu vi la ca gia dinh, dong h9 va them lang l'.li co chung

m¢t s¢ chi do xuyen su6t: tinh c9ng dong Trong gia dinh, do la s1;!c¢ng

d6ng cua cac th~ h~ 6ng ba, cha my, con cai; trong dong h9 la s1;!c¢ng d6ng cua nhfrng nguffi co chung huy~t th6ng, cua chi tren va chi duai, canh Ian va canh nho; can a th6n lang thi do la S1;!c¢ng d6ng cua nhiing nguffi s6ng chung tren cung m¢t dia V1;tc,m¢t thanh hoang, m¢t th6 ngii, cac l~ h¢i va phong tl;!c t~p quan Nhung, gi6ng nhu m9i s1;!v~t, hi~n tu<;>ngtrong dOi s6ng, gia dinh, dong h9 va th6n lang kh6ng phai la nhfrng gi nhAt thanh bAt bi~n, ma lu6n v~ d¢ng va bi~n d6i cung vO'is1;!v~n d¢ng va bi~n d6i cua dffi s6ng noi chung V~y ngay nay, khi dAt nuac buac vao thai ky c6ng nghi~p hoa, hi~n d'.li hoa va nhAt la trong dieu ki~n cua nen kinh t~ thi truang, cac gia tri nay dang v~ hanh ra sao, chung co can suc s6ng trong long nguai dan va co dap ling duqc nhfrng yeu cffri cua cu¢c s6ng mai hay kh6ng? Day chinh la vAn de cfu duqc quan tAm khao sat

4 Cong nghi~p hoa - Hi~n d~i hoa

La m¢t ti~n trinh xa h¢i mang tinh qui lu~t, ve th1;!cchAt do la qua trinh bi~n m¢t xa h¢i c6 truyen (tien c6ng nghi~p) thanh m¢t xa h¢i c6ng nghi~p

va hi~n d'.li D~c trung cua hai xa h¢i nay duqc the hi~n nhu sau: Xii h9i cd truye'n: ve kinh t~, lAy n6ng nghi~p lam nghe chinh; tinh chAt t1;!cAp t1;!tuc

cao; phAn c6ng lao d¢ng xa h¢i tuong d6i gian don; tu tuang binh quAn, kh6ng chAp nh~n nhfrng diem "tr6i" ve muc s6ng ve van hoa, s6ng theo phong tl;!c t~p quan; d6ng nhAt hoa van hoa, cung chi a se nhfrng gia tri

chung; hU6ng tm tAm linh - ton giao V~ m~t xa h¢i, dola xa h¢i nong thon, 6n dinh, khep kfn, d~ cao tfnh c¢ng d6ng; bien d6i xa h¢i ch~m chC;lP,v.v

xa h9i hi¢n d{li: V~ kinh te, h6n hgp cong - nong - thuong - dich V\l; phcit trien hang hoa; lac d¢ng chuyen mon hoa cao; tu tubng blnh quAn khong con hi¢u h;rcnhu truac V~ van hoa, s6ng theo phap lu~t; xu~t hi¢n nhi~u tieu van hoa cua cac nhom xa h¢i khac nhau; ton trQng dai s6ng trfuI tl;1c,co xu hU6ng gicHthieng V~ m~t xa h¢i: la xa h¢i do thi, di d¢ng xa h¢i mC;lllh;d~ cao xa h¢i hi¢p h¢i tfnh; bien d6i xa h¢i nhanh hon [To Duy Hgp, 2000]

Vfu d~ d~t ra la trong qua trlnh cong nghi¢p hoa, hi¢n dC;lihoa, ma tht;rc ch~t la st;rbien d6i xa h¢i nhu vtra neu thl gia dlnh, dong hQ va thon lang vm

tu cach la cac gia tri co blm co bien d6i theo khong, neu co bien d6i thl st;r bien d6i ~y di~n ra nhu the nao?

VI N(H DUNG NGHIEN COO

N¢i dung nghien CUllcua d~ tai bao g6m ca 2 phan: 19 thuyet va tht;rc nghi¢m

1 Nghien CUu ly thuyet

PhfuI nay can thu th~p, phAn tfch va h¢ th6ng hoa cac quan diem, each danh gia cua cac tac gia di truac v~ gia dlnh, dong hQ va thon lang ticgoe d¢ thiet che, dIng nhu tic goc d¢ gia tq trong tien trlnh lich su eua d~t nuac Cong vi¢c nay giup cho nguai nghien CUllbiet nhiing gl da lam duqc, nhiing

gl chua lam duqc - ke ca v~ n¢i dung va cach tiep c~, qua do co the ke thica cae bai hQc lich su, nh~t la tlm lC;liado m6i lien h¢ giiia cac v~n d~19lu~n va tht;rcti~n dai s6ng, cling nhu cach thuc giai quyet chung

2 Nghien cUu thl!c nghi~m

Tien hanh khao sat, phAn lOC;li,phAn tfch va danh gia v~ st;rv~n hanh cua

gia dinh, dong hQ, th6n fang tren ca 2 phuong di¢n: quan ni¢m va hanh vi Cl;1 the cua nguai dAn V ~ m~t quan ni¢m, can tlm hieu xem nguai dAn dang ngh! gl, dung hon la dang danh gia the nao v~ gia dlnh, dong hQ va thon lang, st;rdanh gia do co gi khac nhau qua cac thai ky "bao c~p", hi¢n nay va

trong tuong lai? V e m~t h~mhvi, tim hi~u qua cac Hnh VlJcho~t dC)ngkinh t~, t6 chuc xfi hC)i,16i s6ng, van hmi tin nguO'ng xem h~mh dC)ngcua nguOi dAn

co phil hQ'Pv6'i nhfrng dieu h9 dfi ngh'i va danh gia khong?

VII DlA BAN KHAo SAT

D~ giai quy~t nhfrng vfu de d~t ra, nhom nghien coo dfi ch9n 2 lang a

chau th6 song H6ng lam dia ban khao sat:

- Lang Tam Son: thuC)cxfi Tam Son, huy¢n Tu Son, dnh B~c Ninh.

- Lang D6ng Ky': thuC)cxfi D6ng· Quang, huy¢n Tu Son, dnh B~c Ninh

Sa di Tam Son va D6ng Ky' dugc ch9n lam dia ban khao sat vi m~c dAu

2 lang nay chi cach nhau hon 1 km, song dieu ki¢n c~ th~ cua 2 lang l~i rAt khac nhau: N~u nhu Tam Son s6ng chu y~u bmg nong nghi¢p, nghe ph~ kern phat tri~n, sq tac dC)ngcua cac y~u t6 thi truOng, cua cong nghi¢p hoa, hi¢n d~i hoa khong dang k~, thi D6ng Ky' co nghe thu cong d6 g6 my ngh¢ rAt phat tri~n, dfi hoa nh~p vao co ch~ thi truOng (san phfim d6 g6 cua lang nay khong chi di kh~p thi truOng trong nuO'c ma con xuAt khfiu ra nuO'c ngoai), l~i chiu sq tac dC)ngrAt m~nh cua ti~n trlnh cong nghi¢p hoa, hi¢n d~i hoa va do thi hoa (lang s~p chuy~n thanh phuOng) Nhu v~y, Tam Son co th~ d~i di¢n cho lang nong nghi¢p c6 truyen, con D6ng Ky' d~i di¢n cho lo~i lang dfi va dang cong nghi¢p hoa, hi¢n d~i hoa va hC)inh~p vao nen kinh t€ thi truOng tuong d6i m~nh

VIII GIA THUYET NGHIEN COO

- Gid thuylt thft nh(ft: N~u xet mC)tcach t6ng th~, trong dieu ki¢n kinh

t~ - xfi hC)inhu hi¢n nay, cac gia tri co ban cua van hoa tang nhu gia dinh, dong h9 va thon tang va nhAt la Hnh cC)ngd6ng nhu la mC)td~c trung chung cua ca 3 gia tq nay dang giam dAny ngh'ia trong dOi s6ng hi¢n thqc cling nhu trong quan ni¢m cua nguOi dan nm lang xfi

- Gid thuylt thft hai: Con xem xet mC)tcach c~ th~, lang xfi nao con

s6ng chu y~u bmg nong nghi¢p thi Hnh cC)ngd6ng cua gia dinh, dong h9 va thon lang dugc bao lUll nhieu hon, trai l~i lang xfi nao co nghe ph~ phat tri~n,

giau c6, da hoa nh~p vao kinh te thi truOng, l(;lichiu tac d¢ng m(;lnhcua cong nghi¢p hoa, hi¢n d(;lihoa, cac gia tri nay khong chi dang mat dan vai tro, ma nhieu khi con tn1 thanh It;rcdm d6i v6i st;rphat trien

IX PHUONG PHAp THU TH~P DU LI~U

VI n¢i dung nghi~n coo r¢ng, cac van de ngbi~n coo vtra mm me vtra phuc t(;lPn~n can phill sir dl)ng nhieu phuong phap khac nhau de thu th~p thong tin nham dam bao Hnh day du va xac thl;tc cua van de can nghi~n coo Qua trlnh naychia lam 3 buac, dam bao theo nguy~n t~c: buac truac chuful bi cho buac sau, buac sau cho phep hieu van de s~u hon buac truac Cl) the la:

BufJc 1: Ldy y kien chuyen gia, thu thgp va t6m tat tai li¢u c6sdn

Buac nay can b~t dAu ngay khi qua trlnh nghi~n coo duqc tht;rchi¢n de nhfrng nguOi cung tham gia hieu biet y tUOng, ket qua, kinh nghi¢m nghi~n coo ve van hoa Iang va h¢ gia tq van hoa lang da Hch luy duqc tu truac den nay Ngoai ra, nh6m nghi~n coo con suu tam nhfrng sach bao viet ve dia phuong, nhfrng s6 li¢u th6ng k~, cac bao cao hang nam do xa va lang cung cap

BUdC2: N ghien cuu djnh LU(Jng,bao g6m thu thgp thong tin bang bang hai, xU Ii tren may vi tinh, d6ng thanh cac tgp theo t(in xuitt va tuO'ngquan, sau d6 viet bao 'cao S(Jb¢

T6ng s6 mAu duqc chQn de khao sat aca 2 lang Tam Son va D6ng Ky

Ia 432 h¢ gia dlnh, trong d6 bao g6m cac tuong quan:

- Theo Lang:

Tam Son:

D6ng Ky:

218 nguOi

214 nguOi

=50,5%

=49,5%

Nam:

Nil:

237 nguOi

195nguOi

=54,9%

=45,1 %

Dum 35:

Tu 35-55:

Tren 55:

117 ngum = 27,1 %

189 ngum =43,8%

126 ngum =29,2%

- Theo muc sting:

Kha gia:

Trung blnh:

Dum trung blnh:

- Theo h9C van:

197 ngum =45,6%

193 ngum = 44,7%

42 ngum =9,7%

C~p I: 95 ngum = 22,0%

C~p II: 251 ngum = 58,1 % C~p III, trung c~p: 68 ngum = 15,7%

Cao d!ng, d~i hQc: 17 ngum =3,9%

- Theo nghi nghi¢p:

N6ng nghi~p: 219 ngum = 50,7%

Thu c6ng: 125 ngum = 28,9%

Bu6n ban, dich Y1;1: 41 ngum =9,5%

Khac: 47 ngum = 10,9%

Thu th~p th6ng tin b buac nay cful luu y de'n cac nh6m xa h¢i khac nhau, nh~t la cac nh6m cful d6i sanh gia - tre, nam - nu, giau - ngheo, cac nganh ngh~, cac dong hQ to, nho khac nhau So vm buac 1, ke't qua thu duQ'c

tu bu6c 2 cho phep hieu ky hon, Cl;1the hon d6i tUQ'llgnghien CUll, d6ng thm cling cho bie't nhfrng d~c diem hay khia c~nh nao cAn tlm hieu sAuhon

Buac 3:N ghien CUudinh tinh (phong van sau ca nhan, thao lut;2nnh6m tt;2ptrung, quan sat)

Sau khi nghien CUll ky ke't qua Buac 1 va Buac 2, nh6m nghien CUll se quay l~i dia phuong de thu th~p cac du li~u dinh tinh

Cac d6i tUQ'llgphong v~n sAu cful quan tAm Ia: cac gia lang, cac can b¢ chinh quy~n, doan the, thAy giao, cac h¢i ngh~ nghi~p, trubng hQ, m¢t s6

dan thubng nam va nir Doi tuqng thao lu~ nhom t~p trung: d~ co co sa so sanh can chu y de'n cac nhom giOi tfnh, lua tU6i, ngh~ nghi¢p, v.v O;I th~:

Da thao lu~n vOi 1 nhom lanh d(;lo, 1 nhom nam, 1 nhom nfr (a Tam San), 1 nhom cao tU6i, 1 nhom trung nien, 1 nhom tre (a D6ng Ky')

Ben c(;lllhvi¢c phong v~n stm ca nhan, thao lu~n nhom t~p trung thi vi¢c quan sat va ghi chep cua nha nghien coo Ia r~t quan tr9ng (bm nhfrng chi tie't, sl! vi¢c hay hi¢n tuqng ma ngum nghien coo quan sat duqc se giup r~t nhi~u cho vi¢c c~t nghia hay ly giai cac v~n d~ khi lam Bao cao)

a BuO'c 3, do da co nhfrng th6ng tin can thie't thu duqc tu BuO'c 1 va BuO'c2 nen nhom nghien coo co co sa han d~ doi tho(;li, khai thac sau cac th6ng tin tu doi tuqng hay n~m b~t d~ dang han cac chi tie't co y nghia v~ van hoa dang di~n ra t(;lilang Cac cu¢c phong vm sau, thao lu~n nhom d~u duqc ghi am, sau do go bang va danh may, dong thanh t~p rieng

x.KET CAU CUA BAO CAO

Ngoai phan Ma dau, Danh ml;lc tai li¢u tham khao, Bao cao duqc chia

thanh 3 chuang, m6i chuang noi v~ m¢t gia tri co ban cua van hoa lang la:

gia dinh, dong h9 va th6n fang. M6i chuang d~u co n¢i dung d¢c l~p, song l(;lituan theo m¢t l6gic trinh bay chung, bao g6m: 1 Lich su v~n d~, hay la cai nhin cua cao nha nghien coo; II Sl! danh gia, hay la quan ni¢m cua ngum dAn v~ gia dinh, dong h9 va th6n lang va III Nhfrng bieu hi¢n hay hanh vi thl!c te' cua ngum dAn doi vOi gia dinh, dong h9 va th6n lang Cach ke't c~u nay giup cho ngum d9C co cai nhin thong nh~t, do do d~ tie'p thu va danh gia cac v~n d~ duqc d~t ra d~ dang han

B KET QUA NGHIEN CUU

Do c~u truc cua Bao cao duqc thie't ke' giong nhau a cac chuang, cho

nen, de tranh sl! trimg l~p, ban Tom tilt nay se trinh bay theo vm d~ nghien

coo Theo huang nay, ngo(;litm phan ly lu~n va lich su vm d~ (hay la quan

di~m cua cac nha nghi~n cliu) duqc vie't kha ky a m6i chuong, cUQcnghi~n cliu duqc tri~n khai theo 2 gia thuye't 100 Du6i day se trinh bay tUng gia thuye't mQt

Gia thuye't thu nhat cua cUQcnghi~n cliu la: Ne'u xet mQt cach t6ng th~,

thl trong die'u ki¢n kinh te' - xii h¢i nhu hi¢n nay, cac gia trj cO bdn cua win

hoa fang nhu gia dlnh, dong hQ va them lang dang gidm dan y nghfa trong d&i song hi¢n thl!c cling nhu trong quan ni¢m cua nguiJi dan noi fang xii.

Ke't qua di~u tra cho thay, nguOi dan tr~n dia ban khao sat hi~u rat r5 nhfrng h;~mche', bat c~p cua ca ba thie't che' c6 truy~n da n~u Ch~ng hC;ln,a

Tam Son va D6ng Ky cling co nguOi cho dng cUQc s6ng gia dlnh hi¢n nay voi cac cong vi¢c com ao gC;l0ti~n lam "ti~u t6n nhi~u thOi gian, suc h;rc", cac

chuftn ml;tc gia dlnh thl "go bo, can tra tl;tdo ca nhan", th~m chi co nguOi con

noi "khong co gia dlnh nguOi ta vAn s6ng dUQ'c".V6i dong hQ, thl b~n trong nQi bQ cling co tu tuang "gia truang, ngoi thu", v~ d6i ngoC;lituy khong co chuy¢n Cl;lCbQ, be phai nhung cling co vi¢c "ganh dua gifra cac dong hQ" Con thon lang thl d~y nhfrng m~t trai, nhu "cac khoan dong gop cho lang nhi~u va n~ng n~", "trong lang co nhi~u mAu thuAn", r6i tu tuang "Cl;lcbQ,

b?an VI,.". "tranh hK dKt d "C. ap a aI, v.v

Tuy nhi~n, nhin chung thi cac s6 li¢u khao sat bang dinh luqng a ca

Tam Son va D6ng Ky da khong xac nhq,n cho gid thuye't dii neu Trai lC;li,

trong t6ng s6 420 hQ gia dinh duQ'c phong v~, co tu 97% de'n 99,6% khcing dinh rang hi¢n thOi gia dinh, dong hQ va thon lang vAn co vai tro "quan trQng" ho~c "rat quan trQng" va di~u thli vi la sl;t danh gia nay co sl;tth6ng

nhat b tat ca cae nhom khac nhau v~ gi6i, lua tu6i, muc s6ng, ngh~ nghi¢p,

v.v Sa di nguOi dan danh gia cao vai tro cua gia dinh nhu the' vi hQ cho rang do la "noi khong chi dap ling nhu c~u tinh earn va tai san sinh gi6ng noi", ma con la "noi t6t nhat cho vi¢c di ducmg tu6i gia", cho "sl;tphat tri~n cua tre em" Trong tam tubng cua nguOi dan, dong hQ cling co vai tro khong