bien d6i vai tro cua ngum phlJ nil trong gia dlnh va xa h¢i trong dJ~u ki¢n chuXen tir kinh t~ ~p trung sang kinh t~ hang hoi nil/eu thfmhphan.. Phfin tfch va dinh gia cac chinh sach xa
Trang 2Ph~ nu Vi¢t Nam lil Ivc lU<;mgxa h¢i to 1&1, dong vai trc>quan tr(;mg tren nlueu Iinh vvc ho~t d¢ng xa h¢i va gia dlnh Nha nuac ta da ban hanh nhfeu d~o lu~t va cbinh sach dlun bao dfeu ki¢n va co h¢i phat tri~n binh ding cua phl;!nu
Tuy nhien, qua trinh ehuy~n bien ti:rkinh te ~p trung sang kinh te thi tnIang nhieu thanh ph1ln da d~t ra nlueu van de v'e blnh dfulg nam nu va cong bang xa h¢i giua cac nhom ph~ nu
Nham danh gia muc d¢ gay gilt cua van d'e d~t ra, chi ro nguyen nhAn, cung cap cae lu~ eu khoa h9C cho qua trinh d6i mm chinh sach xa h¢i d6i vm ph~ nu
va gia dlnh, de tai KX 04.08 duqc tri~n khai vm sv tham gia cua 7 co quan, 24 can b¢ khoa h9C, quan 19va ho~t d¢ng xa h¢i, va nhi'eu c¢ng tac vien
Nham thvc hi¢n cac yeu diu cua Ban chu nhi¢m chucmg trinh KX 04 , n¢i dung nghien CUll cua de ~ da duqc d~t ra la:
1 Phfin tfch thl!c tr{1I1gva sf! bien d6i vai tro cua ngum phlJ nil trong gia dlnh
va xa h¢i trong dJ~u ki¢n chuXen tir kinh t~ ~p trung sang kinh t~ hang hoi nil/eu thfmhphan.
2 Phfin tfch va dinh gia cac chinh sach xa h¢i dill v6i phlJ ni1 cho den nax:
ca SO'If Iu~, dilltur;tng, tfnh kha !hi va hi¢u qua thf!c hi¢n.
3. De XUM cac khuXen nghj d61m6i chinh sich xa h¢i nhlim dam baa ca h¢i phil trien dam binh ding cua phlJ nft.
ling cic nhu cau cua phlJ nft.
Bao ca.o nay duqc t6ng hqp ket qua nghien cUu khoa h<;>crua 9 chi nhanh, 7 hQi thao chuyen de, tu li~u dieu tra khao sa t thl,tc te tai Ha NQi, Thanh pho Ho Chi Minh, BAcThai, Ha TAy, Nam Ha, Quang nam-Da N~ng
Bao cao trinh bay phan nch nhftng van de co ban nhat, g6p phan lam phong phu them ly lu~n va phuong phap lu~n, cung cap lu~n ell cho vi~c d6i mOi, hoan thi~ cac chi:nh sach xa hQi doi vOi ph1,1 nil va gia dinh
Trang 3Bao cao khoa h9c gem 3 chuang, phan mo dau va ket lu?n, khuyen nghi:
CHUONG I: Co so If Iu~n va phuong phap Iu~n
CHUONG II: Nhiing v~n de d~t ra doi v6i ngum
CHUONG III: Phan neb chinh sach xii hQi doi vOi
Trang 4CHuONG I: CO SO LYLuAN VA PHlJONG pflAp LuAN
1 Lu~ diem eua ehu nghla Mac-Lenin v'e giai ph6ng ph~ nii duqe Dang C~mg san Vi¢t Nam v~ d~g sang ~o lam co so eho cae ehinh saeh xii h¢i doi v6i phl;!nft trong qua trinh each m~ng Vi¢t Nam
Tu wOng chi d~o trong quan diem eua Dang la ph~ nil vua la m~e tieu, vua la d¢ng IVe eua each m~g Sv nghi¢p gill ph6ng ph~ nii duqe thVe hi¢n thong qua giii ph6ng dful t¢e va d~u tranh giai e~p Vai tro eua ph~ nii Vi¢t Nam d~e bi¢t duqe Chu tieh mChi Minh ~ eao trong cae giai do~n eua d~u tranh each m~g
Quan diem eua Dang the hi¢n nh~n thue toan di¢n v'e d.e ehue nang eua ngum ph~ nft trong gia dlnh va ngoai xii h¢i
2 Quan diem giai ph6ng ph~ nii, giOi trong phat trien dang thu hut dU<;1esv quan tAm eua nhi'eu to ehue qu6e te va nlueu qu6e gia
Khang d:jnh tinh eha:t xii h¢i eua sl! khae bi¢t nam nii, quan diem giOi ehu tnrong em bien sl! phful eong laD d¢ng nhan ml;Ulh m¢t ehieu sl! khae bi¢t ve gi6ng Phl;l nii duqe em la lVe luqng laD d¢ng xii h¢i quan tr<;mgva la nhan t6 eua phat trien xii h¢i ehu khOng chi la ngum thl;lhUOng don thum
Vuqr ra ngoai khuon khO eua mlit nh~ thue, quan diem giOi daduqe (mg d~ng vao vi¢e xa.y dvng dV an phat trien dap (mg yeu e'a.u gi6i Tuy nrnen , h~ ehe ada.y la quan diem nay ehua tra thanh co sa eho cae ehinh saeh d6i v6i phl;! nft (; quy mO qu6e.gia
3 Chinh saeh xii h¢i d6i v6i ph~ nii tren the gi6i rat khae nhau C6 b6n mo hinh chinh the hi¢n cae quan diem ve nh~ thue khae nhau ve vai tro eua ph~ nii trong xii h¢i al MO hinh !hi tnrOng tll do (Anh, My, Canada), ~p trung dieu tiet cae dieh vl;l lien quan den ehue nang t3.i san xuat cua phl;! nii bl Mo hinh khuyen khieh ph~ nii laD d¢ng san xutft c6 h:;m che a Nh~t Ban, Ran Qu6e, Thai Lan, Philippin v6i nhung phan bi¢t Ian ve nganh nghe ',rathu nh~p cl MO hinh a cae nu6'e dang tien hanh dieu chinh cd cA'u kinh te nhu a eha.u My latinh, phl;!nii la ngum ganh chiu h~u qua cua vi¢e tll do hoa thi tnrOng dl Mo hlnh cua cae nu6'e xii h¢i chu nghia tnr6'e da.y dam bao phl;! nii tham gia tich
Trang 5Ct!c vuo d.c hO':ltd<>ngxi h¢i song co hic, co noi coi nh~ chuc nang Uti san xuat va vai tro cua gia dlnh
4 Tu cac quan diem va mO lllnh chinh sach xii h<>id6i vCriphl;lnil, c6 the rut ra ffi¢t 56 nh~n thuc :
- Nha nudc d6ng vai tro cl!c ky quan trQng trong vi¢c thl!c hi¢n cac chinh sach xi h<>id6i vm phl:lnil,d~c bi¢t trong thOi ky chuyen d6i kinh te
- Cong nh~ va ket hqp hai hoa d.c chilc nang cua nguOi phl:l nft co y kien then ch6t trong vi¢c hO':lchdtnh cac chinh sach xii h<>i
- Vfu1 de ph,:! mila vfu1de xii h<>i,do v~y chi co the giai quyet khi tinh den ffi(>tcach oAy du cac yeu t6 va lvc lm;mg xii h<>i
5 Chinh sach xii h<>id6i vm ph,:! nft co quan h¢ qua l~i bi¢n chuc vm cac chinh 5ach xii h<>in6i chung Chinh sach xii h<>id6i vm ph,:! nft bao g6m cac chinh sach danh dieng cho gim nil va nhfrng n<>idung, nguyen tac dam bao cac chinh sach kinh te-xi h¢i noi chung ~o co h¢i nhu nhau giila ph,:! nft va nam gim Cac khai ni¢m cong bang xii h(>i,binh dang nam nft, phat trien nang lvc la nhfrng khai ni¢m co ban cho phep phArr tich vfu1 de ph,:! nft trong tuong quan
vm nam gim cling nhu gilla cac nh6m ph,:! nll vm nhau
6/ D6i ruqng nghien CUu cua de tai bao g6m :alChinh sach xii h<>id6i vCriphl:l nll
va gia dinh va bl NguOi phl:lnft
Phuong phap xii h<>ihQc cho phep xac dtnh cac van ere xi h¢i co lien quan den nguOi ph,:! nll va nghien CUu phuong thuc giai quyet thOng qua cac cu<>ccheu tra, khao sat !':lico sa, xu ly thong tin, phArr tich va h<>ithao chuyen gia
- ,.(' '"" - '" - "
CHUONG II: NHlJNG VAN DE DAT RA VOl PH1J NlJ V A GIA DINH
TRONG OIAI DOAN H$N NAY
Cac ket qua nghien CUu cho th~y vi¢c lam va thu nh~p la v~n de het suc buc xuc d6i vm ph,:! nft, r~t dill sv quan tam cua xii h<>iva cac cap hO':lch dtnh chinh sach
Trang 61 Thl;fc tr~g vi¢c lam cua pht;lnit nOng thOn hi¢n nay
Vi~c giao quyen su dt;lTIgd~t den tUng h¢ gia dlnh da ph at huy tiem nang hio d¢ng nU'nhung cilng dem l~ nhfrng hau qua cho ngum lac d_¢ngnU'nhu thm gian lac dQng keo dai, nhi'eu lac dQng n~g nhQc
Ngay lam vi¢c cua ph\! nit thucmg keo dai tir 12,5 den14 giG, ph\! nit cO don phai lam vi¢c nhieu hon 16 giG m¢t ngay
Xet tren ca 3 d~g cOng vi¢c : san xuA't nOng nghi¢p, ho~t d¢ng phi nOng nghi¢p va cOng vi¢c n¢i trQ'thi th~y thl;fc chat ph\! nit nOng thOn hi¢n nay dang bi qua tai v6i cac cOng vi¢c n~g nhQc co thu nh~p thap, thieu vi¢c lam 6n dinh v6i gia tri ngay cOng cao Do nhUng dfeu ki¢n khach quan va chu quan khac nhau ma kha nrmg nam bat co h¢i ve vi¢c lam thA'phon nam gi6i
2 Thill hh1h thu nh~p va gia tri ngay cOng lac d¢ng cua ph\! nit co nhfrng xu huemg sau
Ket qua nghien CUll cho th~y co 70% phlJ.nit duqc hoi cho biet thu nh~p cua I
hQ glln day kha hon so v6i tru6'c nhung vAn la thap so v6i m~t bang thu nh~p cua
xii hQi.
Ph\! nft thum nOng chiem 50% lao d¢ng a nOng thOn dang co muc thu nh~p thap (65.000d/thang) Ph\! nft c6 don l~i co thu nh~p thap nU'a (40% gia cfinh lo~i nay la thieu an va ngheo doi)
M~c dli co 91,4% lac d¢ng nft clio biet hQ ho~c gia dinh co lam them nghe pht;lnhung ngubn thu chinh cua hQ vfu11a tir nOng nghi¢p (86,9%) cac ngubn thu khac nit khOng dang ke
ThOng thuang cOng lac d¢ng nU'thuang bi danh gia thap hon han nam gi6i (chi bang 1/3)
Trang 7Han the lllia cac cong vi¢c c6 gia hi ngay cong cao thuOng gm vOl lao d<?ng nam
Nguyen nhAncua tinh ltinh vi¢c Hunva thu nh~p cua phl;1nfr nOng thOn nhu
viTa neu la do:
Thl!c te la lao d<?ngnii' (] nong thon hi¢n dOng han lao d<?ngnam: Vi dl;1nam
1989 lao d<?ngnfr trong san xuA'tnong nghi¢p la 77,8% ; thi nam 1992 lao d<?ng nii'trong sim xu~t nOng nghi¢p la 79,9%
Hi¢n tU9'llgnay la do ket qua cua gia tang tl! nhien ve dAn s6, lao d<?ng sl! tan
fa cua nhiing ho~t d<?nghqp tic xa tieu thu cong nghi¢p ma cong nhan chu yeu la nii' Kha n~ng co d<?ngthip cua lao J1¢ng nfr (] nong thOn Ran nfra lao d¢ng thu cong 6 nong thon v6i thu nh~p th~p khong dUQc co gi6i hoa cung g6p phan vao lam tram trQng han thu nh~p th~p cua phl;1nil' nOng thon
bl Kha nang tiep c~n cac yeu t6 lao d¢ng cua nong dan con ch~m phl;1nfr nong dAn phan nlneu dang thieu v6n de san xuit V6n chua den duqe v6i ngum ngheo d~c bi¢t la phl;1nil' do thu tl;1ccho yay con doi hoi tai san the chap
Vi¢c giao dA'tva cap giA'ychUng nh~n ve quyen sir dl;1llgruQng dA't ghi ten chu h<?(73% nam) khong t~o ch"'euki¢n de ph\! nil' duqe blnh dtmg v6i nam trong vi¢e sir dl;1ngdat
Nha nuac chua the hi¢n day du vai tro cua m1nh trong cheu tiet thi truOng, trq
gia nong san avimg san, vung xa ~ tfUemg chua yuan duqc tm nOng dan
el Nhieu tr(] ng:p trong truyen giao cong ngh¢ va nang cao kg nang cua nguOi lao dQng
C6ng tic khuyen n6ng va trung tam khoa hQc ky thu~t nOng nghi¢p chua thl!c sl! gan v6i nguOi lao d<?ngnii' TIrieu x6t ehinh la do ~~ thue chua cfay du cua can bQ cae c~p ve vai tro cua lao d¢ng nil'
Nhiing h*u, qua ma nha nuae dill quan tAm la:
- "Ban cu.ng hoa" mQt b<?ph~ lao d¢ng nong nghi¢p, ph\! nft phai chap nh~ nhfrng vi~c lam n~g nh9c e6 thu nh*p thap
- Xu hu6ng "di dan" ra thanh thi (bsl! gia tang nhu cau ve lao dQng gian dan, gia re 6thilnh ph6 (nhat Iatn~em gai tU 13-15 tuoi)
Trang 8- Xuat hi¢n dQi ngli lac dQng Hun thue, phl;! nu bao giG cling la 11;1'chrqng bi boc l<?tn~g ne hen
Ta th1;1'cte neu tren chUng tOi c6 ere xuat mQt s6 kien nghj sau
al Dfiu ru cho c6ng nghi¢p n6ng th6n Ph at trien c6ng nghi¢p che bien va
dich Vl;!.
bl Dao ~o taynghe va ky mlng lao dQng m6i CAn ~p trung khuyen n6ng cho d6i ruqng lac dQng nu MarQng, da d<;mghoa cac hinh thuc dao t~o, ph6 bien chuyen giao c6ng ngh~ Tang cuang c6ng tac th6ng tin tuyen truyen v6i phl;! nii
3 Tang cuang h6 trq v6n cho n6ng dan, chu trQng den nu n6ng dAn C6 chinh sach thich h:.qpdap ling nhu cfiu v'e v6n de phat trien san xmft Dam bllO it nha:t 50% nft n6ng dnn dU<;1cyay v6n
4 Da d<;mghoa nganh nghe va chuyen d6i co cau x3n xuat H6 trq cac nganh thu
hut nhieu lao dQng nu mQt cach thich hqp C6ng tic tiep thi dm duqc nha nuac
va cac nganh lien quan giup dO'.Phai c6 chinh sach ngh~ nhan de duy tri va
ph at trien nganh nghe truyen th6ng
al Phan hoa thu nh~p Thu nh~p cua nii trong cac khu v1;1'csan xmft nha nuac cling kh6ng dbng deu, c6 42,6% nii c6ng nhan duqc hoi c6 muc thu nh~p khOng
du cho chi tieu gia dinh.
bl Phan 16'nphl;!nu ~p trung acac nganh c6 thu nh~p thap nhu hanh chinh Sl! nghi¢p 50% t6ng s61ao dQng; y te 62%; giao dl;!c 65,3% D~c bi~t a giao dl;!c mam non, tren 90%
Cling v6i Sl!thu hc;p cua khu V1;1'Ckinh te nha nuac, nhleu nganh thuQc co sa
h~ amg ky thu~t va xa hQi giam ve s6 luqng lac dQng do v~y ty l~ lac dQng nu giam stit nhanh (ill con s6 50% amQt s6 nganh nay chi can khoang 30%)
Th':!c Ie' do la do : - Sl! chuyen d6i co ctIu chua c6ng bang trong danh gia khong d6i xu v6'i ph1:lnu - Vai tro di'eu tiet cua nha nuac v'e lac dQng xet tren quan diem gi6'i can b~ bU6ng long
Trang 9C6 xu hucmg thu hut nhieu 1ao d~ng nft trong nhilng nam gm day vm hai lo<;rihinh t6 chuc lao d¢ng chinh la kinh te hq va doanh nghi~p tu nhan
M~c diI.co nhieu trie'n v9ng phat trie'n song d6i vOi lao d<>ngnft 10<;rihinh nay cling con m¢t s6 nhuqc diem nhu: thieu 6n dinh va thieu C(1 sa phap ly cua cac quan h¢ lao d¢ng; thu nh~p thAp, dieu ki¢n lam vi¢c khong dam bao v¢ sinh lac d¢ng
Tu nhfrng phan tich tr~n cho thAy can quan tam den m¢t s6 m~t sau trong xay dvng chinh sach sap tm vm lac d¢ng nu H~ che s\! chuyen dich lac d¢ng tlr nong thon ra thanh thi thong qua vi¢c cm tien di'eu ki¢n va co cau vi¢c lam a
nong thon H~ che vi~c chuy~n phl;l nft tlr qu6c doanh ra ngoai T<;lomoi trucmg thu~ lqi han cho khu v1;lcngoro qu6c doanh philt tri~n, d~c bi¢t Ia cae doanh nghi~p 000
Phat trien nang 11!ccua phl;!nti aday chi ~ c~p hai yeu t6 co ban la suc khoe
va hQc van, tay nghe
N6i chung ve dieu ki¢n lac dQng cua phl;! nti, ket qua nghien CUll cho thAy hi¢n con rat yeu kern va c6 xu hucmg giam sut amQi -nganh va cac thanh phan k.inh te Ph~ nit nOng dan ph3l lam vi~c trong dieu ki¢n n~g nh9c han ca Lao d¢ng nti trong cac doanh nghi¢p ngoai qu6c doanh cling a muc kern, thieu phuang ti¢n va bi¢n phap bllO h¢ lac d¢ng Cac doanh nghi¢p qu6c doanh chua quan tam c:ii thi¢n dieu ki¢n lac d<?ng, nhieu lac d<>ngnit phai lam vi¢c trong dieu ki¢n san xua"td¢c h<;ri
MOi truOng s6ng 0nhiem la yeu t6 gay anh huang tieu cl!c den suc khoe cua ffiQinguai truac het la phl;!nti va tre em
Suc khoe la v6n quy cua dan t<>c.Suc khoe cua phl;! nti Vi¢t Nam nhin chung la thap va co xu htrcmg giam sut gay nhieu arm htremg den cac the h~ nrang lai Tuy nhi~n sl;! quan tam cua xii h¢i la chua thoa dang
Theo dieu tra dan s6 nam 1989, ty 1¢biet chfr cua d:ln la 84,9% trong d6 nil' la 81,5% Thai ky chuyen d6i kinh te thay xu hucmg sau
Trang 10* C6 sl! khac bi¢t ve trlnh d¢ giil'a d.c vling, mien.
* Da.n s6 kh6ng biet chil' ~p truiig cao-avling da.n t¢c
* Pht;lnil' mil chil' chiem tr~n 70% ngum mil chil'
* Pht;lnil' n6ng dan co trlnh d¢ hQc van tha.'phon ca
* Trinh d¢ hQCva.'ncua pht;l nil'it duqc cM thi¢n
* Pht;l nfr tri thuc la ll!c luQl1g di cfa.utrong c6ng nghj.¢p hoa hi¢n d~ hoa nhung bt Uio hoa va ht;lt hAng IOn ve d¢i ngii, trong 10 nam t6i s6 nil'tri thuc den tu6i ve hUll se chiem 72%, trong khi can b¢ khoa hQc tre qua mongo
S6 nil' duqc cu di hQC-ata.'tca cac trlnh d¢, co quan deu thap hon nam tir 30-60% Tuy ding hau het lao d¢ng nil' bay to nguy¢n vQng duQ'c dao U;loboi dUOng Song vAn con 31% chua mu6n vi cac 11 do sau : hQ kh6ng tha.'y hQc !4P 1a can thiet, tu6i tic, hom cinh gia dlnh, inh huang thu nh~p Tren thl;!cIic6 nhieu y~u t6 can tra phl;l nit thl;!chi¢n nguy~n v<;mgh9C !4P cua minh Dieu nay d6i hoi nha mroc c:1n c6 nh~ thuc day du hon, th~ hi~n a cac chinh sach Ct;tth~ dam bao co h¢i h9c ~p nhu nhau gifra pht;t nfr va nam giOi tren thl;!Ct{
Tu nam 80 tra1.p.da.y vi tri va vai tro cua phtf nil'trong c6ng mc quan 11 xii hQi giam sut nhanh S6 1uQl1g pht;t nil tham gia h¢i d6ng nhan dftn cac cAp giam t1r 30 d~n 60 % trong hai nhi~m kY gfu da.y Nguyen nhan chinh a da.y 130: -Thi~u cham 10 cho c6ng tac dao ~o, quy ho~ch va b6i ducmg d¢i ngu can b<) nil
- Co h¢i va dieu ki¢n d~ pht;t nfr tham gia vao c6ng tac quan 1yX3. h¢i ngay m<)t thu h~p ~ - Sl;!danh gia kh~t khe va thi~u khach quan, thai d¢ coi thuang pht;l nfr cua m9t s6 nam giOi, d~c bi~t 130m<)ts6 cfip lanh d~o
Ket qua nghien CUucho thay xu hU6ng "nil hoa" c6ng vi¢c gia dinh tang 1en; bat binh ding nam nfr trong gia dlnh chua giam, tie'ng n6i va vai tro quye't dtnh cua pht;t nfr d6i voi nhUng vfu1 de IOn trong gia dinh kh6ng tang len tuong xfrng voi sl;!d6ng g6p cua h9 a gia dinh Nguyen nha.n chinh a dAy 1a : - Tu tuang COl thuang pht;t nfr chua duqc xoa bo hoan toan trong X3. h9i - Quan ni¢m truyen th6ng ve tnich nhi¢m cua phl;l nil d6i voi c6ng vi¢c gia dinh con ph6 bien nhAt 1a