Liên kết ASEAN trong thập niên đầu thế kỷ XXI

Dti lam r6 han nfra nhfrng d~c trung cua lien ket ASEAN can tien hanh sosanh s~rwang dong va khac bi~t gifra lien ket ASEAN vai cac hinh thrc li~n ketkhac tren the gi6'i nhu lien ket ED

VleN KHOA HQC XA HOt VieT NAM

(Ban tom Hlt)

Chi.•nhi¢m de Hli: TS Ph~m Due Thanh

Thu ky de tai: TS Nguyen Sy Tmln

HAN(H 2004

Phan th(r nha tNHUNG THANH Tl)tJ vA HAN CHE CUA QuA TRINHLIEN KET ASEAN TRONG NHUNG TH~P NIEN QUA

I MOT SOVANHE LY LU!N VE LIEN KET KHU Vl/C

1 Lien ket ASEAN xet tir g6c dQ ly lu~n khu vl!c hoa

Lien ket khu Y1;rctheo huang khu Y1;Tchoa la m¢t trong vo so hinh th(rc lienket, lien minh, t~p hQ'plllc lUQ'ngdii va dang ton t~i trong lich su nhan lo~i Day

la kitiu lien ket da phuang gifra cac nuac, nh6m nuac, dlla tren ca so gan glii vem~t dia ly, va thuang duQ'c bilt dau tu Iinh vllC kinh te (ASEAN bilt dau tu hQ'p

tac chinh tri- an ninh ) Cac quac gia lang gieng c6 trmh d¢ ph:it tritin kinh te,

che d¢ chinh tri - xii h¢i va ton giao- van hoa khac nhau v~n c6 thti hQ'Ptac, lienket v6'i nhau dti t~o ra m¢t the c~nh tranh m6'i, hi~u qua han trong khu Y1;Tcvatren the giai Sll lien ket nay truac het bilt nguon tl1nhu cau n¢i t~i, doi h6i bentrong cua moi nuac, va la chu truang chinh tri, nh~m t~o ra m¢t thllc thti m6'i,m¢t ban silc rieng cua khu Y1;Tcma moi quac gia thanh vien cling g6p strc xay

.'.

dllng va chia se

Trang nhfrng th~p nien gan day, d~c bi~t tu dau nhfrng nam 90 tra di, khitoan cau hoa tra thanh xu huang phat tritin chinh cua the giai, thl n6 cling keotheo sll da d~ng va phong phu han cua cac lo~i hinh hQ'ptac va lien ket khu vllc;

Va VI v~y khu Y1;Tchoa tra nen song d¢ng, thu hut sll chu y cua nhieu quac gia

khilp cac chau ll;}c

Chinh sl.! da d~ng va phong phu cua cac ly thuyet (nhu ly thuyet tan c6di~n ve lQ'ithe so sanh trong thuang m~i quac te , ly thuyet ve sll phl;}thu¢c )cling nhu thllc ti~n h¢i nh~p dii lam nay sinh nhu cau de xuat hay phan lo~i hoacac lo~i hinh lien ket khu Y1;Tctheo huang khu Y1;Tchoa C6 th~ phan chia thanh

ba hinh th(rc lien ket : Lien ket tll nhien ( ki~u ED) ; Lien ket " hinh th(rc laighep" (ki~u ECW AS , MERCOSDR ) ; Lien ket kitiu th(r ba nhu ASEAN

2 So sanh li€n ket ASEAN vOi cac lo~i hinh lien ket khu vl!c khac

Dti lam r6 han nfra nhfrng d~c trung cua lien ket ASEAN can tien hanh sosanh s~rwang dong va khac bi~t gifra lien ket ASEAN vai cac hinh th(rc li~n ketkhac tren the gi6'i nhu lien ket ED , C¢ng dong kinh te chau Phi - AEC , C¢ngdong kinh te cac mr6'c Tay Phi - ECWAS, Hi~p h¢i hQ'Ptac khu vl.!cNam A -

SAARC,Thi truang chung nh6m cac nu6'c Nam My - MERCOSUR

Tu ket qua so sanh lien ket ASEAN vai cac lo~i hinh lien ket khu Y1;rckhac, chung ta c6 thti thay dmg tuy hQ'ptic va lien ket khu VllCchua d~t hi~u qua

cao, nhung co th~ noi ding ASEAN la mQt t5 chilc thanh cong nhat trong so cact5 chilc lien ket khu yVc cua cac nudc ch~m va dang phat tri~n tren the gidi, nhat

la trong llnh yVc chinh tri va an ninh Tuy v~y ASEAN giong nhu hau hetcac t5chilc lien ket khu yVc cac nudc A-Phi My La-tinh la hanh dQng tlJ nguy~n phoihqp y chi va nguan llJc cua cac nudc l~p nen co che hqp tac khu yVc nham thucd~y phat tri~n kinh te, 5n dinh chinh tri-xa hQi, h~n che tac dQng tieu clJc tu benngoai, nfmg cao kha nang c~nh tranh va vai tro cua minh tren truang quac te Tuy cac nudc ASEAN khong roi vao tinh tr~ng trl tr~ kinh te va bat 5n xa hQi laudai nhu nhi~u nudc thuQc t5 chilc ECOW AC, SAARC, MERCOSUR 0 nhfmg·nam 70-80 (ma ngugc l~i, d~t tang trubng cao), nhung cUQc khung hoang taichinh-ti~n t~ 1997-1998 0 Dong Nam A co nhieu di~m giong cUQckhung hoangtuang tlJ x~y ra t~i Mehico nam 1994 vao nhom nudc MERCOSUR nam 1999-

2001 v.v Do la sau mQt thOi gian tang trubng nongo illra dau th~p nien 90 cacnudc thuQc cac khu yVc tren d~u rai vao khung hoang H~u qua mang l~i cho cackhu yVc la slJ phat tri~n bi t~t lui, khoang cach phat tri~n giua cac nudc thanhvien khong dugc thu hyp l~i, st! ph~ thuQc vao nudc ngoai co xu huOOg tang len

va nhi~u chuang trlnh hqp tac khu yVc da cam ket bi nglrng tr~ hay pha.sim vand~ d~t ra la ASEAN cling nhu cac t5 chuc do can tiep t~c co nhfmgchien lugcphil hgp d~ thoat khoi tlnh tr~ng trl tr~ nhu hi~n nay Day la mQt van d~ rat 16'11,

can co lai giai ca v~19 lu~n cling nhu thlJc ti~n

II THljC TIfN HQP Ttic VA LIEN KET ASEAN TRONG NHONG THJ.PNIEN QUA

1. Nhung thanh tt!U da d~t duqc : (1) Lfnh v~(Cchinh tri, an ninh.(2)

Hqp tac kinh tl va thu h?p khodng cach phat triin. (3) Hqp tac chuyen nganh.(4) ve'd6i m6'icO call t6 ch{(c va COchl ho(}t d(Jng.

2 Nguyen nhan cua nhung thanh tl!U

Nhfmg thanh cong d~t du:gc cua ASEAN trong may th~p nien qua khongchi xuat phat tu 9 chi hay st! nay no cua 9 thilc khu yVc, su troi d~y cua chunghia tht!c d~ng, tinh than quoc gia - dan tQc,9 chi, long quyet tam cua gidi camquy~n nguOi ban dia ma can g~n li~n vdi b6i canh va xu hudng tien tri~n cua lich

Slr,d~t bi~t la st! c~nh tranh gay anh hubng va quy~n llJc cua cac nudc 100 va slJtien bQ cua khoa hQc- ky thu~t

3 Nhftng h~n che va nhung thach thuc

3.1 S~(/ong leo ve'mfit thi chi

+Nguyen t~c ho~t dQng (1) Duy trl nguyen t~c dang thu~n va khong canthi~p

+Co cau t5 chilc long leo, thieu co che giam sat va phan xet

+ Sv thieu ch?t che va rang bu('>cv~ m?t phap ly cua cac van blm da ky

3.2 S~(ehenh L¢ehqua Lon ve' trinh dQphat triin va Slf khae bi¢t ve' ehe'dQ ehinh trj va win hoa

+ D('>chenh l~ch 100v~ trlnh d('>phat tritin va thieu trt} lvc hUOOgtAm

+ Sl! qua da d~ng v~ chfnh trt, dAn chu va van hoa

3.3 Xung dQt quye'n Lqi quoc gia - dan toe viii t~(do hoa mg,u djeh nQi

+Xung d('>tlCJifch quoc gia-dAn t('>cvai tv do hoa m?u dich nQi khoi

- Sv "pha rao"cua cac Hi~p ding thuong m~i tv do song phuong

- MAu thu?n gifra sach luCJcva chien luCJclien ket

- "SVco" cua vi~c ttr choi c~hgiam thue theo lich trlnh

3.4 H(;mehe've' niing L~(ee(mh tranh.

- Rlt C?Pv~ nguon nhAn lvc-nang lvc chuyen man,

- N~n tang co cau cho slJ phAn cong lao d('>ngtrong nhi~u quoc gia va d?cbi~t cho ca Khoi hau nhu chua duCJcxac l?p nen suc c~nh tranh con phAn tan,chua phat huy duCJcnang lvc chuyen man va the m~nh cua moi nuac .'

- Con phl;lthu('>ccon n?ng n~ van von, cong ngh~ va thi truang b~n ngoai;

- Sl! gia tang suc ep cua toan cau hoa, d?c bi~t la sl! troi d?y cua cac doithu mai nhu Trung Quoc, An DQ v.v

- H?u qua cua cUQCkhung hoang tai chfnh- ti~n t~ chAuA 1997-1998 vasl! phuc t~p cua moi truang quoc te hi~n nay

- Sl! quan lieu, d('>cdoan va thieu minh b(;lch cua gi6i cam quy~n nhi~unuac keo dai trong nhi~u nam, tfnh tht} dQng va nhfrng m?t trai khac cua nhl1nggia trt chAuA v.v

N6i t6m l~i, Sl! hlnh thanh va phat tritin cua ASEAN trong gan 4 th?pnien qua grm li~n v6i di~u ki~n Jich su C\l thti va luon mang tfnh lich su D6 lachu ngh1a thl!c dt}ng ; d~ cao quy~n lCJiquoe gia ; lien ket long leo mang tfnhsach luCJcnhi~u han chien luCJc;thieu sV giang bu('>cv~ m?t thti che-phap ly Nhfrng d~c ditim n6i b?t ay da chi phoi mQi hanh dQng cua ASEAN va hau hetcac nu6c thanh vien Tru6c nhfrng thay d6i nhanh ch6ng va phuc t~p cua moitruang quoc te th?p nien dau the ky XXI, ASEAN se phai doi m~t v6i nhi~uthach thuc, trong d6 thach thuc 100 nhat la lam cach nao dti lay l~i nhtp d('>tangtru6ng kinh te cao v.v Do V?y ASEAN can blnh t1nh va rinh tao hon khi nhinnh?n va danh gia lai mlnh, va d~c bi~t khi d~ ra nhfrng chienluCJc hQi nh?p chonhfrng nam tiep theo

Phan thu hai

LIEN KET ASEAN TRONG TH~P NIEN DAU THE KY XXI

Chuang I

BOI CANH MOl CUA SlJ LIEN KET ASEAN

I Toao cau hoa kioh te va SI!hloh thaoh m~og kioh te toao cau

C6 th~ nh~n di~n mQt sa net d~c trung cua n~n kinh te to~m cau hmi nhu

H¢thong phan eong laD d9ng mOi.

Xu huong toan eau hoa thj truong the' giOi.

Sz;thinh thanh va phat triln cae thl ehe' kinh te'toan eau.

S~(hinh thanh va phat triln ,mqmhme cae khol kinh te' - m(LUdjeh khu v~(e.

Nhfrung xu huang cila qua trlnh to~mcau hoa n6i tren cho thay ben trongtien trlnh khu vl!c hoa, xem xet tren quan di~m cC;tnhtranh khu Vl!ccUng,phu lqifch cila quac gia dang hQi nh~p, dang d~t ra nhi~u van d~ nhu: (1) sl!' ch~t che(b~n vfrng) cila sl! lien ket khu vl!cHi co muc dQ; (2) moi quac gia - thanh viencila mQt kh6i - khu Vl!c, trong khi phai tuan thil cac quy tac hoC;ttdQng cua kh6i,can phai tl! "can d6i" cac quan h~ v6'i ben trong va ben ngoai khu Vl!c; (3) c6 sl!dan xen, giao thoa giUa cac kh6i, it nhat la v~ phuong di~n thanh phan tham dl!.MQt quac gia c6 th~ dong thai la thanh vien cua mQt sa khai, t6 chuc kinh te khuvl!c; (4) trong moi khu Vl!c,chua th~ c6 sl! dong thu~n hoan toan v~ mlfc tieu valqi fch gifra cac nu6'c thanh vien; (5) do v~n dQng trong co che thi truang, bencC;tnhsl! hqp tac nQi khu Vl!cluon luon ton tC;tisl! cC;tnhtranh nhu mQt trong nhfrngkhia cC;tnhban chat nhat cila cac quan h~

V ~ phuong di~n an ninh, toan cau hoa lC;tid~t ra nhfrng thach thuc khongnho D6 la: (l) Lam tram tn;mg them tlnh trC;tngphan cl!c tren the gi6'i do Sl!phfmph6i khong dong d~u cac loi fch cila toan cau hoa (2) Du6'i tac dQng cila toancau hoa v~ kinh te, the gi6'i dang bi phan chia thanh mQt the gi6'i giau va mQt thegi6'i ngheo Sl! bat man cila cac nu6'c ngheo khien hQ thli ghet qua trinh nay vatC;todi~u ki~n thu~n lqi cho khuynh huang bi~t l~p, cho chil nghia dan tQc cl!c doan,h~p hoi phat tri~n Nguy co xung dQt quac te, vi the, dang gia tang (3) Trong thaidC;titoan cau hoa, quy~n ll!c tuy~t dai cila Nha nu6'c bi suy giam do cac m6i quanh~ phlf thuQc Ian nhau v~ kinh te gifra cac nu6'c Cac duang bien gi6'i qu6cgia,

do d6, d~ bi xuyen thilng Buon l~u, v~n chuy~nvi1 kill, tQi phC;tmxuyen bien gi6i

c6 cO h('>iphat tri~n, tC;tOthanh nhfrng thach thuc mai dai vai an ninh quacgia va

an ninh khu V\l'c

C6 th~ nh~n xet khai quat rang the gi6i ngay nay kh6 c6 th~ xay ra cu('>cchien tranh tren quy mo 100 nhung xung d('>tcvc b('>se v~n thuemg xuyen di~n rath~m chi rat ac li~t

2 Xu hU6ng phat tri~n nen kinh te tri thuc

Cu('>ccach mC;tilgkhoa hQc - cong ngh~ hi~n dC;ti,vai n('>idung chu yeu lacach mC;tngtrong cac llnh V\l'ccong ngh~ thong tin, cong ngh~ sinh hQc, congngh~ NaNo va cong ngh~ v~t li~u mai, c6 d~c trung n6i b~t la st;rx~m nh~p ngaycang nhanh cua tri thuc va cong ngh~ cao vao tat ca cac nganh, cac linh V\l'ckinh

te Tri thuc, khoa hQc, cong ngh~ dang tra thanh It;rcluqng san xuat tfl!c tiep thunhat, la lqi the phat trien quyet dinh D~y la yeu ta xac dinh xu hUOOghlnh thanhcau truc kinh te mai

Trong nhfrng n~n kinh te duqc coi la dt;ravao tri thuc, xuat hi~n m('>ttuangquan mai v~ cau truc ngu6n It;rc,,keo theo d61a xu hUOOgcO cau mai

+ Kha nang tiep c~n den cac nguon It;rcsan c6 ngay cang ngang bangnhau cho mQi cong ty hoC;ttdqng a bat cu d~u tren the giai do tac d('>ng.,9uaquatrlnh tl! do hoa thuang mC;ti

+ Chat luqng nguon nh~n It;rc,do bang trlnh d('>tri thuc va ky nang si'rdvngcong ngh~ cao, tra thanh yeu ta chu chat cua phat trien

+ Cong ngh~ tin hQc va thong tin (lCT) tra thanh c('>ttrV cua n~n kinh tehien dai

3 Sl!dieu chinh chinh sach cua cac nucrc I6n doi v6'i Dong Nam A.

3.1 Chinh sach cLlaMy dOL viii Dong Nam A.

Ml;lCtieu ma My theo du6i trong chinh sach Dong Nam A cua hQ la (1)Ngan khong cho cac nuac 100 khac xac l~p Uti the tuy~t d6i akhu V\l'cnay; (2)Duy tri anh huang va quy~n lqi c.ua My trong khu V\l'c

De'dg,t dLtflCm~lCtieu do, H oa kY dd tien himh cac bi¢n phap salt (1) Cung

ca va tang cuemg ca~ quan h~ dong minh trong khu V\l'c(2) Tang cuang cac quanh~ kinh te vai cac nuac ASEAN (3) Cuang quyet chang lC;titham v<;mgd('>cChiemBien Dong; (4) Tang cuemg ki~m cheTrung Quac

3.2 Chinh sach CLlaTrung Quoe dOLviii Dong Nam A.

Nham mvc dich tang cuang anh huang cua h9 akhu V\l'cnay, Trung Quacdil tien h~mhdong thai cac bi~n phap sau:

+ Ve' phLtong di¢n chinh trj (1) Ung h('>tich qrc cac nl> It;rccua ASEAN

nham thiet l~p cac cO che hqp tac khu V\l'cva lien khu V\l'cmai (ARF, ASEM,

ASEAN + 3); (2) Di~u chinh l?p trucmg trong van d~ Bi~n Dong, cung ASEANxay dllDg B¢ quy d.c i'rng xu a Bi~n Dong, tuy nhien khi c6 di~u ki~n v~n thvchi~n chien thu?t g?m nham; (3) Tich cvc giai quyet cac van d~ bien giai vai cacmrac lang gi~ng tUng buoc cai thi~n nh?n thuc cua cac nuac lang gi~ng v~ TrungQuac.

+ Ve' phLtO'ngdi¢n ngogi giao: D~y m~nh quan h~ ngo~i giao ca tren haicap d¢: nha nuac va nhan dan, t~o tam la chan co hi~u qua cho Trung Quac tuphfa cac nuac ASEAN

+ Ve'phLtO'ngdi¢n kinh tl· (1) Tich cvc giup do ASEAN khac phl;lCkhunghoang tai chfnh ti~n t~; (2) Tang cucmg buon ban dau tu vao khu vvc ASEAN,t~o di~u ki~n cho ASEAN dau tu ngay cang nhi~u vao Trung Quac; (3) ClingASEAN xay dllDg khu m~u dich tv do ASEAN - Trung Quac C6 th~ khai quatchfnh sach dai ngo~i cua Trung Quac hi~n nay la : G~m nham bien gi6i , Hinhth6 , banh truang kinh te va ba quy~n v~ chfnh trio

3.3 Chinh sach clla Nlujt dOL vOi Dong Nam A.

+ Ve' chinh trt: (1) Tich cvc tham gia vao cac ho~t d¢ng cua Lien hQ'pquac t~i Campuchia va Dong Ti mo; (2) Ung h¢ cac sang kien chfnh"tri cuaASEAN (thanh l~p ARF, ASEM, ASEAN + 3); (3) Ung h¢ qua trlnh ma r¢ngASEAN va tich cvc giup do cho qua trlnh h¢i nh~p khu vvc a Dong N am A,

tham gia vao TAC va ky hi~p dinh khong xam ph~m l~n nhau vai ASEAN

+ Ve' kinh tl· (1) Tich cvc giup do cac nuac ASEAN khac phl;lC h~u quacua khung hoang tai chfnh ti~n t~; (2) T~o di~u ki~n thu~n lQ'i hon cho hang hoaASEAN tham nh~p vao thi trucmg Nh~t ban (keo dai thai h~n huang nhfrng UtidiE trong GSP cua Nh~t tai 2001 ); tang cucmg hQ'p tac kinh te thuong m~i, l~pkhu vvc m~u dich tv do Nh~t Ban - ASEAN; (3) Tang cucmg hQ'p tac vm ASEANtrong phat tri~n kinh te va dao t~o nguon nhan lvc, xay dllDg C¢ng dong Dong A.

4 Nhfmg xu hU6ng mOi dien ra trong khu vl!c

4.1 V~ an ninh :

N6i leD.xu hu6ng ly tam, ly khai , xung d¢t sac t¢c , ton giao nhat la van

de hoi giao va chu nghla khung ba dien ra a nhi~u noi trong khu vvc va vi the xuhuang hi~n d~i hoa quan d¢i , mua sam vii khf hi~n d~i dang lam tang them sVnghi nga van c6 gifra cac nuac ASEAN

4.2 v~kinh te:

D~ thich U'ng vai xu huang phat tri~n mm, cac n~n kinh te cua cac quacgia trong khu vvc dang chuy~n bien tren ba phuong di~n chu yeu sau:

+ Ve' die'u chinh C(j cdLlkinh te: cac nuac ASEAN, d~c bi~t Xingapo

va Malaixia rat chu trQng phat tri~n cac nganh cong ngh~, ky thu~t cao

+ Ve' nhilng chuyln bien trong thl chi kinh te: ve co ban "mo hinh

chinh phil chu d,~lO"it co nhfrng thay d6i ahau het cac nuac ASEAN tnr Xingapo

+ Ve' chuyln bien chien htQ'C ph6t triln kinh te: Trong chien luqc

phat tri~n khoa hQc ky thu~t, cac nuac deu chu trQng tang ti l~ dau tu cho phattri~n khoa hQc, cong ngh~ trong nhfrng nam gan day

Trong phat tri~n kinh te, tat ca cac nuac ASEAN van tiep wc duy trl chienluqc ma cua, thuc dfty xuat khftu b~ng cac bi~n phap khac nhau Ben c~nh do,m¢t so nuac thvc hi~n cac chu truong kfch thfch nhu cau n¢i d~a tuy theo dieukien cua moi nuac

Nhu v~y, sV dieu chinh chinh sach doi ngo~i va nhat la co cau kinh tenh~m t~o ra sV chuy~n bien m¢t cach tfch cvc va nang d¢ng trong cac nuacASEAN Sv chuy~n bien nh~m thfch ling vai nhfrng thay d6i nhanh chong cuamoi truemg ben ngoai dang la xu huang n6i tr¢i trong giai do~n hi~n nay

Tuy nhien nhfrng dieu chinh va thay d6i chien luqc phat tri~n cua cac nuacASEAN tren ba phuong di~n noi tren con to ra ch~m ch~p va co sv khac nhaugifra cac nuac

Chuang II

TRIEN VQNG HOP TAc AN NINH, CHINH TR~

1 nOI CA.NH MOl T Ac DONG DEN AN NINH KHU VVC TRONG THE KY

1 Nhfmg tac dQng tit b6i canh qu6c te va tit nhung nhan to' ben trongden an ninh khu vuc

Nhfrng tac d¢ng tu boi dmh quoc te da dUQ'cduQ'c trlnh bay kha ky aChuang I Phan II, duai tieu d~ "Boi dmh mai cua sl! lien ket ASEAN" Do v~ytrong chuang II chi xin trlnh bay them nhfrng tac d¢ng tu ben trong doi vai anninh kh u V\rc

1.1 Nhfing van de' n¢i b¢ CLiaASEAN D6 fa :

+TInh tr~ng tranh chap lanh th6 gifra cac nuac trong vung

+ Nhfrng van d~ ton giao, s~c t¢c ben trong cac nuac ASEAN

+ Nhfrng van d~ trong quan h¢ gifra cac nuac ASEAN

1.2 Nhicl1g tac d¢ng CLiacae van de' ben trong ASEAN dOL v6'i an ninh kllLl

v~(e6Dong Nam A.

Trong cac tranh chap tren, van d~ tranh chap Hinh th6, d~c bi¢t l~"van d~Bi~n Dong, du rat kho giai quyet nhung trong giai do~n hi¢n nay va ca nhfrngnam sap tai, van co th~ quan ly duQ'c trong khuon kh6 cac dinh che khu Vl!cvaquoc te

Nhung van d~ anh huang tai an ninh khu vl!C va kho khac phl.;lchanchfnh la tlnh tr~ng di cu bat hQ'p phap va cac ho~t d¢ng xuyen bien giai cuacac ll!c lUQ'ngIi khai

TInh tr~ng hi¢n d~i hoa quan d¢i, mua sam vu khf hi¢n d~i dang lam tangthem sl! nghi ngb von co gifra cac nuac ASEAN va co th~ d~mtai m¢t hi¢n 1UqngduQ'cgQi la sl! nan giai v~ an ninh (security dilemma)

II TRIEN VQNG HOP TAc VE CHINH TR~ - AN NINH TRONG NHONG

NAM SAP T01

1 Nhung cC1hQi cho hqp tac chinh tr~ - an ninh cua ASEAN trongnhung nam sap t01

1.1 Nhfi:ng eo h¢i khaeh quan.

M~c du cu¢c chien chong khung bo dang gia tang trong khu Vl!cnhung xuthe hoa blnh, hoa di~l tren the giai v~m se duQ'c duy tr1 D6 la di~u ki¢n khachquan thu~n lQ'icho hQ'ptac khu Vl!ccua ASEAN noi chung, hQ'ptac chfnh tri - anninh noi rieng

1.2 Nhfi:ng eo h¢i chit quan.

_ M?c du khu Vl!cDong nam a dang chiu nhfrng tac d¢ng tn;rc tiep cua tlnhhlnh phuc t~p aban dao tri~u tien , van d~ Dai Loan , tmh hmh a I rac , nhungthach thuc d6i vai an ninh khu Vl!c trong nhfrng nam sap Wi chu yeu la nhfrngthach thuc an ninh phi truy~n th6ng.

_ An ninh toan di~n tra thanh ml;lctieu phan dau chung cua toan Hi~p h¢i.Trong nhfrng nam sap tai la an ninh toan di~n dii duqc cac nuac ASEAN chapnh~n vai tu cach la triet ly an ninh chung cua toan Hi~p h¢i

_ Khuynh huang dan chu hoa dang ngay cang phat tri~n trong n~n chfnhtri Dong Nam A.

2 Nhfmg tro ng:;ti d6i VOl hQ'P hie an ninh cua ASEAN trong nhung

naID sap tm.

Nhu tren dii phan tich, cac co h¢i cho hqp tac n¢i b¢ ASEAN noi chung,hqp tac chfnh tri - an ninh cua Hi~p h¢i noi rieng trong nhfrng nam sap tai la ratIan Tuy nhien, nhfrng kho khan va tra ng~i cung khong nha

2.1 S~(tang CL(Cmghi¢n di¢n CLia cae m(ac Ian eYDong Nam A.

Nhu dii neu a tren , My tra l~i Dong Nam A amuc d¢ cao hon hi~n nay,rat co th~ se dan tai m¢t SlJphan clJc ngay trong n¢i b¢ ASEAN M¢ts6 nuacdong minh cu cua My nhu Thai Lan, Philippin se tang cuang hon nfra quan h~hqp tac chfnh tri - an ninh vai My Nhfrng ho~t d¢ng nhu vf!.yse khien cho nhfrngnuac thanh vien ASEAN khac phai Hm kiem quan h~ ch?t che hon vai m¢tcuang qu6c khac d~ t~o nen slJ d6i tn;mg vai My

Khi slJ co m?t cua m¢t IlJc lUQ'llgIan quan d¢i My xuat hi~n trong khu Vl!c

se gay nen slJ cang th&ng trong quan h~ Trung Qu6c va My va nhu vf!.yse gaynen nhfrng tac d¢ng tieu clJc tai quan h~ ASEAN - Trung Qu6c Neu tlnh hlnhdien bien theo huang tren, hqp tac chfnh tri - an ninh cua ASEAN se tra nen kh6khan

N goai ra, hqp tac chfnh trf an ninh cua ASEAN trong nhfrng nam sap tai

cling co th~ g~p tra ng~i do vi~c Trung Qu6c di~u chinh chfnh sach d6i ngo~inham dua Trung Qu<~cdUng vao hang ngu cac cuang qu6c tren the giai.

Vi~c Trung Qu6c thlJc thi m¢t chfnh sach d6i ngo~i nhu vf!.yse gay nen slJphan clJc trong n¢i b¢ ASEAN, khien cho hqp tac chfnh tIi - an ninh cua Hi~phoi tra nen kho khan han

2.2. Nhfing treYngc;zitLf: S~( da dc;zngve' thanh vien CLiaASEAN hi¢n nay.

SlJ da d~ng v~ che d¢ chfnh tri, h~ tu wang cua cac nuac thanh vien tuykhong gay nen can tra dang k~ nao d6i vai hqp tac chfnh tri - an ninh cuaASEAN nhung cling khong phai la nhfrng di~u ki~n thuf!.nlqi cho hqp tac ve an

ninh cua khu vlJc trong bai acnh mai cua quac te va khu Vl!c.

3 Nhfing co gang tang ClJ'Onghqp tac chinh tr~ - an ninh cua ASEANtrong nhfmg thi)p nien dau the ky XXI.

3.1 Ddy m{;mhhr;p tac trong vi¢c gidi quyet tranh ch{Jp chu quye'n aBien Dong.

Gan day, do sl! kien trl cila ASEAN va do nhfrng t,k dQng tich cl!c cilaARF, Trung Quac va ASEAN da:ra Tuyen ba v~ BQquy tilc ling xu aBi~n Dong

3.2 C~lng co'Dien dcm khu v~tcASEAN, bien ARF thanh cong ql hi¢u qud dam bao an ninh khu v~tc.

Cho tai nay, ARF da ton t<;liduqc 10 nam Trong 10 nam qua, ARF da conhi~u dong gop dai vai hoa binh va ·an ninh khu VlJc Cling vai vi~c tien hanhnhfrng hO<;ltdQng chuy~n ARF sang giai dO<;lll2 trong tien trinh 3 giai dO<;lnduqcv<;lchra cho di~n dan nay, ASEAN va cac thanh vien khac cling quyet dinh nangcao hem nfra vai tro cila Chu tich ARF

3.3 Sua dcfi Hi¢p u6'c Than hfiu va hr;p tac Dong Nam A, dua cac nLt6'c f6'n vao khu6n khd khu VifC.

Cac nuac ASEAN da thong qua Nghi dinh thu Ian thu hai sUa d6i Hi~puac Than hfru va Hqp tac Dong Nam A d~ t<;lOdi~u ki~n cho cac nuac ngoai khuVl!Ctham gia vao Hi~p uac nay

T<;liHQi nghi Thuqng dinh ASEAN + 3 t6 chuc aBali ngay 8/11/2003 vtraqua, Trung Quac da cong nh~n Hi~p u6'c Bali va tra thanh mQt ben ky ket TAC.Cling v6'i Trung Quac cac nu5'c khac nhu An DQ, Nh~t Blm cung da tham gia vaoTAC

3.4 Hoan thi¢n cO che' giai quyet tranh chap gii?a cac nu6'c thanh vien.

Cac nguyen tilc v~ thu tl;lccila HQi dong tai cao cua TAC dam bao dng Hit

ca cac van d~ tranh chap trong nQi bQ ASEAN, gifra mQt hay vai nu6'c ASEANv6'i mQt nu6'c ho?c vai nu6'c ngoai khu VlJcco lien quan trl.;l'ctiep t6'i cUQctranhchap, khi duCJCdua len HQi dong tai cao, se co th~ duqc giai quyet mQt cach hoabinh, khach quan, cong khai va minh b<;lch.Di~u nay se khuyen khich cac nu6'cASEAN tim den Hqi dong tai cao d~ giai quyet tranh chap gifra hQ v6'i nhau thay

vi dua len Toa an quac te nhu tru6'c day Tuy nhien, li~u cac nu6'c ASEAN co ll!achQn cach giai quyet tranh chap nhu v~y hay khong tuy thuQc vao tfnh chat cuacac van d~ tranh chap va nhat la tliy thuQc vao long tin gifra hQ v6'i nhau

4 Dt! bao ve tri~n v<;mghQ'Ptac chinh tr! - an ninh cua ASEAN trongthOi gian too.

DL! baa 1:Hqp tac chinh trt - an ninh CLtaASEAN se tiip t(f,Cduq'c duy tri,

mJ r9ng va fa m9t n9i dung quan trQng CLtaASEAN niu khong muon noi fa ChLt , yiu:

D~( baa 2: Ve' triln vQng Gta vi¢c xay d~(ng c9ng d6ng an ninh khu vL!c

ASEAN (ASC)

M~lCdich xay d~(ngASC fa : (1) Tang cuang kha nang qu6c gia va khu V\fcnham d6i ph6 vai chu nghia khilng bo, tQi ph~m xuyen qu6c gia va dam bao rangkhu V\fCDong Nam A v~n la khu V\fCkhong c6 Vl1khi giet ngum hang lo~t; (2)T~o dieu ki~n cho ASEAN tiep tuc d6ng vai tro Hinh d~o trong ARF

Ve' ban chat, ASC thua nh~n chil quyen cila cac nuac thanh vien trong vi~ctheo du6i chinh sach d6i ngo~i va cac stip d~t phong thu rieng cua hQ; ASCkhong phai la mQt kh6i phong thil, mQt lien minh quftn st!, mQt chinh sach d6ingo~i chung; Do cftn nhtic tai m6i quan h~ tuong tac giua cac Iinh V\fcchinh trLkinh te va xii hQi, nen ASC se ap dl;lngcach tiep c~n an ninh toan di~n

Ve'cong ql dl xay dL!ngASC: (1) Su dl;lngday dil cac th~ che, cac C<1chehi~n c6 cila ASEAN, trong d6 HQi dong t6i cao la cong Cl;lchinh; (2) L~p Di~ndan ve bi~n d~ xuc tien hqp tac cac van de an ninh tren bi~n; (3) Tham do caccon duong mai, thiet l~p cac th~ thuc cho ASC, bao gom: Xay dt;tng cac chu~nml!c; Ngan ngua xung dQt; Tiep c~n giai quyet xung dQt; Xfty dt;tnghoa blnh sauxung dQt

So sanh khai ni~m ASC vai khai ni~m CQng dong an ninh duqc thua nh~ntren the giai hi~n nay , c6 th~ thay ASC c6 nhieu di~m tU<1ngdong Tuy nhientrong ASC khong de ra bat ky bi~n phap nao nham ngan ch~n tlnh tr~ng ch~ydua vU trang va mua stim vii khi dang di~n ra trong nhieu mrac ASEAN hien nayChUng nao ch~y dua vli trang con tiep di~n , cac bi~n phat xfty dt;tng long tinchua duqc de cao thl vi~c xfty di!ng ASC con nhieu kh6 khan

Nhu v~y, m~c du ml;lc tieu xfty dt;tng ASC cila ASEAN con rat khiem ton

"

va phil hqp vai tht!c te trong quan h~ giUa cac nuac Dong Nam A hi~n nay,nhung qua trinh hi~n tht;rchoa y tuang tren cling se g~p khong it kh6 khan, cantrO'

Cho tai nay c6 th~ n6i tien trlnh hQi nh~p kinh te ASEAN n6i chung di~n

ra ch~m, khong dap U'ng dugc yeu cau dua khu vvc nay thoat khoi cac ap ll!cqmh tranh va ph:it tri~n dang tang len firt nhanh hi~n nay Nguyen do chfnh cuatinh hinh d6 la h~ thong th~ che hQi nh~p kinh te cua ASEAN, tu cac riguyen uk

dinh huang cho den co che, phuong thuc v~n hanh, d€u to ra it hi~u ll!c va kemhi~u qua V ai h~ thong d6, ASEAN kh6 duy trl dugc sl! ton t~i dQc l~p va th6ngnhat cua minh, khong lam tron vai tro la dQng ll!c phat tri~n m~nh cho tung nuacthanh vien va cho ca khu vvc trong boi canh c~nh tranh qu6c te va khu vvc dangngay cang tra nen gay gM hon '

Tuy nhien nhin trung h~n, phai thua nh~n rang trong vai nam gan day, quatrlnh lien ket va hQi nh~p kinh te cua ASEAN b~t dau c6 nhiing chuy~n'bien tichcuc

Lien wc xuat hi~n hang lo~t d€ xuat mai vi' Chu(Jng trz'nh himh dQng, ca a

cap dQ nQi khu yVC Hin ma rQng ra cac d6i tac ngoai khu vvc: tu "Tam nhln2020" (1997), den "Chuang trlnh hanh dQng Ha nQi" (1998) va cac chuong trlnh

ma rQng lien ket b~t dau khai dQng tu nam 2000 ma cong thuc co ban la ASEAN

+X (ASEAN + 1; ASEAN + 3 vai cac d6i tac Ian nhu Trung Quoc, Nh~t Ban,Han Quoc, v.v.)

VuQt ra ngoai san choi khu vvc, hi~n nay, ASEAN con tham gia xay dl!llgcac m6i lien ket ch~t che a hai cap dQ khac: Dong A va chau A - Thai binhduang Trong cac cau truc lien ket nay, ASEAN tren tilvc te dang ne> lvc tra

thanh mQt "trl;1c quay" Do cac cuang quoc kinh te c6 nhu cau phai tranh thu cacnuac Dong Nam A d~ thl!c hi~n chien lugc cua minh, ASEAN dang d~ dangd6ng vai tro la trung tam cua cUQc dua tranh va lien ket kinh te acac cap dQ Ian

Tren co sa cac d€ xuat da dugc neu trong "Tam nhin 2020" va "Chuangtrlnh Hanh dQng Ha NQi", lanh d~o cap cao cua ASEAN da nhat trf chap nh~n y

wang CQng dong Kinh te ASEAN (AEC) trong khuon kh6 CQng dong ASEANn6i chung nhu la buac phat tri~n tiep theo tat yeu trong giai do~n mai cua cacsang kien dugc d€ xuat truac day Trong logic khu vvc hoa va toan cau hoa,quyet dinh thanh l~p cQng dong ASEAN la nham lam cho ASEAN tang cuang

StTC m~nh d~ co th~ dong vai tro "trl;lc quay" ho~c "h~t nhan" lien ket kinh teDong A va APEC m¢t cach hi~u qua.

II TRIEN VQNG LIEN KET KINH TE ASEAN

1 Lien ket kinh te Dong A

Trang thoi gian gan day, r6 nhat la tu sau cu¢c khung hoang tai chinh tien t~ khu yVc 1997-1998, xu hn6ng gia tang cac moi lien ket kinh te Dong A

-duoi nhfrng hlnh thuc khac nhau tro nen r6 rang hem Ngnoi ta dang ban lu~n ratnhieu ve sl! tr6i d~y cua cai g9i la chu nghla khu yVc ve kinh te 0 Dong AI,

Nhung tri~n v9ng lien ket kinh te Dong A se di toi dau ? Li~u dfch hn6ng nonham toi co phai la m¢t "EU phlTCmgDong" ? Bnoc di cua qua trlnh nay se dien

ra nhn the nao ? Baa gio thl "EU phnong Dong" dnqc t~o l~p ?,

Nhfrng van de nay co quan h~ rat l6n den tri~n v9ng lien ket kinh te cuaASEAN thea hai nghla M¢t la ASEAN la m¢t b¢ ph~n hqp thanh hfru cO quantrQng clla Dong A. Hai la cau tnk lien ket ma ASEAN da co va muon t~al~p coth6 bi bien d~ng, th~m chi bien mat, da bi haa nh~p vaa m¢t cau tnk lOn hon vamanh hon

Tnroc het, co th~ khtmg dinh m¢t xu hu6ng hlnh thanh khoi lien'ket kinh

tc Dong A la co th~lt va dang phat tri~n Xu hnong nay th~m chi dang d~y toi m¢tcau truc th~ che ch~t che ma thea nhieu y kien de xuat la C¢ng dong Kinh teDong A (EAEC) hay Lien minh Kinh te Dong A (EAEU)

V¢y thi nhftng ylu t{/ ncw dang quy dinh tilll trinh nay.

a Tiln trinh hQi nh(lp kinh tl ASEAN.

Tien trlnh nay dang dien ra ch~m Thea nhip d¢ hi~n t~i, no kho long dongvai tro la m¢t d¢ng ll!c thuc d~y tien trlnh Dong A. T~i H¢i nghi Thnqng dinhBali (l0/2003), ASEAN da quyet dinh xay dl!I1g AEC nham d~y m~nh h¢i nh~pkinh te khu yVc, ca 0 cap d¢ ASEAN ltm cap d¢ Dong A, sang moc thai gian

2020 dnang nhn la qua xa d~ thuc d~y quan h~ lien ket kinh te Dong A the a

hn6ng xay dl!I1g sam EAEC Van de 0 ch6 ASEAN co kha nang danh mat vaitro 'trt;lc lien ket' va vi the 'd¢c l~p' neu no khong kip cung co suc m~nh taankhoi truoc khi bi "nuot" boi EAEC von m~nh hon do co sl! hi~n di~n cua cac nenkinh te l6n nhat trong khu vl!c nhn Nh~t Ban, Trung Quoc va Han Quoc

b DQng thai qmh tranh lien ket khll vL!c ldy ASEAN lam dr/i twmg.

1 Khai ni~m "chu nghla khu v\rc Dong A" khOng duqc dung cho van hoa m~c dli cai gQi Hi van hoa phuong Dong kha d~c trung cha khu v,!c, dng chua duqc sii dl;lng trang llnh Vt.!Cchinh tri va an ninh.

Nhu d3: nai, trong vai nam gan day, gifra ASEAN va Trung Qu6c da conhfrng buac chuy~n nhanh va m(;lnh cila mai quan h~ lien ket ASEAN - TrungQuac Tiep ngay sau thoa thu~n thanh l~p khu VVC m~u dich tv do ASEAN -

Trung Quac (AC-FTA), Trung Quac d3:de xuat chuang trlnh "Thu hO(;lchsam"

thvc hi~n trong hai nam d~ t(;lom¢t buac d¢t pha trong quan h~ thuang m(;liASEAN - Trung Quac

Tfnh kh~n tnrong va quyet li~t trong cach thuc d~y lien ket kinh te vaiASEAN clla Trung Quac d3:gay ap Ivc m(;lnhlen Nh~t Ban, Han Quac, thuc d~yhai nen kinh te Ian nay co thai d¢ tfch c\rc han trong vi~c hlnh thanh FTA vaiASEAN Cu¢c g~p gO'thuqng dinh Nh~t Ban - ASEAN vao thang 12/2003 waroi nham d(;lttm m¢t cam ket lien ket kinh te r6 rang va ch~t che hcm gifra hai daitac nay chfnh la ket qua cila d¢ng thai tfch cvc han sinh ra tu ap Ivc do Hem the,

ap It;rcnay con d~y nhanh vi~c Nh~t Ban va Han Quac sam thoa thu~n hlnh thanh

FTA song phuang vai nhau

T6 h9P cac d¢ng thai do, se xuat hi~n m¢t hlnh bong r6 rang cila m¢t thoathu~n h9P tac, lien ket kinh te nao do trong ph(;lmvi Dong A.

XU huang tat yeu nay dU9c khing dinh t(;liH¢i nghi Thu9ng dinh.ASEANt';li Bali (10/2003) khi ASEAN va 3 nen kinh te Dong A Ian dau tien thang nhatdU9c vai nhau ve y wang h9P tac phat tri~n kinh te Dong A. Di~m khai d¢ng

nay chac chan se dU9c d~y m(;lnhhan trong giai dO(;lntai.

c SZe be'tac clla cac vong dam phan da phltong th~ hi~n r6 qua that b(;licua

Vong dam phan Thuang m(;liDoha t(;liH¢i nghi Cancun (9/2003) doi h6i Dong A

d~y m';lnh han qua trlnh lien ket kinh te n¢i khu vlfc

d Khd nang thu h?p khodng cach phat triln gi[(a cac nlt6'c trong khu v~(c.

Khoang cach nay dang rat lan, bao gom tu thu nh~p, giao dl;lC,cho dentrlnh d¢ cong ngh~ va cac dieu ki~n phat tri~n khac Day la di~m khac bi~t rat r6gifra Dong A va ASEAN vai c~c khu vvc lien ket kinh te khac tren the giai nhu

EU, NAFTA va MERCOSUR Slf chenh l~ch nay se la yeu ta tv than can tram(;lnhme qua trlnh ~ien ket kinh te khu vvc

e Thai dt) va himh dt)ng clla My dol v6i qua trinh xay dl/ng kho'i lien ke't kinh te'Dong Ii.

Chfnh sach cila My d6i vai Dong A co khuynh huang dU9c Washingtonxem nhu m¢t t~p h9P "cac nan hoa" My co th~ khong muan thay cac quan h~xuyen Thai Blnh duang phat tri~n theo cach quan h~ xuyen D(;liTay duang

Do v~y, co kha nang x~y ra "xung d¢t cau truc" gifra m¢t ben la Dong A

va ben kia la My Lam sao d~ co th~ hoa h9P cach tiep c~n theo "vong tron dong