Hoàn thiện hệ thống pháp luật của nhà nước nhằm tăng cường hiệu lực quản lý các vấn đề thuộc chính sách xã hội

Nhl1ng nh~n xet nay mu6n neu ra mot vai van de c6 tinh quy lu~t cua Str phat trien cua phap lu~t dieu chinh cac van de thuoc CSXH t~o cO' sO' cho vi~c hoan thi~n phap lu~t v~ cac van d~

TRUNG TAM KHOA Hoe xA H(n

v A NHAN V AN Quae GIA

DE' TAl KX.04-16

BAa cAa TOM TAT

" Hoan thi~n h~ th6ng phap 1u~t cua Nha nu6c

nh~m tang cu&ng hi~u 1qc qu~m 1y cac vftn d@ thuqc chlnh sach xa hqi "

ThU' ky: PTS Trfrn Dlnh H~lO

BÁO CÁO TÓM TẮT Kết quả nghiên cứu đề tài “Hoàn thiện hệ thống pháp luật của Nhà nước nhằm tăng cường hiệu lực quản lý

các vấn đề thuộc chính sách xã hội”

**************

Đề tài KX-04-16 “Hoàn thiện hệ thống pháp luật của Nhà nước nhằm tăng cường hiệu lực quản lý các vấn đề thuộc chính sách xã hội” Mã số: KX -04-16 thuộc chương trình KX-04, do Viện Nghiên cứu Nhà nước và Pháp luật – Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn Quốc gia chủ trì nghiên cứu từ tháng 9 năm

1992 đến tháng 9 năm 1994 về cơ bản đã hoàn thành kế hoạch đề ra

Mục tiêu của đề tài là: Xác lập những luận cứ khoa học cho việc hoàn thiện hệ thống Pháp luật Nhà nước nhằm tăng cường hiệu lực quản lý các vấn đề thuộc chính sách xã hội (CSXH)

Nhiệm vụ

1) Đánh giá thực trạng hệ thống pháp luật điều chỉnh những vấn đề thuộc CSXH ở nước ta hiện nay;

của đề tài là:

2) Phân tích những đặc điểm của các quan hệ xã hội trong lĩnh vực các vấn đề thuộc CSXH ở nước ta hiện nay với tính cách là đối tượng điều chỉnh của pháp luật;

3) Xây dựng cơ chế pháp lý quản lý các vấn đề thuộc CSXH Đây cũng là

hệ thống những giải pháp mang tính chất kiến nghị và dự báo

Đây là một đề tài mới và khó, lần đầu tiên được nghiên cứu, trong

đó có những điểm trong pháp lý nước ta lần đầu được phân tích lý giải một cách có hệ thống

Sau 2 nam nghien cuu, v6'i Slf cong tac ch~t che cua cac can bo trong nganh, trong va ngoai Vien nghien cuu Nha nu6'c va Phap 1u~it, duO'c Slf chi d~o ch~t che cua Ban chu nhiem Chuang trinh KX- 04, D@ tai KX - 04- 16 cia d~1 duO'c nhl1ng k@t qua

nhat djnh Cac san pham chinh the hien nhl1ng ket qua d6 1a :

21 Cac bao cao chuyen d@~

NXB "KHXH", 1994 ~

4) Ky yeu Hoi thao " ThlfC tr~ng dieu chinh phap 1u~t doi v6'i cac vftn d@thuoc chlnh sach xa hoi " ~

5) " Phong van sau " gom 2 t~p va Bao cao tong hO'P, cac- ,

tai lieu thlfC tien va cac san pham trung gian khac

Bao cao tOng hO'P ket qua nghien cuu gom 4 chuang duO'c ,

the hien trong 136 trang

Chuang I: Co' sO' 1)' 1uan cua viec hoan thien he th6ng

phap 1uat cua Nha nu6'c nh~m tang cu&ng hieu luc quan 1)' cac vftn d~ thuoc chlnh sach xa hoi

Chuang nay d~ c~p nhl1ng vftn d~ phuO'ng phap 1u~n nghien

cuu cua d~ tai va mot s6 vftn d~ cO' ban d~t Co' sO' 1y lu~n cho viec nghien ,cuu va giai quy@t nhl1ng vftn d~ noi dung cua D~ tai

Cl,l the 1a :

- PhuO'ng phap 1u~n nghien cuu d~ tai ~

- Nhl1ng d~c trung, noi dung, hinh thuc va phuO'ng phap quan 1y Nha nu6'c cac vftn d~ CSXH ~

- Vai tro cua phap 1u~t trong l1nh V\.fCxac l~p va thlfc hi en CSXH

, ,

ChU'O'ng II : Danh gia khai quat thU'c trang dieu chinh phap

luat d5i v6i cac van d~ thuoc CSXH

Trong chU'O'ng nay, trU'6c h@t, D~ tai neu ra mot s6 quan

diem cO' b~lil mang tinh chat phU'O'ng phap lu~n phan tich, danh ,

/ •

gia thLrc tr~ng dieu chinh phap lu~t cac vfm de thuoc CSXH cua Nha nU'6c ta tIT khi Nha nU'O'c Vi~t Nam dan chu c6ng hoa duQ'c

thanh l~p den nay va t~p trung chu yeu van giai do~n doi m6i D~ tai da ti@n hanh phan tIch thtrc tr~ng d6 trong nhl1ng giai do~n, ph:it trien khac nhau cua Nha nU'6c ta

Di~u quan trQng la : tIT Str phan tIch d6 D~ Uti eta, nit ra, nhung nh~n xet cO' b~lil danh gia thtrc tr~ng phap lu~t dieu chinh cac van d~ thuoc CSXH hi~n nay Nhl1ng nh~n xet nay mu6n neu

ra mot vai van de c6 tinh quy lu~t cua Str phat trien cua phap lu~t

dieu chinh cac van de thuoc CSXH t~o cO' sO' cho vi~c hoan thi~n phap lu~t v~ cac van d~ CSXH trong giai do~n t6i cua Str phat, trien cua xa hoi ta

ChU'O'ng III : He quan diem hoan thien he thong phap luat

cua Nha mr6c nh~m tang cu&ng hieu luc qu~m

ly cac van d~ CSXH

ChU'O'ng nay trU'O'c h@t lam ro vi~c hoan thi~n h~ th6ng phap lu~t nh~m tang cU'o-ng hi~u ltrc qu~m ly Nha nU'6c cac van d~ thuoc CSXH la van d~ c6 tInh quy lu~t, phai la van d~ thu&ng xuyen SLr hoan thi~n nay duQ'c quy dinh b&i nhl1ng y@u t6 nhftt

dinh De tai da chi ra nhung yeu to d6, v~ch ra gi6i h~n ma & d6 chn hoan thi~n d@khong can tr& ma, , thlic day Str phat trien cua xa hoi

TIT nhl1ng phan tIch eta neu & cac ph§.n tren, Bao cao trinh

bay mot h~ quan diem gom 4 diem cO' ban.:

- Tang cu&ng chtic nang xa h6i cua Nha nu6c v6i tInh cach

la chLfc nang cO' b~lil cua Nha nU'O'cta trong giai do~n hi~n nay ;

- Hlnh thanh CSXH cua Nha nu6c phu hQ'p v6i Str phat

trien cua xa hOi, thlic day xa hOi phat trien ;

_ Nang cao hieu lq:c quan ly Nha nucYc cac vftn d~ thuoc CSXH;

,,' " •

_ Hoan thien phap lu~t dieu chinh cac van de thuoc CSXH

Trong 4 diem d6, De tai eta phan tich mot 10~t nhl1'ng quan

diem c6 lien quan Do v~y, c6 the n6i: De tai neu ra he thong cac, , ".;

quan diem duO'c tap hO'p trong 4 diem cO' ban mang tinh chat noi dung d6

ChuO'ng IV : Khuyen nghi hoan thien phap luat nh~rn

tang cu6'ng hieu luc quan ly cac vftn d~ CSXH

a chuO'ng nay, De tai chi nhan m~nh mot so diem rut ra tli'

sq: phan tich, ly giai he quan diem da neu trong ChuO'ng III va

nhl1'ng yeu c~u cua viec hoan thien he th6ng phap lu~t di~u chinh cac vftn d~ thuoc CSXH trong giai do~n hien nay

Do v~y, D~ tai t~p trung cac kien nghi v~ :

_ Tang cu6'ng chlic nang xa hoi cua Nha nucYc va xac l~p CSXH Nha nucYc thq:c hien chlic nang fty ;

_ Doi mcYi to chilc va ho~t dong he thong cac cO' quan Nha nucYc quan ly cac vftn d~ thuoc CSXH ;

_ Tang cu6'ng phap lu~t di~u chinh cac vftn dS thuoc CSXH

Nhl1'ng van de neu tren cia duO'c trinh bay Cl,l the, ly giai chi

tiet trong noi dung cac chuO'ng cua Bao cao Do v~y, de neu b~t mot s6 vftn dS cua Bao cao, chung toi xin nhftn manh nhl1ng noi

1 V@ mat phU'O'ng phap luan, trU'O'c h~t, D@ tai KX-04-16 kh~ng dinh : CSXH dU'Q'c nghien cliu & day la ChInh sach Nha nuO'c, tlic la CSXH cua Nha nU'O'c Va, eta la chInh sach Nha nuO'c thl CSXH phai duQ'c xac Hip va bao dam thtrc hi~n b~ng phap lu~t

II. CO' sO' xa h6i cua CSXH la chlic nang xa h6i cua Nha nU'O'c

TrU'O'c day, chlic nang xa hOi cua Nha nU'O'c XHCN It dU'Q'c d@c~p, th~m chI d6i hic dU'Q'cxem la di@u " cftm ky "

Cling vO'i Str phat trien cua xa hOi nU'O'c ta, vO'i quan diem mO'i cua Dang v@ con ngU'ai va y~u t6 con ngU'ai, xem con nguai, vua la m1,lCtieu vua la dong ltrc cua Str phat trien cua xa hoi va xay dtrng Nha nuO'c cua nhan dan, do nhan dan, VI nhan dan thl chlic nang xa hOi vO'i tInh cach la ho~t dong cua Nha nU'O'c cham

10 d~n con ngU'ai se tr& thanh chlic nang cO' ban, quan trong hang d~u cua Nha nuO'c

, CSXH la Str the hi~n va phU'O'ng thlic thtrc hi~n chtic nang

xa hoi cua Nha nuO'c Y nghla, tac d1,lng quan trong cua chlic nang xa hOi la bao dam nhfrng phtic lQ'i xa hoi, t~o ra nhfrng kha

nang binh dang cho tat ca moi c6ng dan d~t dU'Q'c nhfrng phtic lQ'i,

do Vi~c thtrc hi~n CSXH the hi~n chlic nang xa hOi cua Nha nuO'c tac dong tIch CtrC va co y thlic d~n vi~c lam diu di ho~c lo~i b6 dfm nhung mau thufm xa hoi trong nhan dan b~ng con, duang su d1,lng nhl1'ng phuO'ng ti~n dan Str la cO' ban de giai quy~t chting, t~o ra nhfrng di@u ki~n va cO' sO' xa hoi vl1'ng ch~c cho Str th6ng nhftt va vl1'ng m~nh cua Nha nU'O'c cua nhan dan, do nhan dan, VI nhan dan

Va, viCSXH la Str the hi~n va phU'O'ng thlic thtrC hi~n chlic nang xa hoi cua Nha nU'O'c nen CSXH cua Nha nuO'c vO'i tlnh each lh ehlnh saeh Nha nuO'c v@ con ngU'ai , VI h~nh phtic cua con nguai, se ngay cang co y nghla quy~t dinh d6i v6i Str phat trien cua xa hoi nU'O'cta

Tli' nhfrng phan tlch cO' ban tren, c6 th~ nit ra nhfrng k~t luan c6 y nghla thtrc tien quan trong la :

1/ CSXH la chlnh sach din ban th~ hien chlic nang xa hoi ngay cang bao trum cua Nha nucYc ta, la phuO'ng thlic quan trong t~o ra nhfrng cO' s& xIi hoi bao dam Str vfrng ch~c va m~nh me xua Nha nucYc, g6c re ch~c ch~n cua Nha ntl'cYC

2/ CSXH vcYi tinh cach la mot chinh sach Nha nucYc chi c6 thS duQ'c xac l~p va thtrc hi en hieu qua khi dat trong m6i lien he

vcYicac chinh sach the hien cac chlic nang khac cua Nha nucYc ( chlic nang kinh t~, chlic nang sinh thai, bao dam phap ch~,

v.v )

3/ La chlnh sach Nha nucYc, CSXH phai duQ'c xac l~p va bao dam thtrc hien b~ng phap luat

Nhin l~i thtrc tien phat trien cua xIi hoi trong nhfrng nllin qua, chung toi c6 nh~n xet : CSXH cua Nha nucYc ta da d~n d~n

hinh thanh nhu mot chinh sach Nha nucYc mang tinh tong hO'p bao quat nhfrng mat quan trong d&i s6ng xa hoi va con ngU'&i Viet Nam tao nen su an Wan vS mat xa hoi cho cong dan

Tuy vay, tru6c nhfrng yeu cau cua Str phM trien cua xIi hoi

ta trong giai do~n mcYi, CSXH cua Nha nucYc ta hien nay boc 10

nhfrng nhuQ'c diem Tli' Str phan tich sau sac nhfrng nhuQ'c diem d6, DS tai cho r~ng, su hoan thien CSXH cua Nha nucYc phu hO'p

,,, -vcYisu phM trien xa hoi va thlic day xa hoi phat trien 1a cap thiet

Theo chung toi, CSXH mu6n tr& thanh mot chlnh sach Nha nucYc nhu v~y c~n duQ'c xac l~p theo nhfrng yeu c~u chu y~u sau day:

,

1/ CSXH cua Nha nu6c C1,lthe h6a CSXH cua Dang;

2/ CSXH cua Nha nu6c bao g6m nhiSu bo ph~n nhung 1a mot he th6ng th6ng nhAt cac quy~t dinh Nha nu6c ;

, ,

3/ CSXH cua Nhh mrO'c duQ'c the hi~n duO'i hinh thlic cac quy~t dinh Nhh nlic thlch hQ'p, duQ'c " phap lu~t hoa "

6 day, c~n nhftn m~nh r~ng, tlnh th6ng nhftt va tlnh h~ th6ng cua CSXH cua Nhh nuO'c Ih nhan t6 bao dam hi~u lq.'c va

hi~u qua Sq.'quan 11' Nhh nuO'c va Sq.'dieu chinh phap lu~t d6i vO'i

cac van de het slic da d~ng va phlic t~p cua CSXH Tli' do, co the, , nit ra mot h~ qua quan trong : CSXH cua Nhh nuO'c can duO'c the hien m6t cach tap trung duO'i hlnh thlic co hieu qua trong thuc t~ cu6c s6ng xa h6i vh cuoc s6ng cua m6i ca nhan Va, CSXH, , cua Nha nuO'c chi co the thuc hi en hieu qua khi no duO'c xac lap va thuc hien b~ng mot he th6ng phap luat thlch hO'p cua Nhh nuO'c

III V@ mat n6i dung, chlic nang xa hoi cua Nhh nuO'c bao g6m ca viec d@ ra nht1'ng phuO'ng huO'ng, bien phap giai quy~t

nht1'ng van de xa h6i nay sinh Ian viec dieu chinh chung phil hO'p, , vO'i nht1'ng yeu cau khach quan cua su phat trien cua xa h6i

Xuftt phat tIT do, viec quan 19 Nhh nuO'c cac vftn d@ CSXH

co t~m quan trong dac biet

TruO'c h~t, c~n lhm ro khai ni~m quan 11' Nhh nuO'c B&i Ie,

tIT tn.rO'c d~n nay, ngu&i ta thu&ng xem quan 11' Nhh nuO'c thu~n

tuy chi la ho~t dong cua cac cO' quan hanh chinh, Ih " quyen rieng" cua cac cO' quan chftp hhnh thq.'c hi~n Quan ni~m h~p nhu vay khong phil hQ'p vO'i quan 11' Nha nuO'c trong di@u ki~n phat

trien kinh te- xa hOi, d6i mO'i chinh tri, v v & nuO'c ta hi~n nay

Chung toi quan ni~m r~ng : Quan 11' Nhh nuO'c Ih ho~t dong cua toan bo may nhh nuO'c Vh, do la ho~t dong t6 chlic nhi@u m;it nh~m thq.'c hi~n cac chlic nang vh nhi~m Vl,l cua Nha nuO'c

Quan 11' Nha nuO'c cac vftn d@ CSXH la mot bO ph~n cua quan ly Nhh nuO'c noi chung Do Ih hoat d6ng nhi@u mat cua tohn

bo b6 may Nhh mrO'c nh~m thuc hien chlic nang xa hoi cua Nhh nuO'c

Tuy nhien, ben qmh nhfrng di~m chung cua quan 1y Nha

d@ xa hOi ;

,

1/ X6a b6 cO' ch~ quan Iy t~p trung quan lieu, baa cftp tran Ian trang l1nh Vl).'CCSXH ;

2/ X6a b6 baa cftp tran Ian cftn g~n v6i cac bien phap h6 trQ' hieu qua cua Nha nuO'c trang viec giai quy~t cac vftn d~ CSXH Cftn tang cu6'ng vai tro cua Nha nu6c trang viec di~u chinh moi ha~t dong giai quy~t cac vftn d~ thuoc CSXH ;

3/ Mai. CSXH cua Nha nu6c mu6n duO'c haach., dinh. va thtrc hien c6 hieu ll).'c, hieu qua phai duQ'c the hi en du6i d~ng phap lu~t va baa dam phap ch~ XHCN, trang lInh VtfC nay duQ'c twin thu triet de ;

4/ Doi m6i to chtic va ha~t dong cua he thong cac cO' quan Nha nu6c quan ly cac vftn d~ CSXH

a day, can nhan manh cac diem chu yeu sau :

- Nang caa vai tro cua cac cO' quan Nha nu6c tham quyen chung d6i v6i viec qu~m ly cac vftn d~ CSXH;

- Haan thien cac cO' quan Nha nu6c c6 trach nhiem quan ly trl).'Cti~p lInh Vl).'Ccac vftn d~ CSXH;

,

- Doi m6i phuO'ng thtic quan ly;

- Ti~n hanh nhl1'ng bien phap cai cach hanh chlnh trang lInh Vl).'Cquan ly cac vftn d~ CSXH;

- Tang cu6'ng quan ly Nha nu6c k~t hQ'p v6i xa hOi h6a quan ly cac vftn d~ CSXH;

- Haan thien phap lu~t dieu chinh cac quan he xa hoi trang lInh Vl).'Ccac vftn d~ CSXH

IV Trang quan ly cac vftn d~ thuoc CSXH, phap luat cua Nha nu6c c6 vai tro dac biet quan trang Di~u nay xuftt phat tli' ban chftt va nhl1'ng thuoc tlnh, gia tri va xa hoi cua phap lu~t va

nhfrng yeu cftu cua Nha nU'o'c trong viec nfmg cao hieu qua quan

19 cac v~n d@CSXH trong giai do~n hien nay

Phap lu~lt tll' no la mot he th6ng, , quan 19. Cac quy ph~m, phap lu~t dieu chinh cach thlic xa hoi cua cac ca nhan va to chlic

V6i nhfrng phU'O'ng thlic tac dong d~c biet, rieng co cua minh d~n cach thlic xu Sll', phap lu~t anh hU'&ng d~n qua trinh cua d&i s6ng

xa hoi nh~m thuc d~y viec thll'C hien nhfrng nhiem V\,l va m\,lC

dich cua Sll' ph at trien cua xa hoi trong moi giai do~n Cl,lthe

V6i gia tri do, phap luat dU'O'c xem la hinh thlic, phuO'ng tien quan trong th@ hi en CSXH va btlO dam thU'c hien CSXH trong thuc t~

0' day, vai tra cua phap luat doi v6i CSXH dU'Q'Cthe hi en t~p trung & 2 m~t :

1/ CSXH duQ'c xac l~p v@m~t phap lu~r'

Di@u do co nghla la : Nhfrng noi dung cua CSXH noi chung

va cua moi CSXH Cl,l the noi rieng duQ'c chuyen qua "ngon ngfr cua phap lu~t ", tlic la xac l~p nhfrng noi dung do du6i hlnh thlic

nhfrng quyen, nghia Vl,l, trach nhiem C\,l the cua moi chu the xIi

hoi Cl,l the ( ca nhan, to chlic ) va do do, CSXH mang tinh phap

19 xac dinh, dU'Q'cbao dam thll'C hien tli' phla bo may Nha nu6c ;

2/ Phap lu~t bao dam hieu qua qutm 19 Nha nu6c cac v~n d@ CSXH

Phap lu~t xac dinh noi dung qutm 19 Nha nu6c cac v~n d@

CSXH, to chlic va dieu hanh ho~t dong cua he thong cac cO' quan Nha nu6c co trach nhiem quan 19 CSXH, quy dinh cac hlnh thlic

va phuO'ng phap quan 19 cua chung phil hQ'p v6i nhfrng d~c trung cua cac khach th@ quan 19 trong lInh Vll'CCSXH

T~t nhien, hieu l11'c va hieu qua quan 19 Nha nu6c cac v~n d@ CSXH khong phai duQ'c quy dinh b&i bftt ky phap lu~t va he th6ng phap lu~t nhU' th~ nao

Qua nghien cliu, chung t6i thfty, he th6ng phap luat baa

va nang dong

theo cac yeu c~u sau day :

II CSXH vcYi tlnh cach la chlnh sach Nha nucYc la quy~t dinh Nha nucYc phai duQ'c xac l~p v~ mftt phap lu~t phu hQ'p vcYi doi h6i cua cuoc s5ng, phan anh duQ'C nhung khat vong hi~n thtrc cua nhan dan va phu hQ'p vcYi nhung quy lu~t ella ban than phap lu~t vo'i tlnh cach la mot hi~n tUQ'ng xu hoi dftc thu

th5ng cac cO' quan Nha nucYc quan, ly cac v~n d~ CSXH phai duO'c d6i mcYithuc su ., !

31 Nang cao chat lUQ'ng cua phap lu~t dieu chinh quan h~ xa

hOi trong l1nh VtrC cac v~n d~ CSXH ;

41 Hlnh thanh h~ th5ng phap lu~t v~ CSXH d6ng bo,co hi~u ltrc;

51 Xay dtrng nganh phap lu~t : Phap lu~t xu hoi

a day, trong vi~c hoan thi~n h~ thong phap lu~t ve CSXH, chung, t6i nh~n m~nh vi~c nang cao ch~t luO'ng phap luat di~u

/,

chinh cac van de CSXH

Phap lu~t la hinh thtic the hi~n ve mftt phap ly cua CSXH

va la phuO'ng ti~n f~t din ban thtrc hi~n CSXH Song, di~u do kh6ng co nghia la vi~c giai quy~t cac v~n d~ CSXH se d~t hi~u qua VcYib~t by phap lu~t nao Cac qui dinh cua phap lu~t thoat ly cuoc s5ng va tach f&i nhung quy lu~t cua chlnh no thl dil duQ'c co' quan Nha nucYc cao nh~t thong qua cling chi la nhung trang

giay co chu, kh6ng chi khong thuc day xu hoi di len, ma nguQ'c,

/ l~i can can trO' Str phat trien cua no Noi cach khac, chat luQ'ng cua phap lu~t la y~u t5 quy~t dinh nh~t Str tac dong, di~u chinh phap lu~t cac v~n d~ thuoc CSXH

D~ phap lu~t v~ CSXH co ch~t lUQ'ng, cin thtrc hi~n cac bien phap cO' ban sau :

phap lu~t v~ cac v~n d~ CSXH