nhieu cua d~t, giam nang su~t sinh hQc ma dSn nay vfrnchua phl,lch6i duQ'c.Ben qnhd6, tinh tn;mg long leo trong quan I;' cac ch~t thai cong nghi~p, do thi va t~p quan sinh ho~t cling nhu
Trang 1VIJ;:N KHOA HOC xA HQI VIJ;:T NAM
VltN PHA.T TRIEN BEN viJNG VUNG TRUNG B(>
-000 -
-CHUONG TRINH CT.09-23MOT s6 VAN flE co BAN VE PHAT TRIEN BEN VUNG
vVNG TRUNG BO
DE TAl CT.09-23-06
vA PHAT TRIEN BEN VUNG VUNG TRUNG BQ
GIAI DOAN 2011 - 2020
Chu nhi~m d~ tili: PGS.TS Nguy~n NgQc Khanh
Trang 2VIEN KHOA HOC xA Hal VIET NAM
VIEN PHAT TRIEN BtN VtJNG'VUNG TRUNG BO .
-000
-CHUONG TRINH CT.09-23MOT s6VAN DE COBAN VE PM T TRIEN BEN VUNG
vUNG TRUNG BO
BAa cAa TOM TAT
DE TAl CT.09-23-06
GIAI DOi).N 2011 - 2020
Nhimg ngU'iritham gia th'!c hifn if; tai:
1/ PGS TS Nguy~n NgQc Khanh2/ Ths Nguy~n H6ng Anh
3/ Ths Nguy~n Nguy~n Thi Li~u4/ Ths Le Van Ha
5/ CN VU Thi NgQC
Trang 3Chuang I Co sa nghien Clm moi truemg va phlit tri~n b~n viIng vung Hinh th6
Chuang II Pha.n tich thlJc tqmg va danh gia muc do tac dong d~n moi truang
cua cac hO<,ltdong phat tri~n KT-XH giai dO<,ln1995-2005 tren dia ban vung
Chuang III Phfu1 tich thlJc tr<,lngva danh gia muc do phlit tri~n b~n viIng
du6i tac dong cua cac hO<,ltdong phlit tri~n KT-XH giai dO<,ln1995-2005 tren
dia ban vilng Trung Bo theo cac llnh VlJCuu tien trong chinh sach phlit tri~n 10 Chuang IV Cac khuy~n nghi, giai phap cho phlit tri~n moi truemg b~n viIng 2 vung Trung Bo
Ph\ll\lc
Thuy~t minh d~ cuang d~ tai
Trang 4Vimg Trung BQ trai dai tren 8VI dQ,ill diSm CIJCBic la 19°18' dQ VI Bic (CIJC Bic cua tinh Thanh Hoa) d~n di~m CIJCNam la 11°33' 18" (di~m CIJCNam cua tinh Binh Thu~), nhrmg http ngang, di~m CIJCTay la 104°22' (diSm CIJCTay cua tinh Thanh Hoa) va di~m CIJCDong la 109°23'24" (di~m CIJCDong cua tinh Khanh Hoa tren phAn h,lc ,dia), bao g6m 14 tinh ill Thanh Ho~ d~n Binh Thu~n Day la dia ban chuy~n ti~p va la du n&i vS m~t kinh t~illBic vao Nam, len cac tinh Tay Nguyen Vi th~ quan trQng cua vung Trung BQ trong sa d6 phat tri~n kinh t~ - xii hQi la mQt tiSm nang ma khong phai vimg nao ciing c6 duQ'c.
Dai d§t vUng Trung BQ c6 nhiing th~ m~ tiSm nang to IOn d~ phat tri~n kinh t~ xii hQi, trong d6, di~m nMn la vimg kinh t~ trQng di~m miSn Trung D~n nay, tren dia ban miSn Trung dii thanh I~p duQ'c 11 Khu kinh t~ ven bi~n, tren dao va 3 KKT cua kh~u Nhu v~y, ngoC;litm thanh ph& Da N~ng va tinh Ninh Thu~n, dQc ven bi~n miSn Trung m6i tinh dSu c6 mQt khu kinh t~, lam thanh mQt chu6i cac khu kinh t~ ven bi~n, se duQ'c n&i b~ng tIVc dQng IlJc dUOng ven bi€n m6i duQ'c Thu tuang quy~t dinh thang
-5/2010, chC;lysong song v6i tIVc dQng IlJc dUOng lA va tn,lc dQng h,rc dUOng H6 Chi Minh (] phia Tay Ba KKT cua kh~u dii di vao hOC;lt dQng, cQng v6i hang 10C;lt cua kh~u qu&c gia khac ill Thanh H6a d~n Quang Nam, hinh thanh mQt tIVCdQng IlJc bien gi6i, n&i v6i cac tryc dQng IlJc Bic Nam b~ng cac tuy~n hanh lang kinh t~ Dong - Tay.
14 tinh miSn Trung lam thanh mQt "m~t ph6" huang bi~n, day la diSu ki~n va
vi th~ thu~n IQ'id~ lam thanh d.u n6i giua nu6c ta va cac nu6c Dong Nam A tren h,IC dia v6i cac nu6c Dong Nam A ngoai bi€n.
V6i vi th~ d~c bi~t, phcit tri~n KT -XH cUa mi~n Trung trong giai doC;lllvim qua da
~t duQ'c nhiing thanh tich dang k~, tuy v~y,ill cac hOC;lt dQng phcit tri~n d6 cling da nay sinh nhiing v§n dS vS moi truOng, anh huang d~n SIJb~n viing cUa pMt tri~n, d6 la;
- Xet vS g6c dQ moi truOng sinh thai, cac tinh mi~n Trung n~m trong vung c6 diSu ki~n tlJ nhien khic nghi~t, nh§t la cac di~u ki~n khi h~u - thuy van, dien bi~n thai ti~t phuc tC;lP,mua bao, hC;lllhan, Iii Ivt, n6ng ~m, anh huang cua bi~n d6i khi h~u
va nu6c bi~n dang dang tac dQng d~n hOC;lt dQng san xu§t va d~n suc kh6e con nguai.
- H~u qua cua vi~c su d\ll1g vii khi h6a hQc trong chi~n tranh, SIJ kh6c nghi~t cua born dC;lncho d~n nay vin con tac dQng dSn moi truOng Ngoai ra, (] mQt s6 khu VIJCcua song" do tIc dQng cua nu6c bi~n dang va ngan nu6c cua cac cong trinh thuy di~n - thuy IQ'itren thugng ngu6n da lam gia tang dQ m~n cua nhi€u con song mien Trung vao mua kho, ,anh huemg m~n tren di~n rQng, gay kh6 khan cho vi~c cung c§p nu6c cho san xu§t va sinh hOC;lt.
- Trong nhi~u nam tru6c day, tlnh trC;lngch~t pha rirng lam nucrng riy, khai thac ngu6n tai nguyen khong c6 quy hOC;lCh keo dai, canh tac d§t d6c khong hQ'P Iy tC;licac vung mi~n nui phia Tay dii din t6i tlnh tr~mg hoang h6a, x6i mon, rua troi d§t dai, lam giam sut quy d§t canh tac nong nghi~p tren cac vUng nui, giam ch§t lugng, dQ phi
Di tlli CT.09.23.06 - MVt s6 win ili cd bOn vJ mfJi trU'img va ph tit triJn bJn viing vimg Trung B{j giai ilo(ln 2011-2020
Trang 5nhieu cua d~t, giam nang su~t sinh hQc ma dSn nay vfrnchua phl,lch6i duQ'c.Ben qnh
d6, tinh tn;mg long leo trong quan I;' cac ch~t thai cong nghi~p, do thi va t~p quan sinh
ho~t cling nhu su dl,lng cac ch~t h6a hQc trong san xu~t nong nghi~p da gay 0 nhi€m
moi truOng nong thon anhi~u hlc, nhi~u nO'ila nguyen nhan gay nen tinh tr~ng thoai
h6a d~t, thuc dAyqua trinh hoang m~c h6a phM tri~nami€n Trung
- S\J phat tri~n nhanh ch6ng cua cac do thi, khu cong nghi~p, S\J gia tang cac
phuang ti~n tham gia giao thong, cua ho~t dQng xay dl,l'llgda lam cho moi truOnga
hAuhSt cac d6 thi va khu cong nghi~p mi~n Trung c6 d~u hi~u bi 0 nhi€m Cac ho~t
dQng phM trien d6 t~i mQt s6 do thi, mQt s6 khu cong nghi~p da anh huang dSn ch~t
luqng cua moi truOng nuac Cong nghi~p hoa va do thi hoa da the hi~n m~t trai cua
phat trien dang tac dQng dSn moi truOng va cac ngu6n tai nguyen thien nhien Do thi
h6a lam tang dong nguCridi dan tu nong thon ra thanh thi, gay nen ap l\Jc v~ nhaa,v~
sinh moi truOng, hinh thanh cac khu nha 6 chuQt va khu V\JCdo thi ngheo Nganh
cong nghi~p vimg Trung BQ phAn Ian dang su dl,lngcong ngh~ I~c h~u, luqng nguyen
v~t li~u, nang luqng tieu hao nhi€u cimg vai cac ch~t thai (r~n, nuac, khi) chua duQ'c
thu gom va xu I;' tri~t de da gay nen tac dQng dSn nhi~u m~t moi truOng ( tich tv cac
h6a ch~t dQc, cac kim lo~i n~ng, lam chua h6a, chai c(mg d~t, ) anh huang dSn san
xu~t nong nghi~p b~n viing
- Ho~t dQng du lich, nuoi tr6ng thuy san, sinh ho~t cua cac do thi yen bien cling
nhu cac ho~t dQng danh b~t ca yen ba, khai thac thiSu ki~m soat ngu6n tai nguyen
bien b~ng ca~ phuang phap phan moi truOng nhu ch~t n6, di~n, lucri quet da anh
huang nghiem trQng dSn h~ sinh thai va moi truOng bien, nh~t la nhiing vung nh~y
cam cua cac r~ san ho yen ba. Ngoai ra, ngu6n ch~t thai illcac tau d6 xu6ng bien,
nh~t la a cac bSn cang, vling vinh da lam nhi~u nO'ibi 0 nhi€m n~ng, a hAu hSt cac
khu V\JCbien c6 cang ca ho~t dQng, ham luqng ch~t dinh dUOng, hfru co va t6ng
Coliform tuang d6i cao, nhi~u khi da vuqt giai h~n cho phep d6i vai nuac ven ba
dimg cho nuoi tr6ng thuy san
Ben c~nh d6, vi~c phM trien m~nh giao thong dUOngthuy, da la nguyen nhan
cua cac S\J c6 tren bien nhu: tran dAu, tai n~n tren bien, ngu6n thai illcac ho~t dQng
khai thac tham do dAukhi, cling la nguyen nhan tang them ngu6n ch~t thai vao moi
truOng bien
- Nhiing tac dQng cua ho~t dQng phM trien c6 nhiing d~u ~n r5 net a cac vung
do thi, cac kh~ cong nghi~p, song S\J phat tri~nakhu V\JCnong thon mi~n Trung con
r~t h~n chS, nh~t la cO'sa h~ dng xa hQi, vi thS, di~u ki~n v~ sinh moi truOng chua
duQ'ccai thi~n nhi~u, nh~t laa vimg d6ng bao dan tQc it nguai Tinh tr~ng khan hiSm
nuac amQt s6 dia phuang vao mua kho va qua trinh xam nh~p m~navung ven bien
la r~t Ian
Tinh tr~ng khai thac rUng bua bai, pha rUng lam nuang rfry va chay rUng vfrn
di€n ra hang nam Khu V\JCrUng ng~p m~n ven bi~n muc giam sut con nghiem tr(;mg
_ 2
Di tai CT 09.23.06 - M?t s6 win ili CO' ban vi moi truirng va phdt triin bin vimg vimg Trung
B? giai ilo(Jn 2011-2020
Trang 6hon do pha rung d~ nuoi tr6ng thuy san Rimg tv nhien bi tim phaanhi~u vi tri phonghQxung y~u, trong khi d6 di¢n tich rimg tr6ng chua d<;1thi¢u qua bao v¢ moi truOng.Trong di~u ki¢n bi~n d6i khi h?u toan du theo nhfrng hu6ng b~t lQ'ihi¢n nay, hi¢ntuqng x6i man, rira troi d~t dai v~n di~n ra m<;1nhme d~c bi¢t d6i v6i khu vvc d~t d6c,c6 luqng mua 16n t?P trung.
Chinh vi V?y, vi¢c nghien Clm "M9t sa van aJ CO' ban vJ mOi trU'img va phtit triJn bJn vibtg vimg Trung B9 giai aO{ln2011-2020" nh~m danh gia d~c thu v~ su
d\lng tai nguyen va nhfrng vk d~ moi truOng, d~ d~ xu~t cac bi¢n phap quy hO<;1chd6ng bQ, nh~m ti~n t6i m\lc tieu phat tri~n b~n vang cho giai dO<;1nk~ ti~p d~n nam
2010 va illnam 2011 d~n nam 2020 la mQt nhi~m V\l c~n thi~t trong chuong trinhCT.09-23 "MQt s6 v~n d~ ca ban v~ ph<ittri~n b~n vilng vung Trung BQ"
M\lc tieu nghien ClmduQ'cd~t ra cho d~ tai giai quy~t la:
- M\lc tieu chung: Tren quan di~m xii hQi nhan van, b~ng ti~p c?n lien nganh,nh?n di¢n, phan tich, danh gia thvc tr<;1ngnhung moi truOng d~c thu va ph<ittri~n b~nvfrng vung Trung BQ lam ca soxay d\l'llg nhfrng quan di~m, m\lc tieu va khuy~n nghicho cac v~n d~ d6 trong giai dO<;1nd~y nhanh qua trinh CNH, HDH 2011-2020
- M\lc tieu C\lth~:
*B~ng cach ti~p c?n lien nganh va da nganh, lam sang t6 thvc tr<;1ngmQt s6 v~nd~ v~ moi truang va ph<ittri~n b~n vfrng trong ti~n trinh phat tri~n vung Trung BQ giaidO<;1nvila qua
* Xay d\l'llg h¢ th6ng quan di~m, m\lc tieu va dua ra cac khuy~n nghi, giai phapcho cac v~n d€ moi truOng va PTBV giai dO<;1n2011-2020
f)~ dap (mg cac nhi¢m V\l d~t ra cua d~ tai, cung v6i cach ti~p c?n t6ng th~,t6ng hoa can phai c6 cac ti~p c?n nghien Clm sau:
- Ti~p c?n thvc ti~n, d6 la ti~p c?n v6i nhfrng v~n d~ d~t ra tren dia ba~ nghienClm, tim hi~u thvc ti~n d~ tim ra nhfrng d~c di~m chung va nhfrng d~c thu phM tri~ncua dia phuong vilng Trung BQ, chi b~ng ti~p c?n thvc ti~n m6i c6 th~ cac dinh duQ'cmuc dQquan Iy,su d\lng tai nguyen va bao v~ moi truOng toan vung
Vi~c ti~p c?n thvc ti~n la r~t quan trQng vi nai day trong qua trinh phat tri~nvila qua dii tri~n khai nhi~u h<;1ngm\lc cong trinh h<;1t~ng ca so xii hQi va ca so ky
thu?t quan trQng c6 y nghia d6i v6i sv KT-XH cua ca nu6c nhu cac cong trinh thuydi¢n, h¢ th6ng cac duang giao thong B~c - Nam, h~ th6ng cang bi~n, cac C\lm congnghi¢p 16n T<;1imi~n Trung c6 vilng kinh t~ trQng di~m mi~n Trung, 2 vung kinh t~
ma va 11 khu kinh t~ t?P trung, c6 d~n 6 trong s6 7 trung tam du llch qu6c gia duQ'cx~p h<;1ngdi san th~ gi6i, v.V., di~u d6 d~n d~n nhi~u xao trQn trong moi truOng s6ngcua dan cu, nh~t la vi¢c di dan, tai dinh cu, 6n dinh san xu~t, 6n dinh xii hQi, cung v6inhi~u v~n d~ khac v~ cong b~ng xii hQi, dam bao hai hoa cac m\lC tieu phM tri~n dnduQ'cti~p c?n danh gia, phan tich
- Ti~p c?n lien nganh va da nganh tren qucm di~m khoa hQc xii hQi nhan van
_ 3
DJ tai CT.09.23.06 - M()t sawin tlJ cd bCmvJ moi truitng WIphdt triin bJn vii'ng vimg Trung
B() giai tlof}n 2011-2020
Trang 7cho phep nghien Clm tren nhi€u 11nhvvc khoa hQc khac nhau, tir 11nhvvc cac khoahQc xa h<)i,cac khoa hQc v€ nhfm van d~n cac khoa hQc tv nhien, trong d6 ti~p c~ncua cac khoa hQc xa h<)id6ng vai tro quy~t dlnh trong vi~c lam sang to thvc tr~ngphat tri~n d~ rut ra nhUng nguyen nhan, nh~m d€ xu~t h~ th6ng quan diem m\lCtieucho PTBV va dua ra cac khuy~n nghl, giai phap cho phat tri~n giai do~n 2011-2020.
- Ti~p c~ h~ th6ng de xem xet cac v~n d€ trong mQt h~ th6ng hoan chinh, c6cac m6i quan h~ hfru co gifra khai thac, sir d\lllg tai nguyen va bao v~ moi truOng
- Ti~p c~ t6ng hqp cho phep phan tich d6ng b<)ngu6n tu li~u, thong tin luutrfr, d6i chUng, so sanh sv phat tri~n cua vimg Trung B<)v6i cac vimg mi€n khactrong ca nu6c; v6i cac vimg 1anh th6 khac d~ tlm ra cac tieu chi thich hqp cho PTBVvimg Trung B<)
Ti~p c~n t6ng hqp va h~ th6ng cho phep xu ly, d6ng b<)hoa cac k~t qua nghienClmcua cac chuyen d€ va dua ra cac khuy~n nghi giai phap d6ng bQ, kha thi cho phattri~n vimg vS moi truOng
- D6i tugng va ph~m vi nghien Clmcua d€ Uti:
Day la dS tai nghien Clm mang tinh ch~t lien nganh va da nganh, tren cach ti~pc~n d6 va theo chi ~o cUalanh ~o Vi~n KHXH Vi~tNam, nhi~mY\l nghien Clmla nh~di~n thvc tr~g m<)ts6 v§n dS co ban vS MT va PTBV toan vimg trong giai do~ phat trien
10 nam qua, de tren coso d6 c6 duqc nhfrng dv bao va dS ~t nhk bao v~ moi wOngcho PTBV giai do~ tm trongk~ ho~ch2011-2020
Ph~m vi nghien Clm la r~t rQng tren dla ban tinh miSn Trung, do d6, trong ti~ntrinh thvc hi~n, d~ tai se chQn cac di~m nghien Clm sau cho nhUng d~c trung v€ cacv~ dS moi trUOngc~p bach t~i hai ti~u vimg B~c Trung B<)va vimg Duyen hM NamTrung B<),c6 nhUng diem nghien CUumoi truOnganong than mi€n nui, moi wOng a
nong than mi€n xuoi, ven bi~n va c6 nhUng di~m nghien Clm moi wOng ath~nh ph6,t~i khu cong nghi~p, khu kinh t~ trQng diem Cac diem nghien cUu sau duqc lva ch9nt~i dla ban cac tinh Thanh Hoa, Thira Thien Hu~, Quang Nam, Ninh Thu~n T~i cacdiem nghien Clm sau, da: ti~n hanh khao sat dinh lugng tren di~n (theo phi~u hQ) vati~n hanh khao sat dinh tinh (phong v~n sfm theo nh6m c<)ngd6ng), di~u nay da giupcho vi~c the hi~n m6i lien k~t sinh thai (nhan van va tv nhien) cua cac c<)ngd6ng dan
cu trong vi~c tv Ung ph6 v6i thien tai, S\l c6 moi truOng, nh~t la v6i bien d6i khi h~ub~ng cac tri thuc clangian, tri thuc dla phuang
D~ th\lc thi cac nhi~m V\ld~t ra, d€ tai su d\lng cac phuang phap nghien CU'u:
- Phuang phap llch sir (ke thira): Ke thira cac tai li~u, th~ tlch c6 s~n, bao g6mcac van ban chinh sach, ngu6n tai li~u da xu~t ban, cac tu li~u, bao cao khoa hQc cuachuang trinh, 'd\l an trong nu6c va nu6c ngoai, cae bao cao t6ng ket cua cac co quantrung uang va dla phuang lien quan d~n chu dS nghien cUu
- Phuang phap th6ng ke duqc su d\lng trong qua trinh thu th~p s6 li~u(ycac c~ptrung uang, cac so,ban nganh trong cac tinh vimg Trung BQ, cac khu cong nghi~p va
Di tai CT.09.23.06 - Mvt s6 vdn ili CO' btin vi mOi truO'ng va ph tit triin bin vimg vung Trung
Bv giai ilo(ln 2011-2020
Trang 8cac do thi Vi~c d6i chUng, so sanh cac s6 li~u cho phep th§'y duQ'cS\l thay d6i v~luqng trong va ngoili vung.
- Phuong phap chuyen gia duQ'cUng d\lng trong vi~c t6 chuc to~ dam dS thamkhao y ki~n cac nha quan Iy va cac chuyen gia, tim fa nhfrng v§.n d~ moi trubng vaPTBV co ban cftn giai quy~t, d\l bao va d~ xu§.t di~n bi~n moi trubng trong phcittriSnKT-XH D6ng thai, thong qua trao d6i, to~ dam vai cac chuyen gia hay thong qua cachqp d6ng cung c§.p tu li~u co thS n~m b~t duQ'c ngu6n tu li~u th\lc t~ v~ cac v§.nd~moi trubng va phcittriSn b~n vfrng vung lanh th6
- Phuong phap xa hQi hQc (nghien CUutham gia, quan sat, thao lu~n nhom,danh gia nhanh nong thon (PRA) vai vi~c t6 chuc g~pgO' cac ben lien quan acac diaphuong, cac ban nganh lien quan trong vung Trung BQ
- H~ phuong phap phan tich ban d6, tich hqp thong tin dS xu Iy s6 li~u, thongtin dftu vao
- H~ phuong phap GIS, MIS dung dS quan 1ydu li~u, phan tich tuong quan, t~ongu6n du li~u khoa hQc dftu ra
CHUaNG I ca sa NGHIEN ciJ'u MOl TRUONG vA PHAT TRIEN BENvUNG VUNG LA.NH THO DUm TAc DONG cUA pHAT TRIEN KT-XHNhi~m V\l cua chuong 1 1a xay d\lllg co sa khoa hQc nghien CUumQt s6 v§.n d~moi trubng va phcittriSn b~n vfrng du6i tac dQng cua cac ho~t dQng phcittfiSn KT-XHvung v6i vi~c ti6n hanh t6ng quan cac nghien Clm cac v§.n d~ moi trubng du6i tacdQngcua ho~t dQng phcittriSn KT-XH thai kyma cua KT va hQinh~p kinh t~ th~ gi6ithong qua vi~c t6ng quan cac ngu6n tu 1i~u, tai li~u trong, ngoai nu6c D6ng thai,t6ng quan nhfrng nghien CUuv~ PTBV c§.p viIng 1anh th6 tren th~ gi6i, a khu V\lCDong Nam A'va aVi~t Nam Tir do, rut ra cac v§.nd~ trQng tam cho nghien CUumQts6 v§.nd~ v~ PTBV viIng Trung BQtrong giai do~n CNH, HDH '
K~t cliu cua chuong 1 g6m:
1.1 Co sa khoa hQc v~ nghien cUu mQt s6 vAn d~ moi trubng du6i tac dQng cuacac ho~t dQng phcittriSn KT-XH a lanh th6 clip vung
/.1.1 Khung If thuydt cho nhfmg win dJ m6i trU'ang
/.1 2 Nhfmg win dJ vJquem If nha nU'acvJtai nguyen va m6i trU'ang
1.2 Co sa khoa hQc v~ nghien cUu mQt s6 vAnd~ PTBV clip vung 1anhth6
1.2.1 Tren binh di¢n qu6c Ii
1.2.2 Tren binh di¢n qu6c gia va vimg
NQi dung nghien CUucua chuong 1 d~t duQ'clit:
Moi trubng va tai nguyen la hai m~t cua mQt vAn d~, quan 1y nha nu6c v~ tainguyen va moi trubng la r§.tcftn thi~t trong qua trihh phcittriSn kinh t~ va 6n dinh xahQi, nhung quan 1yNha nu6c v~ tai nguyen va moi trubng cho phat triSn b~n vfrng l~i
co nhfrng d~c thu trong qua trinh phat triSn KT-XH giai do~n hi~n nay, dam bao cho
Di tai CT.09.23.06 - M~t s6 vt2niti Cd ban vi moi trlfirng va pMt triin bin vtmg vung Trung
B~ giai ito{ln 2011-2020
Trang 9phat tri~n lien tl,lC,6n dinh 1audai ca tren binh di~n VIm6 (illtren xu6ng) va binh di~n
vi m6 (ill du6i 1en) cho mot vimg 1anhth6 (cfip vung), nhfit 1a vimg 1anh th6 d~c thu
nhu vung Trung BO, c6 dia th~ tva lung vao nlii, huang m~t ra bi~n khoi, c6 dia gi6i
qU6c gia ca tren dfit 1i~n(illThanh H6a d~n Quang Nam) va tren bi~n (dQc chi~u dai
tir Thanh H6a d~n Binh Thu~n) dang 1avfin d~ cfip thi~t
Xufit phat ill d~c di~m d6, noi dung chuong 1 t~p trung vao xac dinh ca So' khoa
hQcnghien CUumot s6 vfin d~ m6i truOng ca ban dp voog du6i tac dong cua cac hO<;1t
dong phat tri~n KT-XH thai ky dfrucua qua trinh c6ng nghi~p h6a, hi~n d<;1ih6a, thoat
bu6c illthai ky d6i m6i n~n kinh t~ va hoi nh~p kinh t~ th~ gi6i
V~y, cac vfin d~ m6i ca ban cfip vung 1a gi trong khung 1y thuy~t nh~m phat
tri~n b~n vfrng du6i g6c do xa hoi, nhan van? D6 1a:
- M6i vUng c6 m9t d~c thu rieng v~ cac di~u ki~n m6i truang, d6 1a SlJda d<;lllg
v~ sinh thai tv nhien cfing nhu SlJda d<;1ngv~ sinh thai nhan van SlJ da d<;1ngd6 t<;1o
nen khong gian s6ng, khong gian sinh t6n va phat tri~n rieng cua m6i voog va trong
m6i vUng l<;1iduqc g~n k~t bai cac dia phuong phan b6 tren dia ban vung d6 Di~u nay
cho thfiy, SlJphat tri~n cua m6i vung c6 d~c thu rieng, n~m trong va tuan thu nhfrng
yeu cfru va dinh huang phat tri~n cua h~ th6ng chung cua ca nu6c va 1ak~t qua g~n k~
sg phat tri~n cua m6i dia phuong trong vung mot cach hai hoa, Hnh hO<;1tva hi~u qua
- M6i vung c6 cac d~c di~m rieng v~cahoi va thach thuc cho phat tri~n, nhfrng
thach thuc, h<;1nch~ cua cac di~u ki~n moi truang sinh thai (v6i cac chuc nang nai
sinh s6ng, nai cung cfip tai nguyen va nai chua dVng ph~ thai), do d6, cfrn duqc phat
huy khong chi nhfrng m~t thu~n 1qi, ca hoi; ma d6ng thai cling phai nghien CUud~ c6
nhfrng giai phap hiiu hi~u, kha thi d~ bi~n cac h<;1nch~, thach thuc, rlii ro cua vung
thanh ngu6n 19c, thanh tai nguyen, thanh ca hoi cho phat tri~n.
- Tang truang cua vung phai di d6i v6i SlJphat tri~n xii hoi, dam bao cong b~ng
xii hoi va bao v~ moi truang s6ng, su d\lllg hqp 1y, hi~u qua kinh t~ v~ tM nguyen
thong qua quan 1y Nha nu6c theo hinh thuc ill tren xU6ng va nh~n thuc m6i truOng
(van h6a moi truang) tir du6i 1entheo quy 1u~tv~n hanh d6ng bo, g~n k~t va hai hoa
cua thuqng tfrng ki~n truc va h<;1tfrng ca So' xa hoi
- M6i vung c6 d~c di~m rieng cua voog, t<;10nen cac thong s6 dfru vao cua ma
hinh 1a cua chinh vung d6, vung Trung BO c6 hoan canh phat tri~n d~c bi~t, tren nSn
thai ky phat tri~n qua do vS KT-XH cua Vi~t Nam, doi h6i sg dfru tu cong suc, chfit
xam khoa hQc (tri thuc) trong qua trinh chufrn bi eho tirng giai dO<;1nphat tri~n, nhfit 1a
giai dO<;llldfry nhanh phat tri~n CNH, HUH t<;1idia ban vung Trung Bo
- Cfrnc6 nhfrng tieu chi rieng eho phat tri~n vung va cac diSu chinh chi tieu phat
tri~n cac tieu chi d6 thee tUng giai dO<;1nphat tri~n, cho tirng khu VlJCphat tri~n (theo
cac dai dfit miSn nlii - trung du, d6ng b~ng, yen bi~n, bi~n - dao) tren ca So' d6ng bO
vS tang truang kinh t~ 6n dinh, cang b~ng xa hoi va bao v~ moi truOng Nhfrng ki~n
giai vS ca So' khoa hQc vS phat tri~n bSn vfrng dp voog 1anh th6 tren nhfrng dinh
- 6
f)J tai CT 09.23 06 - M(jt s6 vdn ilJ cu ban vJ moi truirng va phdt triJn bJn vf1'ngvung Trung
B(j giai ilo(ln 2011-2020
Trang 10hu6ng giai quy~t v€ cac v~n d€ moi truOng co ban c~p vimg, dung kinh t~ trang tr?i
va xay d\Il1g nhUng mo hinh lam nghi~p xa hQi, mo hinh quan ly d6i ba b€n vfrng d~
ill nhUng h?n ch~, thach thuc v€ moi truang phat tri~n thanh ngu6n h,rc cho qua trinh cong nghi~p hoa, hi~n di;li hoa vimg Trung B9 theo hu6ng b€n viing, than thi~n v6'i moi truOng Ngoai ra, m9t cong vi~c cling khong kern phAn quan tr~mg hi chu tn;mg d~n nang cao nh~n thuc cua cac tAng lap dan cu vb moi truang, t?O l~p mQt "tAm van hoa" v€ moi truang (van hoa moi truang), lam tibn d€ va n9i h,rc cho phat tri~n b€n vfrng vimg Trung BQ.
CHUaNG II PHAN TiCH TH!fC TRANG VA DANH GIA MITC DO TACDONG DEN MOl TRUONG ClJA CAC HOAT DQNG PHAT TRIEN KT -XHGIAI DOAN 1995 - 2005 TREN DIA BAN VUNG TRUNG BQ
Nhi~m Y\l nghien CUu d~t ra cho chuang 2 la xem xet nhUng anh hu6ng cua moi truang d~c thu cua vung Trung B9 d~n phat tri~n KT -XH va tac dQng cua hOi;lt dQng phat tri~i1 KT -XH d~n mQt s6 v~n d€ moi tru6ng vimg Trung B9 thai ky dAu cua qua trinh CNH, HUH.
K~t c~u nQi dung chuang 2 duQ'c xay d\Il1g g6m:
2.1 Phan tich, danh gici nhUng tinh ch~t moi truang d~c thu cua vung Trung BQ
2.1.1 Phan tich, iJanh gia iJijc tnmg mQt sb win iJ€ m6i truimg thien nhien nhu ndng nong, biio, lit l¥t, xoi mon i1citdbc, biin dbi khi h~u, nuac biin dang, v v imh huimg iJin S'lfphat triin tren cac lfnh V'lfCkinh Ii, cac mijt cua diri sbng xii hQi mi€n Trung
2.1.2 Phan tich, iJanh gia th'lfc trgng mQt sb v6n iJ€ iJijc trung cua m6i truimg nhan van nhu iJia linh, nhan ki?t, tri thuc dia phuang, t~p quan cQng iJfmg co imh huimg din S'lfphat triin KT-XH giai iJogn vira qua ,
2.2 Phan tich, danh gia th\Ic tr?ng mQt s6 vAn d€ v€ t6 chuc dai s6ng xa hQi, phat
tri~n san xuat phu hQ'P v6i cac d~c trung m6i truOng (vein iJ€ sinh thai m6i truimg
trong cac hogt iJQngphat triin KT-XH) ,
2.2.1 Phan tich, iJanh gia th'lfc trgng vJ mbi tuang quan giua vi?c tb chuc sim xucit va dijc iJiim sinh thai m6i truimg vimg Trung BQ
2.2.2 Danh gia th'lfc trgng tb chuc iJiri sbng dan cu tren CCl sO-phan tich v€ mijt thich nghi sinh thai m6i truimg thiri gian vira qua
2.2.3 MQt sb nghich If;, mau thuan, thach thuc dang phat sinh trong qua trinh phat triin xii hQi 0-miJn Trung
2.2.4 Nhfmg n6 l'lfc t6 chuc iJirisbng dan cu thich nghi vai hiim hQa thien tai, Slf
cb m6i truimg miJn Trung
2.3 Phan tich, danh gia mQt s6 dQt pha kinh t~ theo kich ban phat tri~n KT-XH
va m9t s6 v~n moi truang (y vung Trung BQ thai gian qua
2.3.1 C6ng nghi¢p hoa va mQt sb v6n iJJ m6i truimg miJn Trung nhin tir goc dQxii hQi - nhan van
Di tili CT.09.23.06 - Mvt sawin i/i CO' ban vi mOi tru-Irngva phdt triin bin vihlg vimg Trung
Bv giai i/ofJ.n2011-2020
Trang 112.3.2 Do thi hoa va m(Jts8vAn aJ moi Inrang ca bim tren gac a(Jxii h(Ji, nhan van 2.3.3 Nhfmg vAn aJ moi truang ca bim dum tck d(Jng cila haqt d(Jngphilt triJn thily di~n va thily 1(Yi avimg Trung B(J
2.3.4 Nhfmg vAn dJ moi truang tren gac a(J xii h(Ji, nhan van trang phat triJn nong nghi~p va nong thon vimg Trung B(J
2.3.5 Phat triJn kinh Iibiin vimg Trung B(J va nhfmg vAn d€ moi truang ca bim tren gac d(Jxii h(Ji, nhan van
2.3.6 Nhfmg vAn dJ moi truang tit goc d(J xii h(Ji - nhan van trang phat triJn du ljch-dich v~ vimg Trung B(J
2.3.7 Phat triin ca sa hq tcing va m(Jts8vAn d€ moi truang ca bim
Nhilng vfin dS co ban cUa rnoi truOng vimg Trung BQ xern xet ill g6c dQ xa hQi nhan van la:
- Moi truOng co bim (rnoi truOng g6c) cUa vting Trung BQ xtillt ph<itill vi tri dia ly, ill d~c tU tl! nhien c6 nui, c6 biSn, c6 da <4ng vS tl! nhien, cling c6 da dl,mgvS van h6a tQc nguOi, c6 nhilng d~c thil rieng cUa vimg (tinh dia phuong, tinh ban dia), cling c6 nhilng
~c diSrn giao thoa, ti~p bi~n, qUIDtranh sinh t6n khong chi rieng vS rn~t tl! nhien rna ca tren binh di~n van h6a, xa hQi, ~o nen dQ nh~y carn, tinh sinh dQng, kha nang bi~n d6i cao cUa cac y~u t6 rnoi truOng ca tren khong gian (ill B~c xu6ng Nam, ill Dong sang Tay, ill thfip d~n cao, ill rniSn nui xU6ng rniSn biSn - hai diw) va ca vS thOi gian theo rung mila trong narn, theo rung chu6i thOi gian nhiSu narn N~u khong nh~ bi~t d~c di~rn nay cUa rnoi truOng co ban dS ~o ra nhilng chinh sach linh ho~t (mg ph6 v01 thien nhien, ap d\ll1g cac giai phap phat triSn kinh t~ d~c thil hoa hqp v01 rnoi truOng, cac bi~n phap dam bao sinh k~ bSn vilng than thi~n, hoa d6ng v01 thien nhien, phil hqp v6i rnoi truOng s6ng, dua cai d~c thil, cai kh~c nghi~t, cai kh6 khan thanh ngu6n h,rc thi chi phi rnoi truemg se rfit cao, thi~u bSn vilng, lam suy thoai rnoi truOng, giarn S\l truOng t6n cila qua trinh ph<it trien, cM gia phai tra cho rnoi truOng nhiSu hon cai dugc.
- Cac ho~t dQng pMt trien KT - XH giai do~n vila qua da ~o nen nhiSu chuySn bi~n trong dOis6ng xa hQi cUa viIng Trung BQ, dua gia tri t6ng san phfun xa hQi d~t rnuc cao, tang truOng lien tI,lc,~o nen bu6c chuySn quan trong trong co du kinh t~ viIng, V.v Nhilng thanh t\!U d~t dugc trong n6 l\lc bi~n rniSn Trung thanh vimg kinh t~ nang dQng, c6 tiSrn nang Ian vS cong nghi~p h6a, hi~n ~i h6a, t<;lO tiSn dS cho phat triSn kinh t~ bi~n
va kinh t~ huang bien trong giai do~ t01,x(mg dang v6i vi tri va tiSrn nang cUa viIng Tuy v~y, qua trinh phat trien da c6 tac dQng to Ian d~n rnoi truOng, kS ca cac thanh phful rnoi truOng va cac rnoi truOng bQ ph~ (khong khi, nu6c, dfit, sinh hQc, xa hQi, nhan van), ca cac khu V\lC lanh th6 (rni€n nui, trung du, d6ng bfuIg, rniSn ven biSn, rniSn biSn - dao) da lam cho chfit luqng tang truOng thfip, kern N~u su d\ll1g bai toan chi phi rnoi truOng va chi phi tlii nguyen (chi phi - lqi ich) dS xem xet GDP xanh thi cac gia tri san phfun xa hQi cUa miSn Trung se rfit cao va ch~t lugng tang truemg se la r~t th~p Day la
Di tai CT 09.23 06 - Mvt savan ilJ CU ban vi mOi truirng va phat triin bin vihlg vimg Trung
Bv giai ilo~n 2011-2020
Trang 12bai hQc kinh nghi~m phat tri€n trong tho; gian qua, th€ hi~n r5 net OOUngcanh bao x~u
(ngmch Iy) trong tang truang ma cac hQc gia da dua ra ngay tir dfiu qua trinh phat tri€n
- Thi~u S\l giin k~t trong qua triOOphat tri€n giua cac nganh, cac 1100V1;CC d€ lam
tang gia tIi tai nguyen, OO~tla gia tri Str d\lllg cac lo~i tai nguyen khong tai ~o ho?c tai
~o ch~, cilng thi~u S\l giin k~t, ph6i hQ'P giua cae dia phuang, chi chu trQng bai toan
dfiu ttr ma khong chu trQng hi~u qua, dfiu ttr khoa hQc - cong ngh~ th~p, chua thuc d~y
dugc dfiu ttr ch~t xam d6i vm n~n kiOOt~, nen chi phi tai nguyen cao, chi phi moi truang
khong dugc xem xet, lam cho vong do; san phk ngiin, hi~u qua th~p Day chinh la bai
hQc kiOOnghi~m v~ quan Iy Nha nu6c v~ tai nguyen va moi truang dp virng, khong e6
"cay g~y chi huy" d6ng bQ ma chi c6 cac "cu ca r6t" ban phM cho cac dia phuang va dia
phuang nao cilng doi cho dugc phfin ca r6t cUa minh ma khong tinh hi~u qua kinh t~ cUa
S\l ph6i hQ'Pkhai thac tai nguyen, lien k~t d€ khai thac hi~u qua, traOOdan trai ngu6n v6n
d~u ttr va giam suc ep d6i v6i tai nguyen va moi truang cUa virng.
- H6 ngan cach trong phat tri€n ngay cang Ian, lam cho qua triOOngheo d6i khong
suy giam ma gia tang tir chinh cac chu truang phat tri~n ~o nen nhi~u mau thuftn giua
cac chiOO sach phat tri€n, bu6c phat tri€n sau pha va thanh qua cUa cac bu6c phat tri€n
tru6c ma h~u qua moi truang d€ I~i con khUng khi~p' va n?ilg n~ han OOi~u,chi phi ph\lc
h6i moi truang cao han OOi~u19i ich thu dugc Lgi ich phat trien roi vao cac ca OOan,con
sinh k~ cua cac nh6m dan cu, cac cQng d6ng dan tQc bi suy thoai, moi truang s6ng bi huy
ho~i, I~i doi hoi OOUngchuang trinh d~u ttr Ian cho x6a d6i, gifun ngheo, 6n diM tr~t tv
xa hQi, ~o nen nghich Iy khong dang c6 D6 la thit3uS\l phan bi~n xa hQi, thi~u S\l danh
gia chi~n lugc cac chinh sach, cac chu truang phat tri~n ~i cac virng C\l th~ OOu vimg
Trung BQ d€ ~o ra OOUngdi~u chinh phil hQ'P,OOUngbu6c di hi~u qua va g~n k~t Day
cling la tan du cua 16i lam vi~c chu quan, duy Y chi cUa h~ th6ng quan Iy c§p vi mo d6i
vm S\l phat trien cua virng, trong OOi~utruang hQ'Pcon to ra thi~u nh~ thuc dung diin v~
phat trien ca tir tren xu6ng (n?ng v~ ban phat, phan chia) va elltir dum len (ai mu6n I§y
gi va I§y dugc gi cua thien nhien thi I§y) ma khong oo~ thuc dugc S\l truang t6n cUa
moi truang s6ng, noi kh6i ngu6n cua mQiS\l phat tribn.
- Nong nghi~p xem ra vfulla m?t tr~ hang d~u dam bao an niOO luang th\lc, 6n
diM xa hQi va an niOO chinh tti virng Trung BQ, nhung, trong h~ th6ng san x~t nong
nghi~p vful con thi~u dfiu ttr nghien cUu, chi d~o n~n san xu§t nong nghi~p sinh thai giin
v6i tUng virng, tUng khu V1;CC sinh thai ca trong tr6ng tfQt va trong chan nuoi; thi~u S\l giin
k~t giua phat trien nong nghi~p hang h6a mang d?c trung sinh thai v6i thi truang, khong
th§y dugc S\l di~u ti~t cUa thitruang trong nganh san x~t co ban nay, dful d~n S\I d6i
ngheo tri~n mien trong cac khu V1;CC nong thon mi~n nui, cac vimg thung lilng ng~p lIng
thuang nien, cac bai ngang, cac virng hai dao Chua t~o nen dQng l\lc thoat ngheo, yuan
len lam giau cho phan dong kh6i dan cu la nong, chi~m phfin Ian kh6i tai nguyen anong
thon t~i virng Trung BQ, t~o nen ganh n?ilg cho S\l pMt trien, ma chua chu trQng thao b6t
ganh n?ng nay tir chiOOS\l phat tri€n cua nong nghi~p va nong thon D?c bi~t, chua nhin
- 9
D€ tai CT.09.23 06 - M{Jt s6 win il€ Cd bim v€ mOi truUng va phdt triin bin vimg vimg Trung
B{J giai ilo(ln 2011-2020
Trang 13th~y s\l' dinh hu6ng xa hQi chu nghia trong S\l'phat tri~n nong nghi~p va nong thon ma chu yeu "thao khoan" S\l'phat tri~n nay cho nong dan va nong nghi~p tUng dia phuong Thieu S\l'ket hQ'Pho~c ket hQ'Pchua lien hoan cac h~ th6ng dia di~m san x~t lanh th6 - cac t6 chuc khong gian cUa san xu~t theo nganh hay theo nhom nganh, du thanh ill
cac t6 hQ'Pdia 'di~m khac nhau trong vimg cUa mQt nganh san x~t, hinh thanh cac t6 hQ'P dia di~m khac nhau nay trong vimg cUa mQt nganh san x~t, d6ng tho; cfing la mQt bQ ph~ cua t6 chuc san xu~t lanh th6, hQ'Pthanh Mth6ng dia di~m pharr b6 tren lanh th6 toan vimg d~ t6 chuc cac dia di€m san x~t nong - c6ng nghi~p trong khon gian san x~t vimg nen chua hinh thanh duQ'c co du san xu~t d6ng bQ cong - nong nghi~p - dich V\l
tren ph~ vi toan vimg.
Di~u nay t<;10nen S\l'suy thoai moi trubng trong cac vimg nong thon, anh hu6ng den t6c dQ va muc dQ phat tri€n nong nghi~p b~n vfrng t<;1i vimg Trung BQ.
CmrONG III pHAN TicH THl!C TRANG v A DANH GIA MUC DO PHAT
TRIEN KT -XH GIAI DOAN 1995-2005 TREN DIA BAN vUNG TRUNG BOTHEO cAc LiNH WC UiJ TIEN TRONG CHINH SACH PHAT TRIEN
NQi dung nay d~ c~p den vi~c phan tich, danh gia tren mQt s6 m~t PTBV dum tac dQng cua cac hO<;1t dQng phat tri€n KT-XH vung Trung BQ thai ky dftu cua qua trinh CNH, HDH theo 9 Jinh V\l'Cuu tien trong chinh sach phat tri€n d~ ra trong Chuong trinh nghi S\l'21 cua Vi~t Nam.
Ket cfru chuong 3 duQ'c tien hanh g6m:
3.1 Phat tri~n KT-XH vai tinh tr<;1ngthoai hoa d~t, sir dVng hi~u qua va b~n vfmg ngu6n tai nguyen d~t vimg Trung BQ
3.2 V~ d~ phat tri~n KT-XH vm vi~c BVMT va sir d\lllg b~n vilng tai ng~yen
3.2.1 Tai nguyen long adt v6i vi~c sit dl:lng h9P If va bilO v~ moi truimg
3.2.2 Khai thac va sit dl:lng h(J]JIf ngu6n tai nguyen adt
3.2.3 Tai nguyen nuac miJn Trung va vdn ad sudl:lng h(J]JIf
3.2.4 Tai nguyen khi hgu miJn Trung va vdn dJ sit dl:lng hi?n nay
3.2.5 Tai nguyen sinh vgt va hi?n trqng sit dl,mg
3.3 CachO<;1t dQng khai thac ngu6n tai nguy~n bi€n va baa v~ moi trubng bi~n trong qua trinh phat tri~n kinh te xa hQi vung Trung BQ
3.4 Nhfmg hO<;1t dQng nh&m giam thi€u 0 nhi~m khong khi (y cac khu do thi va khu cong nghi~p
3.5 Cac khia c:;tnhbao t6n da di;lllgsinh hQc ill cac hO<;1t dQng phat tri~n KT-XH 3.6 Nhfmg bi~n phap ap d\lllg cho vi~c lam giam nh~ bien d6i khi h~u, cfing nhu nhfmg bi~n phap Ung pho, hi;lllche tac h<;1i cUa bien 06i khi h~u va phong ch6ng thien tai cUa cac dp, cac nganh, cac dia phuong trong vimg Trung BQ
- _ 10
Di tai CT 09.23 06 - M~tsawin ili Cll bim vi mOi truO'ng va ph tit triin bin vihlg vimg Trung B~ giai ilo(ln 2011-2020
Trang 14K€t qua nghien Clm, danh gia th\Ic tn;mg va muc dQ phat tri~n b~n vfmg cuacac ho~t dQng phat tri~n KT-XH vimg Trung BQ trong nhiing nam qua theo cac 11nhV\ICuu tien tren g6c dQxii hQi, nhan van cho th~y:
- V~ m~t su d\lng cac ngu6n I\Ic t\I nhien tren dia ban vimg Trung BQ c6 nhi~udi~m d~c bi~t, d6 la, m~c du cong nghi~p h6a ph<ittri~n (12/14 tinh, thanh ph6 mi~nTrung c6 cac KKT 16n,cac khu, C\lfficong nghi~p, c\lm Iang ngh~, v.v.) va cac di~ndch d~t phat tri~n cong nghi~p phfrn 1611duQ'c chuy~n d6i tir di~n dch d~t nongnghi~p, nhung di~n tich d~t nong nghi~p v~n khong ngirng gia tang, do d6, quy d~tsan xu~t nong nghi~p v~n duQ'cbinh 6n Day 1£1di8u dn duQ'cnghien Clm ky hem d~dQng vien ba con nong dan cac dan tQc trong vung phat huy nang I\IChi~n c6, dambao an ninh Iucmg th\Ic va an ninh moi truOng vung Trung BQ trong giai do~n phittri~n t01 Vi r~ng, s6 Iuqng dan cu nong thon v~n chi€m tY I~ cao, cQng v6i 17 nh6mdan tQc chinh sinh s6ng tren toan vimg thi sinh k~ truy~n th6ng v~n ph\l thuQc nhi~uvao san xu~t nong nghi~p, va cUQCs6ng v~n gi~.nch~t v6i cay Ilia, cu khoai
- Cac ngu6n I\Ic tai nguyen kha da d~ng cua vung Trung BQ dii va dang duQ'ckhai thac ph\lc V\lqua trinh cong nghi~p h6a, hi~n d~i h6a, nhung, vi~c khai thac 6 ~tkhoang san va xu~t ban nguyen li~u tho dang anh hUOng d€n an ninh tai nguyen valam tieu hao ngu6n I\Ic phat tri~n cua n~n kinh t€ ma chua c6 nhiing bi~n phap qulin
Iy hfru hi~u v~ phia Nha nu6c (quan Iy Nha nu6c) Do cling hinh Ia nhiing b~t c~pdang duQ'cxem xet trong qua trinh sua d6i Iu~t khoang san hi~n nay Khong chi c6 tainguyen khoang san, tai nguyen d~t, tai nguyen nu6c cling su d\lng liing phi, chua c6phan vung quan Iy luu v\Ic d~ ti~n hanh dinh gia tai nguyen nu6c, lam co sa quy dinhvi~c su d\lllg nu6c b~n viing va c6 trach nhi~m
Vi~c phat tri~n kinh t~ vung yen bi€n va phat tri€n cac nganh, nnh V\ICkinh t~hu611gbi€nami~n Trung c6 t6c dQ phat tri€n cao thai gian qua va dii dong g'op phfrndang k€ vao tY I~ GDP vung va dam bao cho t6c dQ tang truOng kinh t€ trong vungduQ'cduy tri lien t\lc
Nhung, vi~c phat tri~n KT - XH theo liinh th6, theo cac tuy€n I\Ic B~c - Nam;Dong - Tay va nh~t Ia phat tri~nacac khu V\ICtrQng di~m ( cac KKT, KCN, cac dothi, v.v.) va mQt s6 lInh V\ICuu tien (mlii nhon) con dan trai va c6 th~ Ia qua n6ng diit~o nen nhiing mati thu~n trong phat tri~n giua cac nganh, cae linh V\IC,giua cacvimg, v.v dil d~n d€n h~u qua c~n ki~t ngu6n I\Ic t\1'nhien, gay suy thoai moi truOng,anh hUOngd~n chinh S\Iphat tri~n
- Vimg Trung BQ cling Ia noi chiu tac dQng m~nh v~ bi€n d6i khi h~u, nhungnhUng dQng thai ti€n t6i thich ilng v6i thien tai, v6i bi~n d6i khi h~u con a muc dQth~p, chua d6ng bQ, n6i chung Ia con thi~u mQt "nh~c truOng" di~u hanh v8 co ch~thich lrng v01 bi~n d6i khi h~u c~p vung va nhung giai phap kha thi cho vi~c tri~nkhai cac hanh dQng thich ilng v6i thien tai, v6i bi~n d6i khi h~u, v6i hoang m~c h6a,v.v d6ng bQtir tren xu6ng va phan h6i tir du6i len, do d6, nhiing n6 I\Ic cua cac cQng
_ 11
Di tai CT.09.23.06 - Ml)tsavein iti CO' ban vi moi truirng WI phat triJn bin vU7lgvimg Trung
BI) giai itofJn 2011-2020
Trang 15d6ng qU6c t~, cua nhil nuac, cua cac dp, cac ngilnh, cac dia phuang thi~u sg lien k~t,
thi~u linh ho~t trong thich (mg, phong ch6ng, d6i ph6
- Thi~u sg lien k~t cac nhil: nhil nuac - nha khoa hQc - nhil dAu tu - nha san
xuAtillvi~c dinh huang ehi~n luQ'cd~n cac buac di C\lth~ su d\lng cac ngu6n 1ge t1,T
nhien illcae kh6 khan, thach thuc, h~n ch~ v~ di~u ki~n t1,Tnhien, v~ da d~ng thiennhien; vS trinh dQvan h6a, vS da dl;mgtQc nguoi, v~ khil nang sang t~o cua cac cu danvirng Trung BQ d~ phcithuy t6ng hQ'Pngu6n 19c trong qua trinh phcittri~n
- Thi~u mQt co ch~ 16ng ghep, mQt co ch~ m~nh d~ di~u hanh cac ho~t dQngphat tri~n mQt cach d6ng bQ theo cac tieu chi phat tri~n b~n vfrng, hay la con thi~umQt dinh huang phat tri~n b~n vfrng cua virng, d~illd6 co duQ'c cac k~ ho~ch hanhdQng, cac chuang trinh uu tien, lQtrinh tri~n khai cac k~ ho~ch, chuang trinh d6 chom\lc tieu phcittri~n KT-XH b~n vfrng cApvung
Do la nhUng bai hQc kinh nghi~m duQ'c phan tich tren binh di~n moi truangnhin illgoc dQ xii hQi, nhan van d~ d~ xuAtnhfrng khuy~n nghi, cac giili phap kha thicho giai do~n phcittri~n ti~p theo
CHUONG IV cAe KHUYEN NGRI, GIAI pHAp CRO pHAT TRIEN MOlTRUONG BEN VU"NGvUNG TRUNG BQ
Nhi~m V\l d~t ra cho chuang 4 la xay d\lTIgcac khuy~n nghi va giili phap chovi~c giai quy~t cac vAn d~ moi truang dii neu trong cac phAn tren va d~ xuAt mQt s6
giai phap dQt pha, kha thi thuc ddy sg phcittri~n b~n vtmg trong tUng buac phat tri~n
cua giai do~ ddy nhanh ti~n dQCNH, HDH dai dfit mi~n Trung 2011-2020, trong do,t~p trung vao mQt s6 vAnd~ moi truang d~c thu cua virng Trung BQ nhu: Cac vAnd~v~ moi truang bi~n; Cac vAnd~ v~ moi truang nuac; Cac vAnd~ v~ moi truang rung;Cac vAn dS v6 moi truang dAt Tir do, tim ra loi giai cho bai toan phcit tri~n miSn
,Trung giai do~n 2011-2020
Cac giai phap duQ'cdS xuAt nh~m giai quy~t c6 hi~u qua cac vAndS moi truangtrong phcit tri~n 0 cung Trung BQ tir goc dQ xii hQi nhan van va dam bao bao t6n vaphat huy cac gia tri van hoa truySn th6ng, ban s~c dan tQc, hQinh~p nhung khong haanh~p, phcittri~n mang d~c trung cua vung Trung BQ, cho cQng d6ng dan cu Trung BQ
ma vfrn dap (mg cac nhu du phcit tri~n chung cua dAt nuac, cua khu vgc, d~ nguoi
dan mi6n Trung trong cai nimg, trong cai gio vdn yuan len lam giau b~ng th~ m~nh tainguyen cua minh, phcittri~n trong hoan canh moi truang eua vung, bi~n cai kho thanhcai m~nh, ngu6n 19c d€ phcittri€n
Trang 164.1.2 Hinh thanh mQt co chS thich nghi vai thien tai, Sl,lc6 moi trubng de dQa Sl,l phat tri€n b~n vfrng KT-XH vung Trung BQ v6i 02 khuySn nghi
4.2 Nhom khuySn nghi va giai phap dinh huang phM tri~n KT-XH b~n vfrng tren dia ban vilng Trung BQ giai dO(,l.ndSn nam 2020, trong do co:
4.2.1 KhuySn nghi va cac giai phap phit tri~n b~n vfrng theo Hinh th6 tren dia ban vung Trung BQ v6i 03 khuySn nghi.
4.2.2 KhuySn nghi va cac giai phap phat tri€n b~n viing theo cac tuySn dQng Il,lc vung Trung BQ vai 02 khuySn nghi.
Nhu v~y; tren co sa khung Iy lu~n nghien Clm cac v&n d~ co bim v~ moi trubng
va phM tri€n b~n vfrng da dugc d~ xu&t t(,l.ichuang I, kSt qua phan tich thl,lc tr(,l.ngva danh gia muc dQ tac dQng d~n moi trubng cua cac hO(,l.tdQng phM tri~n KT -XH trong chuang II va nh&t la phan tich thl,lCtr(,l.ngva danh gia muc dQ PTBV duai tac dQng dSn moi trubng cua cac ho~t dQng phat tri~n KT-XH giai do~n CNH, HDH 6 vung Trung BQ trong chuang III, d~ tai d~ xu&t hai nhom khuySn nghi chinh vai 10 khuySn nghi d~ giai quySt nhfrng v&n d~ co ban v~ moi trubng va PTBV vung Trung BQ nhfun dua ra nhfrng dinh huang cho cac v&n d~ moi trubng va phat tri~n b~n vfrng giai dO(,l.ndAy m(,l.nhCNH, HDH 2011- 2020 theo kS hO(,l.chphM tri€n KT-XH giai dO(,l.n
2011 - 2020 Trong do:
- Nhom khuySn nghi thu nh&t t~p trung vao hai huang:
+ Huang thu nh&t la cac khuySn nghi cho vi~c phong ngira, thich irng vai cac d~c trung moi trubng (tl,l nhien va nhan van) trong phat tri€n KT-XH vung Trung BQ giai do~n 2020 Cac khuy~n nghi nay g6m 03 khuy~n nghi v~ xay dlJIlg mQt n~n kinh t~ sinh thai hoa hQ'P vai cac di~u ki~n moi trubng d~c thu cua vung Trung BQ giai do~n dSn nam 2020, di tir slJ th6ng nh&t trong hanh lang phap Iy trong xay dlJPg chiSn lugc phM tri€n b~n vfrng e&p vilng trong m6i lien thuQc voi cac di€u ki~n sinh thai dSn khuySn nghi v~ vi~c xay dlJIlg quy hO(,l.chbiw v~ moi trubng va tri~n khai cac bi~n phap BVMT tren ph(,l.mvi toan vilng Trung BQ va khuySn nghi thu ba d€ c~p dSn vi~c kSt hQ'P phat tri€n kinh tS - xa hQi, bao v~ tai nguyen, moi trubng g~n voi dam bao an ninh qu6c phong va gift chu quy~n lanh th6 qu6c gia tren dia ban vilng Trung
BQ, noi co ca bien gioi qu6c gia tren d&t li~n va tren bi~n.
+Huang thu hai la hai khuySn nghi v€ xay dlJIlg khung phap Iy cho cac chi~n lugc thich nghi voi thien tai, Sl,l c6 moi trubng eho phM tri€n b~n vfrng cua vilng Trung BQ di kern voi cac giai pha chinh dinh huang vao xay dlJIlg van ban Cl) th~ mang d~c tinh vilng, trong do, 16ng ghep t&t ea cae nhi~m Vl) phong ch6ng, giam nh~ thien tai, bao v~ moi trubng vilng Trung BQ vao ml)c tieu phM tri~n b~n vfrng Khuy~n nghi tiSp theo trong huang nay nh~m bao t6n cae gia tri van hoa tQc ngum va bao dU5ng cae gia tri thien nhien, t(,l.OSl,lhoa hQ'Pgifta sinh thai nhan van voi sinh thai
tv nhien trong PTBV KT-XH vilng Trung BQ.
- - _ 13
DR tai CT 09.23 06 - M~t s6 vein dR CO' ban vR moi truirng va phtit triin bRn vimg vimg Trung
B~ giai do(m 2011-2020
Trang 17- Nh6m khuy~n nghi thu hai t~p trung VaGgiiti quy~t cac vfrn dS phat tri~n
KT-XH vimg Trung BQ giai do~n 2011 - 2020 theo hai hu6ng phat tri~n vila mang tinhd~c thu cua HInhth6, vila mang tinh d~c thu cua cac tuy~n phat tri~n, d6 la:
+Nhtmg khuy~n nghi va cac giai phap phat tri~n b~n vtmg theo Hinhth6 tren diaban vimg Trung BQ g6m 3 khuy~n nghi v~ phat tri~n KT-XH b~n vtmg g~n vai m\lctieu BVMT va su d\lng hQ'Ply tai nguyen t~i cac dili liinh th6 tir dili bi~n - dao va daiyen bi~n den dai d6ng b~ng va cat nQi d6ng sang phia Tay la dai dfrt ban son dia, nuithfrp phia Tay M6i dai dfrt c6 d~t thu phat tri~n KT-XH rieng, d6ng thai cling c6nhiing vfrn d~ khac nhau v~ su d\lllg tai nguyen va bao v~ moi truang cho phat tri~nb~n vtmg
+Theo cac tf\lC dQng 19c phat tri~n KT-XH co 02 khuy~n nghi Khuy~n nghi v~cac tuy~n dQng 19c theo chi~u B~c - Nam (tuyen duang lA, tuyen duang yen bi~n vatuyen duang H6 Chi Minh) Va khuyen nghi vS cac tuyen dQng 19c thee chiSu Dong-Tay M6i chiSu dQng 19c c6 nhiing d~c di~m phat tri~n va vai tro khac nhau trong quatrinh v~n hanh va do v~y c6 nhiing vfrn d~ moi truang d~c thu c~n duQ'cgiai quyet
KETLUAN
B~ng tiep c~n lien nganh va da nganh tren quan di~m khoa hQc xii hQi nhanvan dS tai CT09.23.06 dii tien hanh nghien cuu cac vfrn dS d~t ra tren co so v~n d\lngphuong phap lu~n cua nhiSu linh vgc khoa hQc khac nhau, tir linh vgc cac khoa hQcxii hQi, cac khoa hQc vS nhan van den cac khoa hQc W nhien, trong d6, tiep c~ cuacac khoa hQc xii hQi d6ng vai tro quyet dinh trong vi~c lam sang t6 thgc tr~g phattri~n d~ rut ra nhtmg nguyen nhan, nh~m d~ xufrt h~ th6ng quan di~m m\lC tieu choPTBV va dua.ra cac khuyen nghi, giai phap cho phat tri~n giai do;;tn2011-2020
D~ b6 trQ'cho tiep c~n lien - da nganh, dS tili con su d\lllg tiep c~n h~ !h6ng d~xem xet cac vfrn dS trong mQt h~ th6ng hoan chinh, c6 cac m6i quan h~ hfru co giiiakhai thac, su d\lng tai nguyen va bao v~ moi truang; su d\lllg tiep c~n t6ng hQ'Pcho
phep phan tich d6ng bQ ngu6n tu li~u, thong tin luu trii, d6i chUng, so sanh sg phat tri~n cua vimg Trung BQ vai cac vimg miSn khac trong ca nuac, vai cac vung liinh
th6 khac d~ tim ra mQt s6 tieu chi thich hQ'Pcho phan tich qua trinh PTBV vungTrungBQ
D6ng thai de tM con su dl,mg tiep c~n th\l'c ti~n d6i vai nhiing vfrn dS d~t ratren dia ban nghien Clru,tim hi~u thgc ti~n d~ tim ra nhiing d~c di~m chung va nhiingd~c thu phat tri~n cua dia phuong vung Trung BQ, chi b~ng tiep c~n thgc ti~n mai c6th~ cac dinh duQ'c mu~ dQ quan ly, su d\lllg tai nguyen va bao v~ moi truang vungTrung BQ
Ket qua d~t duQ'Cla dii nh~n di~n duQ'cr~ng, moi truang va tai nguyen la hai
m~t cua mQt vfrn d€, do v~y, quan ly nha nuac v€ tai nguyen va moi truang la rfrtdn
thi~t trong qua trinh phat tri~n kinh te va 6n dinh xii hQi Vfrn d€ quan ly Nha nuac vStai nguyen va moi truang cho phat tri€n b€n viing l~i c6 nhiing d~c thu trong qua trinh
- _ 14
nJ tai CT 09.23 06 - Mpt sO van ilJ Cd ban vJ moi trU'Ongva phtit tri2n bJn vtmg vimg Trung
Bp giai ilo(ln 2011-2020
Trang 18phat tri€n KT-XH giai dO<;lnhi~n nay, vai m\lc tieu dam bao cho ph<ittri€n lien t\lC,6ndinh lau dai ca tren binh di~n vi mo (ill tren xu6ng) va binh di~n vi mo (tu dum !en)cho mQtvimg lanh th6 (dp vung), nhfit la vimg lanh th6 d~c thu nhu vung Trung BQ,vua tva lung vao nui, vua huang m~t ra bi~n khai, c6 dia giai qu6c gia ca tren dfit li~n(ill Thanh H6a d~n Quang Nam) va tren bien (dQc chi~u dai ill Thanh H6a d~n BinhThu~n) Do d6, cac v§.n d~ moi ca ban dp vung trong khung ly thuy~t (chuangl)nh~m phat tri€n b€n vfmg duai g6c dQxa hQi,nhan van la:
- M6i vling lanh th6 c6 mQt d~c thu rieng v~ cac di~u ki~n moi truOng, d6 la S\l
da d<;lngv~ sinh thai tv nhien bao g6m cac nhUng thu~n lQ'i,nhUng ca hQi v~ ngu6nh,rcva kh6 khan, h<;lnch~, thach thuc cua tv nhien cling nhu S\l da d<;lngv~ sinh thainhan van nhungu6n nhan l\lc, da d<;lllgvan h6a t(}cnguOi, da d<;lllgphuang thuc sanxufit, V.v Da d<;lngsinh thai tv nhien va da d<;lngsinh thai nhan van t<;lOnen khonggian s6ng, khong gian sinh t6n va phat tri€n rieng cua m6i vung trong mQt h~ th6ngchung cua lanh th6 toan coi V~t Nam va trong m6i vung duQ'c g~n k~t bai cac diaphuang phan b6 tren dia ban vung d6 Di€u nay cho thfiy, S\l phat tri€n cua m6i vungc6 d~c thu rieng, n~m trong va tuan thu nhUng yeu c~u va dinh huang phat tri€n cuah~ th6ng chung cua ca nuac va la k~t qua g~n k6 S1,lph<ittri€n cua m6i dia phuangmQt cach hai hoa, linh hO<;ltva hi~u qua
- M6i vung c6 cac d~c diem rieng v€ ca hQi va thach thuc cho phat tri€n, nhUngthach thuc, h<;lnch~ cua cac di€u ki~n moi truOng sinh thai (vai cac chuc nang naisinh s6ng, nai cung cfip tai nguyen va nai chua d\fllg ph~ thai) thi vfrn c6 the duQ'c
phat huy m~t thu~n IQ'i,ca hQi; d6ng thOi cling phid c6 nhUng giai phap hfru hi~u, kha
thi d€ bi~n cac h<;lnch~, thach thuc cua vling thanh tai nguyen va tai sir d\lllg chfit thaithanh ngu6n 11,lc,thanh tai nguyen cho phat tri€n
- Tang truang cua vling phai di doi vai S\l phat tri€n xa hQi, dam bao c6ng b~ng
xa hQi va bao v~ moi truOng s6ng, sir d\lng hqp ly, hi~u qua kinh t~ v€ tai nguyenthong qua quan ly Nha nuac theo hinh thuc tu tren xU6ng va nh~n thuc moi truOng(van h6a moi truOng) tu dum len theo quy lu~t v~n hanh d6ng bQ, g~n k~t va hai hoa
cua thuQ'llgt~ng ki~n truc va h<;lt~ng ca sa xa hQi.
- M6i vung c6 d~c diem rieng, cho nen, mo hinh phat tri€n chung chi ap d\lnghi~u qua khi d~u vilo cua mo hinh c6 cac thong s6 chinh cua vling, nhfit la vung d~cthu Trung BQ trong hoan canh phat tri€n d~c bi~t, tren n€n thai ky phat tri€n qua dQv~ KT-XH cua Vi~t Nam, mQi S\l l~p ghep ca hQc d~u khong c6 hi~u qua, di~u naydoi hoi S1,ld~u ill cong suc, chfit xam khoa hQc (tri thuc) trong qua trinh chu~nbi chotUng giai dO<;lnphat tri€n, nhfit la giai dO<;lnphat tri€n cong nghi~p h6a, hi~n d<;lih6arut ng~n va rut gQn tai dia ban vling Trung BQ Cac tieu chi nay phai d6ng bQ chi ittren ca ba binh di~n g~n k~t ch~t che cac chi tieu kinh t~ - xii hQi - moi truOng vainhau trong tUng chi tieu ph<ittri€n
_ - 15
DJ tai CT 09.23 06 - M9t sawin ilJ CO' ban vJ moi truirng va ph tit triin bJn vimg vimg Trung B9 giai ilofJ.n 2011-2020
Trang 19- Co nhUng d~c thu phat tri~n rieng trong vung theo Hinh th6 (dai nlii - trung du, dai d6ng b~ng, dai yen bi~n, bi~n - dao) tren co so' d6ng bQ v~ tang truOng kinh t~ 6n dinh, cong b~ng xa hQi va bao v~ moi truOng cua toan vung Trung BQ.
Tir khung Iy thuy~t tren, qua phan tich thvc tr~ng va danh gia muc dQ tac dQng d~n moi truOng cua cac ho~t dQng phat tri~n KT -XH giai do~n 1995-2005 tren dia ban viIng Trung BQ, nhUng v~n d~ co ban cua m6i truOng viIng Trung BQ xem xet ill goc dQ xa hQi nhan van (chuang 2) dugc nh~n di~n la:
- Moi truOng co ban (moi truOng g6c) cUa viIng Trung BQ x~t phat ill vi tri dia ly, ill d~c ill tv nhien co nlii, co bi~n, co da d~g v~ tv nhien, cling co da d~ng v~ van hoa tQc nguai, co nhUng d~c thu rieng cUa viIng (tinh dia phuang, tinh ban dia), cling co nhfmg d~c di~m giao thoa, ti~p bi~n, c~ tranh sinh t6n kh6ng chi rieng v~ m~t tv nhien ma ca tren binh di~n,van hoa, xa hQi, ~o nen dQ nh~y carn, tinh sinh dQng, kha nang bi~n d6i cao cUa cac y~u t6 moi truOng ca tren khong gian (ill B~c xU6ng Nam, ill Dong sang Tay, ill th~p d~n cao, ill mi~n nlii xu6ng mi~n bi~n-hai dao) va ca v~ thai gian theo tUng mila trong nam, theo tUng chu6i thai gian nhi~u nam N€u khong nh~n bi~t d~c di~m nay cUa moi truOng co ban se kho co th~ t~o ra nhfmg chinh sach linh ho~t lrng pho v01 thien nhien, ap d\lI1g cac giai phap phat tri~n kinh t~ d~c thu hoa hgp v6i moi truOng, cac bi~n phap darn bao sinh k~ Mn vfmg than thi~n, hoa d6ng v01 thien nhien, phu hgp v01 moi truOng s6ng, dua cM d~c thu, cai kh~c nghi~t, cai kho khan thanh ngu6n Ivc, thi khi do, chi phi m6i truOng se r~t cao, thi~u b~n vfmg, moi truOng se bi suy thoai, sv tru<'>ngt6n cUa qua trinh phat tri~n bi suy giarn, cai gia phai tra cho moi truOng nhi~u han cai dugc v~ kinh t~.
- Cac ho~t dQng phat tri€n KT-XH giai do~ vua qua da ~o nen nhi~u chuy€n bi~n trong dai s6ng xa hQi cUa viIng Trung BQ, dua gia tri t6ng san phdm xa hQi d~t muc cao, tang truOng lien tl,lc, t~o nen bu6c chuy~n quan trong trong co c~u kinh t~ w'ng, V.v Nhfmg thanh tvu d~t dugc trong n6 Ivc bi~n mi~n Trung thanh viIng kinh t~ nang dQng,
co ti~m nang Ian v~ cong nghi~p hoa, hi~n d~i hoa, t~o ti~n d~ cho phat tri€n kinh t€ bi€n
va kinh t~ huang bi~n trong giai do~ t01, Xlrng dang v01 vi tri va ti~m nang cUa viIng Tuy v~y, qua trinh phat tri~n da co mc dQng to Ian d€n moi truOng, k~ ca cac thanh phful moi truOng va cac moi tru<'>ngbQ ph~ (kh6ng khi, nu6c, d&t,sinh hQc, xa hQi, nhan van), ca cac khu vvc 'Ianh th6 (mi~n nlii, trung du, d6ng bkg, mi~n yen bi€n, mi~n bi€n - dao) da lam cho ch&t lugng tang truOng th~p, hi~u qua kern N~u sir d\lI1gbai toan chi phi moi truOng va chi phi tai nguyen (chi phi - 19i ich) dS xem xet GDP xanh thi cac gia tri san phdm xii hQi cUa mi~n Trung se co chi phi r~t eao, nh~t la chi phi tai nguyen va ch~t lugng tang tru6ng se la r&t th~p Day la bai hQCkinh nghi~m phat tri~n trong thai gian qua, th~ hi~n ranet nhfmg cauh bao x~u (nghich Iy) trong tang truOng ma cae hQc gia [43]
da eanh bao ngay ill dau qua trinh phat tri~n CNH, HDH.
- Con thi€u sv g~ k~t trong qua trinh phat tri~n gifra cac nganh, cac Hnh vvc d~ lam gia tang gia tri tai nguyen, nh&t la gia tr! sir d\U1geac lo~i tai nguyen kh6ng tai ~o
_ 16
D€ tili CT.09.23 06 - M~t s6 win il€ Cd him v€ moi trU'UngWI phdt triin h€n vl1'ngvimg Trung
B~ giai ilo{ln 2011-2020