chuyen d6i nay dang d~t ra nhi~u thach thuc doi vaidai s6ng cua nguai cao tu6i va chfnh sach xa hqi d6i vai nguai cao tu6i, doihoi nha nuoc, xa hqi va bim than nguai cao tu6i phai thay d
Trang 1VI~N KHOA HQC xA HQI VI~T NAM
VlEN GIA DINH V A GIOI
BAO CAO TOM TAT KET QUA DE TAl CAP BQ
" K K A' ?
MOT SO VAN DE CO BAN .
TRONG CHtNH SACH xA HOI .
DOl VOl NGDOI CAO TUOI
(NGHIEN CUU KHU VVC DONG BANG BAc Be»)
HA N01, 2009
Trang 2Chfnh sach xa hQi doi vai nguoi cao tu6i la mQt bQ ph~'lOquan tr<;mgtrong h¢ thong chfnh sach cua nha nuac Do la cong Cl;ldUQ'cth~ che hoa va
khoe, doi song v~t chat, tinh th~n va phat huy vai tro cua nguoi cao tu6i
trong co cau dan so co xu huang ngay cang gia tang Theo T6ng Di~u tra
dan so da tang tLr 7,1 % len 7,2% va 8,2% Theo ket qua di~u tra chc;mm~u
cua T6ng Cl;lCThong ke, nam 2006, ty l¢ nguoi cao tu6i tang len 9,22 (10.
Tfnh den cuoi nam 2007, nuac ta co tren 8 tri¢u nguoi cao tu6i, chiem 9,6%dan so, gan den ngu6'ng gia hoa dan so (theo quy dinh cua the giai, mQtnuac co 10% nguoi cao tu6i trong t6ng so dan dUQ'Ccoi la nuac gia hoa danso)
Co th~ de dang nh~n thay mQt buc tranh khong thuan nhat, nhung cungb~c cao thap khac nhau trong doi song cua nguoi cao tu6i Trong ph(;lmvi
ca nuac chi co g~n 30% nguoi cao tu6i dang huang cac che dQ huu trf, matsuc va cac lo~i trQ'cap hang thang, tren 70% nguoi cao tu6i song b~ng laodQng cua ban than va Sl!h6 trQ'cua con chau (Uy ban cac van d~ xa hQi cuaQuoc hQi, 2006) Theo so li¢u cua BQ Lao dQng - Thuong binh va Xa hQi,con 1/3 so nguoi cao tu6i thuQc di¢n ngheo va c~n ngheo, doi s6ng v~t chatg~p nhi~u kho khan, nhat la nong thon, mi~n nui; khoang tren 100.000
dong; v~n con tlnh tr~ng con chau nguQ'c dai ong ba, cha my ho~c thieutrach nhi¢m trong vi¢c cham soc, b6 m~c lang thang kiem song (BQ LaodQng - ThuCfngbinh va Xa hQi, 2006)
Theo bao cao cua BQY te, khoang 95% nguoi cao tu6i co b¢nh, trungblnh m6i nguoi cao tu6i mac 2,69 b¢nh, chu yeu la b¢nh m~n tfnh, khonglay truy~n, ty 1¢nguoi cao tu6i co suc khoe tot khoang 5-7%, suc khoe kernkhoang 23%, con l~i la suc khoe trung blnh (Uy ban cac van d~ xa hQi cuaQuoc hQi, 2006)
Trong truy~n thong Vi¢t Nam, nguoi cao tu6i la lOp nguoi dLrQ'ckfnhtn;mg.He;> thuong la thanh vien ho~t dQng tich cl!c, co uy tfn va co quy~n l~rc
Trang 3trong gia dinh, cqng dong va xa hqi cho den ldc chet Hi~n nay, ty l~ dan socao tu6i nuoc ta tang len nhanh ch6ng trong khi h~ thong gia tri va nhfrngchu~n ml!c Ung xu voi nguai cao tu6i cua xa hqi c6 truy~n dang dan danduqc thay the bang cach Ung xu theo nguyen t~c cua xa hqi cong nghi~phi~n d';li Qua dq cua sl! chuyen d6i nay dang d~t ra nhi~u thach thuc doi vaidai s6ng cua nguai cao tu6i va chfnh sach xa hqi d6i vai nguai cao tu6i, doihoi nha nuoc, xa hqi va bim than nguai cao tu6i phai thay d6i quan ni~m venguai cao tu6i va chfnh sach xa hqi d6i voi nguai cao tu6i.
Cau hoi nghien cUu duqc d~t ra la: Trong thai ky d6i mai, nha nuac da
ban hanh nhfrng chfnh sach gl d6i vai nguai cao tu6i? Cac chfnh sach nay da
c6 nhfrng tac dqng nhu the nao den vi~c cham s6c suc khoe, bilO dam ansinh, an toan xa hqi doi vai cuqc s6ng nguai cao tu6i va phat huy vai tro cuanguai cao tu6i cho sl! phat trien cua dat nuac? Nhfrng ton t';li co ban trongchfnh sach xa hqi doi voi nguai cao tu6i la gl? Nhfrng dinh huang co ban vacac giai phap chfnh sach doi voi nguai cao tu6i trong giai dO';lnmai la gl?
2. MI;IC tiell va nhi¢m Vl;lnghien CUll
Ml;lc lieu nghien cUu
- Lam r6 thl!c tr';lng chfnh sach xa hqi cua nha nuac doi vai nguai cao
thl!c hi~n chfnh sach xa hqi d6i voi nguai cao tu6i phil hqp voi giai dO';lnphat trien mai cua dat nuac
Nhi¢m Vl;l nghien CUu
De thl!C hi~n m1;lctieu nghien CUuneu tren, de tai t~p trung giai quyet
- Trinh bay nhfrng van d~ 1y 1u~n nghien CUuchinh sach xa hqi doi vai
ngtWl cao tuOl
cao tu6i trong thai ky d6i mai
- Di~u tra khao sat danh gia tac dqng cua chfnh sach doi vai nguai cao
tu6i t';li mqt so dia phuong thuqc khu Vl!cdong bang B~c bq
- D~ xuat mqt s6 quan diem co ban va dinh huang giai phap chfnh sachdoi vai nguai cao tu6i trong giai dO';lnmai
Trang 43 Phuong phap lu:rm va phuong phap nghien CUll
PhuO'flg philp lu{in nghien citu
cua xa h¢i h9c v6 nguai cao tU6i, bien d6i va phcit tri~n xa h¢i; cac van banquoc te quan tr9ng v6 nguai cao tU6i; cac quan di~m, lu~t phap, chfnh sach
D6 la nhfrng co so cho vi~c nghien CUuva d6 xuat cac quan di~m va djnh
cong nghi~p hoa, hi~n d~i hoa, h¢i nh~p kinh te quoc te
PhuO'flg philp nghien citu
D6 tai su dl;lng cac phuong phap nghien cUu sau day:
- Ph an tich tai li¢u co sdn: Phan tfch cac tai li~u nghien CUuda c6 trong
nu6'c va nu6'c ngoai co lien quan den chu d6 nghien CUunham ke thua, h9Ch6i va v~n dl;lng, giup cho vi~c hinh thanh cac cau h6i nghien cUu, ll!a ch9nhuang tiep c~n, xay d1.Jngco so ly lu~n cua d6 tai
- Die'u tra xii h¢i h9C: bao gom cac phuong phap Cl;lth~: nghien cCru
dinh luong (di6u tra bang bang h6i), nghien CUudinh tfnh (phong van sau,
thao t~i co so
Ve' dja ban die'u tra: Ch9n 3 dnh, thanh pho thu¢c chau th6 dong bang
Bac b¢, gom: thanh pho Hai Phong, dnh Ha TaycG, tinh Ha Nam Moi thanh
Rieng tinh Ha N am ch9n 1 phuang va 1 xa
V l dOl tLt(lng dilu tra, gom co: nguai cao tu6i la nguai tu 60 'tu6i tra
qu~n/huy~n, phuang/xa
Ve' so' h((lng mau die~l tra: t6ng so nguoi duqc trl!c tiep dieu tra phcmgvan la 608 nguai, trong d6:
nguai M6i phuang/xa la 100 nguai
phong van sau la 32 nguai M6i phuang/xa la 8 nguoi
Trang 51u~n nh6m t~p trung 1a 56 nguoi M6i phuOng xa 14 nguoi.
tham gia cac cUQchQi th~lOt~i thanh pho/dnh, qu~n/huyen, phuong/x a 1a 120nguoi
- H¢i thao khoa hQc: T6 chuc hQi hQi thao va to~ dam khoa hQc thu
phuong phap nghien coo va bao cao cua d~ tai
- Phuong phap chuyen gia: Xin y kien cua cac chuyen gia xay dlfIlg decuang nghien coo, thiet ke bang cau hoi di~u tra, xay dlfIlg bao cao chuyen
Trang 6CHUaNG I NHUNG co so LY LU~N NGHIEN COO CHINH SACH XA HQI DOl VOl NGUOI CAO TUOI
Khtii ni¢m ngltOi gia - ngltOi cao tu6i
Co nhi6u can cu d~ xac dinh tu6i gia nhu d~c di~m sinh h9C, quanni¢m cua xa hQi va cua chinh ban than nguai cao tU6i, can cu VaGdQ tu6i Trong d6 tai nay, d~ thu~n ti¢n cho vi¢c di6u tra nghien cU'u,chung t6i
ap dlfng quan ni¢m cua LHQ va cua Vi¢t Nam v6 nguai cao tu6i la nhfrng
d6 xuilt duqc nhii'ng quan ni¢m phli hqp v6 chfnh sach doi vai nguai caotU6i, d6 tai se tien hanh nghien cU'u nguai cao tu6i theo cac nhom tu6i va
tu6i khac nhau d1.)'atren cach chia cua dan so h9C ve nguai gia thanh 3
cac Clfcon nang dQng la tu 60-70 tu6i (sa Uio)
Khtii ni¢m chinh stich xii h{Ji
Theo nghia rQng, chfnh sach xa hQi la s1.)'tac dQng co dinh huang cuanha nuac nham giai quyet nhii'ng van d6 xa hQi dang duqc d~t ra, bao clams1.)'6n dinh, phat tri~n va cong bang xa hQi
Theo nghia hyp, chinh sach xa hQi la mQt h¢ thong bao dam xa hQiduqc nha nuac quy dinh bang lu~t ho~c cac van bim mang Hnh lu~t phapnham di6u chinh cac van d6 xa hQi xay ra doi vai con nguai nhu cac rui ro
va cac bien co nhu tu6i gia, thilt nghi¢p, tan phe, om dau, tai n<;tn,sinh c1€\chet
Chinh sach xii h¢i va chinh sach kinh te'v6 ban chilt la thong nhilt va coquan h¢ hUll cO'VIno nham mlfc tieu cuoi cling la phat tri~n dilt nuac, nangcao dai song con nguai, song m6i lo~i chinh sach co d~c thli rieng V6 mlfctieu clf th~, chfnh sach kinh te nham VaGtang truang kinh te, tang nang suiltlao dQng, tang GNP; con mlfc tieu cua chfnh sach xa hQi nham vao hi¢u qua
xa hQi, s1.)'6n dinh xa hQi thong qua cac bi¢n phap kinh te Doi tuqng tacdQng chu yeu cua chinh sach kinh te la cac chu th~ kinh te, nha kinh doanhnham t~o ra moi truO'ng va di6u ki¢n thu~n lqi d~ cac chu th~ kinh te phM
Trang 7tri~n slm xuat - kinh doanh; can doi tuqng cua chfnh sikh xii h¢i la cac tanglOp dan cu, d~c bi~t la cac doi tuqng thieu nhUng dieu ki~n can thiet d~ hoanh~p VaG c¢ng dong cling phat tri~n nhu phl;l nit, tn~ em, nguai cao tU6i,nguai tan t~t, wng bi thien tai, nguai ngheo, nguai chua co vi~c lam Nhucau ve van va phuong thuc huy d¢ng van d~ thl!c hi~n chfnh sach kinh techu yeu la van tl;l'co cua nguai kinh doanh, ngoai ra co th~ huy dc)ng b~ngvay van ngan hang, van lien doanh lien ket, van c6 phan; can nhu cau tai
ra do sl! dong gop cua c¢ng dong, cac t6 chuc tu thi~n, cac nha hao tamho~c sl! trq giup cua cac t6 chuc quoc te chfnh phu va phi chfnh phu Phuongthuc dau tu trong chfnh sach kinh te la dau tu theo chieu sau, dong b¢, congngh~ va ky thu~t co chat luqng cao d~ t~o ra san ph~m va dtch Vl;1co chatluqng cao, co suc c~nh tranh 100, dem l~i lqi nhu~n toi da; can phuong thucdau tu cua chfnh sikh xii h¢i co th~ la dau tu khong hoan l~i ho~c trq giup d~cac nhom yeu the co dieu ki~n hoa nh~p c¢ng dong, ho~c thong qua hinhthuc tfn dlJng vai liii suat Uti diii d~ giai quyet m¢t so van de xii h¢i Chfnh
an ClJth~ d~ den vai doi tuqng huang thl;lchfnh sach
Khtii ni¢m chinh stich xii ht)i d6i vOi nguiJi cao tuili
Chinh sach xii h¢i doi vai nguai cao tu6i la m¢t b¢ ph~n quan tr9ngtrong h~ thong chinh sach cua nha nu6'c Do la cong ClJduqc th~ che hoa vaClJth~ hoa bang lu~t va cac van ban co Hnh lu~t phap nham bli d~p nhfrngthieu hlJt do tu6i gia mang l~i, giup cho nguai cao tu6i hoa nh~p duqc v6'ic¢ng dong, co suc khoe, dai song v~t chat, tinh than tot hon, phat huy vai
TU6i gia la m¢t hi~n tuqng sinh h9C, song sl! gia hoa cua con ngu'oi baogia cGng di~n ra trong long m¢t xii h¢i VI the nguai gia khong gia di giongnhau trong nhUng xii h¢i khac nhau Chfnh sach xii h¢i doi v6'i nguoi caotu6i cho thay sl! khac bi~t giita cac xii h¢i v~ cac n~n tang kinh te, chfnh tri,van hoa, phap lu~t
Sl! ra dai cua chinh sach xii h¢i doi v6'i nguai cao tu6i la do ty l~ dan
so cao tu6i tang len nhanh chong va Hnh da d~ng ve nhu cau cua nguoi caotu6i trong xii h¢i hi~n d~i trong khi vai tro truyen thong cua gia dlnh trongvi~c cham soc nguai cao tu6i l~i ngay cang giam sUt Tu6i gia trb thanh d6ituqng cua m¢t duang 16i chinh sach Va chinh sach ve tu6i gia duqc thiet
l~p.
n¢i dung quan trQng: bao dam xii h¢i cho nguai cao tu6i (bao trq thu nh~p,
Trang 82 MQt so tiep c~n If thuyet nghien CUll chinh sach xa hQi doi vOi
ngum cao tu6i
Titp c~n phuc l{Jixii h¢i (Social Welfare)
Phuc lqi xii hQi la mQt thiet che quan tr9ng cua nha mrac hi¢n d~i cochuc nang bao dam cac nhu cau xii hQi thiet yeu cua cac tang lap dan Cll'theo nhfrng di~u ki¢n cua cau truc xii hQi nham giam bOt nhfrng khac bi¢t xiihQi, tang cuemg lien ket xii hQi va bao dam 6n dinh chfnh tri-xii hQi Thongthuang, ph~m vi cua cac nhu cau xii h9i thiet yeu lien quan den luang thl!c
Nha nuac thl!c hi¢n phuc lqi xii hQi thong qua che dQ phan phoi lc:l.iduai cac
noi chung, d~c bi¢t la doi vai cac nh6m xii hQi kh6 khan nhu tre em, ngll'oigia, nguoi tan t~t, dau om, nguai ngheo Cling vai h¢ thong phuc lqi nhamrac, can c6 phuc lqi cua cac dOll vi xii hQi khac nhu phuc lqi cong ty XI
te, ca nhan, gia dlnh
Nguai cao tu6i la mQt trong nhfrng doi tuqng huang thlf phuc lq'i xiihQi Phuc lqi xii hQi khong chi bao dam cho nguai cao tu6i nhfrng di~u ki¢n
khoe ma can nham cai thi¢n va nang cao dai song v~t chat, tinh than, congvi¢c, h9C t~p va cai thi¢n cac moi quan h¢ xii hQi cho nguai cao tu6i Nhanuac, cac t6 chuc xii hQi, gia dlnh, cQng dong c6 trach nhi¢m bao dam doisong, cham s6c suc khoe va phat huy vai tro cua nguoi cao tu6i trong phc1ttrien dat nuac.
Tiep c~m phuc lqi xii hQi cho thay nguoi cao tu6i c6 quyen duq'c s6ng
hQi Thl!C hi¢n phuc lqi xii hQi d6i vai nguoi cao tu6i la mQt trong nhCing
dlfng huang tiep c~n nay, d~ tai se tien hanh di~u tra nghien CUllve hi¢ntr~ng va xu huang phcit tri~n cua phuc lqi xii hQi d6i vai nguai cao tu6i hi¢nnay tren mQt s6 khfa c~nh nhu: cac mo hlnh phuc lqi xii hQi d6i vai nguaicao tu6i Vi¢t Nam trong thai ky chuy~n d6i; van d~ bao dam phuc lqi xii
dQ bao hi~m xii hQi, phuc lqi xii hQi v~ y te, phuc lqi xii hQi trong cham
Trang 9soc Tit do hinh thanh m(>t quan di~m co bfm v~ phuc lqi xa h(>i trongchfnh s,kh xa h(>id6i vai nguOi cao tu6i trong di~u ki~n chfnh trt, kinh te xah(>ia nuac ta hi~n t<:liva trong tuong lai.
Tie'p crJ-n CO' can xii hi)i (Social Structure)
Tu6i gia khong chI la hi~n tuqng sinh hQc ma can la hi~n tuqng xa h(>i.Tit goc d(>co cau xa h(>i, nguai cao tu6i la m(>t nhom xa h(>i,m(>tb(>ph~nhqp thanh cua co cau nhan kh~u xa h(>ico xu huang ngay cang gia Umg vainhiing d~c thli rieng M~t khac, nguai cao tu6i cling la m(>tngu6n Ivc trongt6ng th~ cac ngu6n ll!c ma xa h(>ico duqc Tiep c~n co cau xa h(>igiup cho
vi~c giai thfch vi trf vai tro cua nguai cao tu6i trong m6i quan h~ vai cac nhom xa h(>i khac; van d~ xa h(>ihoa vai tro mai cua nguai cao tu6i trong
xa h(>i, gia dInh, c(>ng d6ng; nhiing dinh huang gia tri va d~c trung v~ loi
song cua nhom nguai cao tu6i; nhiing van d~ ma nguai cao tu6i thuang g~p;nhiing nhu cfiu, nguy~n vQng cua nguai cao tu6i v~ vi~c lam, cham soc sue
cho vi~c xay dl!Dg cac chfnh sach xa h(>i doi vai nguai cao tu6i, giup ehonguai cao tu6i co duqc cu(>c s6ng xling dang vai nhiing dong gop cua hQcho xa h(>i,gia dmh, c(>ngd6ng va phat huy vai tro cua nguai cao tu6i trong
hoan canh mai.
Lj thuye't gO hi) (Disengagement Theory)
Ly thuyet nay phat tri~n tit ly thuyet cau truc chuc nang Elaine
theory) d~ giai thfch tac d(>ng cua sl! lao hoa trong dong dai cua m<)t connguai No d~t van d~ v~ sl! thay the va chuy~n giao cac dia vi va vai tro xah(>itit nguai cao tu6i sang nhiing nguai tre tu6i hon qua thai gian nham dambao sl! 6n dinh va phat tri~n lien tl;1ccua xa h(>i Ly thuyet go b6 dva trcnthvc te sinh hQ.ccua con nguai la sinh ra, 16'nlen, gia yeu va chet (quan ni¢mcua phuong Dong gQi la sinh, lao, b~nh, ttr) Cang di gfin den cai chet nguai
ta bu(>c phai tu b6 phfin Ian vai tro xa h(>icua minh VI the xa h(>inen giup
do cho nguai gia rut ra kh6i cac vai tro xa h(>iquen thu(>c cua hQ Di~u nay,
giai toa ap ll!c cong vi~c khi suc khoe giam sut, giup cho nguai cao tu6i
tum trung men
Ly thuyet nay da hinh thanh cach day hon nam th~p ky va cho den nay
Trang 10thuyet nay cho rfmg nguai gia can phai duqc quen di va cho "ra ria" va c{tiytuang cho rfmg hQ nen duqc khuyen khich rut lui khoi cac vai tro xii h¢i co ynghia Rftng xii h¢i bttt ep nguai gia phai rut lui kh6i ll!c luang lao dc)ng xiihc)i Thay VI tl! nguy~n rut bo, nguai gia cam thay dng mlnh dang bj c.l<lyrakh6i cong vi~c lam an (Boaz, 1987) Thuyet nay bi phe ph an la chi quan lamden nhu cau xii h¢i chu khong quan tam den nhu cau cua ban than nguai caotu6i; coi nguai cao tu6i la nhom khac bi~t h&n vai lap tre, d~y nguai gia vaotlnh tr~ng bi co l~p khoi xii h¢i va no khong phan anh m¢t th~rc te la nhieunguai cao tu6i van tiep tl;lc cong hien co hi~u qua cho xii hc)i (John J.Macionis, 1987, Richard T Schaefer, 3003).
Lj thuyit ho~t dt)ng (Activity Theory)
Ly thuyet nay di nguqc l~i ly thuyet go boo Ly thuyet go bo khuyenkhfch nguai gia nen go bo khoi xii h¢i, nhung ly thuyet ho~t d¢ng khuyenkhfch nguai cao tu6i nen co gttng gift vai tro tfch cl!c trong xii hc)i bftng cach
cao tu6i khong hoan toan khac bi~t so vai lOp tre va hQ deu co chung nhCi'ngchu~n mvc van hoa Ly thuyet nay cho dng nhin chung nhCrng nguai giaduy trl muc d¢ ho~t d¢ng cao la nhfrng nguai thoa miin cu¢c song cua mlnhnhat Tat nhien khong phai ai cling co cling mUc d¢ ho~t d¢ng nhl1 nhau khi
ve gia, va doi vai m¢t so nguai cao tU6i, vi~c khong ho~t d¢ng l~i mang den
chfnh ban than nguai cao tU6i, trong khi ly thuyet go bo quan tam den nhu
duqc duy trl co tra thanh l11¢tvan de doi vai nhfrng nguai khac Han nCi'a
nhfrng nguai cao tu6i bi b~nh n~ng hay ngheo kh6 thl khong tht cluy trl
dl1qc muc d¢ hO(;l.tdc)ng xii h¢i cao ((John J Macionis, 1987) Ly thuyet naygqi y chfnh sach xii h¢i can phai quan tam den vi~c ph at huy vai tro cllanguai cao tu6i phli hqp vai nhu cau, nguy~n vQng, nang 19c va suc khoe cuanguai cao tU6i, coi hQ la m¢t trong s6 nhfrng nguon Ivc phat tri~n cua datnuac Tuy nhien, xii h¢i, gia dlnh, c¢ng dong cling can co thai d¢ ung xu
"khoan dung" vai nhfrng nguai cao tu6i khong co kha nang hO(;ltd¢ng, haydon gian la hQ khong co nhu cau tiep tl;lc ho~t dc)ng xii h¢i can xem vi~cnguai cao tu6i tiep Wc co hO(;ltd¢ng hay khong tiep tl;lc hO(;ltd¢ng xii h¢i lablnh thUO'ngva chfnh sach xii h¢i can phai dap ang ca nhu cau tiep tl.;lcho~td¢ng va khong tiep tl;lchO(;ltd¢ng xii h¢i cua nguai cao tu6i
Trang 11Lj thuytt xung df)t xii hf)i (Social Conflict)
Tiep c~n nay nhA'n m~mh tam quan tn.mg cua phan tang d¢ tu6i qua d6
trong khi nguO'i cao tu6i thuO'ng bi nhUng bA'tlqi xa h¢i Phan tfch xung d¢t
xa h¢i chi ra dng xa h¢i cong nghi¢p tu ban dlJa tren slJ theo du6i lqi fch canhan, con nguO'i vai nhUng hO(;ltd¢ng cua mlnh mang tfnh hi¢u qua kinh te
th~ hay khong ch<;mcach hi¢u qua kinh te rA'tco th~ bi xem la thanh viencua dan so co vA'nd~ lam l(;lctrong xa h¢i Noi cach khac, xa h¢i tu ban co
khuynh huang xem gia tq con nguO'i theo nghia con nguO'i lam gi (nhl1 nhUng nguO'i san xuA't) hem theo nghia hQ la ai (nhu con nguO'i) NguO'i cao
tu6i trong xa h¢i bi h(;l thA'p gia tri nhu nhfrng nguO'i khong san xuat
trQng cua ph an tang xa h¢i trong dan so nguO'i cao tuck Giai cap xa hc)i,chung t¢c, dan t¢c, va giai Hnh la cO so cua slJ bA'tblnh d~ng xa h¢i 6 nguO'icao tu6i ding nhu trong xa h¢i noi chung Thuyet tranh chA'pxa h¢i dl1qc coi
la co dong gop quan trQng trong vi¢c chi ra cac mau ph an tang d¢ tu6i vanhUng nhom nguO'i cao tu6i bi bA'tlqi trang xa h¢i, va cong nghi~p hoa languyen nhan chu yeu t(;lora vi trf xa h¢i tuong doi thA'p0 nguO'i cao tu6i.Tiep c~n nay cho thA'y SlJcan thiet hlnh thanh h¢ thong chfnh sach xa
nhUng thi¢t thoi cua nguO'i cao tu6i, gitip hQ co duqc slJ can bang va blnhd~ng vai cac lua tu6i khac trong dO'isong xa h¢i No cling nhan m(;lnhdenvai tro cua chinh sach doi vai nhUng nguO'icao tu6i trong vi~c thlJc hi~n m(>tchfnh sach blnh d~ng, khong phan bi~t doi xlr gifra nhfrng nguai cao tu6i
quan tam d~c bi¢t den nhUng nguO'i cao tu6i yeti the, bA'tlqi trong xa h¢inhu ngum cao tu6i la nguO'i ngheo, co don, tan t~t, nguO'i cao tu6i la phl;lnu
S,! ky thi tu6i tac (Age Discrimination)
Tiep c~n nay am chi SlJ khong cong bang v~ tu6i tac, cho rang m¢tnhom d¢ tu6i nay VUQ'ttr¢i hay thA'pkern hon m¢t nhom d¢ tu6i khac Trang
xa h¢i cong nghi¢p slJ doi xu khong cong bang v~ tu6i tic co khuynh huang
ung h¢ lap tre va trung nien trong khi bat nguO'i rA'ttre va rA'tgia phai chiu
nguO'i cao tu6i la vo dl;lng, lfim cfim, khong chiu thay d6i-bao thLI.Nhung
Trang 12dinh kien va d6i xu khong cong b:lng ve tu6i t,k dl;Tatren m¢t s6 thl;l'cte,ch~ng hc;tnm¢t s6 nguai gia bi thi~u nang tam than, hay qua l¢ thU(K vaonguai khac trong cu¢c s6ng Nhung sl;Td6i xu khong cong b:lng ve tu6i tetetc;tora sl;Tkhai quat hoa tuy ti¢n ve ca nh6m nguai, hau het deu khong phil
chinh deu gi6ng nhu nhfrng nguai khac Tiep c~n nay canh bao dinh kien xah¢i d6i v6'i nguai cao tu6i dftn den suy nghi r~p khuon ve nhfrng d~c di~mcua nguai cao tu6i mang tfnh chat tieu cl;TC,khong blnh thuang, coi nguai
xay dl;Tilgchfnh sach d6i v6'i nguai cao tu6i, tru6'c het can phai coi nguai caotu6i nhu rn¢t nguai blnh thuang Tu6i gia c6 th~ rnttc nhieu b¢nh t?t hannguai tre nhung gia khong phai la b¢nh Chinh sach d6i v6'i nguai cao tU{likhong phai la sl;Tb6 thf cua nha nu6'c hay bat cu t6 chuc, ca nhan nao khaccho nguai cao tu6i rna d6 la trach nhi¢rn va nguai cao tu6i c6 quyen c1uQ'chuang cac chfnh s,kh uu dai danh cho hq sau nhfrng gl rna hq da c6ng hiencho xa h¢i, gia dlnh va c¢ng d6ng
3 Quan di~m cua cac t6 chuc qu6c te ve chinh sach d6i v6i nguOi
;1.
cao tuOi
thuc gay gtLtd6i v6'i cac chu~n rnl;Tcva tr?t tl;Tvan hoa, chfnh tri, kinh t6' clla
xa h¢i, doi hoi m6i nu6'c phai c6 nhfrng chfnh sach thich hQ'pd6 giai quye't.Tren phc;trn vi the gi6'i, Lien HQ'p Qu6c nh?n thay r:lng, gia hoa dan sokhong chi la van de rieng cua m6i qu6c gia ma la m¢t xu the chung co tfnh
chung ve chfnh sach d~ giai quyet van de nguai gia Nam 1982, Ian dau tientrong lich su nhan loc;ti,Lien HQ'PQu6c da tri¢u t?P Dc;tih¢i the gi6i ve tu6igia tc;tithanh ph6 Vien, thu do nu6'c C¢ng hoa ao Dc;tih¢i da dua fa 6 ml;Jc
s6ng v~t chat, tinh than, thu nh~p, suc khoe, vi¢c lam K~ tlr d6 den nay,Lien HQ'P Qu6c da tri¢u t~p nhieu dc;tih¢i, h¢i nghi the gi6i, thong quanhieu nghi quyet, chuang trlnh hanh d¢ng th~ hi¢n r5 cac quan di~m chungcua cac qu6c gia tren toan the gi6'i ve nguai cao tu6i
Trang 13Nam 1991, Lien HQ'PQuoc d8: thong qua" Nhfrng nguyen tac d~o ly
5 nguyen tac v~ bim dam cac quy~n cua nguai cao tU6i, bao gom cac dinh
huang lien quan den sl! d¢c l~p, sl! tham gia, cham sac, tl! thl!C hi~n va nh~mph~m cua nguai cao tu6i
nhfrng ml;lc tieu to~m cau v~ nguai cao tu6i tl1 1992 - 2001
h¢i cho mQi lua tu6i" Khi dua ra khau hi~u nay (ngay 1/1/1999), D~i h¢i
trQng cua " Cu¢c cach mgng ve'tudi thQ" va den nhfrng thach thuc r¢ng 16'n
cua no v~ sl! bung n6 cua "Lua tu6i thu ba" v6'i sl! gia tang nhanh chong vc
so luqng ngum cao tu6i tren toan the gi6'i: so nguai 65 tu6i trO'len se tanggap 4 Ian trong khoang tl1 nam 1955 den nam 2025, va ty l~ cua hQ so v6'it6ng dan so se tang gap doi (5,3% nam 1965, 10% nam 2025); trong khicac chinh sach c6 truy~n doi v6'i lua tu6i thu ba dang trO'nen bat c~p: nha
nu6'c khong con du suc d~ cham sac nguai cao tU6i, cac co cau gan bo gia
dlnh truy~n thong dang tan ra, trong khi lua tu6i thu ba khong th~ cu songtach bi~t trong m¢t tinh tr~mg CUlltrQ'bap benh; hQ can phai co duQ'c co h¢id~ su dl;lng cai von san co, kinh nghi~m, tai nang va tinh carn cua hQ d~ d6ilay m¢t Sl! cong b~mg va tinh doan ket v6'i cac lua tu6i khac rna hQ xUngdang dUQ'chuang
TI1ngay 8 den ngay 12/4/2002, d8:dien ra H¢i ngh~ the gi6'i I~inthu' [Iv~ nguai cao tu6i t(;\iMadrid thu do Tay Ban Nha D(;\idi~n cac Chfnh phlltham dl! H¢i nghi d8:thong qua 2 van ban quan trQng v~ nguai cao tu6i toan
te'vi nguOi cao tu6i Cac van ban nay th~ hi~n quan di~m va carn ket h~mh
thach thuc cua hi~n tuqng gia hoa dan so trong the ky 21 va xuc tien rn¢t x8:h¢i cho mQi lua tu6i
Ml;lCtieu cua Chuang trlnh hanh d¢ng la dam bao rang con nguai du 6bat cu dau d~u duQ'c song trong an ninh va nhan pham khi v~ gia va duq'ctiep tl;lctham gia VaGcac ho(;\td¢ng x8:h¢i v6'i tu cach la nhfrng c(mg cian coday du cac quy~n cua minh Va cO sO'cho rn¢t cu¢c song tu6i gia phongphu va 1anh m(;\nh can phai dUQ'ct(;\Odl!llg ngay tl1dau
Trang 14CHUdNG2 CHINH SACH CUA NHA.NUOC VE
NGUOI CAO TUGI TRONG THOI KY DOl MOl
1 Gi6i thi~u
nhiing tien bQ kinh te xa hQi, tien bQ y h<;>cva nhiing thanh cong trongchuang trinh dan so ke ho~ch hoa gia dlnh lam tang tu6i th<;>va giam muc
dlnh, gia tri, chu~n m1;1'ccua gia dlnh truyen thong tru6'c day, von Ia moi
rQng nhieu the h~ Dieu nay cling c6 nghla nguai cao tu6i se g~p mhieu kh6
t6 chuc xa hQi
nguai cao tu6i tang len nhanh ch6ng lam cho van de nguai cao tu6i tra
boi canh xa hQi trong nu6'c dan den vi~c ra dai cua nhieu ChLItruong, chfnhsach cua nha nu6'c trong thai ky d6i m6'i ve nguai cao tu6i
MQt nhtm to khac khong kern phan quan tr<;>ngg6p phan khai d~y, hlnhthanh chinh sach cua nha nu6'c doi v6'i nguai cao tu6i la tac dQng quoc te.Vi~t Nam la mQt trong nhfrng quoc gia huang U'ngva tham gia tfch Cl!Cv~lOcac cam ket cua cQng dong quoc te ve nguai cao tu6i Tieu bi~u nhat la cam
quae te've' nguOi cao tu6i 2002 duqc dC;lidi~n cac chinh phu tham cl~rH(>i
.nghi the gi6'i Ian thu hai ve nguai cao tu6i tC;liMadrid, Tay Ban Nha thongqua ngay 8-12/4/2002 Van ki~n quoc te quan tr<;>ngnay da dinh hu6ng cho
tu cluy va hanh dQng cua chinh phu Vi~t Nam trong vi~c xay cll!Dgchfnhsach doi v6'i nguai cao tu6i phu hqp v6'i dieu ki~n phat tri~n kinh te xi}h(>i
Nam
Trang 15M1;1C tieu cua chuang nay la diem l~i nhfing chfnh sach hi~n hanh cilanha nuac Vi~t Nam v6 nguOi cao tu6i trong thai ky d6i mai, bao g6m caclo~i cac chfnh sach va nhfing n¢i dung co b~mcua cac chfnh sach da duQ'cban hanh.
2 H~ thong cae van ban chinh sach cua Dang va Nha mrac Vi~t Nam ve ngum cao tu6i trong thm ky d6i m6i
Tu th~p nien 1990 tra l~i day, Dang va Nha nuac Vi~t N am da banhanh nhi6u van ban chfnh sach co lien quan den nguai cao tu6i Co th~ phan
chat khac nhau, bao g6m: cac van ban co tfnh dinh huang the hi~n quan
quyet cua Dimg, chfnh phu, Hien phap, Phap l~nh; cac van ban lu~t co lienquan; cac van b~mhuang dan vi~c trien khai tht;rchi~n tht;rchi~n chfnh sachlu~t phap doi vai nguOi cao tu6i (Nghi dinh, Thong tu); cac chuang tdnhhanh d¢ng, dt;ran quoc gia trQ'giup nguai cao tu6i
2.1 Cae van ban rieng va tr,!e tie'p ve' ngltOi eao tu6i
Cac van bim rieng trt;rctiep v6 nguai cao tu6i theo thu thu t~ thai giang6m co:
chfnh phu v6 vi~c cho phep thanh l~p H¢i Nguai cao tu6i Vi~t Nam
phu v6 cham sac nguai cao tu6i va h6 trQ'ho~t d¢ng cho H¢i Nguai caotu6i Vi~t Nam
- Phap l~nh Nguai cao tu6i nam 2000; cac Nghi dinh cua chfnh phil vaThong tu cua cac B¢ co lien quan quy dinh va huang dan th~c hi¢n m(>t
so di6u cua Phap l~nh Nguai cao tu6i
chfnh phu v6 vi~c phe duy~t Chuang tdnh hanh d¢ng quac gia v~ Nguai
cao tu6i Vi~t Nam giai do~n 2005-2010
Trang 162.2 Cac van ban phap lutJ.tc6lien quan de'n nguOi cao tu6i
- Hien phap nam 1992 sua d6i
- Lu~lt Han nhan va Gia dlnh.
- BQ lu~t laa dQng
- BQlu~t hlnh sl!
- Lu~t baa hiem xa hQi
-Phap l~nh CUllchien binh- Phap l~nh ve nguai tan t~t
3.1 Chinh sach bao dam xli ht)i cho nguOi cao tu6i
Chfnh sach baa dam xa hQi cha nguai caa tu6i baa g6m 3 loc;tichfnhsach ct;1the: chfnh sach baa tr9' thu nh~p; chfnh sach baa hiem y te; chfnhsach baa tr9' cham soc
3.1.1 Chinh stich bao trfJ thu nht;lp
Co hai lac;tibaa tr9' thu nh~p cho nguai cao tu6i la: bao tr9' hUll tr1 vabaa tr9' sinh hbc;tt
- Bao trfJ huu tri
Nam co khaang 18% (khaang 1,9 tri~u nguai) trang t6ng so 7,4 tri¢u nguaicaa tu6i du9'c huemg tr9' cap hUll trf ho~c mat suc Phan Ian trong s6 nay lanhfrng nguai da tUng lam vi~c tc;ticac co quan cua chfnh phu ha~c cac doanhnghi~p nha nuac truac nam 1995 Tien tr9' cap hUll trf la mQt ngu6n thunh~p quan tr9ng cua nguai caa tu6i va cac hQ gia dlnh co nguai cao tu6i.Tuy nhien trang t6ng so ngu6n tai chfnh tr9' cap cha nguai ve hUll thl gan
Trang 17mQt mla duqc cap cho hai nhom gi~lUnhat va chi co 2 % duqc cap chonhom ngheo nhat Di6u nay cho thay d~i bQ ph~n nguai cao tu6i ngheokhong thuQc doi tuqng duqc hubng trq cap hUll tri (Bao cao phat tri~n Vi~tNam 2008: 112).
- Bao trr! sinh ho(}t
Ngoai so nguai cao tu6i duqc hubng che dQ luong hUll hay mat s(rc.ngfm sach nha nuac mai chi t~p trung ho trq dai song nguai cao tu6i codon, ngheo khong nai nuong tlJa Theo bao cao cua BQ Lao dQng- Thuangbinh va Xa hQi, nam 2005 ca nuac co 156.221 nguai cao tu6i duqc huangtrq cap xa hQi thuang xuyen hang thang t~i cQng dong vai muc 65.000 dong
4.206 nguai cao tu6i dang duqc nuoi dU5ng t~i cac Trung tam bao trq xiihQi vai muc sinh ho~t phi tu 140.000 dong den 300.000 dong/ nguai/thang.(BQ Lao dQng - Thuong binh va Xa hQi, 2006: 113)
M~c du so luqng nguai cao tu6i duQ'c huang trQ'cap xa h<';>irat h~n che
va muc ho trQ'rat thap nhung vi~c ho trq dai song nguai cao tu6i van con
chua day 5/1000 nguai cao tu6i co don duqc nuoi duang t~p trung M6i day
trong Nghi dinh So 67/2007/ND-CP ngay 13 thang 4 nam 2007, chinh phu
tu6i song t~i cQng dong va 240.000 dong doi vai nguai cao tu6i song trong
LamQt di~m mai trong nQi dung chinh sach bao trQ'thu nh~p doi vai nguai
cao tu6i nhung cling la mqt thach thuc doi vai cac chinh quy6n d!a phuang,
nhat la cac d!a phuong ngheo, nong thon, mi6n nlii, vung sau, vlmg xa trongvi~c thlJc hi~n quy d!nh mai cua chinh phu doi v6'i nguai cao tu6i
nguai tan t~t, co don khong nai nuong tlJa, bo m~ li~t sl thl cling chI cogan 30% nguai cao tu6i dang duqc huang chinh sach bao trq thu nh~p btmgcac nguon ho trQ'cua nha nuac Con khoang 70% nguai cao tu6i dang s6ngchu yeu dlJa vao suc lao dQng cua ban than va SlJho trQ'cua con chau (Tran
Trang 183.1.2 Chinh sach baohie'my tl
Chuong trlnh bao hi~m y te cua Vi~t Nam dang ngay cang m6 r¢ngbao g6m vi~c cung cAp bao hi~m y te brtt bu¢c cho khu Vl!c chinh thuctrong nen kinh te va 'bao hi~m y te cho nhfrng khu vl!c can le;ti.Chuong trlnhbao hi~m y te brtt bu¢c ap dl;lng cho cac d6i tUQ'I1gla cong ch(rc, lao d(mglam vi~c trong cac doanh nghi~p nha nuac va lao d¢ng lam vi¢c trong cacdoanh nghi~p tu nhan co quy mo tuong d6i Ian Muc dong bao hi~m duqcquy d~nh la 3% luong, trong do 2% do chu lao d¢ng dong Chuong trlnh
bao g6m gia dinh cua nhfrng nguoi dong bao hi~m y te brtt bu¢c Chinh phutrl!c tiep chi tra phi bao hi~m y te cho cac nhom d6i tUQ'I1gla nguoi co hoancanh kho khan, tre em duai 6 tu6i Chfnh phu cling cung cAp m¢t phan trqcAp cho nhiing nguoi c~n ngheo d~ hQ co th~ tham gia vao chuong trlnh baahi~m y te tl! nguy~n (muc h6 trq la 70% phf bao hi~m y te cho nh6m c~nngheo vao cu6i nam 2007) the bao hi~m y te (B¢ Lao d¢ng - Thuang binh
va Xli h¢i, 2006: 113)
3.1.3 Chinh sach bao tre;t cham sac
gia dong bao hi~m cham soc cua nguoi dan, vi the phe;tmvi d6i tuqng duqchuang chfnh sach bao trQ'cham soc can rAt he;tnche Voi ngu6n Ivc co he;tn,
tUQ'I1gla nguoi cao tu6i co don, ngheo, khong co thu nh~p, khong nai nuangtl!a, khong co nguoi than te;tim¢t s6 trung tam bao trQ' xli h¢i cua cac d~aphuong
3.1.4 Mf)t so' chinh sach uu dtii khac
Trong cac Ngh~ dinh cua chfnh phu va Thong tu cua cac b¢ hLr6ngdanthvc hi~n Ngh~ dinh thi hanh Phap l~nh nguoi cao tu6i neu r6: Nguoi caotu6i duQ'c mi~n cac khoan dong gop cac hoe;ttd¢ng xli h¢i nhu: Quy phongch6ng thien tai, Quy an ninh qu6c phong, Quy xli h¢i ttr thi~n va cac khoandong gop khac te;tidia phuong nai nguoi cao tu6i cu tru, tro truang hQ'pnguoi cao tu6i tv nguy~n tham gia dong gop Nguoi cao tu6i khi tham gia
phuong ti~n giao thong va cong trlnh van hoa, th~ dl;lc, th~ thao uu tien srtp
ki~n thu~n lQ'ive san blii, dl;lng Cl;l,phuong ti~n th~ thao d~ nguoi cao tu6i