Một số vấn đề cơ bản thực hiện quyền con người vì mục tiêu phát triển con người ở việt nam

Moi quan h~ giCl'a Quyen va Phat trien dU',C the hi~n nhU' sau: Khi thuc day Quyen con ngU'oi, ket qua dem I~i SEl113 cac kha nang: Tang cU'ong ton trong phap IU$t, cong bciing va tl,J'd

VI~N KHOA HOC XA H(>I VI~T NAM

Chii nhi~m de tai: Vii Thi Minh Chi

Vi~n Nghien coo Con nguOi

M¢T sOVAN DE THl)'C HII~N QUYEN CON NGU'O'I

viMl,JCTIEU PHAT TRIEN CON NGU'O'I (y VieT NAM

Thai gian trilln khai de tai: tCrthang 5 nam 20071d~n thang 12 nam 2008

Ml,JCTIEU vA NHleM Vl,Jcua de tai:

Xay dl,mg bO c6ng Cl,laanh gia tlnh hlnh thl,l'c hi~mquyen con ngll'ai VI ml,lCtieu phattrilln con ngll'ai aVi~t Nam, va aillu tra kMo sat 'I thli'c ve quyen con ngll'ai cua sinhvien

Danh gia tlnh hlnh thl,l'c hi~n quyen con ngll'ai VI ml,lCtieu ml,lC tieu phat trilln conngll'ai aViet Nam trong qua trlnh dOi m6'i

Cung dIp ki~n thli'c ve tlnh hlnh hien tr<;lngthl,l'Chien quyen con ngll'ai VI ml,lCtieu phattrilln con ngll'ai v6'i nhCrngdillm m<;lnhva dillm y~u nhll' 113 nhCrngrao can h<;lnch~ quatrlnh thl,l'Chi~n quyen d<;ltdll'Q'c ml,lCtieu phat trilln con ngll'ai

Khuy~n nghj mot so quan dillm va djnh hll'6'ng giai phap thao g6' rao can nh~m tangcll'ang thl,l'c hien quyen con ngll'ai VI ml,lCtieu phat trilln con ngll'ai

De tai cOng lam r6 cac khai ni~m quyen con ngll'ai va phat trilln con ngll'ai tCrlich su>hlnh thanh, qua trlnh thay dOi noi ham quan ni~m cho d~n xu hll'6'ng bi~n dOi di d~n thongnhat trong ml,lCtieu VI con ngll'ai, cho con ngll'ai va cua con ngll'ai

N¢I DUNG chu y~u:

Cach day hO'n60 nam, CLingv6'i Hoa blnh va Dan chu, Quyen con ngll'ai va Phat trilln

da dll'Q'Cto chli'c Lien hi~p quoc gill'O'ng cao nhll'1134 trl,l cot chlnh cua to chli'c nay Quy~n

con nglJ'Cyi,theo tinh th~m cua Tuyen ngon Nhan quylln The gi&i, c6 thll djnh nghia quyencon ngll'ai 113 nhCrngd~c quyen (quyen tl,l' nhien) ma tat ca mQi ngll'ai deu dll'Q'cthl,l hll'angmot cach blnh d~ng, dam bao cho hQc6 mot cuoc song xli'ng dang v6'i con ngll'ai, 113 nentang cho tl,l' do, c6ng 1'1va hoa blnh cua nhan IO<;li,dll'Q'c phap lu~t ghi nh~n, dieu chinh, do

ca nhan con ngll'ai nftm giCrtrong moi lien h~ v6'i nha nll'6'c va vai nhCrngca nhan khac

Phat trien con nglJ'Cyi,theo quan dillm cua Lien hi~p quoc, 113 qua trinh con ngll'ai dll'Q'c

ma rong cO' hOi Il,I'achQn, nang cao nang Il,I'cnh~m nftm giCrvai tro chu thll doi vai CuOcsong cua ban than, nh~m d~n mot CuOcsong trll'ang thQ, kh6e m<;lnhxli'ng dang vai conngll'ai va d6ng g6p cho Sl,l'phat trilln chung cua xa hOi

Tuy nhien, trong suot nhieu th~p ky qua, quan dillm Phat trilln va quan dillm auyen conngll'ai da di theo hai hll'ang khac nhau kha tach bi~t Quyen con ngll'ai ma cac nll'ac Au

Myde cao chu y~u chi xoay quanh cac quyen tl,l' do dan Sl,l'va chlnh trj Cac quyen naythll'ang nh~n dll'Q'c Sl,l'quan tam cua gi6'i lu~t Sll' va cac nha khoa hQc chinh trj trong khiphat trilln - dll'Q'c coi 113 nhCrngti~n bo ve khoa hQc c6ng ngh~ va tang trll'ang kinh t~ - l<;Ii

dU'Q'c 51)'quan tam d~c bi$t cua cac ky 5U', chuyeln gia kinh t~ nong nghi$p va kinh t~ hQc S! am anh bai ml,lC tieu thoat ngheo, trU'Oocday PMt tri~n h€lu nhU' dU'Q'c dOng nh~t vOoi tang trU'ang kinh t~ theo nghia y~u t6 nay dU'Q'c xem 113 chI a kh6a cua qua trlnh pMt tri~n

va 51)' thieln lech v~ ml,lC tieu tang trU'ang chi ph6i dang k~ tU' duy pMt tri~n, VI v~y con ngU'ai bi xem nhE;l,th~m chi nhU' mot nMn t6 san xu~t g6p ph€ln thuc day tang truang, con b~t binh d~ng, ngheo kh6 cua mot b¢ ph~n dan CU'dU'Q'c coi nhU' cai gia phai tra Tuy nhien, cling vOoithai gian n¢i ham cua Quy~n con ngU'ai va Phat tri~n clmg c6 51)'thay dOi:

Nam 1966, Lien hi$p qu6c da thOng qua hai cong U'Oocv~ quy~n con ngU'ai rieng bi$t 113Cong U'OocQu6c t~ v~ Quy~n Dan 51)' & Chinh tri va Cong U'OocQu6c t~ v~ Quy~n Kinh t~, Xa h¢i & Van h6a TMi d¢ d6i vOoihai cong U'Oocnay ph€ln nao cOng phan anh 51)' phan tach giCl'a quy~n va phat tri~n: thl)'C t~ 113Cong U'OocQuy~n Dan 51)' & Chinh tri thl dU'Q'c My pM chuan, con Cong U'OocQuy~n Kinh t~, Xa h¢i va Van h6a thl dU'Q'C51)'ung h¢ cua cac nU'OocXHCN.

Tuy nhien, bU'Oocvao nhCl'ng nam 1980, 1990, tren th~ giOoibat d€lU c6 51)'thay dOi

trong quan ni$m v~ pMt tri~n theo hU'OongtCPche nh~n m<;inh vao phat tritm kinh t~ trong

nhCl'ng nam 1950-1960 chuy~n sang phBt tritJn X8 h(>i nhCl'ng nam 1970 va cu6i cling ti~n d~n phat tritJn btJn vCmg I~y con ngU'ai lam trung tam vao nhCl'ng nam 1980-1990 nhU' trong

Bao cao Phat trien con ngU'&i d€lu tien (1990), Mahbub ul Haq da vi~t: "NhCl'ng nam 1990

dang dinh hinh vOoitU' cach 113th~p nien cua phat trien con ngU'&i, cua mot 51)' dOng thu~n

hi~m th~y d6i vOoinhCl'ng ml,lC tieu thl)'C 51)'cua cac chi~n 1U'Q'cphat tri~n".

Cu6i cling, nh~t 113 tCPkhi k~t thuc chi~n tranh l<;inh, Quy~n con ngU'ai va Phat tri~n con ngU'ai c6 xu hU'Oongxich l<;iigan nhau Nam 1986, Lien hi$p qu6c thong qua ban Tuyen b6 v~ Quy~n phat tri~n (coi d6 nhU' 113mot quy~n con ngU'ai) M~c dll tuyen b6 nay khong mang Unh rang bu¢c va khOng nMn dU'Q'C51)'ung h¢ cua cac nU'OocAu My giau c6 nhU'ng n6 da kh~ng djnh m6i lien h$ m~t thi~t giCl'a cac Quy~n Dan 51)', Quy~n Kinh t~ va Phat tri~n Nam 1993, H¢i ngh! Vien v~ Quy~n con ngU'ai kh~ng dinh Unh ch~t b~t kha phan giCl'a Quy~n con ngU'ai va Phat tri~n £)~n thai di~m chuy~n giao giCl'a hai thien nien ky, t~t

ca nhCl'ng thay dOi nay da dU'Q'c tOng hQ'p trong hai ~n pham c6 t€lm anh hU'ang to lOon113

PhBt trien 18 quyen tv do cua Amartya Sen va Bao cao phBt trien con ngU'&i nam 2000 cua

UNDP vOoin¢i dung d~ c<;tp d~n m6i quan h$ tU'O'ng he kh6 tach rai cua PMt tri~n con ngU'ai va Quy~n con ngU'ai.

Trong mot vai th<;tp ky trU'Oocday, cac to ch(rc tCPthien da bat d€lu tien phong trong vi$c th~ hi$n mot 51)'chuy~n dOi tCPcac phU'O'ng pMp ti~p c~n dU'Ooig6c d¢ phuc lQ'i sang phU'O'ng pMp ti~p c~n phat tri~n b~n vCl'ng NhU' 113k~t qua cua qua trlnh nay, hi$n nay, nhi~u to ch(rc phat tri~n dang tl)' chuy~n dOi tra thanh cac to ch(rc dl)'a tren quy~n NhCl'ng I~p lu~n dU'a ra nh~m thuy~t phl,lc cho cach ti~p c~n dV8 tren quytJn 113:dong Il)'c hlnh

thanh 51)'k~t hQ'p hai y~u t6 qUY(ln va pMt tri~n 113 kha nang thanh cong lOonhO'n trong x6a d6i giam ngheo, d<;itcong b~ng va blnh d~ng hO'n kha nang cua mei thanh t6 dO'n lEi Cl,l th~ 113 cho d~n nay, nhi~u to ch(rc cua Lien hi$p qu6c (UNDP, UNICEF, UNFPA, UNIFEM,

2

UNAIDS, WHO ), nhieu chinh phu tr€m the gi6'i (VU'O'ng quoc Anh, Thl,ly Diem, Ha Lan, Oc,

Na Uy ) va cac to ch(Pc phi chinh phu (Action Aid, Oxfam, TO ch(Pc C(Pu tr<;>,tre em, CARE ) da ap dl,mg cach tiep c$n dl,J'atn3n quyen RBA 2 Mot trong nhCl'ng Iy do chinh giai thich Sl,J'phO bien ngay cang tang cua phU'O'ng phap tiep c$n RBA 113 khi ket h<;>,p cung nhau, Quyen con ngU'oi va Phat trien phat huy hi~u qua tot hO'n khi d(Png tach bi~t Moi quan h~ giCl'a Quyen va Phat trien dU'<;>,C the hi~n nhU' sau:

Khi thuc day Quyen con ngU'oi, ket qua dem I~i SEl113 cac kha nang:

Tang cU'ong ton trong phap IU$t, cong bciing va tl,J'do;

Giao dl,lc ve quyen con ngU'oi;

Tang cU'ong hieu biet ve phap lu$t;

Hinh thanh cac thiet che quyen con ngU'oi doc I$p;

Hinh thanh h~ thong xl1ly va den bu.

NgU'<;>,c I~i, thuc day Phat trien con ngU'oi SEldem I~i kha nang thuc day:

Tang trU'ang kinh te, tang thu nh$p va nguOn ll,J'c;

Thay dOi chinh sach; Quan tri tot;

Xay dl,J'ng nang ll,J'c;Nang cao ch~t 1U'<;>,ng dich Vl,l;

Thay dOi thai do, hanh vi ca nhan.

HO'n nCl'a, vi~c ket h<;>,p thl,J'Chi~n Quyen con ngU'oi v6'i Phat trien con ngU'oi c6 the tien hanh thong qua nhCl'ng thay dOi ve chinh sach va lu$t phap va ch~t 1U'<;>,ng cac thiet che (yeu to lu$t phap), phan bO nguOn ll,J'c(yeu to kinh te xa h¢i), thai do va hanh vi (yeu to van h6a), dCl' Ii~u va giam sat (yeu to van h6a xa hoi), Sl,J'tham gia cua ngU'oi dan vao cac qua trinh xa h¢i (yeu to xa hoi}

Tren cO' sa khao sat mot so van de Iy lu$n ve quyen con ngU'oi va phat trien con

ngU'oi trong va ngoai nU'6'c, ve cO' ban c6 the di den nh$n th(Pc rciing khong c6 bat ky SI,J'ton

trQng quytm con ngU'oi nao I[?i khong oem I[?i tac o¢ng tfch CI,J'C toi SI,J'phBt triE3ncua con ngU'&i Hay n6i khac di, Sl,J'ton trong va bao v~ Quyen con ngU'oi 113dieu ki~n lien quyet cho Sl,J'Phat trien nhU' Cl,J'UTOng thU' ky Lien hi~p quoc da nh$n dinh "Ioai ngU'oi khong the hU'ang an ninh ma khOng c6 phat trien hay hU'ang phat trien ma khong c6 an ninh, va cOng khong the hU'ang gi ca neu khong c6 Sl,J'ton trong quyen con ngU'oi" 3• Vi~c thl,J'c hi~n tot cac quyen dam bao cho con ngU'oi dU'<;>,c song x(Png dang v6'i con ngU'oi ve cO' ban SEldem I~i tac dong dU'O'ng tinh cho phat trien con ngU'oi: dem I~i kha nang nang cao nang Il,J'C ,ma

r¢ng cO' h¢i ll,J'achon va tang tinh chu the cho con ngU'oi M~t khac, c6 the n6i aVi~t Nam, mQi dU'ong loi, chu trU'O'ng, chinh sach do Dang va Nha nU'6'c de ra deu quan tri~t quan diem vi con ngU'oi, quan tri~t tU' tU'ang thl,J'c hi~n quyen con ngU'oi vi ml,lC lieu phat trien con ngU'oi Van de la, vi~c thl,J'c hi~n cac dU'ong loi, chu trU'O'ng d6 - t(Pc 113thl,l'c hi~n

2 Rieng My h6trqnit it cho RBA Co th~ doMy con e de trong vi~c ch~p nh~n khai ni~m cae quy~n kinh t€

va xii hQi, do each hi~u quy~n con nguai la cae quy~n dan Sl,f va chinh tri va quan ngliliphai chiu trach nhi~m cho nhung th~t blili v~ phlit tri~n (} cae qu6c gia ngheo Cae c6ng u6c quy~n con nguai ma My chua phe chucing6m C6ng u6c v~ quy~n Kinh t~, xii hQi van hoa, CEDAW va Quy~n Tre em

quy~n con ngU'cYi- dien ra tren thl)'c t~ nhU'th~ nao, thl)'c 51)' tOt hay con c6 vim de gl, a

khau nao trong qua trlnh thl)'C hilim, n6i khac di la c~n c6 mot cong Cl,ldanh gia tlnh hlnhthl)'c hi$n quy{m con ngU'ai dien ra trong hi$n thl)'c d~tud6 c6 bi$n phap pMt huy Uch CI)'C

va khcftcphl,lc tieu CI)'Cnh~m thl)'C51)' he trQ'qua trlnh thl)'C hi$n quy{m con ngU'ai, pMt tri~ncon ngU'ai dc;ithi$u qua cao Trong phc;imvi de tai nay, chung toi quan ni$m vi~c nha nU'oc ton trQng va Mo v~ quy~n can ngU'ai, t<;lOQi~u ki~n Q~ cac quy~n can ngU'ai QU'Q'cthl,J'C hi~n thong qua vi~c Q~ra va thl,J'Chi~n cac lu~t I~, chfnh sach, QU'ang 16; chii trU'O'ng chfnh

la qua trinh thl,J'Chi~n quy~n can ngU'&i. Thong qua qua trlnh thl)'C hi$n quy{m con ngU'ainhU'v~y cac chu th~ mang quyen dU'Q'cthl,l hU'ang quyen tren hi$n thl)'c4 •

Ve n¢i dung danh gia, chung toi xac dinh 3 van c1tJcO'bim cua thvc hiqn quytJn con ngU'6'i la:

1) H~ th6ng lu~t dam bao (thl)'c hi$n) quyen con ngU'ai ve m~t phap IY.Bay la van de tienquy~t, vI n~u khong dU'Q'cdam bao ve m~t pMp lu~t thl cac quyen con ngU'ai vOn laquyen tl,J'nhien khong c6 cO' sa pMp Iy d~ thl,J'Chi$n "NhCrng tU' tU'ang Ian nhCrngkham pha mai ve quyen con ngU'ai chi la khong tU'ang ho~c thu dOc;inmj dan n~ukhong dU'Q'cbi~u hi$n dU'ai hinh thuc phap lu~t, dU'Q'cphap lu~t bao v$ Khitra thanhquyen phap djnh, quyen con ngU'ai, quyen cong dan la y chi chung cua toan xa h¢i,dU'Q'cxa h¢i phl,lc tung, dU'Q'cquyen Il)'c nha nU'ac bao v$ Quyen con ngU'ai, quyencong dan khi dU'Q'chi~n phap, lu~t ghi nh~ntra thanh d¢c I~p dOi vai bat ky quyen uynao, k~ ca cO'quan, vien chuc nha nU'ac cao nhat"5

2) Moi trU'&ng kinh te, van hoa - X8hQidam bao thl)'c hi$n quyen con ngU'ai ve dieu ki$nv~t chat, cO'ch~ van h6a xa h¢i Bay la mot dieu ki$n vo cung quan trQng vI tuy thu¢cvao dieu ki$n kinh t~, dieu ki$n sinh hOc;itv~t chat quyen con ngU'ai mai c6 th~ thl)'chi$n ho~c ma r¢ng, n~u khong c6 cac dieu ki$n nay thl cho du c6 lu~t djnh, quyen cOngkhong bi~n thanh hi$n thl,J'cho~c khong th~ thl)'c hi$n d~y du cac quyen con ngU'ai vainguyen tcftcbat phan chiao HO'nnCra,t6 chuc b¢ may nha nU'ac va d¢i ngO can b¢ cOng

la mot trong nhCrngdieu ki$n cua van de Moi trU'&ng, d6ng vai tro vo cung quan trQngdOi vai 51)' dam bao cac quyen dU'Q'cthl)'c thi tOt hO'n N~u h$ thOng vien chuc nhanU'ac khong am hi~u va thong thc;iopMp lu~t, khOng thl)'c hi$n tOt chuc trach hanhchinh va chuyen mon thl dieu d6 se la mot hc;inch~ rat Ian ngan can qua trlnh thl)'Cthiquyen con ngU'ai tren thl)'c t~

3) Van hoa nhan quy~n dam bao dieu ki$n thl)'c hi$n quyen con ngU'ai ve m~t tinh th~n.Tren thl)'c t~ quyen con ngU'ai c6 thl)'c hi$n dU'Q'chay khong phl,l thu¢c rat Ian vao trlnhd¢ dan tri n6i chung va van h6a pMp Iy, van h6a nhen quyen n6i rieng N~u coi vanh6a nhan quyen la 51)' hi~u bi~t va nang II)'Cv~n dl,lng cac quy djnh ve quyen d~ hi$n

Vi~c th\l'c hi~n quy~n connguai h~u nhu ph\! thuQc tuy~t d6i vilOvi~c ton trQng va bilOv~, t~o di~u ki~n cua nha nuCtc, n€u khong co vi~c nha nuCtcap d\!ng chinh sach t~o di~u ki~n thi quy~n khOng the thgc hi~n duqc, vi v~y vi~c t~o di~u ki~n cua nha nuCtccung co the coi la qua trinh quy~n duqc ghi nh~n trong van ban duqc thgc thi tren thgc t€.

5 Ph\im Khiem ich - Hoang VAnHao (1995), "Quy~n con nguiYitrong th8 gi6"ihi~n d\ii", Vi~n ThOng tin KHXH, tr.50.

hi~n thV'c h6a cac quy~n cua ban than va tOn trong quy~n cua ngU'ai khac thi SV'hfilnch~ trong hi~u bi~t va nang lV'c v~n dl,lng do se tro thanh rao can lam vO hi~u h6a calu~t phap, ca di~u ki~n cO'so v~t chat dam bao thl,J'chi~n quy~n con ngU'ai.

V~ cOng CI,Idanh gia, chung tOi quan tam t6'i mO hinh mfilng nh~n.v~cO'ban, day

la cOng CI,Idanh gia toan di~n tren cO'so m¢t sO binh di~n cO'ban tuy chon cua dOi tU'Q'ng

can danh gia: VI dl,l 4 binh di~n chlnh trong cOng CI,J Qanh gia hinh thoi hay mO hinh Iinh

hOfiltMoF (Model of Freedom), hol)c nhi~u hO'ntrong mO hinh m.;mg nh~n, trong d6 mOi

blnh di~n lfili bao gOm cac ti~u blnh di~n hay ti~u cau truc hQ'p thanh m¢t b¢ cac chi sOrieng6, nhU' danh gia thee 18 y~u to then chOt cua O'Kane, Claire la cOng CI,Idanh gia tochuc v6'i mOi y~u to di kem v6'i b¢ chi sO bi~u thi hol)c mOc di~m chuan dU'Q'cnh6m thanhbOn cap d¢ tli thap d~n cao7. Cac mO hlnh nay c6 U'udi~m nOi tr¢i achO giup xac djnh rOrang vi trl cua dOi tU'Q'ngdU'Q'cdanh giaacap d¢ nao so v6'i cap d¢ muOn dfilt t6'i (trfilngthai Iy tU'ong) M¢t cach CI,Ith~, yeu cau d(lt raaday la can phai c6 cac tieu chI c6 th~ dodfilCdU'Q'cthee m¢t thang di~m dung d~ trnh toan (thU'ang la 3 di~m trnh tli 0, hol)c 4 di~mtrnh tli 1 la thap nhat), sau do k~t qua trnh toan se dU'Q'Cthe hi~n tren sO'dO mfilng nh~nnham giup cho vi~c nh~n bi~t k~t qua dU'Q'Cde dang va nhanh ch6ng DU'6'iday la m¢tminh hoa v~ mO hlnh mfilng nh~n th~ hi~n k~t qua danh gia vi~c thV'c hi~n QCN tac d¢ngt6'i PTCNaVi~t Nam qua 6 lieu chI, thang di~m tll' 0 d~n 3

Tile <:long t6"itvdo kh6ng bi pMn bii;lt <:l61

XV

3 2 2 2.5

Tae I.'l¢rlg t6'i t~r do vi~e

Tae d¢rlg teri tU' do

t.8 Tae <:lOngtol tvdo phat , tri~n va thve hi~n tiam

nang

Tae dOng teritvdo

thoat kh61 bilt e6ng

Tae c.'l¢ngt6'itvdo thoat kh615qhili (an ninh eon ngu'O'i)

Bon binh di~n cO'Mn

Trong d~ tai nay chUng tOi se danh gia vi~c thl,J'chi~n quy~n con ngU'ai vi ml,lClieu phattri~ncon ngU'ai theo 4 blnh di~n chlnh trong d6 3 blnh di~n dau la 3 van d~ cO'ban (nhU'lanhung di~u ki~n can thi~t nhat) thV'c hi~n quy~n con ngU'ai va 1 blnh di~n cuOi danh gia

6 CIVICUS Civil Society Index Report China (Mainland): A Nascent Civil Society within a Transforming Environment, NGO Research Center, SPPM, Tsinghua University, 4/2006.

7 O'Kane, Claire(2003b): The Spider Model: Developing a Self-Assessment Toolfor Children sInitiatives and Organisation.

m(Yc dO tac dong cua thl,J'Chi~n quy(m con ngU'ai t6'i ml,lCtieu phat trilln con ngU'ai cOngchinh la danh gia k~t qua thl,J'Chi~n mot sO ml,lCtieu dU'Q'cchia sa chung giua vi~c thl,J'c

hi~n quy~n con ngU'ai v6'i thl,J'c hi~n ml,lC tieu pMt trilln con ngU'ai da dU'Q'cHuman

Development Report 2000 dU'a ra nhU' nhung tieu chi danh gia qua trinh thl,J'chi~n quy~n

con ngU'ai va phat trilln con ngU'ai8•

Nt)i dung chi tifJt cua bon binh dicn co ban

Moi binh di~n dU'Q'cCI,Ithll hoa thanh 5 ho~c 6 tillu cau truc (tong c¢ng la 22), cac tillucau truc liili dU'Q'cchi ti~t hoa thanh cac tieu chi v6'i sOIU'Q'ngtuy thee yeu cau cua noi dungcac tillu cau truc, vi dl,l tillu cau truc danh gia h~ thOng lu~t co noi dung mau thuan hay

khOng can 2 tieu chi 1} la c6 mau thuan v~ nt)i dung cac van ban lu~t hay khong va 2} c6

SI,f ch6ng cheo giCfacac van ban lu~t hay khong, con tillu cau truc v~ vi~c thl,fCthi quy~n c6 cJem19i SI,f cong bl1ng cho con ngU'&ihay khong thi dU'Q'cchi ti~t hoa v6'i sO 1U'Q'ngtieuchi nhi~u hon {9} nham danh gia kha toan di~n v~m(Yc do cua cOng bang Nhin chung, sO1U'Q'ngcac tieu chi trong 3 binh di~n dau tU'ong dU'ong v6'i nhau, rieng binh di~n cuOi dod~c thu v~ noi dung khac v6'i 3 binh di~n dau n€msO 1U'Q'ngtieu chi nhi~u hon, m~c du sO1U'Q'ngtillu cau truc la tU'ong dU'ong

Cac tillu cau truc dU'Q'cchi ti~t hoa thanh tat ca 75 tieu chi, sap x~p thanh mot

bang hoi danh cho mot Ban cJanhgia (BDG) gOm cac nha quan Iy trong cac gi6'i Lu~t, Khoa

hc;>cva Kinh doanh Trong phiilm vi d~ tai nay, chung tOi Il,J'achc;>n17thanh vien vao BDG9,cac thanh vien d~u la cac nha quan Iy it nhi~u d~u lien quan trl,J'cti~p va co nhung am hillunhat dinh v~ lu~t va quy~n con ngU'ai Hiiln ch~ cua d~ tai la chU'a co di~u ki~n Il,J'achc;>nthem cac thanh vien d~n tll' lanh diilOkhOi xa h¢i dan SI,J',tU' nhan va ngU'ai dan Tuy nhien,trong d~ tai nay chung tOi da xin gi6'i hiiln vi~c thl,J'chi~n quy~n con ngU'ai la qua trinh nhanU'6'c ban hanh va thl,J'cthi pMp lu~t dam bao cho cac quy~n con ngU'aitra thanh hi~nthl,J'c,ban hanh va thl,J'cthi cac chu trU'ong, dU'ang 10i,chinh sach, bi~n pMp nham dambao cho lu~t I~ dU'Q'cthl,J'chi~n, vi v~y vi~c chung tOi Il,J'achc;>ncac thanh vien cua BDG lacac nha quan Iy trong bo may nha nU'6'cho~c lien quan d~n nha nU'6'cla vi Iy do nay Vi~cdanh gia tll' phia ngU'ai thl,l hU'ang quy~n dU'Q'cbo sung bang khao sat sinh vien va cacnguOn tU' Ii~u phong phu ma d~ tai da thu th~p dU'Q'c,hon nua hy vc;mgvi~c danh gia tll'phia ngU'ai dan sa dU'Q'Cti~n hanh mot cach chinh th(Yctrong mot dip kMc

Ben ciilnh k~t qua danh gia cua BDG, d~ tai con Slf dl,lng nhi~u nguOnc(y Ii~u khacdll phan tich, so sanh, danh gia tinh hinh thl,J'chi~n quy~n con ngU'ai vi ml,lCtieu pMt trillncon ngU'ai nhU' Do la cac k~t qua cua nhi~u nghien c(yu khac, cOng nhU'cac sO Ii~u va tU'Ii~u dU'Q'cphan anh thU'ang xuyen tren cac phU'ong ti~n truy~n thOng (dOi khi co SI,J'trai

8 Human Development Report 2000, "Human rights and human development - for freedom and solidarity",

tr.l va "Struggles for human freedom", tr.3l.

9 Theo phuong phap cua Cong C\l danh gia ng~n gQn cua CIVICUS (T6 chuc phi chinh phu qu6c t€ Lien minh th€ giui vi s\l'tham gia cua cong diin), ban danh gia g6m 12 thanh vien gi6ng nhu mQt ban giam khao cho diem cac tieu chi C\lthe cua 4 binh di~n di:ichQn.

ngU'Q'cv6'i 'I kien cua B£>GnhU'ng tat ca d~u nham mOt mvc dich duy nhat la dU'a ra dU'Q'cnhCl'ngket lu~n danh gia khach quan nhat) nhU': Ket qua £>i~utra gia tri the gi6'i 2001 va2006; Ket qua £>i~utra gia tri ch~uA2006; Ket qua danh gia cua to ch(rc Li~n minh the gi6'i

vi Sl,l'tham gia cua ngU'O'id~n; Ket qua danh gia cua mOt s6 to ch(rc qu6c te khac nhU'Ng~n hang the gi6'i, TO ch(rc Lao dOng the gi6'i, TO ch(rc Y te the gi6'i, to ch(rc UNICEF ;

MOt s6 beo chi trong nU'6'c:beo PhBp lu~t va Ga; song, bao Lao Gong, bao Thanh n;t!m, beo

Tuoi tre ; Ket qua nghi~n CLrUcua cac tac gia trong va ngoai nU'6'ckhac.

M9t 56n9i dung cO'ban cua ket qua phan tlch c1anhgia

Hinh thoi va Hinh mi;lng nh~n dU'6'id~y th~ hi~n ket qua danh gia tinh hinh thl,l'Chi~n quy~n con ngU'O'ivi mvc tieu phat tri~n con ngU'O'iaVi~t Nam qua cac ti~u chi chung(4)va cv th~ (22)

H~th6ng(phaplu~tva ngubn 11ICthllc hi~n):

3 2.5 21.47 1.5

ngU'o-i):

TLr giac "Hinh thoi thl,l'c hi~n nh~n quy~n"ad~y c6 kich thU'6'ctrung binh nho neu

so v6'i hinh thoi 1'1tU'ang (cac ci;lnh d~u dl;)tdi~m 3) va khOng d~u nhau, trong d6 m~t Tac

GOng c6 gia tri l6'n nhat (1,58 tr~n thang di~m tll' 0 den 3) cung chiamLrc tr~n trung binh va

m~t Van h6a c6 gia trj rat thap (1,1), hai m~t con Ii;li la H~ thong va M6i tri.J'&ng d~u dU'6'i

trung binh (1,47 va 1,29) M~c du v~y n6 cung phan anh quan di~m danh gia cua B£>Gc6phan Ii;lCquan so v6'i ket qua ph~n lich tr~n cO'sacac dCl'Ii~u thu dU'Q'ckhac

HO'nnCl'a,n~u cho dmg m~t Tac oQng la k~t qua cua 3 m~t H~ th6ng, M6i truUng

va Van h6a - 3 y~u to cO'ban cua vi$c thl,J'chi$n quy~n con nguai - thl duang nhu c6 hO'i

mau thuan khi Tac oQng co gia trj duQ'c danh gia cao hO'ngia trj trung blnh cua 3 m~t con

1<;Ii.Di~u nay co th~ duQ'cIygiai rang, tac d¢ng cua thl,J'Chi$n quy~n con nguai duQ'c phananh tren m¢t sO m~t th~ hi$n Sl,l'bi~n chuy~n di len cua phat tri~n con nguai, Sl,l'bi~nchuy~n nay cung la k~t qua chung cua ti~n b¢ xa h¢i d<;ltduQ'c qua 20 nam dOi m6'i VI th~,c6 phan kh6 tach b<;lchdlit khoat k~t qua rieng cua thl,l'Chi$n QCN vi ml,lCtieu PTCN v6'ik~t qua chung cua chinh sach phat tri~n X8 h¢i tOng th~ trong do co thl,l'c hi$n QCN

Tuy nhien, gia trj cua Tac oQng cung khOng vuQ't tr¢i han so v6'i tung gia trj cua 3

blnh di$n con l<;Ii- van chi nam trong khoang tren du6'i trung blnh - vi vf)y phai chang, cung

c6 th~ ch~p nh~n Sl,l'thi~u tuO'ng thich nay trong tuO'ng quan giCl'a4 blnh di$n nhu m¢t

hlnh thlic "sai sO" do BDG bi "choang ngQ'p"tru6'c thanh tl,l'Ucua 20 nam dOi m6'i nen c6phan hO'iI\lc quan trong danh gia tOng th~ k~t qua tac d¢ng cua ca 3 m~t so v6'i vi$c danhgia khach quan hO'ndOi v6'i tung m~t dO'nIe(giOng nhu vi$c danh gia da chju tac d¢ng cuaquy luf)t IUQ'ngbi~n dOi thanh ch~t)

Me> hinh m\lng nh~n th ••••c hi~n quy~n con ngllai vi mvc tieu PTCN

phap 1946, dU'Q'c hOEmthi~n dtm qua cac Hi~n phap 1959, 1980, va d(lc bi~t phat trilm t(r 5au khi co chlnh 5ach doi m6'i (1986) va Hi~n phap 1992 H~ th6ng luiilt bao dam QCN cua Vi~t Nam ra d6'i do Ho Chi Minh da viiln dl,lng tai tinh nhO'ng tU' tU'O'ng nhan quyen th~ gi6'i (Tuyim ngOn nhan quyen Phap, Tuyim ngOn £)¢c liilp My) vao thl,l'c ti~n cach mCiing Vi~t Nam HO'n nO'a, trong hoan canh chi~n tranh gianh d¢c liilp dan t¢c va 5au do trong b6i canh "chi~n tranh ICiinh" tren th~ gi6'i, h~ th6ng luiilt ve nMn quyen cua Vi~t Nam dU'Q'c hoan thi~n dan qua hai giai dOc;lnchu y~u, m¢t la giai dOc;lnchiu anh hU'O'ng mCiinhcua kh6i XHCN v6'i m¢t ki~u tU' duy rieng ve quyen con ngU'6'i va hai la giai dOCiinphat tri~n trong b6i canh £)oi m6'i gan day: tlch CI,I'Ch¢i nh~p, tham gia va "n¢i lu~t hoa" cac dieu U'6'c qu6c t~

ve quyen con ngU'6'i H~ th6ng luiilt ra d6'i trong hoan canh nhU' viily dU'Q'c danh gia th~ hi~n trong bi~u do dU'6'i day:

Bi~udo 1:f)iem socac tieu c~u truc trong binh di~n H~ thong

cau true h~ thOng lu~t eh~ dinh quy~n eon

£)QIan toa eua h~ Chi~u s!u eua cae N¢i dung cua cae Mbi quan M nQi t~1NguOn hIe thlfe thi

nguon Il,I'c thl,J'c thi luiilt (1,17) y~u kem va bat ciilp.

Tren tong the, binh di~n H~ thong lu~t Mo c1amquyen con ngU'&i c1uqcc1anhgia x~p xi mCfctrung binh (1,47c1iem)choth~y cO'sophap 19thvc hi~n QCN vi ml,JClieu PTCN con kha nhieu t6n t9i: VCfa'9m phBt lu~t '9i vCfathitw lu~t, ch~t luqng cDng chua c19tchuan Chfnh vi~c thieu m¢t chtJ thuyet, m¢t triet 19phBp lu~t ra rang cho vi~c bien S09n lu~t la nguyen nh~n g~y ra cac m~u thuan va ch6ng cheo trong c~u truc h~ thong Vi~c "c~y

9

ghep" khien cU'iYng,n¢i lu~t h6a thitw chQn IQcda lam cho n¢i dung lu~t vlia thi~u tfnh c~p nMt I~i it phil hQ'pvoi thl,J'Ct~ Vi?t Nam, k~t qua la h~n ch~ vai tro co sa pMp 19vung ch~c (dlJ'&ng d~n) cua h? thOng lu~t dam bao cho quytm con nglJ'&i di vao cu¢c sOng va thl,J'C hi?n hi?u qua Tang clJ'&ng nang II,J'C cho nguon II,J'C thl,J'Cthi lu~t va cai thi?n thu tl,JChBnh chfnh thong thotlng la nhu cdu bCfcthi~t nhdt cua linh VI,J'C nay

NhCl'ngton tGlic6 th~ chi ra nhU'5au:

- Mot 50 qUyt~mhiem djnh chU'a dU'<;>,cCl.lth~ h6a thanh lu~t (Iu~t lien quan d~n quy~ndU'<;>,cI~p hoi, quy~n thong tin, quy~n tl,J'do ton giao)

- Mot 50 noi dung lu~t trinh bay chU'a ro rang, khoa hc;>cdoi khi can tra ngU'ai ap dl.lng

va thl,J'Chi~n (a cuOi cac di~u lu~t, ngay trong Hi~n phap, thU'ang c6 quy djnh " tuy theelu~t djnh", di~u d6 dan tai mot nghjch Iy la khi~n cho lu~t cao hon Hi~n phap, van banhU'ang dan lu~t cao hon lu~t)

- Mot 50 van ban hU'ang dan thl,J'chi~n lu~t chU'a dU'Q'cbien 50Glnkhoa hQc, doi khi c6nhCl'ngvan ban hU'ang dan mau thuan vai van ban lu~t

- Nguon Il,J'cdam bao cho h~ thOng lu~t dU'<;>,cthl,J'chi~n VI ml.lc tieu phat triem conngU'ai tuy da Ion mGlnhv~ 50 1U'<;>,ngva ch~t 1U'<;>,ng50 vai tru>ac, nhU'ng van chU'a dap LPngday du yeu cau cua vi~c thl,J'chi~n quylm con ngU'ai VI ml.lCtieu phat tri~n con ngU'ai (51,J'b~t c~p v~ nang Il,J'ccua dOi ngO xay dl,J'nglu~t, quy trinh bien 50Glnlu~t chU'a khoa hQc,d~c bi~t mot phan co ban cua hGlnch~ nay c6 nguon gOc 5au xa tCrnh~n thLPCv~ quy~ncon ngU'ai va phat triem, v~ quan h~ giCl'acac chu th~ trach nhi~m vai chu th~ cua quy~n)

- Cac thi~t ch~ lien quan chU'a thl,J'c51,J'doi mai, chU'a day lui dU'Q'ctam Iy truy~n thOngmuOn rai xa lu~t I~ va toa an, chU'a x6a tan tam Iy kMng coi cac thi~t ch~ lu~t thl,J'c51,J'lacong Cl.lbao dam quy~n I<;>,icho minh cua ngU'ai dan

- Cac thu tl.lC hanh chfnh cOng la mot trong cac y~u to cua nguon Il,J'cthl,J'chi~n h~thOng lu~t tuy da c6 nhi~u bi~n chuy~n nha Cai cach hanh chfnh 50ng van chU'a thl,J'c51,J'thong thoang, tGlOdi~u ki$n thu~n I<;>,icho vi$c ngU'ai dan dU'<;>,cthl.l hU'ang cac quy~n vi 51,J'phat tri~n cua mlnh

Phan tfch binh di$n Moi trU'o-ng cho th~y cac di~u ki$n thl,J'chi~n (Iu~t) quy~n conngU'ai chU'a phai la Iy tU'ang:

BOicanh chfnh trj la mot trong 50 cac ti~u c~u truc bj danh gia th~p (1,3), gom mot

50 tieu chf trU'ac h~t la quy~n chfnh trio Ngoai mot 50 giai hGlndU'<;>,Cd~t ra dOi vaicac quy~n nay (vi dl.l, khong dU'Q'c5lJ'dl.lng nhCl'ngquy~n nay di ngU'<;>,cIGliv6'i cacchu trU'ong chfnh 5ach cua £)ang, Nha nU'ac) tren thl,J'ct~ moi trU'ang tl,J'do chocac hOGltdong cua cong dan ngay cang dU'<;>,cma rong hon, cac quy~ncoban cuacong dan nhin chung dU'<;>,cbao dam b~ng phap lu~t va chfnh 5ach CGlnhtranhchinh trj thee nghia cua phU'ong Tay khong dien ra 50ng muc do ung h¢ Chinhphu cua ngU'ai dan n~t cao, hon nCl'ada bcit dau hinh thanh co ch~ phan bi~n xahOi nhU' mot hlnh thai "dOi trQng" dU'<;>,CNha nU'6'ckhuy~n khich Hi$u qua cua bomay Nha nU'ac dU'<;>,cdanh gia khong cao 50ng 50 vai cac nU'6'cb~t 6n trong vung

10

thi duQ'c coi la tOt, SI,I'phan cap v~ tai chinh acac tinh cong buac dc\u duQ'c thl,l'chi~n (theo danh gia cua WB) Rieng nGlntham nhong thi con rat nghiem trQng,chua c6 bi~n phap ngan ch$n hCl'uhi~u m$c du Chinh phu da cO gang dua ranhCl'ngbi~n phap v~ minh bGlchh6a, khuytm khich SI,I'tham gia cua toan xa hQivaom~t tr$n chOng tieu CI,I'Ctrong d6 c6 tham nhong.

Bi~u dO 2 :£)i~m 56cac lieu CBUtruc trong binh di~n M6i trU'&ng

Moi trU'O'ng th-rc hi~n quy&n

B6i canh chinh B6i cilnh kinh

tri t~ xli h¢Ci

B6i canh van B6i canh phap Thai "¢cva h6a xli h¢Ci Iy hanh ehinh hanh "¢Cngcua

Nha nU"Cre

Thai "¢c eus eacchuth~

ngoai nha

nU"6'e

BOi canh kinh t~ - xa h¢i duQ'c danh gia amCl'ctrung binh (1,5), tuy trong nhCl'ngnam gc\n day thu duQ'c thanh tich trong x6a d6i giam ngheo, chua g$p phai khunghoang kinh t~, chinh trj ho$c xa h¢i trc\m trQng, nhung SI,I'bat binh dang v~ chenhI~ch giau ngheo c6 xu huang gia tang, xa h¢i con phai dOi m~t vai nhi~u van d~

bat On nhu 6 nhi~m m6i truang, an toan thl,l'c pham, tai nGlngiao thOng Co sa hGl

tang v~ c6ng ngh~ th6ng tin thap song IGlila linh VI,I'Cc6tY I~ pMt tri~n nhanh d6ngg6p mot phan cho SI,I'ra dai cua mot kenh phan bi~n xa h¢i mai

BOi canh van h6a xa hQi n~u so vai bOi canh kinh t~ c6 phan duQ'c danh gia caohon (1,7) do mCl'cd¢ long tin kha cao, SI,I'khoan dung va 'IthCl'cc6ng c¢ng duQ'cxem la nhCl'ngy~u to truy~n thOng ho trQ'thu$n lQ'icho thl,l'c hi~n quy~n con nguai.Tuy nhien, cong c6'Iki~n cho rfmg nh$n dinh nhu V$y lalGlc quan bai 'Ithl,l'c c6ngchua phai la tot bi~u hi~na nGlntham nhong con kha n$ng n~ xa h¢i dan SI,I'dahinh thanh phan nao tGlOdi~u ki~n cho SI,I'tham gia cua nguai dan vao qua trinhthl,l'c hi~n quy~n cua minh nhung van chiamCl'chGlnch~, khau hi~u "dan bi~t, danban, dan lam, dan ki~m trail la Cl,lmtCrkha phO bi~n phan anh SI,I'tham gia cua xahQitrong cu¢c dau tranh chOng tieu CI,I'Ctuy chua thl,l'c hi~n duQ'c hi~u qua

BOi canh phap 1'1bi danh giaa mLrc thap nhat (1,15) do c6 mot di~u nOi b$t, nhutrong Iinh VI,I'CCau truc da neu, d6 la d¢i ngo nguOn Il,I'cthl,l'c thi phap IU$t bj danhgia la vCrathi~u vCray~u tac dong tieu CI,I'Cd~n bOicanh phap 1'1cua qua trinh thl,l'c

11

hi~n va bao v~ quyan con ngU'ai va thu tI,lC hanh chinh, nham khac phl,lc tinhtrt;mg chOng chao nhiau dau m6i gay phian nhi~u cho dan, mo hinh ti~p c(!lnva giaiquy~t cong vi~c thee cO'ch~ "m¢t clia" dang dU'Q'cnhan r¢ng Mo hinh nay hinhthanh trong qua trinh cai cach thu tl,lC hanh chinh da bU'6'c dau cho thay co U'Udi~m tuy chU'a thl,/'c SI,/'phat huy dU'Q'chi~u qua phO bi~n

Nha nU'6'cco thai d¢ va hanh vi tich Cl,/'C(1,76) d6i v6'i vi~c thl,/'c hi~n quyan congdan th~ hi~n {yd¢ng thai no II,/'choan thi~n cac b¢ lu(!lt, dU'a ra nhCPngchu trU'O'ngchinh sach nham tri~n khai lu(!lt,dU'a lu(!ltvao cu¢c s6ng Tuy nhien, m6i quan h~giCPanha nU'6'cva cong dan trong Iinh Vl,/'Cquyan va thl,/'c hi~n quyan chU'a dU'Q'cquan tri~t dung dan trong d¢i ngOcan b¢ nhan vien, van bj truyan th6ng cua xa hQithan dan chi ph6i do do co hliln ch~ {yca hai phia trong vi~c thl,/'c hi~n quyan vanghia Vl,l

Cac chu th~ ngoai nha nU'6'cnhU'cac doanh nghi~p chU'a quan tri~t tinh than cuacach ti~p c$n dl,/'a tren quyan (1,17) trong cach hanh xli d6i v6'i ngU'ai lac d¢ng,chU'a vi ngU'ai lac d¢ng ma chu y~u con chii'lYthee lQ'inhu(!ln va phia cac chu th~khac nhU' gia dinh, c¢ng dOng, chi xat rieng trU'ang hQ'ptre em la d6i tU'Q'ngcandU'Q'cbao v~ va quyan, da thay co SI,/'vi phii'lmquyan v6'i m¢t trong nhCPngnguyennhan quan tn;>ngchinh (a do quan ni~m va tre em chU'a dung, con nhin nh$n vagiao dl,lc, nuoi dU'O'ngtre em thee quan di~m cua ngU'ai l6'n, chU'a thl,/'c SI,/'vi tre

em (a chu th~ quyan

Nhin chung, moi trU'&ng thl,J'Chi~n quyen con ngU'&i chua phai la moi trU'&ng 1'1tU'&ng m~c du cOng conhCmg c1iem sang. B£)G cho c1iem th~p (1,29), c1ieu nay cho th~y b6i canh kinh t,§X8hoi van hoa vaphap 1'1, cOng nhu thBi c10vahBnh vi ton trQng bao v~quyen cua cac chu the trach nhi~m chua thl,fc SI,f tfch CI,fC.Mot m~t can ghi nh~n nhCmg noII,J'Ccua Chfnh phu trong vi~c c6gtmg kMc phl,Jc mQi rao can, nhlim t<;JOra mot moi trU'&ng thong thoang va thu~n Iqi cho vi~c thl,J'Chi~n quyen con ngU'&i, m~t khac can nh~n ro rling, yeu cau phai c16i m6'i va hoan thi~n hO'n nil'a moi trU'&ng thl,J'Chi~n quyen con ngU'&i c16ng bo tren t~t ca cac m~t la mot nhu cau khB bCfc XtlC c1ang c1~tra.

Phan tich binh di~n Van h6a nhan quyan lien quan t6'i hai gia trj va ba nang II,/'c,dU'Q'cdanh gia tOng th~ tCr5 ti~u cau truc {ymlrC rat thap so v6'i trung binh, thap nhat so v6'i haibinh di~n H~ th6ng va Moi trU'cYng

Trong khi thanh tl,/'Unhin thay ro nhU' la k~t qua cua 20 nam dOi m6'i da dU'Q'cth~ gi6'idanh gia cao va xoa doi giam ngheo thi ti~u cau truc va kha nang k~t hQ'pnhan quyan v6'icac van da cua cu¢c s6ng trong do co gan v6'i xoa doi giam ngheo bi danh gia thap nhattrong Iinh Vl,/'Cvan hoa nhan quyan Do (a do kha nang gan k~t nhan quyan v6'i cac van dacu¢c s6ng nhU' giai quy~t 0 nhi~m moi trU'ang khong dU'Q'cdanh gia cao, thai d¢ d6i v6'imoi truang dU'Q'cdanh gia t6t song nhCPnghanh d¢ng va k~t qua llili hoan toan chU'at6t.HO'n nCPa,tren thl,/'c t~, SI,/'tham gia kha r¢ng cua ngU'ai dan vao cac phong trao tCrthi~n, giup dO'ngU'ai ngheo, phong trao xoa doi giam ngheo cua cac to chlrc dan SI,/'chinh

12

la vilflc thl)'c hilfln quy~n con ngU'6'i g~n k~t v6'i vilflc giai quy~t van d~ cua cuoc song (giam ngheo cho mot so chu the quy~n) nhU'ng cOng phai tinh d~n 51)'chong cheo dan xen dang

ke giCl'a thanh tl)'u chung cua 20 nam d6i m6'i, vi th~ kh6 tach bilflt dU'Q'Cr6 rang d6 la do y

thlic g~n k~t thl)'c hilfln quy~n v6'i vilflc giai quy~t van d~ cu¢c song hay dO'n gian chlla k~t qua cua chinh sach phat trien chung cua xa hOi.

BitJu 00 3:f)itJm so cactitJu c§u truc trong Van h6a nhan qUYfJn

Van h6a nhan quy~n

Nang cao nang I",·ceach ti!p can dlJ'a K!t hQ'pnhan cho cac chu th~ tren quy~n quy~n vo-ivi~c gi<ii

quy!t cae v~n d~ trong cUQcs6ng

v~nang cao nang Il)'c cho cac chu the mang quy~n cOng kh6ng dU'Q'c danh gia cao (1,26), the hilfln a51)' hc;in ch~ v~ hieu bi~t cOng nhU' v~n dl,mg cac c6ng Cl,l phap lu~t cho vilflc bao vlfl quy~n lQ'i ban than, di~u nay c6 nguyen nhan sau xa tCf truyen thong khOng tin tU'ang va thi~u tinh thU'Q'ng t6n phap lu~t, dong th6'i c6 the cho r~ng nguyen nhan n~m a

51)'thi~u tich CI)'Cgiao dl,lc phap lu~t.

Dim chu va khoan dung dU'Q'c danh gia tich CI!C (2,0) dU'Q'c coi la c6 truyen thong (b~t nguon tCf d~o Ph~t) va dU'Q'CHo Chi Minh s6'm chu tr<;>ngphat trien, tuy nhiem cOng chinh tll' mOt truy~n thong khac (b~t nguon tll' tU' tU'ang cua d~o Kh6ng) I~i hinh thanh m(>t rao can v6 hinh doi v6'i thl)'c hilfln binh dang, nhat la binh dang cho cac thanh ph~n de bi t6n thU'O'ng nhU' phl,l nCl'va tre em,

Cach ti~p c~n dl!a tren quyen con dU'Q'Cthe hilflnamlic dO tham gia rOng rai cua ngU'6'i dan vao cac phong trao qu~n chung, cach nay da dU'Q'c SLr dl,lng thanh c6ng trong dau tranh cach m~ng va chu trU'O'ng "xa hOi h6a" cua nha nU'6'c - k~t qua phat huy 51! tham gia cua ngU'6'i dan - vi v~y c6 cO' so de tin r~ng n~u tim ra bilfln phap phCJhQ'p lam don bay thi truy~n thong "tham gia" nay cOng thoat ra dU'Q'ctinh tr~ng "hinh thlic" hilfln nay (chi amlic dU'6'i trung binh 1,4) de tra thanh mOt net van h6a t~o dieu kilfln cho 51! thanh c6ng nhU' Chu tich Ho Chi Minh da t6ng k~t: De tram I~n kh6ng dim cOng chiu, kh6 v~n I~n dan Iilflu

cOng xong.

Binh di~n van h6a nhBn quytm awc BeG aanh gia tong the th~p nh~t (1,1) trong 4 m~t al.fqc aanh gia, aieu a6 cho th~y van h6a nhan quyen - a aay la vi~c nh(m thCfc ve quyen, ve cong CI,Ithl,l'c hi~n quyen ae v~n dl,lng ket hqp vai giai quyet nhO'ng van aecua cu¢c s6ng hang ngay - tac a¢ng thee chieu hU'6'ng UchCI,J'C ung h¢ nhBn quyen chi amCfc th~p, con r~t nhieu aiem tac a¢ng thee hU'6'ng tieu CI,J'C.Trong van h6a nhan quyen, cac yeu

t6 c~u thanh la cac gia tri truyen th6ng (dan chu, khoan dung) ung h¢ nhan quyen aU'Q'C aanh gia c6ph§n UchCI,I'C con nang II,J'Cva thai a¢san sang a6i vai vi~c thl,J'Cthi nhan quyen the hi~n acach tiep c~n dl,l'a tren quyen va khB nang g~n thl,J'Cthi quyen vai cac van aeCI,I the trong cu¢c s6ng con r~t hem che Giao dl,lc nhBn quyen nh~m nang cao nh~n thCfc va nang II,J'Cv~n dl,lng cong CI,Iphap lu~t thl,J'Cthi quyen con nglJ'&i la yeu c§u bCfc xuc nhat a~t

ra trong linh VI,J'Cnay.

PMn Uch binh di~n Tac dOng dU'Q'ctri~n khai trlm 6 ti~u cau truc: Binh d~ng, Giam ngheo, Phat tri~n & thl,/'c hi~n ti~m nang con ngU'O'i An ninh con ng U'O'i, Bat cOng va Vi~c lam c6 kat qua nhU' bi~u dO th~ hi~n Tae d¢ng dan 81,/'binh d~ng trong X8 h¢i dU'Q'e BBG danh gia tU'O'ng d6i t6t (2,2) nhU'ng kat qua ph an Ueh eOng chi ra nhi~u hl;ln chat tOn tl;li trong binh d~ng gi6'i, m¢t 86 van dll v~ dan t¢c, tOn giao va 81,/'eh~nh I~ch giau ngheo van

113 nhCl'ng tran tr6' cho thay vi~e thl,/'c hi~n quylln con ngU'O'i d6ng g6p cho vi~c giai quyat cac bat binh d~ng trong X8 h¢i ehU'a thu dU'Q'c hi~u qua cao.

Tic 4~ngt/ri tIt do con Tic 4~ngl/ri I" do thoit Tic 4~ngl/ri I" do con Tic 4~ l/ri tIt do con Tic 4~ t/ri I" do con Tic ~ t/ri I" do ~ic

ngtl'/rikh6ng IIIphln bitt khOi46i ngheo Ihiiu Ih6n ng"/ri lrungphil Inin ••• ng"/ri khclis" sq hli ngIPc71 khOibil cong"'0 11m

Tac d¢ng t6'i x6a d6i giam ngheo eOng la m¢t trong nhCl'ng no II,/'ctian t6'i binh d~ng dU'Q'c ghi nh~n (2,07) 6' mue kha Tuy nhi~n, day 113 m¢t trong nhCl'ng Iinh Vl,/'Cthu dU'Q'c nhi~u thanh qua n6i b~t trong thai ky dOi m6'i do d6 c6 phai 113 kat qua trl,/'c tiap cua thl,/'c thi

quy~n hay khOng thl van chU'a rO rang Nllu cho rc\ng giam ngheo la nhc\m thllc hi~n quy~n sinh tOn, quy~n c6 muc sOng kha kha tOi thi~u thl cOng c6 th~ coi tac de)ng cua thllc hi~n quy~n dOi v6'i xa he)i, dOi v6'i ml,!c tieu phat tri~n con ngU'ai trong linh VIIC nay la kha I~c quan NhU'ng van c6 me)t sO 1U'c;Yng khong it nhung ngU'ai con phai sOng trong tlnh tr~ng dU'6'i ngheo, c~n ngheo, bap Mnh.

Tac de)ng t6'i phat tri~n va thllC hi~n ti~m nang con ngU'ai dU'c;Ycth~ hi~n C1muc de) blnh dang v~ cO' he)i hU'C1nggiao dl,!c, djch vI,! y tll va cham s6c tre em Trong di~u ki~n chuy~n dOi sang kinh tll thj trU'ang, nhung djch VI,!cong nay cOng dang c6 billn chuy~n l6'n,

tuchO bao cap hoan toan sang mat ti~n va xu hU'6'ng xa he)i h6a doi hei Sll tham gia d6ng g6p cua dan Nhung nO IIIC cua Chinh phu tren ca 3 linh VIIC nay la dang ghi nh~n, tuy nhiE!mn~n tham nhOng da xam nh~p vao cac linh VIIC thu hut kha nhi~u ngan sach cong nay khilln cho kh6 c6 th~ danh gia cao v~ tac de)ng cua thllc hi~n quy~n con ngU'ai dOi v6'i phat tri~n va thllC hi~n ti~m nang con ngU'ai BDG danh gia C1muc (1,8) gan v6'i "kha tOt" song chU'a hoan thi~n nhU' phan tich tren cu Ii~u thllc tll da chi ra nhi~u tOn t~i trong cac linh VIIC nay.

ThllC hi~n x6a be bat cong dU'c;Ycth~ hi~n trU'6'c hllt C1vi~c duy tri trach nhi~m giai trinh cua Chinh phu, m~c du bU'6'c dau da c6 thllc hi~n nhU'ng chU'a rO rang va thllC tll thu dU'c;Yccon kha h~n chll Gan day, c6 me)t phU'O'ng phap c6 th~ coi la duy tri trach nhi~m giai trinh cua Chinh phu d~ thay nhat, d6 la vi~c chat van va thao lu~n t~i QuOc he)i dU'c;YccOng khai cho toan dan.Cac tll do dan Sll (tll do ngon lu~n, I~p hQi, tham gia, tillp c~n thOng tin) cho thay c6 nhung chuy~n billn theo hU'6'ng cong bc\ng hO'n nhU' nh~n djnh cua BDG (1,8)

la "kha tOt" song chU'a hoan thi~n.

M¢t trong nhung nOi c¢m trong an ninh con ngU'ai chU'a giai quyllt dU'c;Ycchinh la an ninh trong cue)c sOng nhU' an toan thllc pham, 0 nhi~m moi truang, rOi m6'i nOi len gan day

la Sll vi ph~m nghiem trQng dlln quy~n tre em C1cac cO'SC1 cham s6c tre tU' nhan, chinh vi v~y ml,lC nay bj danh gia C1muc thap nhat (1,44) dU'6'i trung binh, con rat nhi~u 10ng~i can giai quyllt Cac van d~ khac nhU' b~o IIIC trong gia dinh, di~u ki~n y tll, cham s6c suc khee cO' ban cua ngU'ai dan, van d~ nU'6'c s~ch d~u la nhung van d~ c6 lien quan trllc tillp t6'i Sll phat tri~n con ngU'ai va thllC hi~n quy~n con ngU'ai nhU'ng tat ca d~u con nhi~u tOn dQng

va nay sinh m6'i doi hei phai dU'c;Ycgiai quyllt cap bach TII do khOng bj Sc;Yhai b~o IIIC (nhU'

bj tu day, bat b6' vo c6', nguy h~i dlln tinh m~ng) dU'c;Ycdanh gia cao.

TII do c6 vi~c lam la me)t trong nhung quy~n cO' ban cua con ngU'ai ma nllu khOng thllc hi~n dU'c;Ycthi cOng kh6 dam bao dU'c;Ycml,!Clieu phat tri~n con ngU'ai, vi v~y me)t trong nhung van d~ can phai t~p trung giai quyllt hi~n nay chinh la vi~c lam cho thanh nien, nhat

la thanh nien nOng thOn trong bOi canh chuy~n dOi cO' cfiU n~n kinh tll, khong c6 tay ngh~ I~i khong c6 dat Ben c~nh d6, c6 me)t sO van d~ m6'i nay sinh khac nhU' lao de)ng xuat khau, lao de)ng tre em cOng la nhung mOi quan tam can giai quyllt tren cO'SC1 dam bao quy~n con ngU'ai cho nhung dOi tU'c;Ynglien quan Kllt qua phan tich tU'O'ng dOi dOng thu~n v6'i danh gia cua BDG (1,63) la tren trung binh, con nhi~u h~n chll can giai quyllt.