Một số vấn đề cơ bản của cơ cấu xã hội giai cấp ở nước ta hiện nay (cơ sở lý luận, phương pháp luận, kinh nghiệm trung quốc)

nghi~p cong nghi~p hoa xa h¢i chunghi'a.51!khac nhau ve d;c di~m cua co cau xii h>i- giai cap Do vi~c danh gia d~c diem xa h¢i Vi~t Nam khac nhau nen cac tacgia xac dinh tieu chuAn phan

VI~N KHOA HQC xX HOI VI~T NAM

VI~N XA H(n HOC

BAo cAo TOM TAT vA KIEN NGHlDE TAl CAP BO

co CAU xi H(H • GIAI CAP 0 Nlf()c TA HI~N NAY (Co sa Iy lu~n, phuong phaplu;)n, kinh nghi~m Trung quoe)

Chu nhi~m de tai:

Thu ky de tai:

PGS TS Vii Tuan Huy

CN Nguy~n Khanh Bieb Tram

Hit Nc)i 12/2007

TOM TAT DETAl:

MOT 86 VANDE co BAN CUA

CO CAUXA HOI GIAI CAP 0NUOC TA HI~N NAY

(Ca so Iy lu~n, phuong phap lu~n, kinh nghi~m Trung qu6c)

I.D~T VAN DE

Chuyen d6i kinh te'nuac ta sang thi tnICm.gdinh huang xa h<)i chunghia ke tu khi d6i mm da thuc d~y kinh te'tang tnIOng nhanh, giii' duqc 6ndinh xa h<)iva ngay cang h<)inh~p vm xu the' phat trien tren the' gim Cling

vm qua trinh bie'n d6i kinh te', phAn hoa xa h<)i va bfit blnh dAng co xuhuang gia tang Trong linh Vl!cnghien cUu, van d~ bfit blnh dAng duqc tie'pc~n tu nhi~u quan diem dua de'n nhii'ng giai phap kha thi cling gop phAngiai thfch cho sl! bie'n d6i xa h<)i va giai quye't nhii'ng van d~ xa h<)i d~t fatrong thl!c tien Tuy nhien, co cfiu xa h<)i - giai cfip, m<)t trong nhii'ngchi~u c~nh quan tr9ng trong co cfiu xa h¢i a nuac ta hi¢n nay d~t ra nhi~uvfin d~ thl!c tien va ly lu~n cAn duqc nghien cUu

Co nhi~u quan diem ly thuye't xa h<)ih9C khac nhau tie'p c~ de'n d.cvfin d~ xa h<)inoi chung va vfin d~ cO cfiu xa h¢i - giai cfip noi rieng M6i1y thuye't co nhii'ng gia dinh rieng ma tren do, m¢t h¢ th6ng cac khai ni¢m

va 1u~n diem duqc phat trien Tren the' giai trong nhi~u nam qua, nhii'ngtranh 1u~n v~ phuong phap 1u~n trong xa h¢i h9C khi tie'p c~ vfin d~ giaicfip kh6ng chi phat trien cac phuong phap nghien cUu mai, ma con dAn de'nsl! hlnh thanh nhii'ng khai ni¢m mm Trong b6i canh do, d~ tai phAn tfchcac quan diem va 1u~n cu cho vi¢c 1l!a ch9n phuong phap 1u~n nghien cUu

co cfiu xa h<)i- giai cfipa nuac ta hi¢n nay

Tren co sa t6ng quan m<)t s6 nghien CUua trong nuac va tren the'gim v~ chu d~ nghien cUu, d~c bi¢t 130kinh nghi¢m tu Trung Qu6c, d~ taid~t fa m¢t s6 vfin d~ co ban de co the nghien CUuthl!c nghi¢m v~ co cfiu xah<)i- giai cap anuac ta hi¢n nay

II.Ml}C TIEU, NOI DUNG NGHIEN COO CUA DE TAl:

Ml;lc tieu cO ban cua d~ tai 130phAn tich m¢t s6 d~c diem cua co cau

xa h¢i - giai cap nuac ta hi¢n nay TIm hieu nhfrng ye'u t6 mai va vai trogan li~n vm m6i giai cfip trong h¢ th6ng co cau xa h<)i-giai cfip trong b6idmh Vi¢t Nam dang chuyen d6i sang n~n kinh te'thi tnICm.gdinh huang xah<)ichu nghia, h<)inh~p khu vl!C va qu6c te' Tren co sa do, d~ xu fit m<)ts6kie'n nghi trong linh Vl!c chinh sach xa h<)id6i vm cac giai cfip trong xa h¢iVi¢t Nam hi¢n nay Tren co sa ml;lc tieu dai h~ nay, m~c tieu trong namthu nhat cua d~ tai t~p trung vao m<)t s6 van d~ co tinh chat 1y 1u~n vaphuong phap 1u~ co ban trong nghien cUu co cau giai cap a nuac ta hi¢nnay, d~c bi¢t tham khao kinh nghi¢m trong nghien cUu co cau xa h<)i giaicap tu Trung Qu6c ke tu khi cai cach va maClIa

N¢i dung nghien CUutrong nam thu nhat cua de tai t~p trung vao hain¢i dung chinh M¢t la tien hanh t6ng quan m¢t s6 nghien cUu da tienhanh &Vi~t Nam va tren the gim, phan tich cae quan diem nghien cUu xah¢i hqc khi tiep c~ van de giai cap nh~m xac dinh phu<1Ilgphap lu~nghien CUucua de tai, cac khai ni~m nghien CUllco cau xa h¢i - giai cap

&nuoc ta hi~n nay Hai la pha.n tich m¢t s6 van de d~t ra tir kinh nghi~mcua cac hqc gia Trung Qu6c khi nghien cUuco cau xa h¢i - giai cap Tren

co s&do, de tai kien nghi m¢t s6 van de ly lu~n va thl!c tien ve co cau xah¢i - giai cap &nuoc ta hi~n nay c~n duqc tiep Wc nghien CUll

III T6NG QUAN VAN Dt NGHIEN coo

1 MQt s6 van de d~t ra tit ~ac nghien cUu co cau xa hQi - giai cap 0

Vi~t Nam

Cung vm qua trinh bien d6i kinh te - xa h¢i &nuoc ta ke tir khi d6imoi, trong Iinh vvc nghien CUllcling da m&ra nhiing van de va cach tiepc~n moi Ben c~nh m¢t s6 c6ng trinh nghien CUllco cau xa h¢i tir cach tiep

c~ giai cap, cac nha nghien cUu b Vi~t Nam chuyen sang nghien CUllco

cau xa h¢i ti:rcach tiep c~ pha.n tfug Trong cac nghien CUllve giai cap &nuoc ta sau d6i mm, m¢t s6 c6ng trinh chi d~t ra van de nghien CUllriengbi~t ve giai cap c6ng nhan, ho~c giai cap n6ng dan, ho~c de c~p den co haykh6ng sl! xuat hi~n cua giai cap, t~ng lap mm M¢t s6 rat it cac c6ng trinhnghien CUllve giai cap da de c~p den nhfrng van de co tinh phu<1Ilgphaplu~n neu tren T6ng quan m¢t s6 nghien cUu lien quan den chu de cua detai, chung t6i thay n6i len m¢t s6 van de co ban sau day:

8,=,khong thong nhat trong vi~c xac dinh xa hQi nuoc ta hi~n nay dang

ogiai do~n nao cua 8,=, phat tri~n:

- Trong c6ng trlnh nghien cuu "Bien d6i co cau giai cap xah¢i mien B~c thai ky 1954-1975", tac gia Nguyen Dlnh Le nh~ndinh r~ng thai ky qpa d¢ tien len chu nghia xa h¢i 6 nuoc ta chi gioi h~ntrong giai do~n 1954-1960 Giai do~n 1961-1975 la thai ky xay dvng chunghia xa h¢i Con trong giai do~n d6i mm va dl! bao nhfrng phat trien sau

do ve co cau giai cap kh6ng co gl khac vm thai ky xay dvng xa h¢i chunghia bao g6m hai giai cap co ban la c6ng nhan va n6ng dan

- Trong c6ng trinh nghien cUu"Co cau xa h¢i - giai cap b nuoc ta",

cac tac gia cho dng vao thai diem d6i mm xa h¢i Vi~t Nam la m¢t xa h¢iqua d¢ voi nhieu bien the

- Trong m¢t c6ng trinh nghien cUu khac "Co cau xa h¢i va m¢t s6van de xa h¢i buc xuc trong qua trinh d6i moi" - De tai nhanh d¢c l~p 05",tac gia D6 Nguyen Phu<1Ilgcling cho r~ng xa h¢i Vi~t Nam sau d6i mm Iathai ky qua d¢ len chu nghia xa h¢i va d~c bi~t co sl! xuat hi~n cua giai cap

va t~ng lap mm

llwc chat xa h¢i Vi~t Nam ma cac nghi quyet D~i h¢i Dang ke tirDlilih¢i VI danh gia la chung ta v~n trong thai ky qua d¢ tien len chu

ngma xa h¢i; trong do ch~ng duang d~u tien la 6n dinh mQi m~t tinh hlnhkinh te - xa h¢i va xay dtplg nhfrng tien de c~n thiet cho c6ng nghi~p hoa;ch~ng duemg tiep theo la dAy m~nh Sl! nghi~p cong nghi~p hoa xa h¢i chunghi'a.

51!khac nhau ve d;)c di~m cua co cau xii h(>i- giai cap

Do vi~c danh gia d~c diem xa h¢i Vi~t Nam khac nhau nen cac tacgia xac dinh tieu chuAn phan dinh giai cap khac nhau, va do do dlIa ranhfrng mo hlnh co cau giai cap cling khac nhau

Phan tich sl! bien d6i cua co cau giai cap va dlIa ra nhfrng danh giam~t tich cl!c cling nhlI h~n che cua mo hinh giai cap trong thai ky bao captruoc day, theo tac gia Nguyen Dinh Le, do Hi m¢t co cau giai cap dlIqc

xay dl!llg dl!a tren "qua trinh t6 chuc, qudn ly chi't quan han la kef qud do

nhu cau phat triin khach quan ci'ta lifc htr;mg lao d¢ng xii h¢i if thili diimay" (TS Nguyen Dinh Le 1999 tr 166) Tfnh chu quan con the hi~n trongvi~c xac dinh thanh phAn giai cap cua ca nhan Tac gia da dlIa ra danh giatich cl!c ve vai tro cua co cau giai cap nay trong hoan canh lich su d~c bi~tthuc dAy Sl! nghi~p cach m~ng ca nlIoc trong thai ky ch6ng My CUll nlIoc,tuy nhien, chfnh co cau do l~i tra thanh nhan t6 can tra kinh te xa h¢i phat

trien khi dat nlIoc ra kh6i chien tranh Nguyen nhan ci'ta thLfc trf;mg d6 La

do nh{in thuc chua dung ve' chi't nghia xii h¢i.

Cac tac gia cua cong trlnh nghien CUll "co cau xa h¢i -giai cap a

nlIOc ta" cho ning "sau niim 1975, khi cac giai cap thu dich nhu dia chi't, tu sdn dii bi thi't tieu ve' mgt giai cap thi du vOi ne'n kinh te' nhie'u thanh phan thi ve' co bdn kh6ng thi ap df!.ngphan chia giai cap ci'ta xii h¢i tU bdn chi't nghia vao xii h¢i Vi¢t Nam hi¢n nay" (Vi~n Chu nghia xa h¢i khoa hQc.

"Co cau xa h¢i - giai cap anlIOc ta" Tr 74) Cac tac gia cling phe phankhai ni~m phan t~ng xa h¢i VI co so phan chia thanh cac giai t~ng khongchu 9 den quan h~ so hfru M~t khac, thay cho vi~c phan chia thanh cacgiai cap, cong trlnh nghien CUll nay dlIa ra cach phan nhom dl!a tren tieuchuAn xa h¢i - nghe nghi~p, bao gom khoang 12 nhom xa h¢i Ian nhlI:nong dan, c6ng nhan, trf thuc, van ngh~ si', kinh doanh tlI nhan, quan nhan,sinh vien, vien chuc (quan 19 lanh d~o), nglIai dlIqc xa h¢i bao trq, thucong, n¢i trq, chlIa xac dinh va lam nghe tl! do, " Tuy nhien, bang vi~cthao tac hoa khai ni~m phan hoa xa h¢i, cac tac gia da dong nhat nhom xa

h¢i voi khai ni~m giai cap "V {iy la, nh6m xii h¢i Ian chinh la g6m cac giai

cap va tang lap xii h¢i theo tu duy mOi ve' chi't nghia xii h¢i va co cau ci'ta xii h¢i qua d¢, tuy chung c6 tinh chat it nhie'u khac nhau"(Vi~n Chu nghi'a

xa h¢i khoa hQc "Co cau xa hQi - giai cap anlIOc ta" Tr 84)

De tai nhanh dQC l~p 05- da dlIa ra mQt co cau giai cap moi anlIOc

ta bao gom 4 giai cap, hai t~ng lap Do la, giai cap cong nhan, giai capnong dan, giai cap tlI san, giai cap tieu tlI san, tAng lap trf thuc, tAng lap

"lang thang co nho" va cac nhom xa h¢i khac C6ng trlnh da phan tich sl!

bien d6i cua m6i giai cap, tAng lap va d~c bi~t sl! xuat hi~n cua giai cap tlI

s':m dan t(>c mai a Vi~t Nam (GS D6 Nguyen Phuong, 2004, Baa cao d~tai, trang 35).

Khac nhau trong quan di~m danh gia 51!xmlt hi~n cua nhUng tang 16'pho~c giai cap mOl

Di;ic di~m cua sl;!chuy~n d6i sang n~n kinh te' hang hoa nhi~u thanhphftn anuac ta k~ tlr khi d6i mai la qua trlnh siip xe'p l~i doanh nghi~p nhanuac va Sl;!phat tri~n cua cac lo~i hlnh doanh nghi~p ngoai qu6c doanh.Di;ic di~m do da di;itra vAn d~ phan lo~i giai cAp cling nhu Sl;!bie'n d6i cuaC(1cAu giai cAp noi chung, vfu1d~ d!a V!va vai tro cua nguai lao d(>ng trangm6i quan h¢ vOi cac doanh nghi~p thu(>c cac thanhphftn kinh te' khac nhau

(GS TS Db Hoai Nam 1992 "D6i mai va phat triin cac thanh phan kinh

danh gia khac nhau

Theo tac gia Nguy~n Dlnh Le, xay dvng n~n kinh te' nhi~u thanhphftn khong th~ xa rai m\lc tieu xa h(>i chu nghia Mi;it khac cling khongth~ m\lc tieu hoa C(1cAu giai cAp ma d~ cho tAt ca cac b¢ ph~n, tftng lap,giai cAp t6 chuc thanh C(1cAu cua xa h¢i va co thai gian bie'n d6i d~ h(>iW

du nhfrng nhan t6 maio Trang xa h(>ituang lai Ay, xet v~ cAu truc xa h(>i, se

co nhfrng ll;!cluqng xa h¢i khac nhau cling t6n t~i, nhung v~ can ban chi cogiai cAp C(1ban nhAt trang xa h(>i la cong nhan va n6ng dan Co th~ conhi~u b(>ph~n trong hai giai cAp nay, nhung khuynh hU6ng chung Ia cAutruc cua b¢ ph~n thu¢c c6ng hiiu phai chie'm ty l¢ da s6 (TS Nguy~n Dlnh

Le 1999 tr.195)

Trang khi do, m(>ts6 tac gia khac nh~n d!nh ding vai chfnh sach d6imOi va da d~ng hoa hlnh thuc so hiiu, ph at tri~n kinh te' th! truang theod!nh hU6ng xa h(>i chu nghia, C(1cAu giai cApaVi¢t Nam dang co sl;!bie'nd6i Hftu nhu cac nha nghien cUu nay d~u nhAt trf v~ sl;!xuAt hi¢n cua tuban tu nhan a Vi~t Nam do chfnh sach kinh te' nhi~u thanh phftn Tuynhien, tftng lap nay co tro thanh giai cAp hay khong thl co nhfrng y kie'n

khac nhau "Trang thai kY qua d¢ len chu nghfaxii h¢i a nuClc ta, v6'i netz kinh te' hang had nhie'u thanh phan, thua nhcJn sl! to'n tq.i cua thanh phan kinh te'tu ban tu nhan, cha phep va khuye'n khich no phdt triin thi tat ye'u ve' m{it xii h¢i, giai cap tu san se xuaf hi¢n" (GS Db Nguyen Phuang, 2004

- D~ tai nhanh d¢c l~p 05 tr 35) Tfnh tAt ye'u ma tac gia noi aday la cancti' tren d!nh nghia va quan di~m cua Lenin v~ giai cAp

Trai l~i, m¢t s6 nha nghien CUu khac co quan di~m khac v~ vAn d~nay "0nUClcta hi¢n nay m{ic dau dii to'n tq.i nhiing nha tU ban tu nhan, nhiing giiia hq chua co sl! lien kef ch{it che ca vi kinh te: chinh tri, xii h¢i

di tra thanh giai cap tu san v6'i tu cach la "m¢t tcJpdaan ta 16'n" co dia vi

ro r¢t "trang m¢t chi d¢ kinh te' xii h¢i nhat dinh", nhu V.I Lenin dii titng chi ra Do do, chi co thi xem hq thu¢c tang lap chu daanh nghi¢p tu nhan hay tang lap tu san dang hinh thanh" (GS Ph~m Xuan Nam, 2001).

V ~ di;ic di~m ngu6n g6c, tftng lap doanh nhan 0 nuac ta duqc hlnh

thanh ttr ba nhom co ban Do la nhfrng nguoi xuat than ttr nhfrng gia dlnh,dong h<;>kinh doanh lau doi theo ki~u"cha truyen con noi", nhfrng nguoiduqc cu lam Hinh d~o va quan 19 ca.c co sa kinh doanh san xuat, cac cong

ty thu¢c doanh nghi¢p nha nu6c, va nhom doanh nhan la chil sa hfru d6ngthOi la nguoi quan 19 va dieu haIih cae co sa doanh nghi¢p thu¢c khu vvckinh te tu nhan (OS TS Ph~m Ng<;>cQuang "T~p chf C¢ng san" so 14,thang 7/2006; TS Trinh Thi Quang, 2006 bao cao chuyen de)

M(>tsovan de lien quan den sl!phan hoa va vai tro cua moi giai cap,

Phan tich nhfrng bien d6i trong co cau giai cap noi chung va trongm6i giai cap ho~c tftng lap noi rieng 13.co sa d~ dua ra nhfrng khuyen nghichfnh sach phu hqp doi vOi m6i giai cap/tftng lap Phan tfch cong nhantrong cac xf nghi¢p cong nghi¢p ve cac phuong di¢n trlnh d¢ chuyen mon,tay nghe, hUng thli doi vOi nghe nghi¢p, trlnh d¢ giac ng¢ chfnh tq va tfnh

ky lu~t lao d¢ng 13.nhfrng chi bao ve thvc tr~ng va chat luqng d¢i ngli congnhan (Ton Thi¢n Chieu, 1996; TS Ph~m Quang Trung, PGS TS Cao VanBien, PGS TS Trftn Duc Cuang, 2001) Tuy nhien, vi¢c chua c6 m¢t dinhnghia giai cap cong nhan thong nhat giiia cac nha nghien cUllaVi¢t Namdan den nhfrng ket lu~n khac nhau ve ban chat, vi trf cling nhu buc chandung xa h¢i cua giai cap cong nhan (POS TS Nguy~n Hfru Minh, 1992;PGS TS Ph~m Van Duc, 2007 )

K~ ttr khi d6i mOi, giai cap cong nhan Vi¢t nam co nhieu bien d6i va

ph an hoa thanh nhieu tftng lap khac nhau do bien d6i co cau sa hfru, quatrlnh c6 phftn hoa va muc d¢ cong nghi¢p hoa va hi¢n d~i hoa trong san

xuat. "Co cd'u giai cap cong nhan Vi¢t Nam ngay cang da dfmg va dang

bien d¢ng theo ht.t(mg khong thuan nhd't trong n¢i b¢ giai cap" (OS D6

Nguyen Phuong, 1989) Thanh phftil cila giai cap cong nhan Vi¢t Nam sebao g6m nhieu tftng lap, tit nhfrng nguoi lam thue den nhfrng nguoi lamvi¢c trong cac doanh nghi¢p co van dftu tu nu6c ngoai va cac doanh nghi¢pcila nha nu6c Tuy nhien, Ivc luqng chu chat cila giai cap cong nhan latftilg lap cong nhan cong nghi¢p, nhfrng nguOi trvc tiep ho~c gian tiep san

xu at ra cila cai v~t chat cila xa h¢i bang phuong thuc cong nghi¢p (PGS

TS Ph~m Van Duc 2007 "M¢t so 9 kien ve dinh nghia, d~c diem cua giaicap cong nhan vi¢t nam hi¢n nay" Bao di¢n tiiDang C¢ng san Vi¢t Nam)

Phan tich sV bien d6i co cau xa h¢i nong thon, tr<;>ngtam cila no laphan tich sV giai th~ cila giai cap nong dan t~p th~ thanh co cau cac nh6mh¢ gia dlnh (OS TS To Duy Hqp, 1990) Trong khi do, m¢t so nghien CUll

khac cho rang giai cap nong dan van t6n t~i va giai cap nay phan hoa thanhnhieu tftng lap Sv phan hoa nay c6 kha nang dan den tlnh tr~ng b6c l¢t suclao d¢ng, ho~c doi xii khong c6ng bang giiia nguOi chu va nguoi lam thuelam tang nguy co m¢t b¢ ph~ nong dan d6i ngheo kh6 c6 co may thoatkhoi ngheo kh6 de won len lam giau nhu nhfrng h¢ nong dan khac (LeNg<;>cTriet 2003 "Xu hU6ng bien d6i cua co cau xa h¢i cila giai cap n6ng

dan ad6ng bang song Om Long" T~p Chf C9ng San So 38)

Danh gia ve vai tro cua doanh nhan, trong do co doanh nhan la dangvien co quan diem cho rang dang vien lam kinh te tu ban tu nhan "dii co

nhiing dong gop nhllt dinh vao Slf phat triln cua dat nuCJc,lam tang them ngu6n cua cai cua xii h¢i va tfLOra m¢t khOl luqng cong an vi¢c lam nhat dinh, giup cho nhiing nguo-i dang cdn co cong an vi¢c lam, nhdt la llfc luqng lao d¢ng trl" (OS TS Nguyen Trqng Chuftn 2002 "Kinh te'tu nhan

va van de' dang vien lam kinh te'tu nhan trong die'u ki¢n a nuCJcta hi¢n nay" T~p chf Triet hqc, so 9/2002 Trang 7) Tuy nhien, co y kien khi sosanh gifra khu Vl!c kinh te nha nuac va tu nhan nhu van de sa hfru, van dephan cong lac d9ng d~t ra van de co hay khong van de boc l¢t cua doanhnhan (TS Trinh Thi Quang, 2006 bao cao chuyen de)

Mc)tsonghien cffiI tit quan di~m phan bing xii hc)i

Theo m¢t so tac gia nghien cUu, phan Hlng xa h¢i anuac ta hi~n nay

Ia m¢t tat yeu mang tfnh phat trien kinh te - xa h¢i No Ia ket qua tl1!Ctiepcua sl! nghi~p d6i mm, phan anh nhfrng bien d6i kinh te - xa h¢i va tfnh cod¢ng xa h¢i theo dinh huang xa h¢i chu nghia (D6 Nguyen Phuang, 1994).M¢t net n6i r5 trong nghien cUu ve phan t~ng xa h¢i vita qua la nghien cUusl! phan hoa giau ngheo, kholmg cach gifra cac nhom thee chi bao kinh te,thu nh~p, muc song (OS TS Trinh Duy Luan, 2004), ho~c phan cl!c ve

n£mg ll!c, tai san dl!a tren h¢ gia dlnh "Ca cau xii h¢i nong thon hi phan

tan va hinh thanh dan ddn thap phdn tdng xii h¢i VUfJf tr¢i - yeu kem, giau

co - ngheo khd" (OS TS To Duy Hqp, 1990 ; D6 Thien Kfnh 1998 ).

Ke ca nhfrng nghien cUu cua cac tac gia Vi~t Nam va nhfrng tac gianuac ngoai viet ve Vi~t Nam deu cho rang d6i mm aVi~t Nam co nhieuthay d6i tfch cl!c trong llnh Vl!c kinh te - xa h¢i, nhtrng d6ng thai khoangcach xa h¢i cung tang theo Bat blnh dfulg xa h¢i a Vi~t Nam hi~n nay cothe nhln thay qua khfa c~nh giai cap, khu Vl!c, giai tfnh va sac t¢c (PhilipTaylor, DH Quoc gia UC, "Social Inequalitis in Vietnam and theChallenges to Reform" 2004) Bat blnh d~ng trong thai ky qua d¢ Ia dieukhong tranh khoi khong chi do khac nhau ve kha nang lac d¢ng ma con a

muc dong gop von VI v~y, thl!c hi~n cong bang xa h¢i Ia m¢t trong nhfrngml;lc tieu cua qua trlnh chuyen d6i sang kinh te thi truang dinh huang xah¢i chu nghia anuac ta (OS TS Le Hfru T~ng 1997 "Ve' d¢ng llfc cua slf

phat triln kinh te' - xii h¢i" Nha xuat ban Khoa hqc Xa h¢i, Ha N¢i.

Trang 79-80)

Tren day la m¢t s6 van de d~t ra tir cac nghien cUu ve co cau giaicap ho~c nhfrng nghien cUu ve m6i giai cap a nuac ta ke tir khi d6i maioChi ra tfnh tat yeu di len chu nghla xa h¢i, tuy nhien nuac ta hi~n nay dang

a giai do~n nao cua sl! phat trien thl chua th6ng nhat Dieu do d~n den tieuchuftn phan dinh giai cap va xac dinh mo hlnh co cau giai cap cung khacnhau Trong qua trlnh hoan thi~n the che kinh the thi truang dinh huang xah¢i chu nghla a nuac ta hi~n nay, van de co ban khi phan tfch co cau giai

dip 13 xac dinh co nhfrng giai cap va tftng lap m6i nao, moi quan h¢ gifracac giai cap, lqi lch giai cap va d~c di~m cua mAu thuAn giai cap M~c du

ca sa ly lu~n ma cac nghien cUu nay d~t ra tir quan di~m cua chu nghiaMac - Le nin, nhfrng ket lu~n khac nhau ve sl! bien d6i cua ca cau giaicap cling nhu hlnh thanh giai cap a nu6c ta hi¢n nay doi hoi duqc giaithich ve m~t ly lu~n va khAng dinh tren ca sa thl!C nghi¢m trong boi canhxii h"i dang bien d6i Phftn tiep sau dAy la t6ng quan m"t so nghien cUu ve

ca cau giai cap trong cac nu6c cong nghi¢p aphuang TAy nham tham khaonhfrng van de dang d~t ra ve ly lu~n va phuang phap lu~n khi tiep c~n van

de giai cap

2 MQt s6 van de co ban trong nghien coo giai cap 0 cac nuac congnghi~p phuong Tily

Nghien cUu ve giai cap noi rieng va phAn tftng xii hQi noi chung a

cac mr6c phuang TAy la mQt trong nhfrng cach tiep c*n ph6 bien trong xii

hQi hQc "Nhifng bang chung hi¢n co g¢ y rang nghien cUu ve' phdn td'ng van 6n dinh trang nhfing thtjp IcY gan day, vOi nhifng van de' ve' bat binh

&ing va di dr)ng xii hr)i chiem khadng 25% cac bai baa duQ'c xudt bdn trang cac tCfPchi Xii hr)i hQc chu ye'u tit nhifng nam 1960" (David B.

Grusky 2001 Social Stratification Westview Press Tr xi)

T6ng quan mQt khoi lu<;mg100 cac nghien cUu thl;tc nghi~m, ba chorang co nhiing nh~n dinh khac nhau ve xu hUOOggiam bat blnh d.lng trongcac nu6c cong nghi~p phat tritin k~ tir nua sau the ky 19 (Eva EtzioniHalevy 1967 trang 131-135) Tuy nhien, dieu ma cac nha khoa hQc nhattrf la sl;t ph6 bien cua tlnh tr~ng bat blnh d.lng va khi sl;tngheo kh6 va batblnh dAng cang tang len, thl cac nha xii hQi hQc l~i noi den tftm quan trQngcua sl;t phAn chia giai cap trong xii hQi (Mark Kirby 1999 Straficationand differentiation Nha xuat ban Mac Millan London Tr 24 )

Ca cau giai cap la mQt h¢ thong cac dia vi trong phAn cong lac d"ng

va sl;t hlnh thanh giai cap 13 noi den cac nhom ngU<1ichiem m¢t dia vichung trong phAn cong lao d¢ng xii h¢i co thti t~o nen m¢t t~p doan xii hQitren ca sacua nhiing dia vi nay ve m~t phuang phap lu~n, nghien cUu giaicap co xu hUOOgxem xet ca ca cau va sl;thlnh thanh giai cap, tuy nhien,m6i van de duqc phAn tfch theo nhfrng hUOOgva sl;tnhan m~nh khac nhautheo quan di~m phAn ky giil'a K Marx va M Weber

Phan tich sl! hlnh thanh giai cap theo truyen thong cua M Webert*p trung vao hai van de quan tfQng la di d¢ng xii h¢i va qua trlnh xfch l~igftn nhau ve m~t xii hQi Nghien cUu sl;thlnh thanh giai cap nhan m~nh dentftm quan trQng cua co ket giai cap trong Sl!phat tritin cua y thuc giai cap.Cae eong trlnh nghien CUutheo hUOOgtiep c*n nay khong gQi do la xii h¢iqua d¢ Thay eho vi¢c di tlm nhiing yeu to dAn den bien d6i xii h¢i co tfnheach m~ng, cac eong trlnh nghien eUu nay di tlm cae yeu to duy trl tfnhcAn bang eua h~ thong (Mark Kirby 1999 Strafieation anddifferentiation Nha xuat ban Mac Millan London Tr 70 )

Ben e~nh van de di d¢ng xii h¢i, sl;tbien d6i eua ca cau giai cap xii

h¢i duqc xem xet tren nhfrng xu hUCmgphan phoi thu nh~p va cua cai; s11chuy~n d6i cua nen kinh te tu san xuat sang dich Vt;!, va hi~n nay la S11chuy~n sang nen kinh te tri thuc cling nhu 9 nghia xii h¢i h9C cua S11chuy~n d6i nghe nghi~p Chfnh tu sv chuy~n d6i nay cua nen kinh te lamsong l~i cu¢c tranh lu~n ve dia V! cua "giai cap trung luu" la nhfrng nguailam cong trang llnh VVCd!ch Y1;!, hay "cong nhan c6 td.ng" va "giai capcong nhan" la nhfrng nguai lao d¢ng chan tay.

Cling nhfrng van de d~t ra trang nghicn cUu co cau giai cap va S11hlnh thanh giai cap trong d.c xii h¢i cong nghi~p a phuong Tay co nhfrngcach giai thfch khac nhau th~ hi~n sv d6i l~p cua hai twang phai Marxist

va phi Marxist Cu¢c tranh lu~n ve m¢t co cau giai cap bao g6m giai capben tren (th6ng tr!), giai cap thap hon (ho~c laD d¢ng) va giai cap trunggian vftn con dai d~ng Ngoai fa, nhfrng van de d~t ra trang nhiing bien d6igiln day la xu huang bat binh d~ng ve kinh te gifra cac giai cap va kha nang

di d¢ng tu giai cap nay den giai cap khac (Eva Etzioni-Halevy 1981.Social change - The advent and maturation of modern society Trang131)

Van de trung tam d6i vai phan tfch giai cap tu cach tiep c~n xii h¢ih9C chfnh la do luemg bat binh d~ng va phan ph6i lqi the va bat 19i bbi tlnhhinh giai cap MQt van de chu yeu cua cach do luang khach quan co caugiai cap la khong Hnh den nhiing gi con ngum nghl ve ban than h9 Cac canhan duqc phan lo~i dVa tren co so vi~c lam cua h9 Cach tiep c~n chuquan la dVa trcn tv danh gia cua nguai tra lai ve dia vi giai cap xii h¢i cuah9 Trai l~i, d6i vai cach do luang dVa trcn sV tv danh gia cua ca nhan,thanh philn giai cap theo quan ni~m cua h9 co th~ khac vai sV phan lo~icua xii h¢i

T6ng quan mQt s6 nghien CUllve co cau xii h¢i - giai cap trong cacxii h9i cong nghi~p aphuong Tay cho thay co nhfrng cach tiep c~n den van

de khac nhau va do do, tieu chuftn phan d!nh giai cap, hlnh th~ co cau giaicap va vai tro cua m6i giai cap trang sv phat tri~n xii h9i dua ra cling khacnhau Trang khi twang phai Marxist nhan m~nh den sV thay d6i co ttnhchat can ban, sv phat tri~n co ttnh cach m~ng dVa tren vai tro cua giai cap1ao d9ng thl cac quan di~m khac nhan m~nh den sV dieu chinh va vai trocua giai cap trung luu

Sv tranh lu~n ve do luang giai cap va nhfrng quan h~ cua no vainhiing hinh thuc bat binh d~ng khac khong chi 1a thao tac hoa khai ni~mnhu the nao trang cac hinh thuc khac nhau, ma con dftn den sv phat tri~ncua cac 19 thuyet giai thfch bat binh d~ng nhu the nao va g~n vai nhiinghinh thuc khac nhau cua no Co th~ thay [(lng nghicn CUucO cau xii hQi -giai cap trang cac xii hQi cong nghi~p a phuong Tay d~t ra khong chInhiing phuong phap do luang giai cap xii h¢i ma tren co so do sang 19Cvaphat tri~n cac 19 thuyet va d~t ra nhiing van de nghien cUumaio

3 Cac quan di~m xahQi h<;>ctrong phan tich giai cap

Giai thfch cho sv qua dQ va dv bao con duemg bien d6i xii hQi la nhu

cau thuc dily Sl! ra dai cua xa h¢i h<;>cva d6ng thai 1a m¢t trong nhfrngquan tam chu yeu cua xa h¢i h<;>cvai tu cach 1a m¢t m6n khoa h<;>c.Choden nay, nhi~u truOng phai va quan di~m ly thuyet xa h¢i hQc hlnh thanh

va phat tri~n nham giai thfch cho sl! ra dai cua xa h¢i hi~n d~i D~c bi~ttrong llnh vvc nghien CU'u ca cau giai cap, ca.c nha nghien Clru kh6ng chisang l<;>ckhai ni~m, ket hqp gifra cae quan di~m va hlnh thanh cach tiepc~n mai, ma con phat tri~n cac phuang phap nghien Clru nham do 1uOngkhai ni~m giai cap v~ m~t thl!c nghi~m

Co nhi~u cach ph an lo~i 1y thuyet khac nhau: vi dl;l,theo truOng phaicau truc - chuc nang va xung d¢t; theo nien d<;tinhu cae ly thuyet kinhdi~n (ho~c truy~n thong) va duang d~i, ho~c ket hqp ma duqc chia nho hannfra Cac ly thuyet xa h¢i h<;>ckinh di~n g<in li~n vai cac nha khoa h<;>ctrong the ky XIX den khoimg nhfrng nam 1940 cua the ky XX Cac 1ythuyet xa h¢i hQc duang d~i b<itdau tu khoang nhfrng nam 1950 cua the ky

XX tra l~i day (Eva Etzioni-Halevy Social changes 1981 Trang 2)

Cae Iy thuyet kinh di~n

Cac 1:9thuyet xa h¢i hQc kinh di~n, can cu vao ph~m vi cua sl!chuyen d6i ma co the duqc chia thanh cac 1:9thuyet tien hoa toan cau vacac 1:9thuyet lufmg cl!c Cac 1:9thuyet tien hoa toan cau di tlm nhfrng quy

1u~t chung cua sl! tien hoa co tinh chat bao quat toan b¢ lich Slr cua nhan

lo~i M6i giai do~n cua sl! tien hoa 1a di~u ki~n tien quyet cho sl! phat tri~nhan nfra cua giai do~n sau Thay cho vi¢c di tlm nhfrng quy lu~t ph6 bien

cua lich Slr va kh6ng gia dinh co nhi~u giai do~n tien hoa truac khi xuat

hi~n xa h¢i hi~n d~i, cac 1:9thuyet lucmg cl!c quan tam giai thfch sl! biend6i tu xa h<)iti~n hi~n d~i den xa h<)ihi~n d~i

Giai thfch cho Sl!qua d¢ tu xa h¢i truy~n thong sang xa h¢i hi~n d~i,doi vai Fecdinand Tonnies (1855-1936) la Sl! qua d<) tu loi song co d~ctrung c¢ng d6ng (Gemeinschaft) ma nguyen mAu cua no la gia dlnh, c<)ng

d6ng n6ng th6n va thi tran nho sang xa h¢i (Gesellschaft) co d~c trung 1a

cac thanh pho va t6 chuc Ian.

Trang khi do, Durkheim (1858-1917) quan tam va di tlm nguyennhan cua nhfrng "xung d¢t" va "khung hoang" cua xa h¢i hi¢n d~i Trongvan d~ giai cap, Durkheim thua nh~n, xung d<)tgiai cap gifra tu ban va 1aod¢ng trong xa h<)i tu san di cung vai sl! ma r¢ng cua phan c6ng lao d<)ng

va c6ng nghiep hoa Phan c6ng 1ao d¢ng amQi nai kh6ng t~o ra sl! co ket

VI no atrong tlnh tr~ng phi chuiln ml!c (anomie) TInh tr~ng xung d¢t giaicap xay fa thuOng xuyen vI trong m6i truOng doi hoi sl! di~u chinh cua d~oduc, thl vi~c hlnh thanh cac quan h~ hqp d6ng l~i bi quyet dinh bbi sl! apd~t co tinh chat cucmg buc

Phan tfch sl! qua d¢ cua xa h<)i tu truy~n thong den hi~n d<;ti,1:9thuyet cua Weber quan tam chu yeu kh6ng phai 1a xa h¢i hi~n d~i noichung ma qua vi~c chUng minh tinh duy nhat cua xa h¢i hi~n d~i phuang

Tay trong linh vl!c van hoa va kinh te Trong n~n kinh te thi truOng, cac

quan h~ kinh te duqc giai phong khoi nhfrng rang bu¢c va nghia Vl;lcua cau

truc c(>ng d6ng va tfnh linh hO<;ltcua no duqc quye't dtnh boi nhfrng co h(>iv~t chat ma cac ca nhan co nhu tai sim, hang hoa, dich Yl;l d~ trao d6i, c<;\nhtranh tren tht truemg va v6'i di~u do, cu¢c "dau tranh giai cap" bitt dau cac

ca nhan co di~u ki~n kinh te' gi6ng nhau chia se cling m¢t tlnh hlnh thitruemg ho~c "tlnh hlnh giai cap" t<;\othanh m¢t giai cap (W G Runciman

1991 Weber selection in translation Trang 57) Theo Weber, xa h¢ikh6ng chi duqc ph an chia theo giai cap, ma theo quan di~m da chi~u cuasl! phan tang v6'i ba ye'u t6 thanh phan: giai cap ma co so cua no la kinh te';d!a V! tren co so uy tfn; va quy~n ll!c tren co sO dang phai M8i chi~u cuasl! phan tang t<;\onen m¢t khfa c<;\nhrieng bi~t cua ph an 10<;\ixa h¢i

Giai thfch cho sl! qua d¢ de'n xa h¢i hi~n d(;li, cac 19 thuye't xa h¢ih<;>ckinh di~n kh6ng chi lam sang to nhfrng nguyen nhan, cac ye'u t6 tacd¢ng de'n qua trlnh bien d6i xa h¢i a cac chi~u c<;\nhkh:k nhau, ma clingv6'i sl! phat tri~n xa h¢i, cac ly thuye't cling ngay cang phat tri~n Tu nhfrng

19 thuyet v6'i ti~n d~ co tinh ph6 quat ho~c rat nhi~u ti~n d~ giai thfch baoquat to~m b¢ lich Slr nhan lO(;liden cac 19 thuyet t~p trung vao Sl! qua d¢ tu

xa h¢i phong kie'n sang xa h¢i tu ban aTay Au Gop phan vao Sl!phat tri~nnay v~ m~t phuang phap lu~ chinh Ia nhu cau doi hoi am8i giai do<;\ncuaSl! phat trien xa h¢i va phe ph an khoa h<;>cduqc d~t ra d6i v6'i tflt ca cac lythuyet nay

Cac ly thuyet kinh dien da gop phan quan tr<;>ngvao sl! hi~u bie't sl!qua d¢ va phat tri~n cac 19 thuye't xa h¢i h<;>cduang d<;\i,d~c bi~t la 19

thuye't cua Marx "Trong cac nha tU tumzg kinh diln, khong ngum nao co

dnh humzg sdu r¢ng nhu Marx Nhie'u ly thuylt xii h¢i hflC 'chinh thong' duang dC;Zi phat triln tit sl! tranh lurjn nay khi xem xet ho{lc phat triln khung ly thuyet clia Marx Marx con la ngum sang lq,p m¢t truO'ngphai tu tumzg dol lrjp vOi cac ly thuyet 'chinh tho'ng' la chu nghfa Marx, Chu nghfa Marx mOi va ly thuyet phi!- thu¢c" (Eva Etzioni-Halevy. 1981.Social change Trang 31)

Cae ly thuyet duong d~i

Bitt ngu6n tu cac ly thuyet kinh di~n ra doi trong khung canh cuanhfrng bien d¢ng xa h¢i, cac 19 thuyet xa h¢i h<;>cduang d<;\ida phat trientrong m¢t the gi6'i d6i l~p cua hai h~ th6ng xa h¢i, v6'i nhfrng sl! ki~n nhu

sl! xuat hi¢n cua chu nghia phat xit va hai cu¢c chie'n tranh the gi6'i, cu¢c

"chie'n tranh l(;lnh" va nhfrng bien d6i xa h¢i trong th~p nien cu6i cua th~

ky 20 Xoay quanh van de giai cap trong xa h¢i hi¢n d(;liaphuang Tay, conhi~u cach tiep c~n khac nhau nhu co cau - chuc nang, quy~n ll!C va xungd¢t, va cac truemg phai Marxist Trai l<;\i,a cac nu6'c thu¢c h¢ th6ng xa h¢ichu nghia tru6'c day, chu nghia Marx - Lenin la co so 19 lu~n va phuangphap lu~n chinh th6ng

Ly thuye't co cau - chuc nang (1930 - 1960), anhhuang chu ye'u boiDurkheim, xem sl! 6n d!nh, d6ng thu~n xa h¢i co tam quan tr<;>ngt6i caotren co so nhfrng chua:n ml!c va gia tq xa h¢i duqc chi a se va bie'n d6i xa

hQi di~n ra tu tu, c6 tr~Utl! Bat binh ding xuat hi~n tu nhfrng gia tri khac

nhau ma xii hoi dat vao cac vai tro xii hoi khac nhau Khai niem bat binhding thuQc tn~ang phai nay xay dlfilg chu yeu ve phuong di~~ phan tang

va SI! khac nhau la ket qua cua bat binh ding trong phan ph6i Bat binhding la khong tranh khoi vi n6 la mQt chuc nang ho~c ngay ca quan trQngd6i v6i chinh sl! t6n t~i cua xii hQi (Mark Kirby 1999 Strafication anddifferentiation Trang 48)

Trong qua trlnh cong nghi¢p h6a, cac nha xa hQi hQc thuQc truangphai nay thua nh~n dmg van de xung dQt giai cap va dau tranh giai captrong xa hQi tu ban, d~c bi¢t trong the ky XIX chat chua nhfrng xung dQt

va sl! bung n6 dau tranh giai cap mQt cach toan-di¢n (Dahrendorf 1959,Bell 1973) Tuy nhien, v6i sl! thinh vuqng va di dQng xa hQi tang len, xungdQt giai cap tro nen it n6i b~t hon N6 bi thu l~i thanh mau thuAn congnghi¢p va duqc dieu chinh va VI v~y it m~nh me va mang tinh b~o li¢t Sl!

ph an chia giai cap khong can chiem vi trf trung tam trong xa h<)i phuongTay duong d~i nfra

Tuy nhien, de dQa thl!c sl! ngay cang tang doi v6i sl! song can cuah¢ thong tu ban doi hoi can thi¢p cua nha nu6c nham giam nhy xung d<)t

xa hQi Sl! can thi¢p d6 m<)t m~t chu yeu nham bao v¢ lqi ich cua giai cap

tu ban, m~t khac qua phat tri~n h¢ thong phuc lqi xa h<)i va nhfrng hinhthuc trq giup cong c<)ng khac trong xa hQi cong nghi¢p (Stephen K.Sanderson 1991 Trang 279) Xung dQt giai cap trong xa h<)i tu ban dAnden nhfrng cu<)c khung hoanh kinh te tro di tro l~i da lam n6i b~t ly thuyetcua Marx

Quan di~m Marxist

B:it ngu6n tu Marx, quan di~m Marxist ve giai cap khong chi d6i l~pv6i cac quan di~m xii hQi hQc khac ve co so hinh thanh giai cap, co caugiai cap va sl! bien d6i cua n6 ma can xem d6 nhu la co so d~ phan bi¢t cac

xa hQi khac nhau trong tien trlnh phat tri~n cua lich su Marx cho rang co

so d~ phan lo~i cac giai cap la quan h¢ cua con ngU<Jidoi v6i tu li¢u sanxuat Nhfrng nguai so hihl tu li¢u san xuat chiem dia vi thong tri, b6c lQtgia tri th~ng du ma nguai lao dQng chi so hihl suc lao dQng t~o ra trongqua trlnh san xuat Tren co so d6, xung dQt lqi ich dAn den cu<)c dau tranhlien Wc gifra nhfrng nguai so hihl va khong so hihl tu li¢u san xuat dAn densl! hinh thanh hai giai cap d6i· khang Dau tranh giai cap dftn den sl!chuy~n d6i quyen ll!c kinh te va chinh tri tu mQt giai cap nay sang mQt giai

cap khac va nha d6 xii hQi bien d6i.

Nhu chung ta da biet, Marx khong chi nghien cli'u Sl! qua dQ tu xiihQi phong kien sang xa hQi tu ban, ma nghien cli'u sl! qua dQ n6i chung.Tren co so d6, Marx phan tich sl! phat tri~n cua xii h<)i tu ban va chUngminh sl! qua d<) cua n6 sang xii h¢i xii h<)i chu nghia va cQng san chunghia Xuat phat tu quan ni¢m duy v~t ve sl! phar tri~n xa h¢i ma Marx vanhfrng nguai Marxist cho rang san xuat la co so cua dai song xa h¢i 0

dau, cac quan h~ s?m xuat doi h6i slf phan cong lao d¢ng khac nhau, chophep tich lily san pham thifmg du co th~ b! tuac dO';ltbai m¢t nhom thi~u sotrong quan h~ boc l¢t doi vai da so nguai san xuat thl a do xuat hi~n cacgiai cap Bat binh d~ng la ket qua chu khong phai la nguyen nhan cua slfphan chia xa h¢i thanh cac giai cap xuat hi~n trong nhfrng hoan canh nchSlr c~ thr "Phan loqli giai cap xii h(>ikhong gi khac hem la sl! mo ta kef

qud cZlacO'cau giai cap dii dUt1cxac djnh No khong thl giai thich tt;lisaD Ifli co cO'ca'u do va no bien d6i nhu the'mlo Chinh khai ni¢m giai cap theo quan ni¢m clla Marx la sl! dong gop duy nhdt va cO'ban dOl vOi ph an tich xii h(>i"(Mark Kirby 1999 "Strafication and differentiation". Trang 57)

Theo Marx, tat ca cac xa h¢i co giai cap tiong l!ch su cho thay m¢th~ thong phuc t';lPhon goi len nhau theo t~c phan doi cua co cau giai cap(Anthony Giddens 1971 "Capitalism and Modern Social Theory-

An analysis of the writings of Marx, Durkheim and Max Weber".Trang 38) Dieu cAn phai nhan m';lnh dng khai ni~m giai cap phan doitrong cac tac pham cua Marx la m¢t cau truc ly thuyet Chi trong xa h¢i tusan, Marx dlf bao tuong lai phat trien cua no gm dung vai buc tranh nay.Cac giai cap nay b! loi VaGvong xoay cua xung d¢t giai cap gifra tu san va

va san Xung d¢t nay chi phat tri~n khi co Sl.fchuy~n d6i ttr "y thuc tl.fno"thanh "y thuc VIno"

ve co cau giai cap, rat nhieu hQc gia Marxist ngay nay van duy trllu~n diem ph an cl.fc nay cua Marx va bac b6 Sl.fhinh thanh cua giai captrung luu Doi v6i ly thuyet Marxist, tfnh chat cua laG d¢ng khong phai latieu chuan co ban de phan chia giai cap ma chfnh ttr quan h~ v6i tu li~u sanxuat, cac giai cap doi dAu xuat hi~n trong Sl.fxung d¢t tiem tang M~c dusl.fphat trien cua chu nghia tu ban, nhieu nha Marxist tin rrtng tiem nfmgcua cu¢c dau tranh giai cap van con do Chfnh thl.fCte cho rrtng xung d¢tgiai cap duqc dieu chinh chUng minh dng co sa cua no van t6n t';li (EvaEtzioni-Halevy, 1981) Sau sl.fs~p d6 cua Lien Xo va cac nu6c Dong Au,nhfrng van de d~itra trong nghien CUllve giai cap trong xa h¢i phuong Tay

da lam n6i b~t cach tiep c~n Marxist theo nhu nh~n d!nh cua chfnh hQc

gia phuong Tay:"Day chinh la thiJi dilm khi chu nghTa Marx dang tr6' nen

ngay cang thich hflP trong so' nhilng tri thitc 6'PhuO'ng Tay" (David B.

Grusky 2001 Social Stratification- Class, Race, and Gender inSociological Perspective Trang 79)

Sl! ket hqp cua cae quan di~m

Trong ph an tich giai cap, cach tiep c~n Marxist nhan m';lnh den cocau giai cap, con truang phai cua Weber nhan m';lnh den hanh vi xa h¢i com~c dich trong sl.f hinh thanh giai cap SI.fkhac nhau trong cach tiep c~ncua hai truang phai nay trong phan tich giai cap dua den khong chi ma

r¢ng co sa cua khai ni~m giai cap, ma con phat tri~n cac phuong phapnghien CUlld!nh luqng va d!nh tfnh de nghien CUllthl.fCnghi~m ve co caugiai cap

Nhiing tranh lu~n v~ phuO'ng phap lu~n nghien elW CO'diu xii h<?idua den quan diem cho rang CO'diu xa h<?iphan chia v~ phuong di¢n giaicap xa h<?ihoo Hi giai cap "kinh te'" vIngoai yeu to sa hfru tu li~u san xuat,nhi6u yeu to khac nhu phan hoa ngh6 nghi~p, hQc van, t<?cnguai, gi6i diidan dan b6 sung vao tai sim nhu la yeu to chu yeu cua bat bInh ding Ph~mtrll d!a V! luon luon tuong tac v6i ph~m tru giai cap trang vi~c quyet dinh

CO h<?isong cua ca nhan Vi nguyen nhan nay, 19 thuyet phan tang cua mQt

so nha tu tuang dUC1l1gd:;Ii cho rang can phai t6ng hqp gifra nhiing quanni~m bat bInh ding dl!a tren giai cap va nhfrng quan ni~m bat blnh d~ngdl!a tren dia vi (Mark Kirby, Stratification and differenciation Trang 63)

Trcn CO'sa phat tri~n va ket hqp nhfrng y-tuang cua Marx va cuaWeber, trang 19 thuyet cau tflle - hanh dQng, Giddens ket hqp nhtmg yeu

to cua kha nang thi twang (sa hfru v6 tu li~u sim xuat, v6 trInh dQ hQc van

va ky thu~t, va suc lao dQng) va nhfrng yeu to la di~u ki~n (ph{m cong laodQng, quan h~ quyen ll!Cva khuon mAu ticu dung) trang sl! hInh thanh giaicap Trang xa hQi tu ban, cac yeu to nay tac d9ng v6i nhau t~o nen h~thong ba giai cap: thuqng luu, trung luu va giai cap lao d9ng Tuy nhicn, 19thuyet nay b! phc phan khong thl!c Sl!d~t duqc m9t Sl! t6ng hqp v~ cau trUc

va hanh d¢ng VI khai ni~m cau truc rat khac v6i 9 nghia truyen thong cua

no Tranh lu~n trang xii h<?ihQc v6 qua trtnh hInh thanh giai cap va anhhuang cua no den co cau giai cap vAn la chu de nghicn crru chu yeu trang

Trang khi giai quyet nhfrng kho khan to Ian sau cach m~ng thangMuai - lanh d~o toan the qU<lnchung lao dQng va bi boc 19t d~p tan mQi sl!phan khang cua giai cap tu san va bQn can thi~p nu6c ngoai, xay dl!I1gnenkinh te m6i xa hQi chu nghia va nhiing quan h~ xa hQi m6'i - Lenin da t6ngket va phat trien thanh hQCthuyet ve giai cap va dau tranh giai cap cua thai

ky qua dQ ttr chu nghia ~u ban lcn chu nghia xa h<?itrang dieu ki~n Dangcua giai cap cong nhan gianh duqc chfnh quyen Nhfrng hInh thuc vaphuong ti~n dau tranh tuy thu<?c vao quan h~ so sanh ll!c luqng giai captrang nu6c va quoc te Trong tac pham "Ban ve chuycn chfnh vo san",Lenin dii neu ra nam hlnh thuc m6i, co ban cua dau tranh giai cap cua

giai cap vo sim trang thai ky qua dQ khi giai cap vo san da gianh duqc

chfnh quyen: tran ap sl! khang cl! cua bQn boc lQt; nQi chien; "trung l~phoa" giai cap tieu tu san, d~c bi~t la nong dan, thiet l~p khoi licn minh congnong v6i dieu ki~n dam baa vai tra lanh d~o cua giai cap vo san; "Slr dl;lng"giai cap tu san, loi cuon cac chuycn gia tu san vao cong cu<?cxay dl!I1g xa

hQi moi; giao ul}.Ctinh than ky lu~t moi.

Trong thai ky qua dQ tu Chll nghia tl1 ban len chu nghia xii hQi a

mroc Nga sau cach mi;lng, Lenin chI ra tinh chat da phl1ang thuc va do d6

la tinh chat da giai cap D6 la kinh te nong dan kieu gia tWOng; san xuathang h6a nha (trong d6 bao g6m di;li da so nong dan ban Ilia ml); chunghia tI1ban tu nhan; chu nghia tI1ban nha nl1oc; chu nghia xii hQi TuangUng voi cac thanh philn kinh te co ban ay Ia nhGng Ivc 1l1qnggiai cap nhatdtnh: giai cap vo san, giai cap tieu tl1 san va giai cap tl1 san Voi mQt cocau kinh te nhl1 v~y a mQt nl10c tieu nong, thanh ph an tieu tl1 san chiem Uti

the thl cUQc dau tranh giai cap a day khong phai la giua Chll nghia tl1 bannha nl10c va chu nghia xii hQi, ma la "giai cap tilll tf( sdn c¢ng vai chu nghza tf( han tf( nhan cung nhau dcfu tranh chong fgi ca cllll nghza tu ban nha nuoc fan Ch~lnghza xii h¢i" (Lenin Toan t~p-T~p 43 Trang 249 )

Vi~c ap dl}.ng nhGng 10i;lihinh khac nhau cua chu nghia tu ban nhanl10c trong n~n kinh te Nga sau nam 1921 cho thay co sa khoa h9C va thvc

tien trong phan tich cua Lenin ve vai tro cua cac hinh thuc d6 trong vi~c

ti;lora co so kinh te cua nen di;li san xuat, ve lien minh va dau tranh giai

cap Chu nghia tu ban nha nuoc duoi hinh thuc to nhl1qng la "sT! tiep tLfc nla dau tranh giai cap dum m¢t hinh thue khae, ehu tuy¢t nhien khong phai fa sT! thay the' dd~l tranh giai eap bang hoa binh giai cap" (LeninToan t~p-T~p 43 Trang 270)

Ve m~t phuang phap lu~n, quan diem cua Marx cho rang co sa

khach quan cua st! phan chi a giai cap la quan h~ khac nhau doi voi tu 1i~usan xuat M~t khac, ngay trong thai di;licua mInh, Marx cung dii nhin thayvai tro quan tr9ng cua h~ tu tI10ng trong vi~c hinh thanh 9 thuc cua giaicap cong nhan Trong thai di;licua nuoc Nga sau cach m~mg, Lenin dii phattrien 9 tUOng d6 de nghien cUu van de giai cap khong chi trong sv phan

chia giai cap dVa tren so hiIu, ma can ph an tich nhung dau hi~ll khac bi~t

trong nQi bQ m6i giai cap

Xuat ph at tu co so kinh te khach quan de xac dinh giai cap, co cau

va m6i quan h~ giua cac giai cap, chinh sach lien minh va dl1ang 16i dautranh giai cap la van d~ phuang phap lu~n co ban cua chu nghia Marx duqcLenin phat trien trong thai ky qua dQ Chi ra d~c diem d6 cua co cau giaicap va xu huang bien d6i cua n6 trong thai ky qua dQ, Lenin d~c bi~t nhanmi;lnh den nhip dQ cua tien trinh bien d6i cua co cau xii hQi - giai cap (Baocao chinh tri cua Ban chap hanh trung uang dang cQng san (b) nga ngay 27thang Ba-Lenin Toan t~p-T~p 45 Trang 93)

C6 nhi~u quan diem 19 thuyet kh:ic nhau tiep c~n den cac van de xiihQi n6i chung va van de co cau xii hQi - giai cap n6i rieng giai thfch cho

sV bien d6i xii hQi ke tu khi cach mi;lng cong nghi~p den nay Tu cac 19

thuyet kinh dien dii phat trien thanh cac twang phai nhu 19 thuyet xung

dQt bat ngu6n K Marx, chuc nang lu~n cau truc bat ngu6n tu Durkheim,

va 19 thuyet hanh dQng xii hQi bat ngu6n Max Weber ma m6i 19 thuyet d6giai thich nhfrng chi~u ci;lnh nhat dinh cua st! bien d6i co cau xa hQi - giai