Tình hình nợ xấu và các giải pháp chủ yếu để xử lý nợ xấu trong hệ thống ngân hàng

NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAMTÌNH HÌNH NỢ XẤU VÀ CÁC GIẢI PHÁP CHỦ YẾU ĐỂ XỬ LÝ NỢ XẤU TRONG HỆ THỐNG NGÂN HÀNG Tài liệu phục vụ Hội nghị Báo cáo viên toàn quốc tháng 04/2015 1.. Tình hình

NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM

TÌNH HÌNH NỢ XẤU VÀ CÁC GIẢI PHÁP CHỦ YẾU ĐỂ XỬ LÝ NỢ XẤU

TRONG HỆ THỐNG NGÂN HÀNG

(Tài liệu phục vụ Hội nghị Báo cáo viên toàn quốc tháng 04/2015)

1 Tình hình nợ xấu và các giải pháp chủ yếu để đưa nợ xấu trong hệ thống ngân hàng về trạng thái an toàn (khoảng 3%)

Sau một thời gian dài tăng trưởng tín dụng nhanh, liên tục cùng với khả năng kiểm soát rủi ro còn nhiều hạn chế và những yếu tố bất lợi của nền kinh tế (tăng trưởng kinh tế chậm lại, lạm phát cao, thị trường bất động sản sụt giảm và đóng băng kéo dài, sản xuất kinh doanh gặp nhiều khó khăn, năng lực tài chính và khả năng trả nợ của khách hàng suy giảm…), làm nợ xấu của hệ thống ngân hàng bắt đầu lộ diện và tăng nhanh từ cuối năm 2011, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự

an toàn, hiệu quả hoạt động của các tổ chức tín dụng (TCTD), làm cho không ít TCTD lâm vào tình trạng khó khăn, thua lỗ, mất an toàn hoạt động

Bản chất của nợ xấu của hệ thống ngân hàng là những tài sản không sinh lời của nền kinh tế được tài trợ bởi các khoản tín dụng của hệ thống ngân hàng Do đó,

xử lý nợ xấu là yêu cầu cấp bách và nhiệm vụ chính trị quan trọng của ngành Ngân hàng, đồng thời cần có sự tham gia tích cực của cả hệ thống chính trị và xã hội nhằm khơi thông trở lại dòng vốn trong nền kinh tế đang bị đóng băng trong các khoản nợ xấu và lành mạnh hóa tài chính cho các TCTD

Xử lý nợ xấu là một nội dung quan trọng trong Đề án cơ cấu lại hệ thống các TCTD giai đoạn 2011-2015 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 254/QĐ-TTg ngày 01/3/2014 Để xử lý nhanh và căn bản nợ xấu trong các TCTD, NHNN đã phối hợp với các Bộ, ngành liên quan xây dựng, trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 843/QĐ-TTg ngày 31/5/2013 phê duyệt Đề án

xử lý nợ xấu của hệ thống các TCTD và Đề án thành lập Công ty quản lý tài sản của các TCTD Việt Nam (VAMC) sau khi đã được Bộ Chính trị, Chính phủ chấp thuận Kết quả bước đầu đạt được là hết sức tích cực, hạn chế gia tăng nợ xấu

1.1 Tình hình nợ xấu đến 31/12/2014

Theo báo cáo của các TCTD, đến cuối tháng 12/2014, tổng nợ xấu của toàn

hệ thống chiếm 3,25% tổng dư nợ1 Như vậy, nợ xấu tăng trong 6 tháng đầu năm

2014 và tăng mạnh trong tháng 6/2014 do tác động của việc thực hiện Thông tư số 02/2013/TT-NHNN ngày 21/01/2013 với những điều khoản chặt chẽ hơn về việc phân loại nợ và cũng trong dự báo của cơ quan quản lý Số dư nợ xấu của hệ thống ngân hàng đã giảm liên tiếp trong 6 tháng cuối năm 2014 Nợ xấu được phản ánh chính xác, minh bạch hơn Đồng thời, điều này cũng cho thấy chất lượng tín dụng đang có chiều hướng được cải thiện với những nỗ lực của từng TCTD nói riêng và

hệ thống ngân hàng cũng như nền kinh tế nói chung

Tỷ lệ nợ xấu trong năm 2014

1 Theo báo cáo của các TCTD đến cuối tháng 01/2015, tổng nợ xấu của toàn hệ thống chiếm tỷ lệ 3,49% so với tổng

dư nợ Tăng so với tỷ lệ 3,25% vào cuối năm 2014 Diễn biến này mang tính quy luật khi nợ xấu thường tăng vào các tháng đầu năm và việc các TCTD tích cực xử lý nợ xấu vào tháng cuối năm

Ghi chú: Tốc độ tăng của nợ xấu so với tháng trước liền kề (Nguồn: Theo số liệu báo cáo của các TCTD theo Thông tư 31)

- Về việc trích lập dự phòng rủi ro tín dụng: Các TCTD tiếp tục tích cực

trích lập dự phòng rủi ro theo quy định Dự phòng rủi ro tín dụng còn lại của hệ thống ngân hàng đến cuối tháng 12/2014 đạt 75,49 nghìn tỷ đồng, tăng 5,7 nghìn tỷ đồng (8,2%) so với cuối năm 20132

- Về kết quả xử lý nợ xấu: theo số liệu do các TCTD báo cáo, tổng các khoản

nợ xấu được xử lý trong năm 2014 đạt 143,5 nghìn tỷ đồng3 Nợ xấu được xử lý thông qua các hình thức chủ yếu: (i) Khách hàng trả nợ; (ii) Bán, phát mại tài sản đảm bảo để thu hồi nợ; (iii) Sử dụng dự phòng rủi ro; (iv) Bán nợ cho các tổ chức,

cá nhân, trong đó, chủ yếu là bán cho VAMC; (v) Một số hình thức khác

1.2 Giải pháp xử lý nợ xấu để đạt mục tiêu nợ xấu giảm về 3% năm 2015

Thực hiện Nghị quyết 77/2014/QH13 ngày 10/11/2014 của Quốc hội về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2015 và Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 03/1/2015 của Chính phủ về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu chỉ đạo điều hành thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm

2015, đưa tỷ lệ nợ xấu về mức dưới 3% so với tổng dư nợ là nhiệm vụ nặng nề, tuy nhiên, ngành Ngân hàng sẽ quyết tâm vượt qua khó khăn để đạt được mục tiêu này thông qua các biện pháp sau đây:

Thứ nhất, về phương thức xử lý nợ xấu chủ yếu là TCTD tự xử lý thông qua

xử lý tài sản bảo đảm, thu hồi nợ, sử dụng dự phòng rủi ro và bán nợ bằng trái phiếu đặc biệt của VAMC, đồng thời VAMC từng bước triển khai mua nợ theo giá thị trường theo Đề án được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt

Thứ hai, hoàn thiện khung pháp lý về mua, bán và xử lý nợ xấu, đặc biệt là

sửa đổi, bổ sung Thông tư số 19/2013/TT-NHNN phù hợp với Nghị định số 34/2015/NĐ-CP ngày 31/3/2015 của Chính phủ và yêu cầu của thực tiễn; phối hợp với các cơ quan chức năng tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về cơ chế, chính sách, quy định của pháp luật về xử lý nợ, tài sản bảo đảm, khuyến khích các nhà đầu tư

2 Dự phòng rủi ro tín dụng còn lại của hệ thống ngân hàng đến cuối tháng 01/2015 đạt 77,76 nghìn tỷ đồng, tăng 1,7

nghìn tỷ đồng (2,2%) so với tháng 12/2014

3 Tổng các khoản nợ xấu được xử lý trong tháng 01/2015 đạt 3,2 nghìn tỷ đồng, phần lớn là do khách hàng trả nợ (1,4 nghìn tỷ đồng) và sử dụng dự phòng rủi ro để xử lý nợ xấu (1,2 nghìn tỷ đồng)

tham gia mua, bán nợ xấu và tài sản bảo đảm Tăng cường phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng trong việc thu giữ, xử lý tài sản bảo đảm, xét xử, thi hành các vụ án liên quan đến vay vốn ngân hàng

Thứ ba, tăng cường công tác thanh tra, giám sát hoạt động tín dụng, chất

lượng tín dụng và xử lý nợ xấu, việc chấp hành các quy định của pháp luật về phân loại nợ, trích lập dự phòng rủi ro; phát hiện và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm pháp luật về hoạt động tín dụng Giám sát thường xuyên các TCTD trong việc triển khai kế hoạch xử lý nợ xấu năm 2015 đã được phê duyệt

Thứ tư, TCTD phải phân loại nợ và trích lập đầy đủ dự phòng rủi ro theo

quy định của pháp luật Kiên quyết xử lý bằng các biện pháp mạnh mẽ đối với những TCTD có tỷ lệ nợ xấu cao (trên 3%), đặc biệt các TCTD không tích cực, chủ động xử lý nợ xấu Kết quả phân loại nợ, trích lập dự phòng rủi ro và thực hiện

kế hoạch xử lý nợ xấu là cơ sở quan trọng để NHNN xem xét cấp phép mở rộng mạng lưới, quy mô hoạt động, kiểm soát tăng trưởng tín dụng Các TCTD phải rà soát, tiết giảm các chi phí hoạt động và tập trung mọi nguồn lực cho việc xử lý nợ xấu TCTD có nợ xấu lớn, chưa trích lập đủ dự phòng rủi ro theo quy định của pháp luật, hiệu quả kinh doanh thấp phải kiểm soát chặt chẽ chi phí quản lý, không tăng tiền lương, tiền thưởng, thù lao, đặc biệt là cán bộ lãnh đạo, quản lý; không tạm ứng, chia cổ tức, lợi nhuận cho cổ đông, thành viên góp vốn

Các TCTD tích cực triển khai đồng bộ, quyết liệt các giải pháp xử lý nợ xấu đồng thời tiếp tục có biện pháp hỗ trợ phù hợp cho khách hàng khắc phục khó khăn

và tiếp tục phát triển sản xuất kinh doanh

Thứ năm, tăng vốn điều lệ của VAMC lên mức 2.000 tỷ đồng VAMC tích

cực mua nợ xấu của các TCTD; tăng cường triển khai việc mua nợ xấu theo giá thị trường; phối hợp chặt chẽ với các TCTD trong việc thu hồi nợ, xử lý, bán nợ, tài sản bảo đảm và cơ cấu lại các khoản nợ đã mua; tăng cường năng lực đánh giá, định giá tài sản, tổ chức bán đấu giá nợ, tài sản bảo đảm của các khoản nợ đã mua

Với việc triển khai đồng bộ, quyết liệt các giải pháp nêu trên và sự hỗ trợ tích cực của các cơ quan, tổ chức có liên quan, NHNN tin tưởng mục tiêu đưa tỷ lệ

nợ xấu về mức dưới 3% đến cuối năm 2015 sẽ trở thành hiện thực

2 Những giải pháp để tiếp tục thực hiện chủ trương tái cơ cấu ngành ngân hàng

Tái cấu trúc nền kinh tế là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, trong

đó, cơ cấu lại hệ thống các TCTD là một trong những nội dung trọng tâm để cùng với tái cơ cấu đầu tư công, tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước góp phần chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế, nâng cao chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế Đề án “Cơ cấu lại hệ thống các TCTD giai đoạn 2011-2015” được

Bộ Chính trị, Chính phủ thông qua và Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 254/QĐ-NHNN ngày 01/3/2012 thể hiện quyết tâm của Đảng và Chính phủ trong việc lành mạnh hóa hệ thống các TCTD theo Kết luận số 10-KL/TW ngày 18/10/2011 của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành trung ương Khóa XI

Về mục tiêu, trong giai đoạn 2011-2015, Đề án cơ cấu lại hệ thống các TCTD không đặt vấn đề xử lý tất cả mọi vấn đề tồn tại, yếu kém và xây dựng được

một hệ thống ngân hàng tiên tiến, hoạt động theo chuẩn mực quốc tế mà chỉ tập

trung lành mạnh hóa tình trạng tài chính và củng cố năng lực hoạt động của các TCTD; cải thiện mức độ an toàn và hiệu quả hoạt động của các TCTD; nâng cao trật tự, kỷ cương và nguyên tắc thị trường trong hoạt động ngân hàng.

Nắm chắc thực trạng, nhận định đúng diễn biến của hệ thống ngân hàng, điều kiện tái cơ cấu, từ đó Đảng, Chính phủ đã xác định việc xử lý triệt để những tồn tại, yếu kém đã tích tụ từ nhiều năm của hệ thống ngân hàng và xây dựng hệ thống ngân hàng hiện đại là vấn đề phức tạp, lâu dài và phải tiến hành thường xuyên, liên tục Vì vậy, Đề án cơ cấu lại các TCTD giai đoạn 2011-2015 xác định

rõ kết quả cơ cấu lại đạt được trong giai đoạn 2011-2015 để hướng tới mục tiêu dài

hạn hơn: Đến năm 2020 phát triển được hệ thống các TCTD đa năng theo hướng

hiện đại, hoạt động an toàn, hiệu quả, vững chắc với cấu trúc đa dạng về sở hữu, quy mô, loại hình có khả năng cạnh tranh lớn hơn và dựa trên nền tảng công nghệ, quản trị ngân hàng tiên tiến, phù hợp với thông lệ, chuẩn mực quốc tế về hoạt động ngân hàng nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu về dịch vụ tài chính, ngân hàng của nền kinh tế.

Để đảm bảo vai trò là bước đệm chuyển giao sang giai đoạn tiếp theo của quá trình cơ cấu lại hệ thống các TCTD như nêu trên, trên cơ sở các kết quả đạt được trong năm 2014 và nhận diện được các khó khăn, thách thức phải đối mặt, trong năm 2015, toàn ngành Ngân hàng tiếp tục nỗ lực, triển khai quyết liệt, đồng

bộ, có hiệu quả các giải pháp cơ cấu lại phù hợp với lộ trình đặt ra tại Đề án 254, trọng tâm vào các vấn đề sau:

Thứ nhất, cơ cấu lại triệt để các TCTD yếu kém, kiên quyết áp dụng các

biện pháp mạnh bao gồm cả biện pháp can thiệp của Nhà nước (như mua cổ phần bắt buộc, chỉ định sáp nhập/hợp nhất bắt buộc, NHNN tiếp nhận hoặc chỉ định một NHTM Nhà nước tiếp nhận phần vốn thoái của DNNN tại TCTD và tham gia cơ cấu lại TCTD yếu kém ) để xử lý dứt điểm các TCTD yếu kém Đây được coi là các bước đi quan trọng, thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Chính phủ, NHNN trong việc loại bỏ các điểm yếu ra khỏi hệ thống

Thứ hai, tiếp tục đẩy mạnh cơ cấu lại toàn diện đối với tất cả các TCTD (bao

gồm cả các TCTD yếu kém), trọng tâm là cải thiện và nâng cao năng lực tài chính của TCTD thông qua tăng vốn điều lệ, áp dụng các biện pháp xử lý nợ xấu phù hợp với thực trạng, điều kiện của TCTD để đưa nợ xấu về mức khoảng 3% vào cuối năm 2015; cải thiện và nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy kiểm soát, kiểm toán nội bộ; từng bước cơ cấu lại hoạt động theo hướng an toàn, hiệu quả, giảm thiểu các hoạt động tiềm ẩn nhiều rủi ro

Thứ ba, đẩy mạnh sáp nhập, hợp nhất, mua lại giữa các TCTD theo nguyên

tắc tự nguyện, trong đó nâng cao vai trò chủ đạo của các NHTM Nhà nước thông qua việc các NHTM Nhà nước tham gia tích cực vào quá trình sáp nhập, hợp nhất, mua lại các TCTD khác; khuyến khích, tạo điều kiện cho các TCTD nước ngoài tham gia cơ cấu lại các TCTD Việt Nam kể cả việc mua lại các TCTD Việt Nam

Thứ tư, triển khai các giải pháp kiểm soát và xử lý vấn đề sở hữu chéo, cổ

đông lớn chi phối, vi phạm pháp luật về sở hữu vốn của TCTD; thực hiện các Phương án tiếp nhận, mua lại vốn đầu tư của các doanh nghiệp Nhà nước tại

TCTD theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Nghị quyết số 15/NQ-CP và Quyết định số 51/2014/QĐ-TTg gắn với thúc đẩy cơ cấu lại, sáp nhập, hợp nhất các TCTD

Thứ năm, đẩy mạnh cơ cấu lại Ngân hàng Hợp tác xã và các QTDND, kiên

quyết xử lý các QTDND yếu kém, tiềm ẩn nhiều rủi ro, bao gồm các giải pháp phá sản, rút giấy phép, thanh lý tài sản hoặc sáp nhập, hợp nhất, mua lại đối với các QTDND yếu kém, hoạt động thua lỗ kéo dài và không thể phục hồi hoạt động bình thường

Thứ sáu, tăng cường năng lực quản trị của hệ thống TCTD thông qua các cơ

chế mới về công bố, minh bạch thông tin, khuyến khích TCTD cổ phần niêm yết

cổ phiếu trên thị trường chứng khoán, tăng tính đại chúng của các TCTD cổ phần, triển khai các quy trình chính sách kinh doanh nội bộ lành mạnh, phát triển hệ thống quản trị rủi ro phù hợp với nguyên tắc, chuẩn mực quốc tế

Thứ bảy, tích cực nghiên cứu, xây dựng và điều chỉnh, hoàn thiện khung

pháp lý về tiền tệ, ngân hàng, trong đó tập trung hoàn thiện các quy định an toàn hoạt động ngân hàng và thanh tra, giám sát ngân hàng; các quy định liên quan đến quản trị rủi ro trong hoạt động ngân hàng phù hợp hơn với yêu cầu thực tiễn của Việt Nam và các thông lệ, chuẩn mực quốc tế