Tuy nhiên hiện nay vẫn còn nhiều giáo viên, phụ huynh chưa nhận thức rõ ràng về việc dạy kỹ năng sống cho trẻ. Trên thực tế có rất nhiều trẻ thiếu kỹ năng sống: Trẻ sống thụ động, không biết ứng phó trong những hoàn cảnh nguy cấp, không biết cách tự chăm sóc, tự bảo vệ bản thân trước nguy hiểm, luôn tìm kiếm sự giúp đỡ của người lớn….Trí nhớ của trẻ mầm non là trực quan hình tượng. Sở dĩ trẻ nhớ được là do trẻ đã được trải nghiệm, được nhìn thấy. Chính vì vậy, giáo viên nói riêng và người lớn nói chung luôn phải gương mẫu, dạy cho trẻ ở mọi lúc mọi nơi nhằm hình thành cho trẻ những kỹ năng sống ban đầu.
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
PHÒNG GD&ĐT HUYỆN NGA SƠN
===========*0*===========
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO TRẺ MẪU GIÁO 4 – 5 TUỔI Ở TRƯỜNG
MẦM NON NGA THÁI
Người thực hiện : Mai Thị Hằng Chức vụ : Giáo viên Đơn vị công tác : Trường Mầm non Nga Thái SKKN thuộc lĩnh vực: Chuyên môn
THANH HÓA, NĂM 2015
Trang 2A ĐẶT VẤN ĐỀ
Như chúng ta đã biết, giáo dục kỹ năng sống cho trẻ là việc làm rất quan trọng và cần thiêt, nó ảnh hưởng đến quá trình hình thành nhân cách cho trẻ từ lứa tuổi mầm non cho đến lứa tuổi học đường Vậy giáo dục kỹ năng sống là gì?
Theo (UNECO) “ Kỹ năng sống gắn với bốn trụ cột của giáo dục đó là: Học để
biết; học làm người; học để sống với người khác và học để làm” Theo tổ chức y
tế thế giới (WHO) “Kỹ năng sống là khả năng có hành vi thích ứng (Adaptive)
và tích cực (Positve) giúp cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước và các nhu cầu thách thức của cuộc sống hang ngày”, Với ý nghĩa và tầm quan trong đó Bộ
giáo dục và đào tạo đã ban hành chỉ thị số 40/ 2008/CT-BGDĐT ngày 22/7/2008
về việc phát động phong trào “Xây dựng trường học thân thiện-học sinh tích cực” trong đó có nội dung rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh Nhưng chính
thức được áp dụng và tổ chức thực hiện năm học 2010 – 2011 đây là năm đầu tiên ngành học mầm non chú trọng kỹ năng sống giáo dục dạy trẻ dưới nhiều hình thức đưa lồng ghép các hoạt động là cơ sở giúp trẻ phát triển toàn diện về thể chất, tình cảm trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành những kỹ năng sống tích cực trong trẻ
Cho đến nay, tuy đã được tổ chức thực hiện trong nhiều năm nhưng vấn
đề giáo dục kỹ năng sống cho trẻ hiện nay chưa được thực sự quan tâm, chưa thực sự đồng bộ, có không ít giáo viên chưa hiểu nhiều về nội dung phải dạy trẻ
ở lứa tuổi mầm non những kỹ năng sống cơ bản nào, chưa biết vận dụng từ những kế hoạch, định hướng chung để rèn luyện kỹ năng sống cho trẻ mầm non Mặt khác, với yêu cầu ứng dụng công nghệ thông tin, đổi mới hình thức phương pháp dạy học, giáo viên thường lãng quên các trò chơi dân gian, các hoạt động mang tính tập thể lành mạnh, thậm chí không có thời gian cho trẻ vui chơi
Chính vì vậy, là một giáo viên mầm non tôi thiết nghĩ, chúng ta cần thực hiện nghiêm túc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ ngay từ tuổi mầm non Bởi vì, ở lứa tuổi này trẻ đã hình thành những hành vi cá nhân, tính cách và nhân cách Việc làm quen với các môn học về kỹ năng sống như: Giao tiếp, thuyết trình, làm việc theo nhóm, giải quyết các vấn đề liên quan trong cuộc sống sẽ giúp trẻ tự tin, chủ động và biết xử lý mọi tình huống trong cuộc sống và điều quan trọng hơn
là khơi gợi những khả năng tư duy sáng tạo biết phát huy thế mạnh của mình Giáo dục trẻ tự tin khẳng định bản thân, rèn luyện kỹ năng ứng xử hợp lý với các tình huống trong cuộc sống, thói quen và kỹ năng làm việc, sinh hoạt theo nhóm, rèn luyện sức khỏe và ý thức bảo vệ sức khỏe, kỹ năng phòng, chống tai nạn giao thông, đuối nước và các tai nạn thương tích khác; Rèn luyện kỹ năng ứng xử văn hóa, chung sống hoà bình, phòng ngừa bạo lực và các tệ nạn xã hội Nếu chúng ta làm tốt việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ chính là giúp trẻ trở thành con người mới, năng động, sáng tạo trong thời kỳ xã hội chủ nghĩa
Nhận thức được tầm quan trong của việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ có
ý nghĩa hết sức quan trọng Vì vậy tôi đã mạnh dạn tìm ra những biện pháp,
nhằm nâng cao chất lượng “ Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi
Trang 3ở trường mầm non Nga Thái” Làm sáng kiến kinh nghiệm cho bản thân góp
phần hoàn thiện nhân cách trẻ
Đối với trẻ mầm non, là “Điểm khởi đầu” của quá trình hình thành nhân
cách con người thì việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ là quan trọng và rất cần thiết Bởi trẻ đang chập chững bước những bước đi đầu tiên vào đời, đang từng
bước “ Học làm người” Nếu các kỹ năng sớm được hình thành thì trẻ sẽ có
nhân cách phát triển toàn diện và bền vững Có nhiều công trình khoa học đã
chứng minh rằng: Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ từ lúc đầu đời là chìa khoá
thành công cho tương lai của mỗi đứa trẻ.
Tuy nhiên hiện nay vẫn còn nhiều giáo viên, phụ huynh chưa nhận thức rõ ràng về việc dạy kỹ năng sống cho trẻ Trên thực tế có rất nhiều trẻ thiếu kỹ năng sống: Trẻ sống thụ động, không biết ứng phó trong những hoàn cảnh nguy cấp, không biết cách tự chăm sóc, tự bảo vệ bản thân trước nguy hiểm, luôn tìm kiếm sự giúp đỡ của người lớn…
Trí nhớ của trẻ mầm non là trực quan hình tượng Sở dĩ trẻ nhớ được là
do trẻ đã được trải nghiệm, được nhìn thấy Chính vì vậy, giáo viên nói riêng và người lớn nói chung luôn phải gương mẫu, dạy cho trẻ ở mọi lúc mọi nơi nhằm hình thành cho trẻ những kỹ năng sống ban đầu
II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ:
Như chúng ta đã biết, giáo dục kỹ năng sống đang là nhu cầu cấp thiết đối với thế hệ trẻ và đối với trẻ mầm non Giáo dục kỹ năng sống nhằm tăng sức đề kháng, tăng năng lực cho trẻ hôm nay và vững bước trong tương lai Ở mỗi lứa tuổi, mỗi thời kỳ, trẻ có những đặc điểm tăng trưởng và phát triển khác biệt mang tính chất phức tạp riêng của nó Quá trình tổ chức các hoạt động giáo dục
kỹ năng sống cho trẻ ở lớp tôi gặp những thuận lợi và khó khăn sau:
1 Thuận lợi:
- Được sự quan tâm của Ban giám hiệu nhà trường luôn chỉ đạo sát sao với công tác chuyên môn Luôn có sự đầu tư và bồi dưỡng về chuyên môn, tạo mọi điều kiện tốt nhất về cơ sở vật chất, các phương tiện dạy học hiện đại
- Trẻ ngoan ngoãn, ham học hỏi và thích khám phá tìm hiểu thế giới xung quanh trẻ
- Phụ huynh quan tâm đến công tác chăm sóc, nuôi dưỡng giáo dục trẻ
2 Khó khăn:
Bản thân là giáo viên trẻ, vốn sống cũng như kinh nghiệm giáo dục trẻ chưa nhiều nên việc chăm sóc giáo dục trẻ cũng như dạy kỹ năng sống cho trẻ cong hạn chế
Trang 4Phần lớn trẻ lớp tôi không qua nhà trẻ, mẫu giáo bé mà và thẳng lớp 4 tuổi Chính vì vậy, trẻ còn rụt rè, nhút nhát kỹ năng bảo vệ bản thân chưa có, chưa tự tin khi tiếp xúc với mọi người, kỹ năng chia sẻ hợp tác còn hạn chế…
Là địa phương thuần nông nên đa số các bậc phụ huynh không có điều kiện để quan tâm đến trẻ Nhiều phụ huynh còn cho rằng trẻ con biết gì, làm được gì mà dạy kỹ năng sống Chính vì vậy, việc phối hợp với các bậc phụ huynh trong việc dạy kỹ năng sống cho trẻ tôi gặp không ít khó khăn
Đồ dùng đồ chơi, trang thiết bị, đồ dùng phục vụ hoạt động đã có sự đầu
tư nhưng chưa đa dạng Vì vậy chưa thu hút được hứng thú của trẻ vào các hoạt động
3 Kết quả của thực trạng:
Với thực trạng trên, qua việc khảo sát các kỹ năng sống đầu năm trên trẻ
tại lớp mẫu giáo nhỡ 4 – 5 tuổi cho kết quả như sau ( Tháng 9 năm 2014 )
STT
Lĩnh vực khảo sát
Tổng số trẻ trong lớp
Kết quả
Số lượng Tỉ lệ % lượng Số Tỉ lệ %
1 Kỹ năng giao tiếp lịch sự lễ phép 32 12 39 20 61
2 Kỹ năng phục vụ chăm sóc bản thân 32 10 31 22 69
3 Kỹ năng tuân thủ quy tắc xã hội 32 9 28 23 72
III GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN:
Khi xây dựng một toà nhà cao tầng thì việc xử lý nền móng là hết sức quan trọng Mà nền móng ngôi nhà lại là phần nằm sâu trong lòng đất, người ta chỉ nhìn thấy những tầng cao ở trên Chỉ có người xây dựng, người có chuyên môn mới thấy rõ tầm quan trọng, giá trị đích thực của nền móng đó Bậc học mầm non cũng được coi như nền móng của ngôi nhà nhân cách trẻ Ngôi nhà nhân cách ấy sẽ không phát triển bền vững nếu không được giáo dục kỹ năng sống Do vậy tôi thấy cần phải có một số giải pháp thích hợp để nâng cao hiệu quả dạy kỹ năng sống cho trẻ như sau:
1 Rèn luyện kỹ năng sống cho trẻ một cách thường xuyên, liên tục.
Tổ chức các hoạt động cho trẻ luyện tập thường xuyên đóng vai trò chủ đạo trong việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ Ở lứa tuổi mẫu giáo nhỡ, khả năng tập trung chú ý và ghi nhớ có chủ định còn chưa tốt Trẻ nhanh nhớ nhưng cũng nhanh quên Nếu các kỹ năng chúng ta dạy trẻ không được củng cố bằng cách luyện tập thường xuyên thì chúng sẽ dần mất đi Ngược lại nếu ta có kế hoạch cho trẻ luyện tập thường xuyên thì các kỹ năng đó sẽ thành kỹ xảo, phát triển
Trang 5bền vững và không bị lãng quên Việc tổ chức cho trẻ luyện tập phải có, được tiến hành một cách thường xuyên và không ngừng sáng tạo, có như vậy mới gây được hứng thú cho trẻ.
Ví dụ: - Hàng tuần vào sáng thứ 2: Tôi thường tổ chức hoạt động trò
chuyện cùng trẻ khoảng 15 phút với tên mục là “Chuyện của bé” nhằm phát
triển kỹ năng giao tiếp cho trẻ Qua hoạt động này trẻ biết tự giới thiệu mình, biết lắng nghe, biết dùng ngôn ngữ của mình để kể về những chuyện trong 2 ngày nghỉ ở nhà của bé Trao đổi cùng cô về chủ đề đang học Cuối chương trình cho trẻ nhận xét câu chuyện nào hay nhất sẽ được nhận phần thưởng của cô.( Phần thưởng có thể là một bông hoa cài, một bức tranh vẽ ngôi nhà hay một hạt giống cây nảy mầm….Các phần thưởng được thay đổi theo từng chủ đề )
Hay để rèn kỹ năng giao tiếp cho trẻ, trong giờ hoạt động chiều của mỗi ngày, sau khi cho trẻ ôn bài cũ hoặc làm quen với bài mới, tôi luôn dành thời gian khoảng 15 phút để tổ chức cho trẻ luyện tập thực hành các kỹ năng dưới dạng trò chơi Cụ thể:
- Chiều thứ 2: Tôi thường tổ chức cho trẻ thực hành các kỹ năng chăm
sóc bản thân như rửa tay bằng xà phòng, mặc quần áo, cho đồ vào ba lô….Mỗi hoạt động tôi chọn một trò chơi khác nhau
Ví dụ: Khi dạy trẻ cách mặc áo, tôi cho trẻ chơi trò chơi “Ai nhanh hơn,
khéo hơn”, cách chơi như sau: Cho 2 trẻ lên thi mặc áo, đầu tiên tôi gợi mở,
giới thiệu với trẻ các thao tác mặc áo sau đó tổ chức cho trẻ chơi Cả lớp đếm ngược cùng cô từ 10 đến 1, khi nghe hết giờ phải dừng tay, cô và các bé kiểm tra kết quả và tặng quà Việc xác định nội dung cho trẻ thực hành, tôi dựa trên nguyên tắc cho trẻ làm quen từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp Chẳng hạn, cũng dạy trẻ cách mặc áo nhưng tuần đầu tôi dạy trẻ cách mặc áo có khuy bấm, tuần tiếp theo tôi dạy trẻ cách mặc áo có khuy cài và những tuần sau là áo
có khoá kéo Lúc đầu trẻ thực hiện rất vụng về lúng túng nhưng do luyện tập thường xuyên và có kế hoạch nên các thao tác của trẻ dần chính xác hơn với cách tổ chức có hệ thống và linh hoạt như vậy trẻ lớp tôi đã có kỹ năng chăm sóc bản thân tương đối tốt
- Vào chiều thứ 3: Tôi tổ chức cho trẻ xem băng đĩa hoặc tranh ảnh có
kèm những câu chuyện về các hành vi ứng xử đúng sai giữa con người với con người, giữa con người với môi trường xung quanh trong chủ đề Qua đó giáo dục trẻ kỹ năng ứng xử phù hợp với xung quanh
Ví dụ: Cho trẻ xem đoạn Videoclip có nội dung câu chuyện “ Thỏ ngoan” Trẻ xem xong tôi trò chuyện cùng trẻ:
+ Thỏ Ngoan vòng tay để làm gì ? ( Chào cô); Thỏ Ngoan chia gì cho bạn? ( Chia đồ chơi); Thấy bạn khóc Thỏ Ngoan làm gì? ( Hỏi thăm bạn) ; Chiều đi học về Thỏ Ngoan chào ai? ( Chào ông, chào bà); Con thấy bạn Thỏ Ngoan như thế nào? ( Rất ngoan và lễ phép); Nào cùng làm Thỏ Ngoan đi học, gặp cô giáo Thỏ làm gì? ( Chào cô) Vòng tay chào cô nào ? ( Vòng tay chào cô: cháu chào cô ạ!); Đi học về gặp ông ( Vòng tay chào ông Cháu chào ông ạ!);
Trang 6Gặp bà ( Vòng tay chào bà Cháu chào bà ạ!); Gặp bác hàng xóm ( Cháu chào bác ạ!).
Mỗi một tình huống, mỗi một câu chuyện tôi dựa vào nội dung để giáo dục trẻ cách ứng xử phù hợp Qua việc thảo luận các tình huống như vậy trẻ luôn có ý thức ứng xử phù hợp với con người và môi trường xung quanh
- Chiều thứ 4: Tôi tổ chức các hoạt động nhằm dạy trẻ kỹ năng tuân thủ
quy tắc xã hội
Ví dụ: Dạy trẻ biết xếp ghế đúng nơi quy định như xếp nhẹ nhàng, không
gây ồn, khi xếp ghế ngồi học phải xếp thẳng hàng theo đúng tổ của mình, khi ngồi ăn ghế phải xếp sát bàn, khi ra về phải xếp ghế vào góc lớp Hoặc khi xếp dép phải xếp kẹp đôi, tổ cờ xanh xếp ngăn trên của giá dép, tổ cờ đỏ xếp ngăn giữa, tổ cờ vàng xếp ngăn dưới… Nhờ được tham gia và nhắc nhở thường xuyên nên ý thức của trẻ trong việc chấp hành các quy tắc cô đưa ra rất tốt
- Chiều thứ 5: Tôi tổ chức cho trẻ sắp xếp lại đồ dùng đồ chơi ở các góc
nhằm phát triền kỹ năng hợp tác và rèn thói quen sống gọn gàng ngăn nắp Những tuần đầu, tôi cho trẻ quan sát cô và nghe cô giải thích vì sao phải làm như vậy? Cách sắp xếp như thế nào cho đẹp? Những tuần tiếp theo tôi chia tổ, yêu cầu mỗi tổ tự xếp mỗi góc chơi, thi xem đội nào xếp đúng, xếp đẹp và nhanh nhất
( Hình ảnh: Trẻ chơi xong biết cất đồ chơi vào nơi quy định )
Trẻ đã có thói quen trước khi nói biết thưa cô, chào bạn và đặc biệt rất
mạnh dạn tự tin khi kể “chuyện của mình” cho bạn nghe
Như vậy, với biện pháp này, các kỹ năng sống của trẻ luôn được củng cố
và hoàn thiện một cách chính xác
2 Tạo môi trường giáo dục dạy trẻ kỹ năng sống
Để giáo dục kỹ năng sống cho trẻ đạt hiệu quả tốt thì việc tạo cơ hội cho trẻ được cảm nhận tiếp xúc với môi trường xung quanh, các hiện tượng sự vật là rất cần thiết vì vậy xây dựng môi trường dạy kỹ năng sống cho trẻ là rất cần thiết
là điều tôi luôn chú trọng
Ngay đầu năm học, tôi đã vận động phụ huynh và trẻ cùng tham gia làm
đồ dùng, đồ chơi, trang trí lớp nhằm giúp trẻ lĩnh hội, khám phá, tìm tòi và phục
Trang 7vụ cho quá trình học tập của trẻ Chẳng hạn tôi vận động phụ huynh cùng tìm kiếm, sưu tầm sách báo cũ, tranh ảnh các loại để xây dựng góc thư viện Bên cạch đó, trong lớp tôi luôn tận dụng diện tích phòng học xây dựng góc thư viện, góc kể chuyện cùng bé yêu chú ý bố trí, sắp xếp các học cụ đội hình để tạo môi trường học tập thoải mái cho trẻ Tạo cho trẻ có kỹ năng sống ngăn nắp gọn gàng.
Những hình ảnh tôi luôn trang trí ở những nơi thuận tiện cho phụ huynh dễ đọc như các bức tường, Góc tuyên truyền với phụ huynh; Bên ngoài nhóm lớp là
các khẩu hiệu nhắc nhở giáo viên, người lớn phải gương mẫu như: “Yêu thương,
tôn trọng trẻ, giữ lời hứa với trẻ”; “Mỗi cô giáo là tấm gương sáng về đạo đức,
tự học, tự sáng tạo” bằng chính hình ảnh của cô và trẻ, đặc biệt chú ý đưa hình
ảnh đẹp của các trẻ có những hành vi tốt, văn minh để từ đó giúp trẻ tự điều chỉnh hành vi, giúp trẻ thể hiện bản thân và luôn biết giữ gìn, học tập là điều kiện để khen ngợi sự cố gắng của trẻ
Hay để trẻ có kỹ năng, thói quen tốt trong giữ gìn vệ sinh cá nhân cho trẻ
tôi đã xây dựng góc thao tác vệ sinh với tên gọi “ Bảo vệ nụ cười bé yêu” trong
đó sắp xếp các đồ dùng vệ sinh cá nhân để trẻ dễ thấy, dễ lấy khi làm vệ sinh cá nhân cho mình
( Hình ảnh: Xây dựng góc vệ sinh cá nhân, góc kể chuyện cùng bé yêu )
- Nhằm tạo môi trường giúp giáo viên và các bậc cha mẹ tăng cường đọc sách cho con trẻ nhà trường có trang bị đặt mua đóng các giá sách và đầu tư các loại sách thư viện - Nhất là các loại truyện tranh - tại khu vực trước sảnh đón trả trẻ nơi dễ tập trung chú ý, trang trí đẹp với nhiều tên gọi khác nhau theo chủ đề :
“Thư viện trừơng mầm non”; “ Tủ sách gia đình của bé”; “ Muốn cho bé khoẻ,
bé ngoan” “Đọc sách cùng Bé” … Khuyến khích giáo viên, các bậc cha mẹ
tăng cường đọc sách cho trẻ nghe Đặc biệt khuyến khích trẻ xem tranh truyện
có các hành vi đẹp để trẻ thảo luận về hành vi trong mỗi bức tranh, để duy trì, bổ sung nhu cầu đọc sách của trẻ, giáo viên các nhóm lớp cũng đã vận động phụ huynh thường xuyên tặng sách cho lớp để trang bị thêm góc thư viện
* Kết quả:
Kẻ vẽ, trang trí được 2 khẩu hiệu tuyên truyền về nội dung giáo dục kỹ năng sống cho trẻ Trang bị được 2 bảng thông tin tuyên truyền đặt ở vị trí thuận
Trang 8tiện để Phụ huynh quan sát Trang bị cho lớp 1 tủ sách và 15 cuốn tài liệu, truyện tranh có nội dung giáo dục kỹ năng sống cho trẻ
3 Xác định các nội dung để dạy trẻ kỹ năng sống:
- Trước khi bước vào năm học 2014 – 2015, tôi cùng tổ trưởng chuyên môn xác định được rằng: Giáo viên cần tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm khuyến khích sự chuyên cần, tích cực của trẻ, giáo viên cần phải biết khai thác phát huy năng khiếu, tiềm năng sáng tạo ở mỗi trẻ Và mỗi đứa trẻ là một nhân vật đặc biệt, phải giáo dục trẻ như thế nào để trẻ cảm thấy thoải mái trong mọi tình huống của cuộc sống Vì vậy, để giáo dục kỹ năng sống cho trẻ đạt hiệu quả, tôi đã tham gia lớp bồi dưỡng cho giáo viên vè kỹ năng sống cho trẻ do nhà trường tổ chức Qua đó biết xác định những kỹ năng sống cơ bản cần dạy trẻ ở lứa tuổi mầm non:
+ Kỹ năng giao tiếp: Giáo viên cần dạy trẻ biết thể hiện bản thân và diễn
đạt ý tưởng của mình cho người khác hiểu, trẻ cần cảm nhận được vị trí, kiến thức của mình trong thế giới xung quanh Đây là một kỹ năng cơ bản và khá quan trọng đối với trẻ Nó có vị trí quan trọng hơn so với tất cả các kỹ năng khác như đọc, viết, làm toán và nghiên cứu khoa học Nếu trẻ cảm thấy thoải mái khi nói về một ý tưởng hay chính kiến nào đó, trẻ sẽ trở nên dễ dàng học và sẽ sẵn sàng tiếp nhận những suy nghĩ mới Đây chính là yếu tố cần thiết để giúp trẻ sẵn sàng học mọi thứ
Ví dụ: Thông qua chủ đề “ Bản thân”- “ Gia đình” Dạy trẻ biết giới
thiệu về bản thân và gia đình mình trước cô giáo và các bạn, biết mình đang học
ở lớp, trường nào và địa chỉ nhà mình ở đâu? Biết cách ứng xử với mọi người xung quanh Học cách lắng nghe mọi người và đối đáp
+ Kỹ năng sống tự tin : Một trong những kỹ năng đầu tiên mà giáo viên
cần chú tâm là phát triển sự tự tin, lòng tự trọng của trẻ Nghĩa là giúp trẻ cảm nhận được mình là ai, cả về cá nhân cũng như trong mối quan hệ với những người khác Kỹ năng sống này giúp trẻ luôn cảm thấy tự tin trong mọi tình huống ở mọi nơi
Ví dụ: Trong các hoạt động học để giáo dục trẻ kỹ năng sống tự tin
Trong khi đàm thoại với trẻ: Tôi yêu cầu trẻ trả lời câu hỏi của tôi phải rõ ràng mạch lạc, không nói ngọng, nói lắp không quay ngang, quay ngửa mà nhìn vào
cô giáo để trả lời… tự tin phát biểu trước đám đông khi trả lời câu hỏi, tự tin đọc thơ kể chuyện, tự tin biểu diễn văn nghệ mà không xấu hổ…
+ Kỹ năng sống hợp tác: Bằng các trò chơi, câu chuyện, bài hát tôi dạy
trẻ học cách cùng làm việc với bạn, đây là một công việc không nhỏ đối với trẻ lứa tuổi này Khả năng hợp tác sẽ giúp trẻ biết cảm thông và cùng làm việc với các bạn
Ví dụ: Thông qua hoạt động học tôi giúp trẻ có được những mối liên kết
mật thiết với những bạn khác trong lớp, trẻ biết chia sẻ chăm sóc, biết lắng nghe trình bày và diễn đạt được ý của mình khi vào trong các nhóm trẻ khác nhau, giúp trẻ luôn cảm thấy tự tin khi tiếp nhận các thử thách mới Điều này liên
Trang 9quan tới việc đứa trẻ có cảm thấy thoải mái, tự tin hay không đối với các bạn xung quanh, cũng như việc mọi người xung quanh chấp nhận đứa trẻ đó như thế nào? Cần chuẩn bị cho trẻ sự tự tin, thoải mái trong mọi trường hợp nhất là trong việc ăn uống để trẻ không phải xấu hổ với những hành vi không đẹp của trẻ với bạn bè và những người xung quanh Thường xuyên liên hệ với phụ huynh
để kịp thời nắm tình hình của trẻ, trao đổi với phụ huynh những nội dung và biện pháp chăm sóc và giáo dục trẻ tại nhà, bàn bạc cách giải quyết những khó khăn gặp phải
+ Kỹ năng thích tò mò, ham học hỏi: Đây là một trong những kỹ năng
quan trọng nhất cần có ở trẻ vào giai đoạn này là sự khát khao được học Giáo viên cần sử dụng nhiều tư liệu và ý tưởng khác nhau để khêu gợi tính tò mò tự nhiên của trẻ Nhiều nghiên cứu cho thấy rằng, các câu chuyện hoặc các hoạt động và tư liệu mang tính chất khác lạ thường khêu gợi trí não nhiều hơn là những thứ có thể đoán trước được
Ví dụ: Khi kể chuyện “Tích Chu”, cô giáo đặt ra những câu hỏi gợi mở
như: Nếu con là bạn Tích Chu khi bà bị ốm, con sẽ làm gì? Gợi mở để trẻ có thể sáng tạo ra cốt chuyện có hậu hơn như khi bà bị ốm Tích Chu biết cách chăm sóc bà…
Hoặc khi dạy trẻ khi dạy trẻ quan sát “ Sự phát triển của cây” Cây lớn
được là nhờ đâu? Các con phải làm gì để cây mau lớn… Qua đó trẻ biết được quá trình phát triển của cây cũng như đặc điểm sống của chúng và cần có sự chăm sóc của con người để cây nhanh lớn
+ Ngoài ra tôi còn xác định nội dung dạy trẻ biết nghi thức văn hóa trong
ăn uống qua đó dạy trẻ kỹ năng lao động tự phục vụ, rèn tính tự lập:
Ví dụ: Biết tự rửa tay sạch sẽ trước khi ăn, chỉ ăn uống tại bàn ăn, biết
cách sử dụng những đồ dùng, vật dụng trong ăn uống một cách đúng đắn, ăn uống gọn gàng, không rơi vãi, nhai nhỏ nhẹ không gây tiếng ồn, ngậm miệng khi nhai thức ăn, biết mời trước khi ăn, cảm ơn sau khi được giúp đỡ, biết tự dọn, cất đúng chỗ bát, chén, thìa … hoặc biết giúp người lớn dọn dẹp, ngồi ngay ngắn, ăn hết suất Không làm ảnh hưởng đến người xung quanh
Ví dụ: Dạy cho trẻ về tinh thần trách nhiệm có thể là một nhiệm vụ không
dễ dàng, bằng cách đưa ra công việc cụ thể của trẻ, chẳng hạn như dọn dẹp chỗ chơi hay phòng ngủ, hoặc là giúp đỡ cô giáo kê bàn ăn…
Cách giáo dục chính vẫn là việc Cô giáo làm gương cho trẻ Cô giáo chỉ cho trẻ làm thế nào để biết những điều cần làm trong cuộc sống
Ví dụ: Để tiết kiệm nước: Dạy bé mở nước vừa đủ dùng và tắt nước sau
khi dùng xong, tận dụng nước rửa mặt rửa tay để tưới cho cây
Để tiết kiệm năng lượng: Dạy bé tắt điện, tắt ty, tắt quạt, máy tính khi ra
khỏi phòng và nếu không thật cần thiết thì không bật điện vào ban ngày, dạy trẻ biết sử dụng năng lượng tự nhiên: năng lượng gió, năng lượng mặt trời
Để trẻ có thói quen tốt trong ăn uống: Dạy trẻ biết ăn chín, uống sôi, biết
rửa tay trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, biết mời mọi người trước khi ăn, biết che miệng khi ho hoặc hắt hơi Giáo dục trẻ biết một số ích lợi từ thức ăn, cách
Trang 10chọn rau trái tươi theo mùa để ăn thay cho các loại quà bánh Cô giáo chỉ cho trẻ
thấy có thể dùng "thức ăn" để nuôi "thức ăn" thế nào, chẳng hạn như dùng bã trà hay bã cà phê để bón cây Hãy cho trẻ thấy rằng nhiều loại "thức ăn thừa"
không phải là rác mà còn có thể thành dinh dưỡng cho đất nữa
Để trẻ có thói quen vệ sinh cá nhân tốt: Dạy trẻ biết đánh răng, rửa mặt,
biết dữ gìn đầu tóc gọn gàng, biết đi vệ sinh đúng nơi quy định, biết sử dụng và cất đồ dùng, đồ chơi đúng nơi quy định…
Để trẻ có thói quen phòng tránh một số nguy cơ không an toàn: Dạy trẻ
biết phòng tránh không chơi những vật sắc nhọn, không chơi gần cầu ao, bến sông, không đi theo người lạ, không cắm ổ điện khi đi chân đất
Hay để trẻ có thói quen bảo vệ môi trường: Dạy trẻ giúp bố mẹ, cô giáo
một tay trong việc tái chế báo, tạp chí và thư rác Hay đơn giản ăn kẹo bánh xong phải bỏ vỏ vào thùng rác, nhặt lá cây hộ cô giáo cho sạch sân trường
Việc xác định nội dung giáo dục kỹ năng sống cho trẻ là rất cần thiết từ
đó giúp giáo viên chủ động, linh hoạt trong việc lồng ghép, tích hợp tổ chức các hoạt động cho trẻ
* Kết quả: Bản thân đã xác định các nội dung giáo dục trẻ kỹ năng sống
4 Giáo dục kỹ năng sống thông qua các hoạt động trong ngày của trẻ
ở trường mầm non.
4.1 Giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động học.
Kỹ năng sống trong họat động học có ý nghĩa hết sức quan trọng Nó được thể hiện trên trẻ thông qua các giờ hoạt động như: Văn học, KPKH, âm nhạc, tạo hình…
+ Ở hoạt động làm quen với tác phẩm văn học: Xuất phát từ đặc điểm
tâm lý của trẻ mầm non là rất thích nghe kể chuyện Nội dung các câu chuyện thường để lại cho trẻ ấn tượng khó phai mờ Chính vì vậy tôi đã sáng tác một số câu chuyện lồng vào đó các tình huống để giáo dục trẻ Giúp trẻ tiếp nhận một cách hứng thú, tự nguyện
Có những tình huống bất trắc xảy ra không chỉ với trẻ mà đôi khi còn xảy
ra với cả người lớn đó chính là nội dung câu chuyện: “ Chiếc ổ khóa”
“ Hôm nay chủ nhật, mẹ đưa Đức Anh đến nhà bác Hoa làm cùng cơ quan mẹ chơi Nhà bác Hoa thích thật, có cả sân chơi và một khu vườn nhỏ trước sân nhà nữa Khi mẹ và bác Hoa nói chuyện Đức Anh xin phép mẹ ra sân chơi Ra đến sân Đức Anh mải mê ngắm những chú chim sâu đang vừa chuyền cành vừa kêu lích tích như đang trò chuyện Ngắm chán, Đức Anh chạy đi nhặt những chiếc lá rụng để xếp các hình mà cô đã dậy ở lớp như: Xếp hình ông mặt trời, bông hoa, chiếc thuyền…
Đang chơi, Đức Anh nghe tiếng bác Hoa gọi to: “ Đức Anh ơi , vào ăn bánh đi cháu” Lan Anh chạy vội vào nhìn đĩa bánh một cách thích thú Mẹ nhắc:
Trang 11Con vào rửa tay đi rồi hãy ăn nh锓 Vâng ạ”“ Đức Anh chạy vội vào nhà vệ sinh để rửa tay, xong khi quay ra sờ đến nắm chốt cửa cậu ngạc nhiên
“Ôi, sao không giống ở nhà mình”.
Cu cậu thích thú đóng cửa, xoay vặn chốt với vẻ tò mò.
Tiếng khóa kêu: “tách, tách” làm cu cậu càng thích thú
Bỗng có tiếng mẹ gọi: Đức Anh, con xong chưa nào?
“ Vâng ạ, con ran ngay đây” Đức Anh xoay nắm để mở cửa giống như ở nhà mình mà không tài nào mở được, cậu loay hoay xoay di xoay lại mà không được, cu cậu sợ quá khóc òa lên Mẹ và bác Hoa vội vàng chạy lại hướng dẫn Đức Anh cách mở khóa nhưng cu cậu càng khóc to hơn Cuối cùng bác Hoa phải thuê thợ cắt kính để có thể thò tay vào mở khóa cửa.
Cửa vừa mở Đức Anh ào ra ôm chầm lấy mẹ khóc nức nở “mẹ ơi, con sợ quá”
Đợi Đức Anh bình tĩnh, mẹ mới ôn tồn giải thích và nhắc nhở: “Lần sau
đi đâu con không được nghịch khóa như thế nữa nhé, khóa mỗi nhà có các cách
sử dụng khác nhau Nếu hôm nay, mẹ và bác Hoa không biết thì sẽ nguy hiểm thế nào Mà con xem bây giờ bác Hoa phải sửa lại cửa rồi.
Đức Anh ân hận cúi đầu: “Vâng ạ, con xin lỗi bác, con xin lỗi mẹ’
Bác Hoa tươi cười bảo: Thôi không sao đâu, cháu biết lỗi vậy là được rồi lần sau cháu nhớ nhé! Từ đó Đức Anh luôn nhớ lời mẹ dặn.
Với câu chuyện này tôi giáo dục trẻ: Không vào nhà vệ sinh một mình và chốt khóa cửa, không tự ý xả nước ở vòi vì dễ xảy ra bỏng khi sử dụng bình nóng lạnh
Hay với câu chuyện: “ Gấu con bị đau răng” Thông qua câu chuyện nhằm
giáo dục trẻ phải biết giữ gìn vệ sinh răng miệng không được cho tay bẩn dụi vào mũi, mắt, kẻo làm mắt đau Đồng thời giáo dục trẻ biết đánh răng, rửa mặt, rửa tay chân khi đi vệ sinh và khi bẩn Để giữ gìn sức khỏe tránh lây nhiễm các bệnh về đường hô hấp, đau mắt, tay chân miệng
- Qua hoạt động KPKH: Hoạt động “ Trò chuyện một số bộ phận trên
cơ thể” Chủ đề “ Bản thân” Để rèn luyện kỹ năng chăm sóc bản thân Sau khi
tìm hiểu về các bộ phận cuả cơ thể tôi đã khéo léo hỏi trẻ: Để có một cơ thể khỏe mạnh phát triển cân dối hài hòa thì các con phải làm gì? Khi trẻ trả lời xong tôi nhận xét chung để có một cơ thể khỏe mạnh ngoài việc phải tập luyện thể dục thể thao, ăn uống hợp lý các con phải biết dữ gìn vệ sinh sạch sẽ như: Biết rửa tay bằng xà phòng trước khi ngủ dây và sau khi ăn xong, biết đánh răng, rửa mặt, biết mặc quần áo phù hợp với thời tiết Để củng cố kiến thức
cũng như các kỹ năng chăm sóc bản thân tôi tổ chức cho trẻ chơi trò chơi “ Hãy giúp tôi chọn đồ dùng” Để chơi được trò chơi này yêu cầu trẻ phải chọn đúng
đồ dùng cho từng bộ phận của cơ thể của bạn trai, bạn gái
Ví dụ: Cô chuẩn bị một số đồ dùng như: mũ, kính, bàn chải đánh răng,
khăn mặt, cốc uống nước, quần áo, váy, dép Hình ảnh bạn trai, bạn gái sau đó chia lớp thành 2 đội yêu cầu mỗi đội phải chọn đồ dùng phù hợp cho mỗi bức tranh ( sau đó hỏi trẻ vì sao phải chọn những đồ dùng đó, nó có tác dụng gì?) Từ