Luận văn “Thông tin đối ngoại về văn hóa trên báo chí” (qua nghiên cứu, khảo sát báo Vietnam news, Báo ảnh Việt Nam và báo Thế giới&Việt Nam)

1.Tính cấp thiết của đề tàiTừ khi thực hiện chính sách “Đổi mới” về đường lối phát triển đất nước trên con đường đi lên Chủ nghĩa xã hội tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam (1986), nước ta với những cố gắng không ngừng trên tất cả các mặt trận từ chính trị, kinh tế, văn hóa – xã hội, an ninh quốc phòng đã ngày càng khẳng định tiếng nói và vị thế của mình trên trường quốc tế. Bước sang những năm đầu tiên của thế kỷ XXI, Việt Nam đang chứng tỏ rõ ràng hơn cho cộng đồng thế giới thấy một Việt Nam mạnh mẽ vững bước hội nhập vào cộng đồng thế giới với tinh thần “là bạn, là đối tác tin cậy” của tất cả các nước trong khu vực và trên thế giới. Chúng ta đã trở thành thành viên thứ 150 của tổ chức thương mại thế giới (WTO) vào năm 2006, là Ủy viên không thường trực Hội đồng bảo an Liên hợp quốc nhiệm kỳ 20082009, là thành viên tích cực của các tổ chức khu vực như ASEAN, ASEM, APEC… và nhiều tổ chức quốc tế khác. Đời sống nhân dân trong nước không ngừng được nâng cao, mức sống của người dân tăng lên đáng kể cùng với nền kinh tế đạt tốc độ tăng trưởng khá cao trong nhiều năm liên tiếp. Tất cả những thành tựu đó đã khiến đất nước ta vững vàng hơn trong xu thế toàn cầu hóa mạnh mẽ của thế kỷ XXI. Tuy vậy, điều này đã đặt ra nhiều thách thức cho Đảng và Nhà nước, đặc biệt là trong đường lối đối ngoại; khi quan hệ Việt Nam và bạn bè quốc tế mở rộng cũng đồng nghĩa với việc ta phải đối mặt với nhiều vấn đề phức tạp. Làm sao để đạt được hiệu quả đối ngoại cao nhất, đó là câu hỏi của các cấp, các ngành trong công cuộc đổi mới. Trong hoàn cảnh mới, Đảng ta xác định, “thực hiện chính sách đối ngoại hoà bình và hữu nghị”, “mở rộng quan hệ với tất cả các nước trên nguyên tắc cùng tồn tại hoà bình” 24, “Việt Nam là bạn, đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế, tham gia tích cực vào tiến trình hợp tác quốc tế và khu vực” 25. Để thực hiện được điều này cùng với xu thế hội nhập quốc tế ngày càng được mở rộng trong tất cả các lĩnh vực, nhu cầu cung cấp thông tin từ Việt Nam ra thế giới và đưa thế giới đến gần hơn với Việt Nam ngày càng trở nên cấp thiết. Thông tin đối ngoại là hoạt động thông tin định hướng cho những đối tượng ở trong và ngoài nước, nhằm tạo sự hiểu biết về Việt Nam, xây dựng và quảng bá hình ảnh Việt Nam, tranh thủ sự ủng hộ của dư luận đối với công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước, định hướng dư luận trong nước về tình hình thế giới. Trong nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã rất quan tâm và có nhiều biện pháp chỉ đạo nhằm tăng cường công tác thông tin đối ngoại. Với sự đi lên của đất nước, công tác thông tin đối ngoại đã có bước phát triển mạnh mẽ cả về nội dung và hình thức, đối tượng và địa bàn hoạt động, góp phần quan trọng chuyển tải đến thế giới thông tin và hình ảnh một đất nước Việt Nam đổi mới, hội nhập thành công và giàu tiềm năng hợp tác. Trong thông tin giới thiệu, quảng bá hình ảnh đất nước, con người, lịch sử, văn hóa, tiềm năng hợp tác phát triển của Việt Nam thì yếu tố văn hóa đóng vai trò rất đậm nét. Chẳng hạn, ngày nay khi nói đến chùa Một Cột, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hồ Gươm… thì mọi người sẽ nhớ ngay đến Thủ đô Hà Nội hay nói đến Vịnh Hạ Long ở Quảng Ninh… thì không chỉ người trong nước mà cả người nước ngoài cũng đều biết tới Việt Nam. Xét kỹ ra đó chính là yếu tố văn hóa. Và còn rất nhiều biểu tượng văn hóa khác mà thông qua đó hình ảnh của đất nước được bạn bè quốc tế biết đến nhiều hơn. Mọi người có điều kiện hiểu thêm về lịch sử, văn hóa, con người Việt Nam trong suốt dặm dài công cuộc đấu tranh, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đặc biệt, hiện nay, khi các phương tiện thông tin, truyền thông phát triển mạnh mẽ thì sự quảng bá,

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Từ khi thực hiện chính sách “Đổi mới” về đường lối phát triển đất nướctrên con đường đi lên Chủ nghĩa xã hội tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ

VI của Đảng Cộng sản Việt Nam (1986), nước ta với những cố gắng khôngngừng trên tất cả các mặt trận từ chính trị, kinh tế, văn hóa – xã hội, an ninhquốc phòng đã ngày càng khẳng định tiếng nói và vị thế của mình trên trườngquốc tế

Bước sang những năm đầu tiên của thế kỷ XXI, Việt Nam đang chứng

tỏ rõ ràng hơn cho cộng đồng thế giới thấy một Việt Nam mạnh mẽ vững

bước hội nhập vào cộng đồng thế giới với tinh thần “là bạn, là đối tác tin cậy” của tất cả các nước trong khu vực và trên thế giới Chúng ta đã trở thành

thành viên thứ 150 của tổ chức thương mại thế giới (WTO) vào năm 2006, là

Ủy viên không thường trực Hội đồng bảo an Liên hợp quốc nhiệm kỳ

2008-2009, là thành viên tích cực của các tổ chức khu vực như ASEAN, ASEM,APEC… và nhiều tổ chức quốc tế khác Đời sống nhân dân trong nước khôngngừng được nâng cao, mức sống của người dân tăng lên đáng kể cùng với nềnkinh tế đạt tốc độ tăng trưởng khá cao trong nhiều năm liên tiếp Tất cả nhữngthành tựu đó đã khiến đất nước ta vững vàng hơn trong xu thế toàn cầu hóamạnh mẽ của thế kỷ XXI

Tuy vậy, điều này đã đặt ra nhiều thách thức cho Đảng và Nhà nước,đặc biệt là trong đường lối đối ngoại; khi quan hệ Việt Nam và bạn bè quốc tế

mở rộng cũng đồng nghĩa với việc ta phải đối mặt với nhiều vấn đề phức tạp.Làm sao để đạt được hiệu quả đối ngoại cao nhất, đó là câu hỏi của các cấp,

các ngành trong công cuộc đổi mới Trong hoàn cảnh mới, Đảng ta xác định,

“thực hiện chính sách đối ngoại hoà bình và hữu nghị”, “mở rộng quan hệ với tất cả các nước trên nguyên tắc cùng tồn tại hoà bình” [24], “Việt Nam là

bạn, đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế, tham gia tích cực vào tiến trình hợp tác quốc tế và khu vực” [25]

Để thực hiện được điều này cùng với xu thế hội nhập quốc tế ngày càngđược mở rộng trong tất cả các lĩnh vực, nhu cầu cung cấp thông tin từ ViệtNam ra thế giới và đưa thế giới đến gần hơn với Việt Nam ngày càng trở nêncấp thiết Thông tin đối ngoại là hoạt động thông tin định hướng cho nhữngđối tượng ở trong và ngoài nước, nhằm tạo sự hiểu biết về Việt Nam, xâydựng và quảng bá hình ảnh Việt Nam, tranh thủ sự ủng hộ của dư luận đối vớicông cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước, định hướng dư luận trong nước vềtình hình thế giới Trong nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã rất quantâm và có nhiều biện pháp chỉ đạo nhằm tăng cường công tác thông tin đốingoại Với sự đi lên của đất nước, công tác thông tin đối ngoại đã có bướcphát triển mạnh mẽ cả về nội dung và hình thức, đối tượng và địa bàn hoạtđộng, góp phần quan trọng chuyển tải đến thế giới thông tin và hình ảnh mộtđất nước Việt Nam đổi mới, hội nhập thành công và giàu tiềm năng hợp tác

Trong thông tin giới thiệu, quảng bá hình ảnh đất nước, con người, lịch

sử, văn hóa, tiềm năng hợp tác phát triển của Việt Nam thì yếu tố văn hóađóng vai trò rất đậm nét Chẳng hạn, ngày nay khi nói đến chùa Một Cột, VănMiếu – Quốc Tử Giám, Hồ Gươm… thì mọi người sẽ nhớ ngay đến Thủ đô

Hà Nội hay nói đến Vịnh Hạ Long ở Quảng Ninh… thì không chỉ người trongnước mà cả người nước ngoài cũng đều biết tới Việt Nam Xét kỹ ra đó chính

là yếu tố văn hóa Và còn rất nhiều biểu tượng văn hóa khác mà thông qua đóhình ảnh của đất nước được bạn bè quốc tế biết đến nhiều hơn Mọi người cóđiều kiện hiểu thêm về lịch sử, văn hóa, con người Việt Nam trong suốt dặmdài công cuộc đấu tranh, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Đặc biệt, hiện nay, khicác phương tiện thông tin, truyền thông phát triển mạnh mẽ thì sự quảng bá,

giới thiệu càng có tính lan tỏa sâu rộng hơn Văn hóa càng tỏ rõ ưu thế trongcông tác thông tin đối ngoại

Tại Hội nghị triển khai công tác thông tin đối ngoại 6 tháng cuối năm

2008 của Ban chỉ đạo công tác thông tin đối ngoại của Ban Chấp hành Trungương Đảng, các đại biểu đã thảo luận và đề ra phương hướng nhiệm vụ tiếptục hoàn thiện Dự thảo Đề án chiến lược công tác thông tin đối ngoại đến năm

2020 Một trong 8 đề án chuyên sâu tập trung của Đề án này đó là tăng cường

và nâng cao chất lượng các hoạt động văn hóa đối ngoại Như vậy, để tăngcường công tác thông tin đối ngoại trong tình hình mới, việc nâng cao vai trò

và chất lượng của những sản phẩm văn hóa đối ngoại là thực sự cần thiết TạiHội nghị tổng kết 15 năm thực hiện Chỉ thị của Ban Bí thư Trung ương Đảng

về đổi mới và tăng cường công tác thông tin đối ngoại, ngày 14/3/2008, PhóThủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Gia Khiêm cũng đã nói rằng đểnâng cao hiệu quả công tác thông tin đối ngoại trong tình hình mới, phải tậptrung xây dựng các chương trình, chiến dịch thông tin lớn cả trong và ngoàinước cùng với việc đa dạng hóa các hình thức, phương tiện thông tin, nângcao chất lượng, nội dung các sản phẩm thông tin đối ngoại Điều đó thể hiệnrằng, việc nâng cao chất lượng nội dung các sản phẩm thông tin đối ngoại,đặc biệt là sản phẩm về văn hóa, cũng là một trong những mục tiêu trọngđiểm của Ban Chấp hành Trung ương Đảng nhằm tăng cường công tác đốingoại nói chung và công tác thông tin đối ngoại nói riêng trong tình hình mới

Từ việc xác định được vai trò to lớn của văn hóa trong tiến trình pháttriển đất nước nói chung cũng như các mối liên hệ quốc tế nói riêng, Đảng vàNhà nước ta đã xác định người làm công tác thông tin đối ngoại phải biết làm

văn hóa, phải nâng hàm lượng văn hóa lên “Gắn kết chặt chẽ nhiệm vụ phát triển văn hoá, văn nghệ, bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hoá với phát

triển du lịch và hoạt động thông tin đối ngoại nhằm truyền bá sâu rộng các giá trị văn hoá trong công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ và người nước ngoài Xây dựng và thực hiện các chính sách bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá, ngôn ngữ, chữ viết các dân tộc thiểu số Xây dựng và thực hiện các chính sách, chế

độ đào tạo, bồi dưỡng, chăm lo đời sống vật chất, tinh thần, tạo điều kiện để đội ngũ những người hoạt động văn hoá, văn học, nghệ thuật sáng tạo nhiều tác phẩm có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật” [12] Đẩy mạnh các hoạt

động thông tin đối ngoại về văn hóa đang trở thành nhu cầu tất yếu đối vớiViệt Nam Với thế mạnh là truyền thống nghìn năm văn hiến, sử dụng vănhóa để thực hiện công tác này sẽ góp phần bảo vệ an ninh, phục vụ phát triển

và nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế Trong thời kỳ hội nhập vàphát triển, thông tin đối ngoại về văn hóa đã và đang góp phần tạo dựng vàquảng bá hình ảnh một nước Việt Nam tươi đẹp, phát triển năng động, conngười mến khách và một nền văn hóa độc đáo hấp dẫn

Trong nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã rất quan tâm và cónhiều biện pháp chỉ đạo nhằm tăng cường công tác thông tin đối ngoại về vănhóa Một trong những biện pháp để đạt được hiệu quả đó là hoạt động thôngtin đối ngoại và ngoại giao văn hóa trên kênh báo chí

Trong Quyết định số 208/QĐ-TTg về việc phê duyệt chiến lược ngoại

giao văn hóa đến năm 2020 của Thủ tướng chính phủ đã nêu rõ “Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp với Bộ Ngoại giao thực hiện các hoạt động văn hóa có yếu tố nước ngoài, các chương trình đón các đoàn văn hóa, nghệ thuật của nước ngoài vào Việt Nam và giới thiệu các di sản, danh lam thắng cảnh, truyền thống văn hóa Việt Nam với bạn bè quốc tế” [52].

“Bộ Thông tin và Truyền thông phối hợp với Bộ Ngoại giao xây dựng chủ trương cung cấp thông tin cho báo chí nước ngoài, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài và cộng đồng quốc tế Bộ Thông tin và Truyền thông chủ trì, phối hợp với Bộ Ngoại giao và các Bộ, ngành liên quan xây dựng quy hoạch mạng lưới các cơ quan thông tấn, báo chí Việt Nam ở nước ngoài; xây dựng cơ chế, chính sách để phát triển và quản lý việc xuất bản, phổ biến ra nước ngoài những ấn phẩm quảng bá hình ảnh Việt Nam, phối hợp các hoạt động thông tin đối ngoại với ngoại giao văn hóa” [52].

Tuy nhiên, trong thời gian qua, công tác thông tin đối ngoại về văn hóatrên báo chí vẫn còn bộc lộ nhiều vấn đề về lý luận và thực tiễn đang đặt raphải giải quyết để đáp ứng kịp thời những yêu cầu và nhiệm vụ ngày càngcao, ngày càng khó khăn của quá trình hội nhập quốc tế, của sự nghiệp đổimới đất nước Để thực hiện điều này được kịp thời và có hiệu quả cao, rất cần

có sự chủ động, kịp thời vào cuộc của các phương tiện truyền thông đạichúng

Báo Vietnam news là một tờ báo trực thuộc Thông tấn xã Việt Nam,được phát hành bằng ngôn ngữ tiếng Anh hàng ngày; Báo Ảnh Việt Nam (với

8 ngôn ngữ: Việt, Trung, Nga, Anh, Pháp, Nhật, Tây Ban Nha, Lào; tronggiới hạn luận văn này, tác giả khảo sát ngôn ngữ tiếng Việt) và báo Thếgiới&Việt Nam (ấn phẩm thuộc Bộ Ngoại giao Việt Nam) là ba trong sốnhững ấn phẩm tiêu biểu trực tiếp làm công tác thông tin đối ngoại của nước

ta Vì vậy nên qua việc nghiên cứu đề tài“Thông tin đối ngoại về văn hóa trên báo chí” (qua nghiên cứu, khảo sát báo Vietnam news, Báo ảnh Việt Nam và báo Thế giới&Việt Nam), tác giả muốn có cái nhìn rõ nét hơn về thực

trạng công tác thông tin đối ngoại về văn hóa trên báo chí ở Việt Nam hiện

nay đồng thời một lần nữa khẳng định hiệu quả truyền thông báo chí trongcông tác thông tin đối ngoại về văn hóa của Việt Nam

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Hiện nay, hoạt động thông tin đối ngoại ngày càng được chú trọng,cùng với đó việc nghiên cứu, phân tích về những hoạt động này cũng đượcquan tâm triển khai Tầm quan trọng của thông tin đối ngoại và thông tin đối

ngoại về văn hóa được nhắc đến rất nhiều trên các tạp chí chuyên ngành, các

ấn phẩm báo chí, các trang báo, các website…

Thông tin đối ngoại chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ của nhữngngười quản lý, qua các bài phát biểu, báo cáo tổng hợp của các cơ quan, tổchức đang trực tiếp phụ trách các mảng công tác thông tin đối ngoại khácnhau Trong số đó, đáng chú ý là các bài phát biểu của đồng chí Vũ Khoan–nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ, nguyên Trưởng ban chỉ đạo công tác thông

tin đối ngoại- “Một số trọng tâm công tác thông tin đối ngoại”, của đồng chí

Đỗ Quý Doãn “Hoạt động văn hóa thông tin phục vụ thông tin đối ngoại”, của đồng chí Vũ Văn Hiến “Đài Truyền hình Việt Nam với công tác thông tin đối ngoại” Các bài phát biểu đó đã nêu bật tầm quan trọng của hoạt động

thông tin đối ngoại, đồng thời chỉ ra những thành tựu và yếu kém trong cácđơn vị đang phụ trách công tác này Tuy nhiên, chúng được phổ biến chủ yếutrong nhóm những người trực tiếp đang tham gia công tác thông tin đối ngoại,chưa được xã hội hóa cho đông đảo các nhà nghiên cứu và công chúng

Những năm gần đây, chúng ta bắt đầu có một số nghiên cứu chuyên sâu

về thông tin đối ngoại, thông tin đối ngoại về văn hóa và vai trò của báo chíđối với công tác này Trong số đó tiêu biểu là cuống: “Truyền thông đạichúng trong công tác thông tin đối ngoại Việt Nam” do Phạm Minh Sơn và

Nguyễn Thị Quế đồng chủ biên; Các bài viết “Phương châm “chính xác, sinh

động, kịp thời, hợp đối tượng” trong hoạt động thông tin đối ngoại”, “Những yêu cầu cơ bản đối với cán bộ truyền thông đại chúng trong công tác thông tin đối ngoại Việt Nam hiện nay” của tác giả Phạm Minh Sơn Đây là những

cơ sở tài liệu quý báu cho việc thực hiện đề tài

Đề tài Khóa luận tốt nghiệp ngành báo chí khóa 1996-2000 hệ chính

quy của Nguyễn Minh Chi với đề tài “Báo chí với việc phát triển tiềm năng

du lịch văn hóa Việt Nam” nghiên cứu vai trò của thông tin báo chí đối với sự phát triển du lịch Hay đề tài “Báo chí với vấn đề quảng bá du lịch Hạ Long”

tác giả đã tiếp cận, tìm hiểu vấn đề ở những giá trị thực tiễn mà báo chí đã,đang làm được đối với vấn đề quảng bá du lịch, hình ảnh Hạ Long

Trước đây, trong đề tài khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Thông tinđối ngoại hệ chính quy của mình, tác giả đã từng tiếp cận với một khía cạnh

vấn đề này với đề tài “Quảng bá hình ảnh Việt Nam qua triển lãm văn hóa nghệ thuật ở thành phố Hà Nội” Nội dung đề tài nghiên cứu vai trò của triển

lãm văn hóa nghệ thuật trong công tác quảng bá hình ảnh Việt Nam và thôngtin đối ngoại về văn hóa

Những đề tài, bài viết nghiên cứu chuyên sâu đề cập đến những vấn đề

cụ thể khác nhưng chưa có một đề tài cụ thể nào nghiên cứu chuyên sâu vàkhoa học đề cập đến vai trò của hoạt động thông tin đối ngoại về văn hóa trênbáo chí Kế thừa những thành quả nghiên cứu của các tác giả trước, tác giả đề

tài đi sâu nghiên cứu về “Thông tin đối ngoại về văn hóa trên báo chí” (qua nghiên cứu, khảo sát báo Vietnam news, báo ảnh Việt Nam và báo Thế giới&Việt Nam).

3 Mục đích, nhiệm vụ

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở trình bày về thực trạng hoạt động thông tin đối ngoại về vănhóa trên báo chí ở Việt Nam hiện nay cũng như bài học kinh nghiệm ở một sốnước, đề tài đề xuất một số phương hướng và giải pháp cho hoạt động nàythời gian tới.

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận văn tập trung giải quyết những nhiệm vụ sau:

- Hệ thống hóa những khái niệm, vấn đề lý luận chung về thông tin, thôngtin đối ngoại, báo chí, văn hóa, hiệu quả thông tin đối ngoại, quan điểm củaĐảng và Nhà nước ta về thông tin đối ngoại

- Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng về hiệu quả hoạt động thông tinđối ngoại về văn hóa trên báo Vietnam news, báo ảnh Việt Nam và báo Thếgiới&Việt Nam

- Nêu phương hướng và đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng caohiệu quả trạng hoạt động này trong giai đoạn hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Các khía cạnh của văn hóa, nội dung thông tin đối ngoại, hiệu quả củavăn hóa trong công tác thông tin đối ngoại được thể hiện trong các bài viếtđăng trên báo Vietnam news, báo Ảnh Việt Nam và báo Thế giới&Việt Nam

- Báo Vietnam news, phiên bản báo in, số ra hàng ngày (từ tháng1/2012- tháng 6/2012)

- Báo Thế giới & Việt Nam, phiên bản báo in, bằng ngôn ngữ tiếngViệt, số ra hàng tuần (từ tháng 1/2012- tháng 6/2012)

- Báo Ảnh Việt Nam, phiên bản báo in, bằng ngôn ngữ tiếng Việt, số rahàng tháng (từ tháng 1/2012- tháng 6/2012)

4.2 Phạm vi vấn đề nghiên cứu

- Trong phạm vi đề tài, tác giả nghiên cứu những khía cạnh sau của vănhóa:

+ Điện ảnh

+ Nghệ thuật biểu diễn

+ Truyền thống văn hóa

+ Mỹ thuật, nhiếp ảnh, triển lãm

- Các bài viết trên báo Vietnam news, Thế giới&Việt Nam và báo ẢnhViệt Nam về văn hóa qua 4 nội dung thông tin đối ngoại là:

+ Tuyên truyền đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước

+ Quảng bá hình ảnh đất nước và con người Việt Nam

+ Phê phán những luận điệu sai trái, phản động của các thế lực thùđịch

+ Tuyên truyền những vấn đề quốc tế

4.3 Phạm vi thời gian

• Phạm vi không gian: Thực hiện tại Hà Nội

• Phạm vi thời gian nghiên cứu: Từ tháng 1/2012 đến tháng 6/2012

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

- Nền tảng xuyên suốt luận văn là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủnghĩa duy vật lịch sử; nhất là khi phân tích cần phải tuân theo các quy luậtkhách quan của cuộc sống, thực tiễn, cụ thể là các yêu cầu mới của cáchmạng, báo chí, công chúng.

- Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh về vaitrò của báo chí đối với cách mạng, vai trò của công tác tổng kết thực tiễn,kinh nghiệm; quan hệ giữa lý luận và thực tiễn

- Quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về thông tin đốingoại, văn hóa, ngoại giao văn hóa, vai trò của báo chí với thông tin tuyêntruyền văn hóa; về chức năng, nhiệm vụ của báo Vietnam news, báo Ảnh ViệtNam và báo Thế giới&Việt Nam

- Cơ sở lý luận báo chí, truyền thông hiện đại đối với loại bài viết thôngtin tuyên truyền về chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng; bài viếtnghiên cứu, tổng kết thực tiễn nhằm đặt vấn đề mới cho lý luận

5.2Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp phân tích tài liệu (theo cả định tính và định lượng) Sửdụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu: phân tích tác phẩm, thống kê, sosánh, quan sát, tổng hợp các luận điểm Các tài liệu gồm: các tác phẩm đãđăng trên Vietnam news, Thế giới&Việt Nam và báo Ảnh Việt Nam

- Phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi dành cho nhóm đối tượng như:bạn đọc báo Vietnam news, Thế giới&Việt Nam và báo Ảnh Việt Nam; sinhviên chuyên ngành văn hóa, thông tin đối ngoại, quan hệ quốc tế, báo chí,truyền thông, quan hệ công chúng, kinh tế, khối ngành lý luận…, các nhà lãnhđạo, quản lý, các nhà khoa học Luận văn đã phát ra 390 phiếu, thực hiệntrong khoảng thời gian từ tháng 7-9/2012

- Luận văn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu chung như: Phântích - tổng hợp, quy nạp - diễn dịch, mô hình hóa - khái quát hóa.

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Đẩy mạnh hoạt động thông tin đối ngoại về văn hóa nhằm làm cho thếgiới hiểu biết hơn về đất nước, con người và văn hóa Việt Nam, tăng cườngxây dựng lòng tin với các quốc gia trên thế giới, đưa quan hệ giữa Việt Namvới các đối tác đi vào chiều sâu, ổn định và bền vững, qua đó nâng cao vị thếđất nước trên trường quốc tế, tạo điều kiện hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội

Vì thế bước đầu kết quả của luận văn đóng góp về mặt khoa học, lý luận:

- Hệ thống hóa các quan niệm, khái niệm về thông tin đối ngoại, thôngtin đối ngoại về văn hóa, văn hóa, báo chí, ngoại giao văn hóa, các văn bản,tài liệu của Đảng và Nhà nước liên quan đến những nội dung trên

- Làm phong phú thêm lý luận về nội dung, đối tượng, phương pháphoạt động thông tin đối ngoại

- Tiếp tục khẳng định tầm quan trọng của thông tin đối ngoại về vănhóa trên báo chí, nâng cao hơn nữa chất lượng và hiệu quả của thông tin đốingoại về văn hóa hiện nay

- “Đưa nội dung ngoại giao văn hóa vào giảng dạy một cách phù hợp tại một số trường Đại học chuyên ngành như Học viện Ngoại giao, Đại học Văn hóa, Học viện Báo chí và tuyên truyền và các trường có chuyên ngành liên quan nhằm nâng cao kiến thức của sinh viên, thanh niên đối với công tác ngoại giao văn hóa [53] là một trong những mục tiêu quan trọng của Đề án về

chiến lược ngoại giao văn hóa đến năm 2020 của Thủ tướng chính phủ

Là giảng viên khoa Quan hệ quốc tế - Học viện Báo chí & Tuyêntruyền nên quá trình nghiên cứu luận văn cũng giúp người thực hiện đề tàinâng cao hơn năng lực nhận thức và khả năng hoạt động trong chuyên môncủa mình Cần nhấn mạnh hơn nữa là nội dung ngoại giao văn hóa là một

trong những khía cạnh quan trọng của Thông tin đối ngoại về văn hóa (sẽ phân biệt cụ thể trong chương 1)

7 Kết cấu đề tài

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, Phụ lục, đề tài gồm có 3 chương và 10tiết

CHƯƠNG 1 HOẠT ĐỘNG THÔNG TIN ĐỐI NGOẠI VỀ VĂN HÓA

TRÊN BÁO CHÍ – NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN

1.1Thông tin đối ngoại

1.1.1 Khái niệm Thông tin

Thông tin là một khái niệm tưởng như rất quen thuộc trong cuộc sống,tuy nhiên, xung quanh vấn đề định nghĩa thông tin đã nảy sinh nhiều cuộcthảo luận, tranh cãi bởi cách tiếp cận vấn đề ở những góc độ, quan điểm khácnhau Những khác biệt này thể hiện trong nhiều vấn đề: về thực thể thông tin,những dấu hiệu, hình thức biểu hiện, quan hệ của thông tin với các quy luật

và phạm trù triết học, vai trò của thông tin trong quản lý, đời sống và trong sựphát triển xã hội Có rất nhiều cách hiểu khác nhau, cụ thể:

- Trong tiếng La-tinh, “thông tin”-Informatio- nghĩa là thông báo, giảithích, tóm tắt Thông tin là bất kỳ một chi tiết hoặc một thông báo mà ai đóquan tâm Thông tin cũng có thể là những thông báo về đối tượng và nhữnghiện tượng xảy ra xung quanh chúng ta, về những thông số, bản chất và tìnhtrạng của chúng, những điều mà hệ thống thông tin (máy móc, con người) đãtruyền tải lại trong quá trình công việc và cuộc sống

- “Đại từ điển tiếng Việt [17] định nghĩa, “thông tin”: 1 Động từ:Truyền tin, đưa tin báo cho nhau biết, ví dụ, “thông tin bằng điện thoại Có gìthông tin cho nhau biết với” 2 Danh từ: 1 Tin tức được truyền đi cho biết, ví

dụ “theo thông tin mới nhận được” 2 Tin tức về các sự kiện diễn ra trong thế

giới xung quanh, ví dụ “bài viết có nhiều thông tin mới Khắc phục tình trạngthiếu thông tin”.

- “Thông tin” còn được coi là đặc tính của mọi sự phản ánh thế giới từgiới vô cơ đến giới hữu cơ, từ đơn giản đến phức tạp Đó là đặc tính phản ánhcủa một dạng vật chất có tổ chức cao là bộ óc loài người Thông tin là sảnphẩm ý thức của con người phản ánh thực tại khách quan, mang tính chấtchọn lọc được diễn đạt trong thông báo và được sử dụng trong đời sống xãhội

Thông tin còn là công cụ điều hành, quản lý, chỉ đạo của mỗi quốc gia,

là phương tiện hữu hiệu để mở rộng giao lưu hiểu biết giữa các nước, dân tộc,

là nguồn cung cấp tri thức mọi mặt cho công chúng và là nguồn lực phát triểnkinh tế - xã hội

Từ các khái niệm khác nhau về thông tin nêu trên, có thể rút ra vàthống nhất sử dụng khái niệm mang tính phổ biến và phù hợp nhất đối vớicông tác thông tin đối ngoại, đó là: Thông tin là tin tức, thông báo, tri thức vềmột sự vật hay một hiện tượng được chứa đựng trong các hình thức nhất định,được tiếp nhận, lựa chọn và sử dụng qua các phương thức thích hợp

1.1.2 Khái niệm “Thông tin đối ngoại”

Cho đến nay, cũng chưa có định nghĩa thống nhất về thông tin đốingoại Có thể hiểu thông tin đối ngoại theo các cách tiếp cận sau:

- Thông tin đối ngoại là một dạng thông tin, được hiểu là tin tức, làthông báo, là tri thức về một sự vật hay một hiện tượng được chứa đựng trongcác hình thức nhất định, được tiếp nhận, lựa chọn và sử dụng trong công tácđối ngoại Thông tin đối ngoại bao gồm những thông tin trong nước và quốc

tế được dùng trong quá trình hoạt động đối ngoại

- Theo Wikipedia, “Thông tin đối ngoại là những hoạt động chủ độngcung cấp thông tin có định hướng để giới thiệu, phổ biến, quảng bá… về một

đối tượng cụ thể (một đất nước, một tổ chức, nhóm người, cá nhân ) nhằmmục đích gây thiện cảm, tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ của các nhân tố bênngoài hoặc để đối phó, phản bác đối với những thông tin sai lệch, gây bất lợi.Hoặc theo một cách hiểu khác, Thông tin đối ngoại là những tin tức, sựkiện… được cung cấp mang tính ngoại giao và ứng đối với bên ngoài” [56].

- Thông tin đối ngoại là một lĩnh vực hoạt động: “Thông tin đối ngoại

là một bộ phận rất quan trọng của công tác đối ngoại của Đảng, Nhà nước ta,mục đích làm cho các nước, người nước ngoài (bao gồm cả người nước ngoàiđang sinh sống, công tác tại Việt Nam, người Việt Nam đang sinh sống vàlàm việc ở nước ngoài hiểu về đất nước, con người Việt Nam, đường lối, chủtrương chính sách và thành tựu đổi mới của ta, trên cơ sở đó tranh thủ sự ủng

hộ của nhân dân thế giới, sự đóng góp của cộng đồng người Việt Nam ở nướcngoài cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [54]

Như vậy, thông tin đối ngoại không chỉ là sự truyền thông tin đối ngoại,

mà còn là hoạt động mang tính tổng hợp, có tính tác động hai chiều Phạm vihoạt động thông tin đối ngoại rất rộng, bao gồm những hoạt động tuyêntruyền, nghiên cứu lý luận, phân tích, bình luận những sự kiện quốc tế, nhữngvấn đề nhạy cảm trong quan hệ quốc tế,… nhằm bảo đảm tính khoa học vàtính thuyết phục của các thông tin

1.1.3 Vai trò của thông tin đối ngoại

Trong các giai đoạn của cách mạng Việt Nam trước đây, thông tin đốingoại luôn có vị trí quan trọng trong việc phát huy sức mạnh tổng hợp củacuộc đấu tranh chính nghĩa, tối đa hóa nội lực, tranh thủ sự hỗ trợ của cộngđồng quốc tế để giành thắng lợi Lịch sử dựng nước, giữ nước và xây dựngđất nước đã chứng minh rằng, nhờ làm tốt công tác thông tin đối ngoại, thếgiới hiểu về lịch sử, truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, nhờ đó đã

đồng tình, ủng hộ, giúp đỡ, cổ vũ Việt Nam góp phần quan trọng vào nhữngthành quả của cách mạng Việt Nam

Trong xu thế hội nhập hiện nay, không một quốc gia nào có thể tồn tại

và phát triển mà không mở cửa, giao lưu với các nước khác trên thế giới Trêncon đường mở cửa, hội nhập, Viêt Nam một mặt tìm hiểu toàn diện về thếgiới, mặt khác cũng rất cần để thế giới hiểu hơn về Việt Nam, qua đó tìmkiếm và tăng cường các cơ hội hợp tác cùng phát triển Do vậy, nhu cầu cungcấp thông tin từ Việt Nam ra thế giới và đưa thế giới đến với Việt Nam ngàycàng lớn mạnh và cấp thiết hơn bao giờ hết Ngoài ra, thông tin đối ngoạicũng giúp nhân dân Việt Nam đón nhận những thành tựu khoa học, kỹ thuật,kinh nghiệm tổ chức, quản lý sản xuất, kinh doanh cùng những tinh hoa vănhóa của các dân tộc trên thế giới

Bên cạnh đó thông tin đối ngoại còn đấu tranh bảo vệ chủ quyền quốcgia, làm rõ quan điểm của Việt Nam về các vấn đề toàn cầu, như môi trường,dân số, bệnh tật và các vấn đề khác, như dân chủ, nhân quyền, tôn giáo.Thông tin đối ngoại đấu tranh dư luận, phê phán, bác bỏ những thông tin sailệch, những luận điệu bôi xấu, xuyên tạc của các thế lực thù địch, giúp nhândân hiểu đúng tình hình trong nước cũng như quốc tế

1.1.4 Nhiệm vụ, đối tượng, phương châm, lực lượng hoạt động thông tin

đối ngoại

• Nhiệm vụ

Nhiệm vụ chủ yếu của thông tin đối ngoại là làm cho bạn bè thế giới(bao gồm cả người nước ngoài đang sinh sống ở Việt Nam và người ViệtNam đang sinh sống ở nước ngoài) hiểu rõ hơn về đường lối đối ngoại của ta,những thành tựu đổi mới đất nước, nét đặc sắc của văn hóa và con người ViệtNam, từ đó tranh thủ sự ủng hộ của nhân dân thế giới, sự đóng góp của cộngđồng người Việt Nam ở nước ngoài cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ

quốc… Vì thế, cùng với yêu cầu phát triển chung của đất nước, lực lượng vàđịa bàn thông tin đối ngoại tiếp tục được mở rộng.

Nhiệm vụ thông tin cũng ngày càng được bổ sung, được luật hóa trongnhiều công cụ thông tin Điều 6 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của LuậtBáo chí năm 1999 đề cập đến 6 nhiệm vụ của báo chí, trong đó 3 nhiệm vụđược quy định ở đây liên quan đến nội dung thông tin đối ngoại, đó là:

“- Thông tin trung thực về tình hình trong nước và thế giới phù hợp vớilợi ích của đất nước và của nhân dân;

- Tuyên truyền, phổ biến, góp phần xây dựng và bảo vệ đường lối, chủtrương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, thành tựu của đất nước

và thế giới theo tôn chỉ, mục đích của cơ quan báo chí;

- Mở rộng sự hiểu biết lẫn nhau giữa các nước và các dân tộc, tham giavào sự nghiệp của nhân dân thế giới vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ vàtiến bộ xã hội”

Nội dung bảo vệ lợi ích của đất nước, lợi ích của nhân dân mang tínhđặc thù quan trọng hàng đầu trong các hoạt động đối ngoại nói chung vàtuyên truyền đối ngoại qua báo chí nói riêng Các loại hình báo chí nói chunhoạt động theo ton chỉ mục đích của mình đều có trách nhiệm đối với cácnhiệm vụ nêu trên, đặc biệt, đối với báo chí chuyên trách về thông tin đốingoại thì các nội dung tuyên truyền đối ngoại nêu trên còn là chức năng chủyếu và giữ vai trò mũi nhọn trong công tác tuyên truyền đối ngoại

• Đối tượng của thông tin đối ngoại

Đối tượng thông tin đối ngoại khác cơ bản với thông tin đối nội Đốitượng của thông tin đối nội là cán bộ, đảng viên và mọi tầng lớp nhân dântrong nước Tuyệt đại đa số đối tượng này tin tưởng vào sự lãnh đạo củaĐảng, nhất trí với đường lối, chính sách của Nhà nước Người làm công tácthông tin và đối tượng thông tin cùng chung chí hướng, các tư duy và suynghĩ Ngược lại, trong thông tin đối ngoại, giữa người làm thông tin và đối

tượng cần thông tin có sự khác biệt thậm chí đôi khi là đối lập về cách tư duy,cách suy nghĩ, văn hóa, truyền thống, phong tục tập quán…

Ngoài ra, đối tượng khác của thông tin đối ngoại là các tầng lớp, giaicấp, thành phần xã hội nước ngoài với trình độ nhận thức, hiểu biết và có mốiquan tâm khác nhau đến Việt Nam Cụ thể, là nhân dân tất cả các nước trênthế giới, đặc biệt là các nước láng giềng, các nước trong khu vực, các nướclớn, các trung tâm kinh tế - chính trị - xã hội lớn và các bạn bè truyền thống…

Về cơ bản, có thể chia đối tượng của hoạt động thông tin đối ngoại thành 4nhóm đối tượng chính:

- Nhân dân, chính phủ các nước trên thế giới

Đây là nhóm đối tượng lớn nhất của công tác thông tin đối ngoại Hiệnnay, công tác thông tin đối ngoại chủ yếu tập trung cung cấp thông tin cho cácnước láng giềng, các nước trong khu vực, một số nước lớn, những trung tâmkinh tế - chính trị - xã hội lớn, các nước bạn bè truyền thống và các nước cóđông cộng đồng người Việt Nam sinh sống Trong mỗi nước, thông tin đốingoại tập trung vào chính giới, các nhà kinh doanh, trí thức, đội ngũ ngườilàm báo chí, xuất bản, các nhà Việt Nam học, những bạn bè có thiện chí vớiViệt Nam – những người là cầu nối Việt Nam với thế giới

- Người nước ngoài sinh sống, làm việc, học tập, du lịch ở Việt Nam

Đó là những người nước ngoài đang làm việc trong các đoàn ngoạigiao, đại diện các tổ chức chính phủ nước ngoài, các tổ chức quốc tế, tổ chứcphi chính phủ quốc tế, giới đầu tư kinh doanh, chuyên gia nước ngoài trongcác lĩnh vực, phóng viên thường trú các cơ quan thông tấn, báo chí, các đoànkhách viếng thăm, du lịch, lưu học sinh nước ngoài… Những ấn tượng tốt đẹpcủa họ về đất nước và con người Việt Nam là một lời quảng cáo quý giá vềhình ảnh của Việt Nam

Ngoài ra, những phóng viên nước ngoài thường trú tại Việt Nam, độingũ doanh nhân đang làm ăn, sinh sống tại Việt Nam, cán bộ các đại sứ quán,các cơ quan đại diện nước ngoài và quốc tế tại Việt Nam,… cũng là đối tượngquan trọng, vì những thông tin do họ “phát lại” ở nước ngoài thường có độ tincậy cao Do vậy, nhiệm vụ của thông tin đối ngoại là cung cấp cho họ thôngtin về đường lối, chủ trương, chính sách của Việt Nam, về các sự kiện quantrọng, tình hình toàn diện của Việt Nam càng đầy đủ, càng chính xác, càngkịp thời càng tốt

- Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài

Đây là nhóm đối tượng rất đông đảo, đa dạng và phong phú vói khoảng4,5 triệu người, đang sinh sống và làm việc ở 104 nước và vùng lãnh thổ Họ

ra nước ngoài vì nhiều lý do và bằng nhiều con đường khác nhau, nơi họ có tổtiên, quê hương, gia đình, người thân, bạn bè… Khi những người này hiểuđúng tình hình đất nước họ sẽ tự tin hơn, mạnh dạn hơn trong quan hệ vớinước sở tại và trở thành lực lượng làm thông tin đối ngoại ngay tại nơi họ cưtrú

- Nhân dân trong nước

Đây là lực lượng vừa thực hiện, vừa là đối tượng hướng tới của côngtác thông tin đối ngoại Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, như cầu thông tinquốc tế của nhân dân trong nước ngày càng tăng Thông tin đối ngoại cónhiệm vụ cung cấp thông tin quốc tế kịp thời, chính xác, giúp nhân dân trongnước có hiểu biết đúng đắn các sự kiện, diễn biến phức tạp trong quan hệquốc tế Trên cơ sở đó, người dân hiểu rõ các chủ trương, đường lối, chínhsách đối ngoại của Đảng và Nhà nước, đồng thời có những phản ứng kịp thời,phù hợp với các sự kiện, diễn biến đó Công tác thông tin đối ngoại cũng đấutranh dư luận nhằm vạch trần các hành động, luận điệu kích động, chống phá,xuyên tạc của các thế lực thù địch, phản động; giúp nhân dân ta hiểu rõ hơn

âm mưu, mục đích, thủ đoạn của những hành động, luận điệu của chúng vàhiểu rõ hơn về lập trường, quan điểm, thái độ của Việt Nam trước các vấn đềđó.

- Tất cả các bộ, ngành, các địa phương, các cấp đều có trách nhiệm chỉđạo và tổ chức thực hiện tốt công tác thông tin đối ngoại trong phạm vi quản

lý của mình

- Công tác thông tin đối ngoại triển khai toàn diện, rộng khắp, songphải có trọng tâm, trọng điểm, trước hết là đối với các nước láng giềng vàtrong khu vực, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, ưu tiên cung cấpthông tin đúng định hướng cho người nước ngoài đến Việt Nam sinh sống,làm việc, du lịch, học tập và các nhà Việt Nam học trên thế giới

Ở địa bàn nước ngoài, cần coi trọng các nước láng giềng, các nướctrong khu vực, bạn bè truyền thông, lâu đời và các trung tâm chính trị, kinh tếlớn, các nước lớn Với các địa bàn này, đòi hỏi phải có các nguồn lực lớn đểnắm bắt nhu cầu thông tin cũng như tổ chức phương tiện truyền tải thông tin

Địa bàn trong nước là nơi sinh sống, làm việc, kinh doanh và học tập,

du lịch của rất nhiều người nước ngoài Thông tin đối ngoại tại chỗ có rấtnhiều thuận lợi về phương tiện truyền tải, nhưng rất khó khăn về định hướngthông tin Ranh giới giữa thông tin đối ngoại và thông tin đối nội ngày cànggiảm bớt ý nghĩa Các báo chí, ấn phẩm đối ngoại (bằng tiếng nước ngoài) chỉ

có ý nghĩa tăng thêm một số đối tượng, trong khi báo chí đối nội (bằng tiếngViệt) mới thực sự là nguồn thông tin chủ yếu và quan trọng để các đối tượng

nước ngoài khai thác, sử dụng và đưa tin về Việt Nam Ở địa bàn trong nước,thông tin đối ngoại cần phối hợp với thông tin đối nội để đàm bảo hiểu quảcủa cả hai tuyến thông tin này.

- Tổ chức, phối hợp và phát huy sức mạnh tổng hợp lực lượng làm côngtác thông tin đối ngoại

Do đối tượng của thông tin đối ngoại hoàn toàn khác với thông tin đốinội nên phương pháp thông tin cũng khác, tùy theo đối tượng, nội dung vàthời điểm Công tác thông tin đối ngoại cần hướng tới:

- Cung cấp thông tin: Vấn đề mấu chốt của công tác thông tin đối ngoại

là thông tin Cung cấp thông tin đầy đủ sẽ tạo ra nhiều lợi thế cho việc vậnđộng dư luận Cụ thể, cần cung cấp thông tin đầy đủ, tránh được những thôngtin sai lệch về đất nước, về chính sách của Việt Nam; cung cấp quan điểmcũng như cách nhìn nhận sự việc của Việt Nam; chủ động mới xác định được

số lượng thông tin cần cung cấp, phân loại thông tin và thời điểm cung cấpthông tin thích hợp

- Tính thuyết phục: Thực tế cho thấy, thông tin đối ngoại cần phải cósức thuyết phục Thuyết phục là một quy trình, trong đó người nói hoặc ngườiviết sử dụng lý lẽ và lập luận khiến người nghe hoặc người đọc chấp nhậnquan điểm của mình về một vấn đề nào đó, hay đồng tình với cách xử lý củamình Để thuyết phục thành công, người làm công tác thông tin đối ngoại cầntìm cách tiếp cận đối tượng, tìm và xác định được điểm tương đồng giữa mình

và đối tượng, đưa ra các lý lẽ xác đáng và tác động vào tâm lý và tình cảm củađối tượng

- Sự cảm hóa: Cảm hóa thiên về góc độ tình cảm và đạo lý Tuy nhiên,muốn cảm hóa được đối tượng thì lý vẫn phải thuộc về mình Nói cách khác,người thông tin phải có chân lý, lẽ phải và chính nghĩa

Thực tế thuyết phục và cảm hóa thường được kết hợp trong hung biệnnói chung và trong quá trình vận động dư luận nói riêng Thuyết phục màkhông có cảm hóa sẽ không thành công, vì chỉ có lý mà không có tình Hơn

nữa, trong quan niệm về hung biện, thuyết phục là dùng lý lẽ để tác động vàotâm lý, tình cảm của đối tượng, từ đó thuyết phục đối tượng của mình.

- Tính hiệu quả: Khác với thông tin đối nội, thông tin đối ngoại nhằmmục đích và hiệu quả khác nhau, tùy thuộc đối tượng, vấn đề cần thông tin vàthời điểm thông tin Thông tin đối nội nhằm khơi dậy lý trí, tình cảm của mọitầng lớp nhân dân để dấy lên một phong trào thi đua vì mục đích chính trị.Ngược lại, tác dụng của thông tin đối ngoại không đồng nhất và ở nhiều mức

độ khác nhau

- Tối thiểu: Nói đến hiệu quả tối thiểu có nghĩa là thông tin đối ngoại

cố gắng đạt được những mục đích như: cô lập các đối tượng chống đối vì lý

do chính trị: hạn chế tối thiểu những ảnh hưởng tiêu cực từ mọi phía; thuyếtphục và cảm hóa những đối tượng bị lợi dụng

- Tối đa: thông tin đối ngoại luôn cố gắng đạt hiệu quả tối đa trong thựchiện nhiệm vụ bác bỏ những luận điệu xuyên tạc và những thái độ chống đốiViệt Nam; thuyết phục, cảm hóa nhiều đối tượng để họ ủng hộ chúng ta bằnglời nói, thậm chí bằng cả hành động; vận động dư luận và các đối tượng ủng

hộ ta gây sức ép để chính phủ nước họ bình thường hóa hoặc phát triển, mởrộng quan hệ mọi mặt với nước ta

1.2Văn hóa, thông tin đối ngoại về văn hóa và ngoại giao văn hóa

1.2.1 Tổng quan về “Văn hóa”

Văn hóa là sản phẩm do con người sáng tạo, có từ thuở bình minh của

xã hội loài người Ở phương Đông, từ văn hóa đã có trong đời sống ngôn ngữ

từ rất sớm Tuy nhiên, vào thế kỷ XIX thuật ngữ “văn hóa” mới được nhữngnhà nhân loại học phương Tây sử dụng như một danh từ chính Theo ôngE.B.Taylo, văn hóa là toàn bộ phức thể bao gồm hiểu biết, tín ngưỡng, nghệthuật, đạo đức, luật pháp, phong tục, những khả năng và tập quán khác màcon người có được với tư cách là một thành viên của xã hội

Ở thế kỷ XX, theo A.L.Kroibo và C.L.Klúchôn, quan niệm văn hóa làhành vi rõ ràng và ám thị đã được đúc kết và truyền lại bằng biểu tượng, nó làthành quả độc đáo của nhân loại khác với các loại hình khác, trong đó baogồm cả đồ tạo tác do con người làm ra.

Năm 1871, E.B Tylor đưa ra định nghĩa “Văn hóa hay văn minh, theonghĩa rộng về tộc người học, nói chung gồm có tri thức, tín ngưỡng, nghệthuật, đạo đức, luật pháp, tập quán và một số năng lực và thói quen khác đượccon người chiếm lĩnh với tư cách một thành viên của xã hội” [28]

Ở Việt Nam, văn hóa cũng được định nghĩa rất khác nhau Hồ ChíMinh cho rằng “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài ngườimới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoahọc, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày vềmặt ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh

đó tức là văn hóa” [29] Với cách hiểu này, văn hóa sẽ bao gồm toàn bộnhững gì do con người sáng tạo và phát minh ra Cũng giống như định nghĩacủa Tylor, văn hóa theo cách nói của Hồ Chí Minh sẽ là một “bách khoa toànthư” về những lĩnh vực liên quan đến đời sống con người Phạm Văn Đồngcho rằng “Nói tới văn hóa là nói tới một lĩnh vực vô cùng phong phú và rộnglớn, bao gồm tất cả những gì không phải là thiên nhiên mà có liên quan đếncon người trong suốt quá trình tồn tại, phát triển, quá trình con người làm nênlịch sử… (văn hóa) bao gồm cả hệ thống giá trị: tư tưởng và tình cảm, đạođức với phẩm chất, trí tuệ và tài năng, sự nhạy cảm và sự tiếp thu cái mới từbên ngoài, ý thức bảo vệ tài sản và bản lĩnh của cộng đồng dân tộc, sức đềkháng và sức chiến đấu bảo vệ mình và không ngừng lớn mạnh” [43] Theođịnh nghĩa này thì văn hóa là những cái gì đối lập với thiên nhiên và do conngười sáng tạo nên từ tư tưởng tình cảm đến ý thức tình cảm và sức đề khángcủa mỗi người, mỗi dân tộc

Trong những năm gần đây, một số nhà nghiên cứu ở Việt Nam và kể cả

ở nước ngoài khi đề cập đến văn hóa, họ thường vận dụng định nghĩa văn hóa

do UNESCO đưa ra vào năm 1994 Theo UNESCO, văn hóa được hiểu theohai nghĩa: nghĩa rộng và nghĩa hẹp Theo nghĩa rộng thì “Văn hóa là một phứchệ- tổng hợp các đặc trưng diện mạo về tinh thần, vật chất, tri thức và tìnhcảm… khắc họa nên bản sắc của một cộng đồng gia đình, xóm làng, vùng,miền, quốc gia, xã hội… Văn hóa không chỉ bao gồm nghệ thuật, văn chương

mà còn cả lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống giátrị, những truyền thống, tín ngưỡng…” [26]; còn hiểu theo nghĩa hẹp thì “Vănhóa là tổng thể những hệ thống biểu trưng (ký hiệu) chi phối cách ứng xử vàgiao tiếp trong cộng đồng, khiến cộng đồng đó có đặc thù riêng”[26]

Nhìn chung, các định nghĩa về văn hóa hiện nay rất đa dạng Mỗi địnhnghĩa đề cập đến những dạng thức hoặc những lĩnh vực khác nhau trong vănhóa Như định nghĩa của Tylor và của Hồ Chí Minh thì xem văn hóa là tậphợp những thành tựu mà con người đạt được trong quá trình tồn tại và pháttriển, từ tri thức, tôn giáo, đạo đức, ngôn ngữ,… đến âm nhạc, pháp luật…Còn các định nghĩa khác thì xem tất cả những lĩnh vực đạt được của conngười trong cuộc sống là văn hóa

Trong cuộc sống hàng ngày, văn hóa thường được hiểu là vănhọc, nghệ thuật như thơ ca, mỹ thuật, sân khấu, điện ảnh Các "trung tâm vănhóa" có ở khắp nơi chính là cách hiểu này Một cách hiểu thông thườngkhác: văn hóa là cách sống bao gồm phong cách ẩm thực, trang phục, cư xử

và cả đức tin, tri thức được tiếp nhận

Trong khuôn khổ luận văn này, văn hóa được tác giả đề cập đến ở cáckhía cạnh sau: Điện ảnh; nghệ thuật biểu diễn; truyền thống văn hóa và mỹthuật, nhiếp ảnh, triển lãm

1.2.2 Thông tin đối ngoại về văn hóa

Thông tin đối ngoại về văn hóa là thông qua việc sử dụng các “sảnphẩm văn hóa” như tác phẩm điện ảnh; chương trình nghệ thuật biểu diễn; ẩmthực, truyền thống văn hóa và mỹ thuật, nhiếp ảnh, triển lãm, tuần lễ văn hóaViệt Nam ở nước ngoài… để tuyên truyền đường lối đối ngoại của Đảng vàNhà nước, quảng bá hình ảnh đất nước và con người Việt Nam, phê phánnhững luận điệu sai trái, phản động của các thế lực thù địch và thông tinnhững vấn đề văn hóa thế giới đến nhân dân, chính phủ các nước trên thếgiới, những người nước ngoài sinh sống, làm việc, học tập, du lịch ở ViệtNam, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài và nhân dân trong nước, qua

đó tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ, hợp tác, giúp đỡ của các đối tượng này

Tuy nhiên cần phân biệt rõ khái niệm thông tin đối ngoại về văn hóa vàkhái niệm Ngoại giao văn hóa

1.23 Ngoại giao văn hóa

Nhà nghiên cứu Zhulite Antonius Sarborosi đại học Georgetown Mỹcho rằng “Ngoại giao văn hóa là sự đầu tư mang tính lâu dài được tiến hànhnhằm thúc đẩy quan hệ giữa nhân dân ta với nhân dân các nước khác nhằmthúc đẩy hiểu biết hai bên, để nhân dân các nước khác hiểu hơn về lợi ích vàchính sách quốc gia của chúng ta” [44]

Cựu ngoại trưởng Mỹ George P Shultz quan niệm “chúng ta nhổ cỏ từkhi mới nhú, chúng ta xây dựng lòng tin và sự hiểu biết lẫn nhau để tạo nềntảng vững vàng cho việc giải quyết mọi khủng hoảng phát sinh” Theo cách vívon này ngoại giao văn hóa là việc gieo mầm, thông qua việc trao đổi ý tưởng

và hình mẫu, mỹ học và nhận thức tâm linh, văn hóa và nghệ thuật để tạo điềukiện cho mảnh đất ngoại giao đơm hoa kết trái

Bộ Ngoại giao Mỹ định nghĩa “Ngoại giao văn hóa là nội dung cốt lõicủa ngoại giao công chúng, vì các hoạt động văn hóa thể hiện rõ nét nhất hìnhảnh của một đất nước Ngoại giao văn hóa có thể góp phần tăng cường an

ninh quốc gia theo cả chiều rộng lẫn chiều sâu, một cách bền vững Đồng thờicho rằng ngoại giao văn hóa là con đường hai chiều giúp nhân dân nước ngoàihiểu nước Mỹ và đồng thời giúp nhân dân Mỹ hiểu các dân tộc khác đangnghĩ gì” [19].

Năm 1966 Willy Brandt, cựu Thủ tướng Đức được nhận giải Nobel hòabình năm 1971 phát biểu “Văn hóa là trụ cột thứ 3 trong chính sách đốingoại” (hai trụ cột khác là trụ cột kinh tế và chính trị)

Nhật Bản xem “Ngoại giao văn hóa là một trong những nhiệm vụ ưutiên và cấp bách trong chiến lược đối ngoại; là biện pháp xây dựng lòng tinđối với các đối tác trong quan hệ chính trị và kinh tế, và là kênh hấp thunhững giá trị văn hóa tinh túy của thế giới và cộng sinh ra các dạng thức vănhóa mới trong quá trình truyền bá hấp thu”

Bộ Ngoại giao Xin-ga-po xác định “Ngoại giao văn hóa là hoạt độngngoại giao với mục tiêu phát triển và hợp tác, trao đổi văn hóa; tăng cườnghiểu biết lẫn nhau và qun hệ với nhân dân các nước; tăng cường ý thức về bảnsắc và nguồn gốc dân tộc, thúc đẩy ổn định xã hội và kinh tế trong khu vực,thông qua việc tạo ra và chia sẻ truyện, kịch, múa, âm nhạc và các tác phẩmvăn học và nghệ thuật của Xin-ga-po”

Thái Lan quan niệm “Ngoại giao văn hóa là biện pháp ngoại giao nhằmquảng bá đất nước con người Thái Lan, gồm cả lịch sử, văn hóa, phong tụctập quán, lễ hội, văn học nghệ thuật, âm nhạc, hội họa, thông qua nhiều hìnhthức khác nhau, trong đó giới thiệu ẩm thực được đặt lên hàng đầu” Người tathường gọi Thái Lan là bếp ăn của thế giới cũng bắt nguồn từ nét đặc sặc giớithiệu ẩm thực trong ngoại giao văn hóa

Theo Cummings, “Ngoại giao văn hóa là sự giao lưu, trao đổi về tưtưởng, thông tin, nghệ thuật và các lĩnh vực khác nhau của văn hóa giữa cácquốc gia và người dân nhằm tăng cường hiểu biết lẫn nhau” [31] Đồng hành

với giao lưu, ngoại giao văn hóa còn được hiểu là con đường “một chiều” khimột quốc gia tập trung nỗ lực để quảng bá văn hóa, ngôn ngữ, các giá trị củamình, tuyên truyền giải thích chính sách, quan điểm hay “kể cho thế giới nghecâu chuyện của mình” Theo cách này có thể hiểu ngoại giao văn hóa là tổngthể các hoạt động văn hóa do nhà nước chỉ đạo, điều tiết và thực hiện ở bênngoài lãnh thổ nhằm đảm bảo cho sự hiện diện văn hóa quốc gia và tăngcường quảng bá hình ảnh quốc gia đó ở nước ngoài.

Ở Việt Nam trong Hội thảo khoa học Quốc gia “Ngoại giao văn hóa làmột bản sắc Việt Nam trên trường quốc tế phục vụ hòa bình, hội nhập và pháttriển bền vững” diễn ra vào tháng 10/2008, đã có nhiều ý kiến và quan điểmđược đưa ra Tổng kết những ý kiến, quan điểm về Ngoại giao văn hóa, PhóThủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ ngoại giao Phạm Gia Khiêm đưa ra khái niệmchung nhất về Ngoại giao văn hóa: “Ngoại giao văn hóa là một hình thứcngoại giao thông qua công cụ văn hóa để thiết lập, duy trì và phát triển quan

hệ đối ngoại nhằm đạt được các mục tiêu cơ bản của quốc gia là an ninh, pháttriển và mở rộng vị thế quốc tế Đây là một quá trình các quốc gia chủ độngquảng bá các đặc trưng văn hóa và hệ thống giá trị, bản sắc của mình nhằmtăng cường hiểu biết và thúc đẩy quan hệ với các quốc gia khác vì mục tiêutrên; đồng thời tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa và thành tựu khoa họctiên tiến của thế giới nhằm làm giàu kho tàng tri thức và bản sắc dân tộcmình” [34]

Trong Hội nghị Ngoại giao lần thứ 26 (12/2006) Ngoại giao văn hóađược xác định vai trò là “Mô hình hoa đào 5 cánh”: Mở đường: Ngoại giaovăn hóa đóng vai trò mở đường, tạo thuận lợi khai thông quan hệ Việt Namvới thế giới; Xúc tác: Ngoại giao văn hóa là chất xúc tác, kết dính tinh thần,thúc đẩy ngoại giao chính trị và kinh tế, gắn nội dung chính trị, kinh tế vớicác hoạt động văn hóa nhằm thực hiện tốt mục tiêu đối ngoại và tôn vinh vẻ

đẹp văn hóa dân tộc; Quảng bá: Ngoại giao văn hóa phối hợp chặt chẽ giữacác Bộ, Ban, ngành, địa phương, các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoàiquảng bá hình ảnh Việt Nam, tạo ra cái nhìn chân thực, tích cực, thiện cảmcủa thế giới về Việt Nam từ đó ủng hộ chính sách đổi mới của Việt Nam.Khơi dậy lòng tự hào dân tộc, tinh thần tương thân tương ái của người ViệtNam ở nước ngoai; Vận động: Ngoại giao văn hóa vận động UNESCO côngnhận các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể của Việt Nam, qua đó giới thiệuvới bạn bè quốc tế, thu hút khách du lịch thúc đẩy tăng trưởng kinh tế các địaphương; Tiếp thuu: Ngoại giao văn hóa hỗ trợ việc tiếp thu có chọn lọc tinhhoa văn hóa, tri thức nhân loại làm phong phú kho tàng văn hóa tri thức ViệtNam đồng thời giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc tiến tới địnhhướng cho sự phát triển nền công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Từ những quan điểm, cách hiểu khác về ngoại giao văn hóa đã nêu trên,

có thể hiểu ngoại giao văn hóa là việc sử dụng, vận dụng các yếu tố văn hóatrong quan hệ đối ngoại nhằm đạt được lợi ích của một chủ thể quan hệ quốctế: Lợi ích về kinh tế, chính trị, vị thế, uy tín, ảnh hưởng đến các chủ thể khác,lợi ích trong tiếp thu tinh hoa văn hóa dân tộc khác, giao lưu tìm hiểu văn hóathế giới, tạo môi trường thuận lợi cho quan hệ quốc tế, xây dựng hình ảnhquốc gia trong lòng nhân dân thế giới

Từ những quan điểm và cách hiểu trên cho thấy lĩnh vực “ngoại giaovăn hóa” hẹp hơn và chỉ là một khía cạnh trong hoạt động “thông tin đốingoại về văn hóa”

1.3Báo chí và vai trò của báo chí trong hoạt động thông tin đối ngoại 1.3.1 Báo chí là gì?

Theo Wikipedia, “Báo” hay gọi đầy đủ là báo chí (xuất phát từ 2 từ

"báo" - thông báo - và "chí" - giấy), nói một cách khái quát là những xuất bảnphẩm định kỳ [56] Nhưng cũng để chỉ cả các loại hình truyền thông khác như

đài phát thanh, đài truyền hình Định nghĩa này cũng áp dụng được cho mộttạp chí liên tục xuất bản trên web.

Báo chí là tên gọi chung của các thể loại thông tin đại chúng Có nhữngloại báo chí sau: Báo viết: là thể loại báo chí xuất hiện lâu đời nhất, hình thứcthể hiện trên giấy, có hình ảnh minh họa Báo in có tính phổ cập cao, có nộidung sâu, người đọc có thể nghiên cứu Tuy nhiên nhược điểm là thông tinchậm, khả năng tương tác hai chiều (giữa người đọc và người viết) kém; Báonói (báo phát thanh): Thông tin được chuyển tải qua thiết bị đầu cuối

là radio bằng ngôn ngữ, báo phát thanh ra đời vào thế kỷ 19 với ưu điểm nổibật là thông tin nhanh, phù hợp với nhiều đối tượng, thiết bị rẻ, nhưng khôngtrình bày được các thông tin bằng hình ảnh (phóng sự ảnh) hoặc các thông tin

có hình ảnh minh họa; Báo hình: Thông tin được chuyển tải bằng hình ảnh và

âm thanh qua thiết bị đầu cuối là máy phát hình (đài truyền hình) và máy thuhình (television) Ưu điểm: thông tin nhanh, việc sử dụng hình ảnh khiếnngười xem dễ dàng ghi nhớ thông tin Tuy nhiên hiện nay mặ dù đã được chútrọng nhưng khả năng tương tác hai chiều chưa cao; Báo điện tử: Sử dụnggiao diện website trên Internet để truyền tải thông tin bằng bài viết, âm thanh,hình ảnh, các đoạn video gồm cả hình ảnh động và âm thanh (video clip)

1.3.2 Vai trò của báo chí trong hoạt động thông tin đối ngoại

Trong sự phát triển chung của các lực lượng thông tin đối ngoại thờigian vừa qua, ngoài các hoạt động đối ngoại Đảng, Nhà nước, Quốc hội vàngoại giao nhân dân, các hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch, còn phải kể tới

sự phát triển mạnh mẽ của các lực lượng truyền thông, điển hình là các cơquan thông tấn, báo chí Hiện nay ở nước ta có 4 loại hình báo chí đang hoạtđộng Đó là báo in, báo phát thanh, báo truyền hình và báo mạng điện tử Tínhđến nay, cả nước có 712 cơ quan báo chí, trong đó riêng báo in là 634 cơ quanvới 813 ấn phẩm Theo báo cáo NetCitizens Việt Nam 2011 do hãng Cimigo

công bố, Việt Nam có khoảng 26.8 triệu người đang sử dụng Internet, với tỷ

lệ 31% dân số Nhờ có hệ thống báo chí phong phú, đa dạng nên đã có điềukiện để chuyển tải các thông tin quan trọng của Đảng và Nhà nước cũng nhưthông tin về tình hình trong nước và quốc tế đưa ra nước ngoài ngày càng kịpthời, toàn diện hơn, giúp cho nhân dân thế giới và cộng đồng người Việt Nam

ở xa Tổ quốc có được những hiểu biết đúng đắn về tình hình Việt Nam, tranhthủ ngày càng rộng rãi sự đồng tình ủng hộ của họ đối với công cuộc đổi mới

và sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc của nhân dân ta

Báo chí đã chú trọng đổi mới, nâng cao chất lượng nội dung và hìnhthức, làm tốt chức năng vừa là cơ quan ngôn luận của Đảng, Nhà nước, các tổchức xã hội vừa là diễn đang của nhân dân Hoạt động báo chí nước ta vượtqua khó khăn thử thách, có bước phát triển mới về mọi mặt, đong góp tíchcực vào thành tựu chung của cách mạng, giữ vững sự ổn định chính trị, thúcđẩy công cuộc đổi mới về mọi phương diện, nhất là về kinh tế và dân chủ hóađời sống xã hội Báo chí đã góp phần giáo dục truyền thống dân tộc và truyềnthống cách mạng, tích cực tuyên truyền, giải thích quan điểm, đường lối, chủtrương, chính sách đổi mới của Đảng và Nhà nước, phát hiện và phản ánhnhiều vấn đề bức xúc trong đời sống xã hội, giúp các cơ quan Đảng, Nhànước nắm bắt và giải quyết kịp thời; cổ vũ và động viên phong trào thi đuathực hiện các nhiệm vụ kinh tế - văn hóa – xã hội, an ninh, quốc phòng, đốingoại

Trong bối cảnh nước ta hội nhập sâu rộng và toàn diện vào cộng đồngquốc tế, thông tin đối ngoại giữ vai trò vô cùng quan trọng, là bộ phận khôngthể tách rời của công tác thông tin chung của Đảng và Nhà nước, là một “binhchủng thông tin” với những đặc thù riêng Thông tin đối ngoại là hoạt độngthông tin hướng vào nhiều đối tượng ở nước ngoài cũng như trong nước,nhằm tạo sự hiểu biết về Việt Nam, xây dựng và quảng bá hình ảnh Việt

Nam, tranh thủ sự ủng hộ của dư luận đối với công cuộc xây dựng và bảo vệđất nước, định hướng dư luận trong nước về tình hình thế giới.

Như chúng ta đã biết, các loại hình báo chí có vai trò định hướng, làmthay đổi nhận thức, thái độ và hành vi của con người, cá nhân hay nhóm xãhội, hoặc thậm chí là cả xã hội Trong công tác thông tin đối ngoại, báo chí cóvai trò to lớn trong việc quảng bá hình ảnh một đất nước ra thế giới Hình ảnh

đó là tổng hợp từ rất nhiều phương diện: con người, văn hóa, lịch sử, xã hội…

Ở Việt Nam, nhu cầu quảng bá hình ảnh đất nước càng lớn do trong suốtnhững năm tháng chiến tranh, hình ảnh Việt Nam ra thế giới chủ yếu là dobáo chí nước ngoài đưa tin Ấn tượng về chiến tranh từ Việt Nam vẫn cònđậm sâu trong tâm trí nhiều người nước ngoài Do đó, để xóa đi ấn tượng khinói đến Việt Nam là nói đến chiến tranh, công tác thông tin đối ngoại luônđược Đảng và Nhà nước chú trọng, luôn là một trong những nhiệm vụ ưu tiênchiến lược hàng đầu của đất nước

Bằng những sản phẩm báo chí, thông tin đối ngoại đã giới thiệu mộthình ảnh đất nước Việt Nam mới đến với bạn bè quốc tế, một Việt Nam sauđổi mới cùng những thành tựu trên tất cả các mặt chính trị, kinh tế, văn hóa,

xã hội… Ngoài ra, cũng thông qua báo chí mà người dân trong nước có cơ hộitiếp cận, hiểu biết về thế giới bên ngoài, cập nhật tình hình các khu vực, cùngcác vấn đề đang diễn ra từng ngày trên thế giới Đặc biệt, báo chí là công cụđắc lực của Đảng và Nhà nước trong cuộc đấu tranh chống chiến lược “diễnbiến hòa bình” của các thế lực thù địch nhằm xuyên tạc, phủ nhận chủ nghĩaMác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, phủ nhận Đảng Cộng sản và Chủ nghĩa

với sự phát triển tăng tốc về số lượng và sự tiến bộ về kỹ thuật vượt bậc củacác phương tiện truyền thông đại chúng Đến cuối những năm 80, trên thếgiới có khoảng 30.000 đài phát thanh, truyền hình, 8.200 đầu báo với 440triệu bản mỗi kỳ, hơn 1 tỷ máy thu thanh và 0,5 tỷ máy thu hình, làm chodòng thác thông tin ngày càng nhanh, mạnh và đa dạng Sự bùng nổ thông tin

ấy không thể không ảnh hưởng đến Việt Nam khi chúng ta thực hiện “mởcửa” Nước ta có thêm các phương tiện thông tin hiện đại, việc tăng số lượng,chất lượng và mở rộng các lĩnh vực thông tin trên báo chí là một yêu cầu tấtyếu, khiến cho công chúng nước ta càng có thêm điều kiện tiếp cận thông tinquốc tế và tuyên truyền, quảng bá thông tin ra nước ngoài

Thông tin đối ngoại đóng một vai trò quan trọng trong thời kỳ mới.Thông tin đối ngoại trên báo chí là một nhịp cầu nối Việt Nam với thế giớihiện đại, có khả năng tạo nên một bức tranh toàn cảnh về thế giới bên ngoài,

mở rộng tầm nhìn công chúng Thông tin đối ngoại cũng góp phần tạo nên sựhiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc, xây dựng tình cảm hữu nghị, hòa hiếu củanhân dân Việt Nam với nhân dân các nước trên thế giới Mặt khác, trong thời

kỳ mở cửa, làn gió bên ngoài tràn vào nước ta không chỉ đem theo kinhnghiệm mới và hay của thế giới, mà cả những tư tưởng độc hại, những biểuhiện không phù hợp với truyền thống, văn hóa, phong tục tập quán của dântộc, ảnh hưởng không tốt đến đạo đức, an ninh chính trị, trật tự xã hội củachúng ta Do đó, chúng ta càng nhận thức rõ tầm quan trọng và sự cần thiếtcủa thông tin đối ngoại và thông tin đối ngoại về văn hóa trên báo chí, cầnthông tin một cách có chọn lọc để góp phần bồi dưỡng kiến thức, giáo dục ýchí, quyết tâm giữ vững ổn định chính trị và độc lập, tự chủ của đất nước, duytrì và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Ngoài việc mở rộng hiểu biết, thôngtin đối ngoại còn có nhiệm vụ định hướng nhận thức chính trị cho công chúngtheo quan điểm đường lối của Đảng và Nhà nước

Trong bối cảnh công nghệ thông tin có những bước phát triển như vũbão, sự dân chủ hóa xã hội ngày càng được mở rộng, hội nhập quốc tế diễn ramạnh mẽ, báo chí ngày càng phát huy vị trí, vai trò và sức mạnh to lớn củamình trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Ý kiến của Thường vụ BộChính trị đã chỉ rõ: “Tiếp tục đầu tư và nâng cao chất lượng hệ thống thôngtấn báo chí, xuất bản quốc gia như Thông tấn xã Việt Nam, Đài truyền hìnhViệt Nam, Đài tiếng nói Việt Nam, một số báo và nhà xuất bản lớn để làmnòng cốt cho công tác thông tin tuyên truyền đối ngoại” [42].

1.4 Quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước ta về thông tin đối ngoại

Trên cơ sở ý thức ngày càng rõ hơn về tầm quan trọng của hoạt độngthông tin đối ngoại, Đảng, Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chínhsách lớn về công tác thông tin đối ngoại Nếu tính từ văn kiện đầu tiên củaĐảng ta về hoạt động thông tin đối ngoại, đến nay có thể liệt kê một số Chỉthị, văn kiện quan trọng sau:

Chỉ thị số 45/CT-TW của Bộ Chính trị Trung ương Đảng ban hành này 10/5/1962 về công tác tuyên truyền đối ngoại [2] Đây là văn kiện đầu tiên

của Đảng về hoạt động đối ngoại Chỉ thị này đánh dấu sự phát triển và kếtquả bước đầu trong việc giới thiệu đất nước ta ra thế giới (cụ thể là giới thiệucông cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, cuộc đấu tranh chống Mỹcứu nước giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước, kinh nghiệm cách mạngnước ta và cổ vu cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của các nước trên thế giới,chính sách đối ngoại của Việt Nam), nhằm tranh thủ sự đồng tình và ủng hộcủa bè bạn đối với công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và việc thực hiệnnghĩa vụ quốc tế của nhân dân ta, chống âm mưu xâm lược của các thế lựcbên ngoài Chỉ thị này của Đảng đã chỉ rõ mục đích, yêu cầu, nội dung, đốitượng, phương châm của công tác tuyên truyền đối ngoại Đây là cơ sở lý

luận đầu tiên, có ý nghĩa chỉ đạo lâu dài phương hướng công tác thông tin đốingoại của Đảng.

Sau khi đất nước thống nhất, đặc biệt trong bối cảnh đời sống chính trịquốc tế diễn biến hết sức nhanh chóng và phức tạp, cùng sự bùng nổ thong tintrên thế giới, việc xây dựng một hệ thống thông tin mạnh để phục vụ đắc lực

sự nghiệp cách mạng dân tộc, có khả năng hội nhập một cách bình đẳng, tíchcực vào hệ thông thông tin toàn cầu luôn được Đảng ta chú trọng Do đó, saukhi tiến hành công cuộc đổi mới, Đảng ta đã ban hành nhiều chỉ thị quantrọng, có tính chỉ đạo lâu dài, có thể nêu một số chỉ thị sau:

- Chỉ thị 11/CT-TW ngày 13/6/1992 của Ban Bí thư Trung ương Đảng khóa VII [3] đã chỉ ra những nội dung chủ yếu của thông tin đối ngoại là:

+ Thông báo đường lối, chính sách và thành tựu đổi mới toàndiện của nước ta, những chủ trương quan trọng của ta nhằm giải quyết một sốvấn đề lớn hoặc đáng chú ý về kinh tế, chính trị, xã hội… kịp thời bác bỏnhững thông tin xuyên tạc, sai lệch về tình hình Việt Nam, nhât là về tìnhhình dân chủ, nhân quyền, ngăn chặn việc truyền bá vào nước ta những quanđiểm, tư tưởng, lối sống, văn hóa phản động, đồi trụy, kích động bạo lực

+ Thông tin về chính sách đối ngoại, kể cả chính sách kinh tế đốingoại của Đảng và Nhà nước ta, những khả năng to lớn của Việt Nam trongquan hệ hợp tác với các nước

+ Thông tin về đất nước, con người, lịch sử và nền văn hóa lâuđời hết sức phong phú của các dân tộc anh em trong cộng đồng dân tộc ViệtNam Tùy từng địa bàn, đối tượng và yêu cầu từng lúc mà xác định nội dung

và hình thức thông tin cho thích hợp, có trọng tâm, trọng điểm

Những thông tin đo cần phải chân thật, chính xác, sinh động, kịp thời

và hợp đối tượng để có sức thuyết phục

Chính vì vậy, việc hình thành một cơ chế chỉ đạo thống nhất hoạt động

cả về nội dung, cả về phương thức hoạt động, cả về phối hợp lực lượng và vềphân bổ các nguồn lực của thông tin đối ngoại là hết sức cần thiết Những vănbản pháp quy do các cơ quan nhà nước ban hành sẽ giúp các lực lượng làmthông tin đối ngoại có được hành lang pháp lý cần thiết, tạo điều kiện để họmạnh dạn, chủ động, sang tạo trong hoạt động; đồng thời cơ quan quản lý nhànước cũng có cơ sở pháp lý để kiểm tra, đánh giá hoạt động của các lực lượnglàm công tác này

- Ngày 29/12/1998, Thường vụ Bộ Chính trị ra Thông báo số

188/CT-TW, bổ sung, nhấn mạnh những đối tượng, địa bàn ưu tiên, những trọng điểm

tổ chức lực lượng Công tác thông tin đối ngoại đã tiến hành có định hướng,tập trung vào những nhiệm vụ trọng tâm Chất lượng và số lượng sản phẩmthông tin đối ngoại ngày cần được tăng cường và đổi mới Thường vụ BộChính trị yêu cầu chỉ đạo tiếp tục thực hiện tốt Chỉ thị 11/CT-TW, đồng thờicần chú trọng một số việc:

+ Ngoài việc tiếp tục quan hệ và chủ động xúc tiến công tácthông tin, tuyên truyền hướng vào các đối tượng và địa bàn đã được xác địnhtại Chỉ thị 11/CT-TW, ưu tiên cung cấp thông tin định hướng cho người nướcngoài đến Việt Nam sống, làm việc, du lịch, học tập và các nhà Việt Nam họctrên thế giới Tranh thủ họ để qua đó đưa thông tin giới thiệu về Việt Nam rathế giới

+ Tiếp tục đầu tư và nâng cao chất lượng hệ thống báo chí, xuấtbản quốc gia như Thông tấn xã Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam, ĐàiTiếng nói Việt Nam, một số báo và Nhà xuất bản lớn để làm nòng cốt chocông tác thông tin đối ngoại Từng bước tổ chức chặt chẽ việc đưa các bộphận chính của hệ thống này chuyển ngữ lên mạng Internet, nhằm cập nhật tintức về Việt Nam trên thế giới…

+ Kết hợp chặt chẽ việc tổ chức lực lượng trong nước với việctriển khai thông tin ở nước ngoài, giữa thông tin đối nội và thông tin đốingoại, giữa chính trị đối ngoại và kinh tế đối ngoại, văn hóa đối ngoại, giữangoại giao Nhà nước, đối ngoại Đảng và đối ngoại nhân dân, tạo và phát huysức mạnh tổng hợp của các lực lượng làm công tác thông tin đối ngoại…

- Tháng 4/2000, Thủ tướng Chính phủ đã ra Chỉ thị 10/2000 về tăng cường quản lý và đẩy mạnh công tác thông tin đối ngoại [54], yêu cầu quán

triệt Chỉ thị số 11/CT-TW ngày 13 tháng 6 năm 1992 của Ban Bí thư Trungương Đảng (Khóa VII) và Thông báo số 188/CT-TW ngày 29 tháng 12 năm

1998 của Thường vụ Bộ Chính trị, để làm tốt công tác thông tin đối ngoại,đáp ứng đòi hỏi tình hình mới

- Nghị quyết Đại hội IX (năm 2001) nhấn mạnh nhiệm vụ: “Tăng cường công tác thông tin đối ngoại và văn hóa đối ngoại”[22] Thực tế này

cho thấy, Đảng ta đặt ra yêu cầu tăng cường sự lãnh đạo và phối hợp ở tầmchiến lược của công tác thông tin đối ngoại trong bối cảnh quốc tế và trongnước có nhiều thay đổi

- Ngày 26/12/2001, Ban Bí thư Trung ương Đảng đã ban hành Quyết định 16 về thành lập Ban Chỉ đạo công tác thông tin đối ngoại và kèm theo là

“Quy chế phối hợp chỉ đạo công tác thông tin đối ngoại” [4].

+ Từ khi được thành lập, Ban Chỉ đạo đã giúp lãnh đạo Đảng vàChính phủ nhiều đề xuất quan trọng để chỉ đạo thông tin tình hình trong nước

ra nước ngoài, thông tin tình hình quốc tế phức tạp, đẩy mạnh thông tin hộinhập kinh tế quốc tế, giao lưu văn hóa đối ngoại…

+ Cơ chế phối hợp xử lý các vấn đề nhạy cảm giữa các cơ quanTrung ương đã hình thành và hoạt động khá tốt Hoạt động đào tạo, bồi dưỡngcán bộ, kiểm tra công tác trong nước, thông qua Bản tin nội bộ để chỉ đạo tìnhhình… đã tiến hành đều đặn trong thời gian qua

Nhiều tỉnh, thành phố đã quan tâm chỉ đạo công tác tuyên truyền đốingoại của địa phương mình Các địa phương đã tập trung vào thông tin kinh tếđối ngoại, góp phần giới thiệu hình ảnh của địa phương ra quốc tế, làm chonhận thức của lãnh đạo, của nhân dân và đặc biệt của các doanh nghiệp đượcnâng lên tầm cao mới

Các đồng chí lãnh đạo cao cấp của Đảng, Nhà nước, lãnh đạo cácngành, các cấp, các doanh nghiệp đều tranh thủ mọi cơ hội để tiếp xúc, tuyêntruyền, vận động các đối tượng và báo chí nước ngoài Các địa phương vàdoanh nghiệp, với nhận thức vai trò quan trọng và đi trước của thông tin đốingoại, đã danh những chi phí nhất định để thông tin và đặt quan hệ hợp tácvới các đối tác nước ngoài trên những kênh thông tin hiện đại nhất

- Tháng 4/2006, Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng đã diễn

ra thành công tốt đẹp và đề ra phương hướng nhiệm vụ phát triển đất nướccho 5 năm… Nhằm thực hiện thắng lợi những mục tiêu và nhiệm vụ do Đạihội đề ra, hoạt động đối ngoại và công tác thông tin đối ngoại cần được đặttrên một tầm cao mới, góp phần giữ vững được môi trường hòa bình, tạo cácđiều kiện quốc tế thuận lợi hơn nữa cho công cuộc đổi mới, đẩy mạnh pháttriển kinh tế - xã hội, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, chủ động hộinhập kinh tế quốc tế và khu vực, nâng cao hơn nữa vị thế của nước ta trêntrường quốc tế Đối với công tác thông tin đối ngoại, Nghị quyết xác định:

Đẩy mạnh công tác văn hóa - thông tin đối ngoại, góp phần tăng cường

sự hợp tác, tình hữu nghị giữa nhân dân ta và nhân dân các nước… Bảo đảm

sự lãnh đạo thống nhất của Đảng, sự quản lý tập trung của Nhà nước đối vớicác hoạt động đối ngoại Phối hợp chặt chẽ hoạt động đối ngoại của Đảng,ngoại giao Nhà nước đối với các hoạt động đối ngoại Phối hợp chặt chẽ hoạtđộng đối ngoại của Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân; chính

trị đối ngoại và kinh tế đối ngoại; đối ngoại quốc phòng và an ninh; thông tinđối ngoại và thông tin trong nước [25].

Nhân thức rõ tầm quan trọng của công tác thông tin đối ngoại trongtình hình mới, Đại hội khẳng định: “Tích cực, chủ động đẩy nhanh hội nhậpkinh tế quốc tế, mở rộng kinh tế đối ngoại gắn với nâng cao khả năng độc lập

tự chủ của nền kinh tế” [25] là một trong tám nhiệm vụ chủ yếu phát triểnkinh tế - xã hội của đất nước trong giai đoạn hội nhập ngày càng sâu rộng.Đại hội nêu rõ yêu cầu và mục tiêu của công tác thông tin đối ngoại: “đẩymạnh công tác văn hóa - thông tin đối ngoại, góp phần tăng cường sự hợp tác,hữu nghị giữa nhân dân ta với nhân dân các nước” [25]

Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng với thế giới, đápứng yêu cầu của tình hình, ngày 10/9/2008, Ban Bí thư Trung ương Đảng đã

ban hành Chỉ thị 26 về “tiếp tục đổi mới và tăng cường công tác thông tin đối ngoại trong tình hình mới”, theo đó, xác định thông tin đối ngoại là nhiệm vụ

của cả hệ thống chính trị, với phương châm “chính xác, kịp thời, sinh động,phù hợp với từng đối tượng” [5] Nội dung cụ thể như sau:

+ Tăng cường tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, luậtpháp, chính sách của Nhà nước, thành tựu đổi mới của đất nước ta để bạn bèquốc tế và đồng bào ta ở nước ngoài có hiểu biết nhiều hơn, đầy đủ và đúngđắn hơn về sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của nhân dân ta

+ Đẩy mạnh tuyên truyền, giới thiệu, quảng bá hình ảnh đấtnước, lịch sử, văn hóa và con người Việt Nam, tiềm năng phát triển và hợptác của Việt Nam với cộng đồng quốc tế trên các lĩnh vực

+ Đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái của các phần tử cơhội, các thế lực thù địch một cách chủ động, có tính thuyết phục và hiệu quảhơn

+ Tăng cường công tác nắm bắt tình hình, nghiên cứu, dự báo đểhoạt động thông tin đối ngoại chủ động, kịp thời và hiệu quả hơn.

Cơ chế trao đổi thông tin, phối hợp hành động giữa Bộ Ngoại giao vớiBan Tuyên giáo Trung ương và các bộ, ban ngành đã từng bước được cải tiến,phát huy hiệu quả trong việc cung cấp và định hướng thông tin, nhất là trướccác sự việc phức tạp nảy sinh Công tác thông tin đối ngoại được triển khaitích cực, đồng bộ và toàn diện, với nhiều hình thức đa dạng, nội dung ngàycàng phong phú

Công tác quản lý nhà nước về thông tin đối ngoại được Đảng và Nhànước hết sức coi trọng Sau một thời gian xây dựng, với sự tham gia của nhiều

Bộ, Ban, ngành, Chiến lược Phát triển thông tin đối ngoại 2011-2020 đã được

Bộ Chính trị thông qua vào ngày 14 tháng 2 năm 2012, xác định rõ "Thông tinđối ngoại là một bộ phận rất quan trọng trong công tác tuyên truyền và côngtác tư tưởng của Đảng ta; là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài" [53] Để triểnkhai thực hiện Kết luận của Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các

Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan trực thuộc Chính phủ, UBND các tỉnh, thànhphố trực thuộc Trung ương phối hợp với các cơ quan chức năng của Đảng tổchức phổ biến, quán triệt nội dung Chiến lược phát triển thông tin đối ngoạigiai đoạn 2011-2020 tới các Bộ, ngành, địa phương, hoàn thành trước ngày31/12/2012 Đồng thời, khẩn trương tổ chức phân công đơn vị, cán bộ làmđầu mối thực hiện công tác thông tin đối ngoại; phối hợp với Bộ Thông tin vàTruyền thông xây dựng Chương trình hành động của Chính phủ thực hiệnChiến lược phát triển thông tin đối ngoại giai đoạn 2011-2020 Để thực hiệntốt Chiến lược này, ngày 6 tháng 8 năm 2012, Thủ tướng Chính phủ đã ra Chỉthị số 21/CT-TTg về việc triển khai thực hiện Chiến lược phát triển thông tinđối ngoại giai đoạn 2011-2020

Trên cơ sở quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước,công tác thông tin đối ngoại đã phát huy hiệu quả, đóng góp vào thành côngcủa các hoạt động đối ngoại quan trọng, bao gồm các chuyến thăm nướcngoài của Lãnh đạo cấp cao Việt Nam và lãnh đạo cấp cao các nước tới ViệtNam và các sự kiện lớn như: Hội nghị cấp cao APEC 14 (2006), Đại lễ Phậtđản Vesak (2008), Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới - WTO(2007), đảm nhận cương vị Ủy viên không thường trực HĐBA/LHQ (2008-2009), Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao các nước Á - Âu lần thứ 9 (5/2009),Hội nghị người Việt Nam ở nước ngoài lần thứ nhất Năm 2010, thông tin đốingoại đã phục vụ tốt cho thành công của Đại lễ kỷ niệm 1000 năm ThăngLong-Hà Nội, các Hội nghị cấp cao ASEAN 16, 17, cấp cao Đông Á và cáccấp cao liên quan, Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN 43 và Hội nghịDiễn đàn khu vực ASEAN 17 (ARF 17) mà Việt Nam đóng vai trò chủ nhà vàChủ tịch ASEAN, sự tham dự của Việt Nam tại các Hội nghị cấp cao G20 với

tư cách Chủ tịch ASEAN, cấp cao APEC 18

Thông tin đối ngoại đã phản ánh kịp thời chủ trương, chính sách pháttriển kinh tế-xã hội và chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước, nhữngthành tựu phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội và hội nhập quốc tế của ViệtNam, giúp dư luận bên ngoài hiểu rõ hơn, đúng hơn về Việt Nam, thu hút sựquan tâm và gây ấn tượng tốt đẹp với bạn bè quốc tế về Việt Nam Hình ảnhđất nước Việt Nam hoà bình, ổn định, đổi mới, đang phát triển năng động, làđiểm đến an toàn và tin cậy của đầu tư, du lịch, con người, lịch sử và nền vănhoá lâu đời hết sức phong phú và giàu bản sắc dân tộc của Việt Nam đã đượcnhân dân thế giới và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài biết tới thôngqua nhiều kênh và bằng nhiều hình thức khác nhau