Điều có ý nghĩa quyết định của Đảng cầm quyền đối với Nhà nước là đưa tư tưởng của Đảng thâm nhập vào chính sách, quyết sách của Nhà nước. Con đường cơ bản để dảng cầm quyền củng cố, duy trì vị trí cầm quyền của mình là người đại diện cho Đảng cầm quyền đang giữ vai trò lãnh đạo trong bộ máy cơ quan Nhà nước phải thực hiện các chương trình hành động cũng như làm tròn trách nhiệm đối với các cam kết của mình trong chiến dịch tranh cử (đối với các nước tư bản) và trong việc bầu cử đại biểu quốc hội (ở các nước xã hội chủ nghĩa). Nguồn lực để Đảng cầm quyền duy trì hoạt động của mình là công tác đào tạo, sử dụng cán bộ. Công tác này được làm một cách thường xuyên, liên tục, có kế hoạch, hiệu quả và chất lượng cao. Đối với Đảng Cộng sản Việt Nam, từ khi ra đời, vai trò lãnh đạo của Đảng đã được lịch sử cách mạng và được xã hội thừa nhận như một tất yếu lịch sử. Điều 4 Hiến pháp nước Cộng Hòa xã hội Việt Nam đã ghi nhận Đảng Cộng sản Việt Nam là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội.Sự lãnh đạo của Đảng được coi là nhân tố quyết định mọi thắng lợi của cách mạng là vấn đề mang tính nguyên tắc và quy định của Cách mạng Việt Nam. Bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và xu hướng giao lưu hội nhập thế giới, rất nhiều vấn đề đã và đang được đặt ra đòi hỏi Đảng phải tự đổi mới, nâng cao trình độ năng lực lãnh đạo đất nước. Điều đó có nghĩa hết sức quan trọng trong điều kiện Đảng lãnh đạo tiến trình xây dựng nhà nước pháp quyền Xã hội chủ nghĩa của dân, do dân,vì dân. Để thực hiện được sứ mệnh lịch sử của mình, Đảng phải đổi mới phương thức lãnh đạo một cách khẩn trương, kiên quyết, không cứng nhắc, máy móc trong sự phân định rõ chức năng lãnh đạo chính trị, phưong thức lãnh đạo chính trị của Đảng với chức năng quản lý nhà nước chức năng công quyền và phương thức quản lý của nhà nước pháp quyền trên quan điểm của chủ nghĩa MácLênin, tư tưởng Hồ chí minh và thực tiễn cách mạng Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Là sinh viên khoa Xây dựng Đảng được nghiên cứu đề tài của chuyên ngành em thấy rất hay và cần thiết . Đề tài giúp em có cái nhìn khách quan và toàn diện hơn về việc đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước ở nước ta trong giai đoạn hiện nay cả mặt nhận thức và lý luận. Tuy nhiên do sự hạn chế về trình độ kiến thức, tài liệu tham khảo còn hạn hẹp nên bài tiểu luận chắc có nhiều sai sót, nội dung chưa chính xác, phù hợp. Việc đánh máy còn nhiều lỗi chính tả. Em rất mong thầy (cô) giáo thông cảm giúp đỡ, bổ sung những vấn đề còn thiếu xót để bài tiều luận hoàn chỉnh hơn.
Trang 1ChơngI: Những tiền đề lý luận về đổi mới phơng thức lãnh đạo của Đảng
đối với Nhà nớc
I Khái niệm và khái quát chung 3
II Quan điểm của Chủ nghĩa Mác-Lênin về phơng thức lãnh đạo của
Đảng đối với Nhà nớc……… 7III T tởng Hồ Chí Minh về phơng thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà n-
ớc……… 11 IV.Quan điểm cuả Đảng cộng sản việt nam về phơng thức lãnh đạo của
đảng đối với xây dựng hệ thống bộ máy nhà nớc……… 14
Chơng II : Thực tiễn phơng thức lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam
đối với nhà nớc pháp quyền Xã hội chủ nghĩa Việt Nam những năm qua
I Những thành tựu……… 16
II Hạn
chế……… 17
Chơng III: Một số vấn đề đặt ra và phơng hớng hoàn thiện đổi mới phơng
thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nớc
I.Tiếp tục nghiên cứu những vấn đề có tính lý luận về mối quan hệ giữa
Đảng và Nhà nớc trong điều kiện xây dựng Nhà nớc pháp quyền Xã hội chủ
Trang 2bộ máy cơ quan Nhà nước phải thực hiện các chương trình hành động cũngnhư làm tròn trách nhiệm đối với các cam kết của mình trong chiến dịchtranh cử (đối với các nước tư bản) và trong việc bầu cử đại biểu quốc hội (ởcác nước xã hội chủ nghĩa) Nguồn lực để Đảng cầm quyền duy trì hoạt độngcủa mình là công tác đào tạo, sử dụng cán bộ Công tác này được làm mộtcách thường xuyên, liên tục, có kế hoạch, hiệu quả và chất lượng cao.
Đối với Đảng Cộng sản Việt Nam, từ khi ra đời, vai trò lãnh đạo củaĐảng đã được lịch sử cách mạng và được xã hội thừa nhận như một tất yếulịch sử Điều 4 Hiến pháp nước Cộng Hòa xã hội Việt Nam đã ghi nhậnĐảng Cộng sản Việt Nam là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội.Sự lãnhđạo của Đảng được coi là nhân tố quyết định mọi thắng lợi của cách mạng làvấn đề mang tính nguyên tắc và quy định của Cách mạng Việt Nam
Bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và
xu hướng giao lưu hội nhập thế giới, rất nhiều vấn đề đã và đang được đặt rađòi hỏi Đảng phải tự đổi mới, nâng cao trình độ năng lực lãnh đạo đất nước.Điều đó có nghĩa hết sức quan trọng trong điều kiện Đảng lãnh đạo tiến trìnhxây dựng nhà nước pháp quyền Xã hội chủ nghĩa của dân, do dân,vì dân Đểthực hiện được sứ mệnh lịch sử của mình, Đảng phải đổi mới phương thứclãnh đạo một cách khẩn trương, kiên quyết, không cứng nhắc, máy móctrong sự phân định rõ chức năng lãnh đạo chính trị, phưong thức lãnh đạochính trị của Đảng với chức năng quản lý nhà nước chức năng công quyền
và phương thức quản lý của nhà nước pháp quyền trên quan điểm của chủnghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ chí minh và thực tiễn cách mạng Việt Namtrong giai đoạn hiện nay
Là sinh viên khoa Xây dựng Đảng được nghiên cứu đề tài của chuyênngành em thấy rất hay và cần thiết Đề tài giúp em có cái nhìn khách quan
và toàn diện hơn về việc đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối vớiNhà nước ở nước ta trong giai đoạn hiện nay cả mặt nhận thức và lý luận.Tuy nhiên do sự hạn chế về trình độ kiến thức, tài liệu tham khảo còn hạn
Trang 3hẹp nên bài tiểu luận chắc có nhiều sai sót, nội dung chưa chính xác, phùhợp Việc đánh máy còn nhiều lỗi chính tả Em rất mong thầy (cô) giáothông cảm giúp đỡ, bổ sung những vấn đề còn thiếu xót để bài tiều luận hoànchỉnh hơn.
Em xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày 1 tháng 12 năm 2013
Chương I: Những tiền đề lý luận về đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước
I Khái niệm và khái quát chung
1 Khái niệm
Phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước là hệ thống cácphương pháp, các hình thức, các biện pháp mà Đảng tác động vào Nhà nước
Trang 4để thực hiện hóa ý chí và mục tiêu của Đảng.
2 Khái quát chung
2.1 Về nguyên tắc: Mục tiêu cao nhất của Đảng lãnh đạo Nhà nước làtăng cường bản chất giai cấp công nhân của Nhà nước, phát huy quyền làmchủ của nhân dân bằng Nhà nước, nâng cao hiệu lực, hiệu quả của Nhà nướctrong quá trình xã hội mới, nhằm làm cho mục tiêu của toàn bộ sự nghiệpcách mạng nói chung, của từng thời kỳ nói riêng được thực hiện có hiệu quảcao Theo đó, phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước bị quy địnhbởi tính khách quan và chức năng cơ bản của hệ thống tổ chức nhà nước vàtính chất lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước
2.2 Về nội dung và phương thức lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước:
Là phản ánh mối quan hệ giữa mục tiêu và phương tiện, điều kiện đạtmục,hay nói rộng ra, đó là mối quan hệ giữa chức năng của hệ thống và cơchế thực hiện
Kinh nghiệm chỉ rõ rằng, phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hoạtđộng của bộ máy Nhà nước và toàn xã hội là một trong những phương diệnquan trọng của mối quan hệ giữa đảng và nhà nước nói chung
II Quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin về phuơng thức lãnh đạo của đảng đối với nhà nước
Trên thực tế, yêu cầu giải quyết mối quan hệ giữa Đảng cộng sản vànhà nước kiểu mới xuất hiện ngay từ khi Đảng của giai cấp vô sản vừa giànhđược chính quyền và trở thành Đảng cầm quyền Trong giai đoạn mới đó ,giai cấp công nhân phải biết sử dụng quyền lực chính trị-Nhà nước đã đạtđược ở : “ giai đoạn thứ nhất của cuộc cách mạng công nhân” để “ tăng bằngđược số lượng sản phẩm lên”
Tiếp tục tư tưởng trên đây của CMác và Ph Ăngghen, V.I.Lênin chorằng khi trở thành Đảng cầm quyền, nhiệm vụ lãnh đạo của Đảng cộng sảnthay đổi về cơ bản: xây dựng nhà nước về kinh tế Khi đó, chủ nghĩa cộngsản không còn là một cương lĩnh, không còn là một học thuyết, mà đã trở
Trang 5thành nhiệm vụ xây dựng kinh tế hàng ngày Thắng lợi trên lĩnh vực kinh tếkhông thể đạt được bằng những cuộc tấn công của các lực lượng xích vệ, màphải bằng tổ chức được tiến hành một cách khoa học Người ta xem đó là vũkhí duy nhất để giai cấp công nhân, nhân dân lao động tiến tới mục tiêu cănbản của mình: xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản,mang lại cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc cho tất cả mọi người Phát huyvai trò lãnh đạo lãnh đạo của đảng, vai trò tổ chức_ quản lý của nhà nướctrên lĩnh vực kinh tế được xem là trọng tâm của thời kỳ Đảng cầm quyền.Muốn vậy, việc hình thành mối quan hệ hài hòa giữa Đảng và nhà nước.Đảng lãnh đạo nhà nước mà không lấn sân, không làm thay nhà nước là mộtnhân tố bảo đảm thắng lợi của thời kỳ mới Song trong thực tế, vì nhiều lý dokhác nhau mà ngay từ năm 1922, chính V.I.Lênin đã phát hiện; “ những quan
hệ không đúng “ giữa Đảng và các cơ quan Xô viết, và thừa nhận việc sửachữa hiện tượng đó là việc rất khó, vì “ở nước ta chỉ có một Đảng cầm quyềnduy nhất lãnh đạo” Người đề nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng “ cầnphân định một cách rõ ràng hơn nữa những nhiệm vụ của Đảng (và ban chấphành trung ương của nó) với nhiệm vụ của chính quyền Xô viết, tăng thêmtrách nhiệm và tính chủ động cho các cán bộ Xô viết và các cơ quan Xô viết,còn về Đảng thì giành quyền lãnh dạo chung công tác của tất cả các cơ quannhà nước gộp chung lại, mà không can thiệp một cách quá thường xuyên,không chính quy và thường là nhỏ nhặt, như hiện nay”
Về phương thức lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước trong khi khẳngđịnh trách nhiệm và quyền hạn của Đảng trong việc xây dựng bộ máy nhànước(“ với tư cách là một Đảng chiếm đa số tại Đại hội II toàn Nga các Xôviết, chúng ta có quyền và có nhiệm vụ trước nhân dân thành lập chínhphủ),V.I.Lênin lưu ý rằng, không phải Đảng trực tiếp đứng ra xây dựng bộmáy đó Đảng lãnh đạo xây dựng tổ chúc bộ máy nhà nước bằng việc đề raphương hướng, nguyên tắc tổ chức bộ máy nhà nước V.I.Lênin viết: “…chúng ta sẽ đưa ra cương lĩnh của chính quyền Xô viết, việc nói rõ đặc điểm
Trang 6của kiểu nhà nước mới phải chiếm một địa vị quan trọng trong cương lĩnhcủa chúng ta”.
Trên lĩnh vực công tác cán bộ nhà nước, đặc biệt là những chức vụ chủchốt, Lênin lại nhấn mạnh quyền quyết định của Đảng Ông viết: “ chừngnào một Đảng cầm quyền còn quản lý, chừng nào Đảng ấy còn phải giảiquyết tất cả mọi vấn đề vè những sự bổ nhiệm khác nhau, thì anh không thể
để có tình trạng là việc bổ nhiệm các chức vụ nhà nước quan trọng nhất lại
do một Đảng không lãnh đạo tiến hành”(4)
Cùng với vấn đề lãnh đạo xây dựng thể chế nhà nước, cán bộ nhà nước,V.I.Lênin cũng đặc biệt quan tâm tới việc hoàn thiện phương thức lãnh đạocủa Đảng đối với nhà nước trên tất cả các phương diện khác trong hoật độngcủa nhà nước, trước hết là vấn đề giải quyết mối quan hệ giữa vai trò, chức
năng quản lý của nhà nước sao cho Đảng thực sự là cơ quan lãnh đạo ở tầm chiến lược và Nhà nước là cơ quan quyền lực của dân, có thực quyền, đủ sức mạnh để điều hành mọi hoạt động quản lý Vấn đề này đã được Lênin nêu ra
từ khi Đảng công nhân dân chủ- xã hội Nga giành được chính quyền Ngay
trong tác phẩm Những nhiệm vụ của chúng ta và Xô viết đại biểu công nhân(11-1905), V.I.Lênin đã viết: “Xô viết đại biểu công nhân hay là Đảng?
Theo tôi, không thể đặt vấn đề như vậy, và giải quyết vấn đề đó nhất thiếtchỉ có thể là: vửa cần có Xô viết đại biểu công nhân, vừa cần có Đảng Vấn
đề và là vấn đề hết sức quan trọng- chỉ là ở chỗ làm thế nào phân rõ và kếthợp những nhiệm vụ của Xô viết và những nhiệm vụ của Đảng công nhândân chủ- xã hội Nga”
Sau khi Cách mạng tháng Mười Nga thành công Đảng cộng sản Nga đãlãnh đạo Chính quyền Xô viết thực hiện công cuộc khôi phục, phát triển kinh
tế, xây dựng cơ sở vật chất cho chủ nghĩa xã hội Vấn đề phân định nhiệm vụlãnh đạo của Đảng với nhiệm vụ quản lý nhà nước đã được Lênin đề cập mộtcách cụ thể hơn V.I.Lênin đã chỉ rõ: “chừng nào mà Ban chấp hành Trungương Đảng và toàn Đảng còn tiếp tục làm công tác quản lý hành chính, nghĩa
Trang 7là quản lý nhà nước, thì Đảng không thể gọi là người lãnh đạo được Năm
1922 khi nhận định về quan hệ giữa Đảng và Nhà nướclúc đó, Lê nin viết:Giữa Đảng và các cơ quan Xô viết, hiện có những quan hệ không đúng, điều
đó tất cả chúng ta đều hoàn toàn thừa nhận Tôi đã lấy một ví dụ để chứngminh rằng, ngay đối với một công việc nhỏ cụ thể, người ta cũng đã đưa ratrước Ban chấp hành Trung ưong, mà phải nâng cao uy quyền của hội đồngdân ủy…Từ đó, Lênin khẳng định : nếu cứ lãnh đạo Đảng bằng cách đó, thìchúng ta nhất định đi tới chỗ diệt vong…, cần phải phân định rõ chức năng,quyền hạn của bộ máy Đảng và bộ máy của Xô viết
Như vậy theo Lênin, sự lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước được thựchiện theo phương thức cơ bản sau:
1 Đảng lãnh đạo Nhà nước bằng cương lĩnh chủ trương, đường lối, chỉ thị, nghị quyết của Đảng
V.I.Lênin cho rằng, ở vị trí Đảng cầm quyền, trọng trách của Đảng làlãnh đạo nhà nước và toàn xã hội trên mọi phương diện, trong mọi lĩnh vựccủa đời sống, quan điểm chính trị và nguyên tắc tổ chức liên quan tới chiếnlược phát triển kinh tế- xã hội, phát triển văn hóa giáo dục và truyền bá hệ tưtưởng cũng như đào tạo cán bộ, xây dựng bộ máy nhà nước thuộc về trách
nhiệm của Đảng Song, không phải Đảng trực tiếp thực hiện những công việc đó, đồng thời cũng không phải lãnh đạo bằng các mệnh lệnh từ trên ban
xuống theo kiểu “ tôi có quyền, tôi ra lệnh, thì các anh phải phục tùng”, màĐảng lãnh đạo Nhà nước bằng cương lĩnh, đường lối, chỉ thị, nghị quyết củaĐảng Lênin chỉ rõ: “ trong nước cộng hòa chúng ta, không có một vấn đềchính trị hay tổ chức quan trọng nào do một cơ quan nhà nước giải quyết màlại không có chỉ thị của Ban chấp hành Trung ương Đảng”
2 Đảng lãnh đạo nhà nước thông qua đội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảng trong bộ máy nhà nước
Cơ sở của quan điểm này được Lênin chỉ ra thông qua nguyên tắchoạt động của nhà nước Xô viết: trong hoạt động của mình Nhà nước Xô
Trang 8viết phải dựa vào đường lối, cương lĩnh của Đảng, đường lối đó được rút ra
từ toàn bộ cuộc đấu tranh của Đảng, nó thể hiện bản chất cách mạng của chủnghĩa Bônsêvích và lại được Ban chấp hành trung ương phê chuẩn, đó làđường lối mà tất cả đảng viên của Đảng phải tuyệt đối tuân theo Bởi vậynhững cán bộ, đảng viên của Đảng trong bộ máy nhà nước- những người đãđược “ hàng triệu công nhân, binh sĩ và nông dân, trao chính quyền ấy chođại biểu của Đảng” (2)- phải chấp hành các chủ trương, đưòng lối của Đảng,phải tổ chức thực hiện các chủ trương, đường lối đó trong hệ thống tổ chức
bộ máy của Nhà nước
Về nhiệm vụ của những cán bộ, đảng viên của Đảng trong bộ máy nhànước, tại Đại hội lần thứ XI của Đảng(27-3-1922 ) Lênin đã chi rõ “ cácđồng chí là những người cộng sản, các đồng chí là công nhân các đồng chí là
bộ phận giác ngộ của giai cấp vô sản, các đồng chí là những người đảmnhiệm việc lãnh đạo Nhà nước, các đồng chí hãy làm thế nào cho nhà nước
mà các đồng chí nắm trong tay phải hoạt động như các đồng chí mongmuốn”
3 Đảng lãnh dạo nhà nước bằng công tác kiểm tra
Lênin cho rằng phỉa đi từ công tác kiểm tra để, một mặt, tác động tới bộmáy nhà nước, coi đây là điểm xuất phát và khâu trung tâm của phương thứclãnh đạo của Đảng đối với các cơ quan nhà nước, mặt khác, thông qua côngtác kiểm tra mà xem lại tính đúng đắn, tính phù hợp của các chủ trương, chịthị, nghị quyết của Đảng so với thực tiễn, từ đó có những sửa đổi, bổ sung,phát triển sáng tạo các chủ trương, đường lối, chỉ thị, nghị quyết của Đảng.Trong tác phẩm Thà ít mà tốt(3-1923) Lênin đã viết: Phải nghĩ đến chuyệnkiểm tra lại những chủ trương mà chúng ta tuyên bố hàng giờ quyết địnhhàng phút, rồi từng giây chúng minh tính chất không vững chắc, không kiênđịnh và khó hiểu của những chủ trương đó” Thông qua công tác kiểm tra,thanh tra mà Đảng phát hiện, sáng tạo ra cái mới, cái tốt hơn, tìm ra phươngthức lãnh đạo phù hợp với thực tiễn hơn
Trang 94 Đảng lãnh đạo nhà nước thông qua công tác vận động quần chúng
nhân dân tham gia quản lý nhà nước
Theo Lênin, đây là hình thức hết sức quan trọng, không thế thiếu trongphương thức lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước Bởi vì, số phận của cáchmạng xã hội chủ nghĩa phụ thuộc vào lòng tin và khả năng vận động, tậphợp, giáo dục, thuyết phục quần chúng nhân dân đi theo Đảng và tiến hànhcác hành động cách mạng dưói sự lãnh đạo của Đảng: “Chỉ có người nào tintưởng vào nhân dân, dấn mình vào nguồn sáng tạo sinh động của nhân dân,mới là người chiến thắng và giữ được chính quyền”
Từ sự khẳng định vị trí, vai trò của quần chúng nhân dântrong sự nghiẹp xây dựng chủ nghĩa xã hội, xây dựng nhà nước xã hội chủnghĩa V.I.Lênin chỉ rõ rằng, Đảng phải giáo dục, thuyết phục và tổ chức choquần chúng nhân dân tham gia quản lý nhà nước Nếu không có sự tham giagiám sát và quản lý nhà nước của quần chúng, thì Đảng không thể lãnh đạođược Nhà nước, mà bản thân bộ máy của Đảng và Nhà nước cũng sẽ tiêu tan.Bới vì, như Lênin đã khẳng định : “ trong quần chúng nhân dân, chúng ta chỉtựa như một giọt nước trong đại dươngvà chỉ khi nào biểu hiện được đúng ýnguyện của nhân dân, thì chúng ta mới quản lý nhà nước được Nếu khôngĐảng cộng sản sẽ không lãnh đạo được giai cấp vô sản, giai cấp vô sản sẽkhông lôi cuốn được quần chúng theo mình, và tất cả bộ máy sẽ tan rã”
III Tư tưởng Hồ Chí Minh về phương thức lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước
Là kiến trúc sư của cuộc cách mạng vĩ đại ở Việt Nam, Hồ chí minh
đã dành cho vấn đề phương thức lãnh đạo một vị trí đặc biệt quan trọng.Ngay từ rất sớm, vào khoảng năm 1930, trong báo cáo về những nghị quyếtcủa Trung ương Đảng cộng sản Đông Dương, Hồ Chí Minh đã khẳng địnhrằng “ phương thức lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước… vô cùng quantrọng Đảng phải hết sức quan tâm” Trong khi chú trọng hoàn thiện phươngthức lãnh đạo của Đảng trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, Hồ Chí
Trang 10Minh đã tạo lập một hệ thống quan điểm toàn diện về nội dung phương thứclãnh đạo của Đảng đối với nhà nước gồm những luận điểm sau:
1 Lãnh đạo xây dựng quan điểm về Nhà nước
Theo Hồ Chí Minh, nhà nước ta là một nhà nuớc dân chủ bao nhiêuquyền lực đều ở nơi dân Vấn đề này, Hồ Chí Minh viết: “ Nước ta là nướcdân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ”
Vị thế chính trị đó của DÂN được khẳng định qua Tuyên ngôn độc lập
do Hồ Chí Minh soạn thảo, trong đó các giá trị về dân chủ gắn liền với độclập, tự do của tổ quốc, gắn liền với bình đẳng và công bằng xã hội- những giátrị được khẳng định bằng các Hiến pháp năm 1946, 1959 do chính Hồ ChíMinh là Trưởng ban soạn thảo
Điều thứ nhất trong chương I của Hiến pháp năm 1946 , đã khẳng địnhquyền lực của nhân dân: Tất cả quyền bính trong nước là của toàn thể nhândân Việt Nam, không phân biệt nòi giống, trai gái, giàu nghèo, giai cấp, tôngiáo Điều 22 Hiến pháp này đã trịnh trọng khẳng định: “Nghị viện nhân dân
là cơ quan có quyền cao nhất của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa”, nó: “giải quyết mọi việc chung cho toàn quốc”, có quyền “ kiểm soát và phê bìnhchính phủ” Đây là một quan niệm hết sức khoa học của Hồ Chí Minh, khicoi cơ quan đại diện dân cử là một cơ quan hành động chứ không chỉ là cơquan chuyên thảo luận như các nước dân chủ phương Tây Việc ghi rõ trongHiến pháp về quốc hội có quyền cao nhất chứ không phải là cơ quan đượcgiao tất cả quyền lực của nhân dân thể hiện rõ rệt vài trò chủ thể của nhândân đối với chế độ Điều đó thể hiện khái niệm dân chủ theo tư tưởng Hồ ChíMinh
Qua đó cho thấy, nội dung phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhànước trước hết là xác định quan điểm về nhà nước và việc quán triệt quanđiểm đó trong việc xây dựng hệ thống thiết chế bảo đảm quyền lực của nhândân
2 Lãnh đạo xây dựng hệ thống thiết chế nhà nước dân chủ
Trang 112.1 Lãnh đạo xây dựng nhà nước do dân
Quyền của nhân dân trong việc xây dựng Nhà nước được thể hiện quadân chủ đại diện với việc bầu ra nghị viện(Quốc hội) dân chủ trực tiếp vớinhiều hình thức linh hoạt như trong chế độ toàn dân phúc quyết (Hiến phápnăm 1946), tự kiểm điểm, tự phê bình và tiếp thu phê bình trước toàn dân đốivới cán bộ chính quyền cấp cơ sở theo từng thời gian, dân chủ bán trực tiếptrong cách tổ chức và hoạt động của các cơ quan hành chính và cơ quan tưpháp trong chế độ bầu cử Hội đồng nhân dân các cấp
Chỉ một ngày sau khi tuyên ngôn lập nước, ngày 3-9-1945, trong phiênhọp của chính phủ lâm thời, khi nêu ra những nhiệm vụ cấp bách của nhànước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa, Hồ Chí Minh đã đề nghị chính phủ tổchức càng sớm càng hay cuộc Tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầuphiếu Tổng tuyển cử là một biểu hiện quyền dân chủ chính trị của nhân dân,bảo đảm chế độ dân chủ, tự do Chính sách bầu cử và ứng cử là vấn đề cốt tửbảo đảm tính hợp hiến trong xây dựng bộ máy nhà nước Chính sách đó là tự
do hay hạn chế, bình đẳng hay phân biệt, áp đặt hay tự do lựa chọn, mức độminh bạch- là những chuẩn mực để xem xét một bộ máy chính quyền có thực
sự của dân hay không Hồ Chí Minh đã chỉ ra tính chất của nhiệm vụ này: “Tổng tuyển cử là một dịp cho toàn thể quốc dân tự do lựa chọn những người
có tài, có đức để gánh công việc nước nhà
Trong cuộc tổng tuyển cử, hễ là những người muốn lo việc nước thì đều
có quyền ra ứng cử, hễ là người công dân thì đều có quyền đi bầu cử Khôngchia gái trai, giàu nghèo, tôn giáo, nòi giống, đảng phái, giai cấp, hễ là côngdân Việt Nam thì có hai quyền đó Vì lẽ đó, cho nên Tổng tuyển cử tức là tự
do, bình đẳng; tức là dân chủ đoàn kết
Do Tổng tuyển cử mà toàn dân bầu ra Quốc hội, Quốc hội sẽ cử rachính phủ Chính phủ đó thật là chính phủ của toàn dân” Người còn nhấnmạnh rằng: “ Chế độ tuyển cử của chúng ta thực hiện dân chủ đồng thời thựchiện sự đoàn kết toàn dân” Dân chủ và đoàn kết trong tổ chức ra Nhà nước
Trang 12là một bảo đảm cho Nhà nước ta thể hiện bản chất giai cấp, lại vừa đại diệncho quyền lợi của toàn dân tộc Thông qua Nhà nứơc do mình bầu cử ra,quyền lực của nhân dân trở thành quyền lực mang tính nhà nước, làm choquyền lực nhà nước có cội nguồn từ nhân dân, xuất phát từ nhân dân Do do
đó, sự lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước là lãnh đạo tổ chức bảo đảmquyền tự do, bình đẳng của nhân dân trong bầu cử và ứng cử vào các cơ quanđại diện là nhà nước, trong xác định cơ cấu và nguyên tắc hoạt động của nhànước phù hợp với quan điểm của Đảng
2.2 Lãnh đạo xây dựng cơ chế thực hiện các quyền lực của nhà nước
Là người rất am hiểu cơ cấu tổ chức của các hình thức dân chủ tư sảnđiển hình là Mỹ, Tây Âu và cũng hiểu rõ cơ cấu tổ chức nền dân chủ vô sảncủa chế độ Xô viết, nhưng xuất phát từ thực tiễn đất nước, Hồ Chí Minh đãchỉ đạo xây dựng một cơ cấu quyền lực thống nhất, các bộ phận hợp tác vàchế ước lẫn nhau trong tổ chức của nhà nước Việt Nam mới Đó là sự phâncông rành mạch giữa các quyền khác nhau (lập pháp, hành pháp, tư pháp) vàcác cấp chính quyền khác nhau(Trung ương, địa phương, cơ sở) dưới sựthống nhất quyền lực vào Quốc hội Hiến pháp năm 1946 đã khẳng địnhnguyên tắc: “ trong khi xét xử, các viên thẩm phán chỉ tuân theo pháp luật,các cơ quan khác không được can thiệp” Hiến pháp năm 1959 xác nhận lạinguyên tắc này
Như vậy, dưới sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước là phải hìnhthành một thiết chế nhà nước có cơ chế thích hợp để thực hiện và bảo vệquyền làm chủ của nhân dân theo quan điểm của Đảng, làm cho nhà nướcvận hành theo đúng đường lối của Đảng
3 Lãnh đạo xây dựng nhà nước vì dân
Hồ Chí Minh cho rằng “ Nhiệm vụ của chính quyền dân chủ là phục vụnhân dân, tổ chức, giáo dục động viên nhân dân xây dựng cuộc sống mới”Không chỉ xác định vị trí nhân dân là chủ của Nhà nước, Hồ Chí Minh