1.Lý do chọn đề tàiTrong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế đang diễn ra mạnh mẽ, mỗi nhà nước đều phải củng cố, hoàn thiện thể chế chính trị để thực hiện vai trò và vị thế của mình trên trường quốc tế. Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, mở rộng, đa phương hoá, đa dạng hoá các quan hệ quốc tế, Việt Nam sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế, phấn đấu vì hoà bình, độc lập và phát triển. Chính vì thế trong giai đoạn hiện nay chúng ta cần phải đẩy mạnh phát triển kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng và tích cực tham gia vào các hoạt động trong thể chế chính trị mà đặc biệt là phải hoàn thiện hoạt động của bộ máy chính phủ sao cho bộ máy chính phủ hoạt động hiệu quả để đáp ứng kịp thời với sự phát triển của thế giới.Trong những năm qua chính phủ nước ta không ngừng đổi mới về tổ chức và phương thức hoạt động để thích nghi với tình hình mới. Tuy nhiên bên cạnh những thành tựu đã đạt được góp phần thúc đẩy kinh tế, văn hoá, xã hội nước ta phát triển thì chính phủ nước ta cũng gặp không ít những khó khăn hạn chế như: bộ máy chính phủ vẫn còn chồng chéo, hoạt động kém hiệu quả dẫn tới một số lĩnh vực của đời sống xã hội vẫn còn phát triển trì trệ. Chính vì lẽ đó vấn đề đặt ra hiện nay là cần đổi mới, củng cố và hoàn thiện bộ máy chính phủ để đưa nước ta phát triển nhanh, mạnh, vững chắc để thích nghi với xu thế phát triển của thế giới.Cộng hoà liên bang Đức là một nước cộng hoà nghị viện. Thể chế Nhà nước bao gồm ba cơ quan: lập pháp, hành pháp và tư pháp. Các cơ quan này đều làm việc độc lập với nhau. Trong đó Chính phủ la cơ quan hành pháp có vai trò vô cùng to lớn trong thể chế Nhà nước. Trong những năm qua Chính phủ luôn là một cơ quan quan trọng góp phần to lớn thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của Nhà nước hiện nay. Trong quá trình hoạt động của mình, Chính phủ nước Cộng hoà Liên quang Đức luôn thể hiện được vai trò và vị trí của mình, qua đó phát huy được lợi thế cũng như vai trò của một cơ quan hành pháp. Điều này góp phần thúc đẩy nền kinh tế, chính trị, vănhoá, xã hội của Nhà nước Liên bang phát triển.Cho đến nay đã có rất nhiều hướng tiếp cận với cơ quan hành pháp của nước Cộng hoà Liên bang Đức, nhưng chưa hề thoả mãn với đòi hỏi của các chính khách trong việc tìm kiếm, nghiên cứu vị trí, vai trò chức năng hoạt động của Chính phủ nước cộng hoà liên bang Đức, thông qua đó áp dụng vào chính phủ nước ta. Đưa chính phủ Việt Nam tiếp nhận những ưu điểm, khắc phục những hạn chế để củng cố, hoàn thiện bộ máy hành pháp của nước ta góp phần đưa đất nước phts triển nhanh với xu thế chung của thế giới.và dường như đây vẫn đang là một bài toán khó cho tất cả những ai nghiên cứu và nâng cao vai trò, nhiệm vụ và hoạt động của Chính phủ.Trong phạm vi của đề tài này, người viết muốn đề cập đến tổ chức, cách thức hoạt động và vai trò của cơ quan hành pháp trong thể chế Nhà nước cộng hoà liên bang Đức. Nội dung này có ý nghĩa thực tiễn to lớn đối với cơ quan hành pháp của nước ta trong việc củng cố hoàn thiện về cách thức tổ chức và hoạt động để đưa đất nước phát triển.Chính vì những lý do trên người viết chọn đề tài “Cơ quan hành pháp trong thể chế Nhà nước cộng hoà liên bang Đức” với mong muốn góp phần khẳng định những ưu điểm trong cơ cấu tổ chức, phương thức hoạt động của cơ quan hành pháp trong thể chế Nhà nước cộng hoà Liên bang Đức.Qua đó học hỏi những ưu điểm áp dụng vào bộ maý hành pháp của nước ta để hoàn thiện về tổ chức và phương thức hoạt động giúp chính phủ lãnh đạo các bộ, ban, ngành hoạt động mang lại hiệu quả cao.
Trang 1A PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế đang diễn ra mạnh mẽ, mỗinhà nước đều phải củng cố, hoàn thiện thể chế chính trị để thực hiện vaitrò và vị thế của mình trên trường quốc tế Thực hiện nhất quán đường lốiđối ngoại độc lập tự chủ, mở rộng, đa phương hoá, đa dạng hoá các quan
hệ quốc tế, Việt Nam sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy của các nướctrong cộng đồng quốc tế, phấn đấu vì hoà bình, độc lập và phát triển.Chính vì thế trong giai đoạn hiện nay chúng ta cần phải đẩy mạnh pháttriển kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng và tích cựctham gia vào các hoạt động trong thể chế chính trị mà đặc biệt là phảihoàn thiện hoạt động của bộ máy chính phủ sao cho bộ máy chính phủhoạt động hiệu quả để đáp ứng kịp thời với sự phát triển của thế giới
Trong những năm qua chính phủ nước ta không ngừng đổi mới về
tổ chức và phương thức hoạt động để thích nghi với tình hình mới Tuynhiên bên cạnh những thành tựu đã đạt được góp phần thúc đẩy kinh tế,văn hoá, xã hội nước ta phát triển thì chính phủ nước ta cũng gặp không ítnhững khó khăn hạn chế như: bộ máy chính phủ vẫn còn chồng chéo, hoạtđộng kém hiệu quả dẫn tới một số lĩnh vực của đời sống xã hội vẫn cònphát triển trì trệ Chính vì lẽ đó vấn đề đặt ra hiện nay là cần đổi mới,củng cố và hoàn thiện bộ máy chính phủ để đưa nước ta phát triển nhanh,mạnh, vững chắc để thích nghi với xu thế phát triển của thế giới
Cộng hoà liên bang Đức là một nước cộng hoà nghị viện Thể chếNhà nước bao gồm ba cơ quan: lập pháp, hành pháp và tư pháp Các cơquan này đều làm việc độc lập với nhau Trong đó Chính phủ la cơ quanhành pháp có vai trò vô cùng to lớn trong thể chế Nhà nước Trong nhữngnăm qua Chính phủ luôn là một cơ quan quan trọng góp phần to lớn thúcđẩy sự phát triển mạnh mẽ của Nhà nước hiện nay Trong quá trình hoạtđộng của mình, Chính phủ nước Cộng hoà Liên quang Đức luôn thể hiện
Trang 2được vai trò và vị trí của mình, qua đó phát huy được lợi thế cũng nhưvai trò của một cơ quan hành pháp Điều này góp phần thúc đẩy nền kinh
tế, chính trị, vănhoá, xã hội của Nhà nước Liên bang phát triển
Cho đến nay đã có rất nhiều hướng tiếp cận với cơ quan hành phápcủa nước Cộng hoà Liên bang Đức, nhưng chưa hề thoả mãn với đòi hỏicủa các chính khách trong việc tìm kiếm, nghiên cứu vị trí, vai trò chứcnăng hoạt động của Chính phủ nước cộng hoà liên bang Đức, thông qua
đó áp dụng vào chính phủ nước ta Đưa chính phủ Việt Nam tiếp nhậnnhững ưu điểm, khắc phục những hạn chế để củng cố, hoàn thiện bộ máyhành pháp của nước ta góp phần đưa đất nước phts triển nhanh với xu thếchung của thế giới.và dường như đây vẫn đang là một bài toán khó cho tất
cả những ai nghiên cứu và nâng cao vai trò, nhiệm vụ và hoạt động củaChính phủ
Trong phạm vi của đề tài này, người viết muốn đề cập đến tổ chức,cách thức hoạt động và vai trò của cơ quan hành pháp trong thể chế Nhànước cộng hoà liên bang Đức Nội dung này có ý nghĩa thực tiễn to lớnđối với cơ quan hành pháp của nước ta trong việc củng cố hoàn thiện vềcách thức tổ chức và hoạt động để đưa đất nước phát triển
Chính vì những lý do trên người viết chọn đề tài “ Cơ quan hành pháp trong thể chế Nhà nước cộng hoà liên bang Đức” với mong muốn
góp phần khẳng định những ưu điểm trong cơ cấu tổ chức, phương thứchoạt động của cơ quan hành pháp trong thể chế Nhà nước cộng hoà Liênbang Đức.Qua đó học hỏi những ưu điểm áp dụng vào bộ maý hành phápcủa nước ta để hoàn thiện về tổ chức và phương thức hoạt động giúpchính phủ lãnh đạo các bộ, ban, ngành hoạt động mang lại hiệu quả cao
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
Từ trước đến nay, cơ quan hành pháp trong thể chế Nhà nước cộnghoà liên bang Đức luôn là một đề tài lớn và thu hút được sự quan tâm chú
ý của nhiều nhà chính khách, là khoa học và nhà nghiên cứu Trên cơ sở
Trang 3đó cũng đã xuất hiện nhiều cuộc hội thảo, nhiều công trình nghiên cứu,bài viết, bình luận đánh giá về cơ cấu, tổ chức, phương thức hoạt độngcủa Chính phủ nước Cộng hoà liên bang Đức trên nhiều phương diện vớinhiều công trình, trình bày một cách có hệ thống và toàn diện.Song trongphạm vi nghiên cứ của mình người viết mong muốn trình bày một mảng
về cơ cấu, tổ chức và những phương thức hoạt động đã được đề cập nhưngcòn ít Đó là cơ quan hành pháp trong thể chế Nhà nước cộng hoà liênbang Đức với cách tiếp cận riêng Xuất phát từ cơ cấu, tổ chức và phươngthức hoạt động của Chính phủ nướ ta khi bước vào thời kỳ hội nhập.Chúng ta cần phải tìm ra những ưu việt của Chính phủ nước Cộng hoàliên bang Đức để qua đó rút ra được những bài học quý báu để áp dụngvào cơ quan hành pháp của Việt Nam, qua đó hoàn thiện về cơ cấu tổchức và phương thức hoạt động Từ đó lãnh đạo cán bộ, ban ngành hoạtđộng nhịp nhàng, hiệu quả đưa đất nước phát triển nhanh chóng và theokịp với sự phát triển của thế giới
3 Mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài
a Mục tiêu
Thông qua cơ cấu tổ chức, cách thức làm việc, nhiệm vụ và quyềnhạn của Chính phủ nước cộng hoà liên bang Đức nhằm rút ra được những
ưu điểm cũng như hạn chế của chính phủ Trên cơ sở đó phát huy những
ưu điểm mà cơ quan hành pháp đã làm được để áp dụng vào Việt Nam.Đồng thời vạch ra được những hạn chế để trong quá trình hoạt động củamình chúng ta không mắc phải Đề tài nghiên cứu này với mục đích làm
rõ cơ cấu, tổ chức, cách thức hoạt động, nhiệm vụ cũng như quyền hạncủa chính phủ nướcCộng hoà liên bang Đức Qua đó đúc rút được nhữnggiá trị to lớn của nó để áp dụng vào cơ quan hành pháp của Việt Nam
b Nhiệm vụ
Qua đề tài này người viết trình bày một cách cơ bản cơ cấu, tổ chức,cách thức thành lập và những hoạt động chính của cơ quan hành pháp
Trang 4trong thể chế Nhà nước Cộng hoà liên bang Đức Từ đó thấy được những
ưu điểm, sự quan trọng cũng như tầm ảnh hưởng của chính phủ, một cơquan độc lập trong thể chế Nhà nước Cộng hoà liên bang Đồng thời quađây cũng đưa ra một số đánh giá về ưu điểm cũng như hạn chế của Chínhphủ Đức Tìm ra được những giá trị to lớn của cơ quan hành pháp của mộtnước Cộng hoà đại nghị để có thể vận dụng sáng tạo vào Việt Nam Đây
là một yếu tố cần thiết và rất quan trọng nhằm đổi mới, củng cố, hoànthiện cơ quan hành pháp của nước ta Qua đó lãnh đạo các bộ, ban, ngànhhoạt động có hiệu quả để đưa mọi mặt trong đời sống chính trị, kinh tế,
xã hội phát triển
4 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp tiếp cận từ lý luận đến thực tiễn để xem xét, đánh giádựa trên cơ sở tổng hợp, phân tích phép duy vật biện chứng lịch sử, logicbám sát vào cơ cấu tổ chức, cách thức thành lập và chức năng cũng nhưvai trò của cơ quan hành pháp trong thể chế Nhà nước Cộng hoà liên bangĐức Từ đó hướng tới nhìn nhận và đưa ra những nhận xét tổng quan và
áp dụng cái nhận xét đó để đưa vào đổi mới, củng cố và hoàn thiện hơncủa Chính phủ nước ta
5 Phạm vi nghiên cứu
Trong phạm vi của đề tài này, người viết xin tìm hiểu và quán triệt
về cơ cấu tổ chức, cách thức thành lập chức năng và vai trò của cơ quanhành pháp trong thể chế Nhà nước Cộng hoà liên bang Đức
Chính vì thế trên cơ sở tài liệu và kiến thức có hạn, đề tài này chỉtập trung tìm hiểu về cơ cấu tổ chức, cách thức hoạt động cũng như chứcnăng của chính phủ liên bang Qua đó đưa ra một số nhận xét về ư điểm
và hạn chế và liên hệ đến Việt Nam Từ đó có một số những hướng trongviệc đổi mới, củng cố và hoàn thiện hơn trong cơ quan hành pháp của ViệtNam Đưa chính phủ nước ta phát huy được hết vai trò, chức năng của
Trang 5một cơ quan hành pháp để lãnh đạo các bộ, ban, ngành hoạt động có hiệuquả.
Chương 3: Đánh giá về cơ quan hành pháp trong thể chế Nhà nước
ở Cộng hoà Liên bang Đức hiện nay và những giá trị có thể vận dụng từ
cơ quan này vào cơ quan hành pháp ở Việt Nam
Trang 6B PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG I:
GIỚI THIỆU VỀ THỂ CHẾ NHÀ NƯỚC CỦA ĐỨC
VÀ CƠ QUAN HÀNH PHÁP TRONG THỂ CHẾ NHÀ NƯỚC ĐÓ
1 Giới thiệu về thể chế Nhà nước của Đức
Cộng hoà liên bang Đức là một nước cộng hoà đại nghị Điều 20Hiến pháp quy định: Cộng hoà liên bang Đức là một Nhà nước Liên bangdân chủ và xã hội Nguyên tắc dânchủ có nghĩa là sự hình thành ý chíchính trị bắt nguồn từ nhân dân mà hình thức thể hiện trước hết là qua bầu
cử đại biểu nghị viện.Từ nguyên tắc Nhà nước xã hội đến nghĩa vụ củaNhà nước là góp phần tạo lên một xã hội công bằng Nguyên tắc Liênbang trao quyền cho các bang tổ chức Nhà nước của mình trong khuônkhổ chế độ Hiến pháp, đồng thời các bang cũng có nghĩa vụ tôn trọng lợiích của toàn liên bang và tham gia thực hiện những nhiệm vụ của Trungương Nguyên tắc Nhà nước cho phép các toà án độc lập thẩm tra quyềnlực Nhà nước
Theo nguyên tắc phân chia quyền lực thì việc thực thi quyền lựcNhà nước được giao cho các cơ quan Nhà nước độc lập với nhau Cơ quanlập pháp cao nhất là Nghị viện bao gồm các đại biểu do nhân dân bầu ratrực tiếp qua phổ thông đầu phiếu, tự do, bình đẳng và bỏ phiếu kín Cácbang tham gia vào lập pháp thông qua Hội đồng liên bang là yếu tố cótính liên bang trong tổ chức Nhà nước.Trong thủ tục lập pháp thì tuỳ theotính chất củ từng đạo luật mà đòi hỏi phải có sự đồng ý của Hội đồngLiên bang hay ít nhất thì Hội đồng liên bang cũng có quyền phản đối
Tổng thống Liên bang đại diện cho Liên bang về mặt công phápquốc tế, do Hội nghị liên bang gồm các nghị sĩ trong viện quốc gia (Hạnghị viện và đại biểu quốc hội các bang bầu ra theo nhiệm kỳ 5 năm và
Trang 7Theo đề nghị của Tổng thống liên bang, Nghị viện bầu Thủ tướngLiên bang theo nguyên tắc đa số.Trên cơ sở đề nghị của Thủ tướng Liênbang, Tổng thống Liên bang bổ nhiệm và miễn nhiệm các thành viên củaChính phủ liên bang Thủ tướng liên bang quyết định về đường lối chínhtrị, Thủ tướng liên bang chỉ có thể bị bãi chức thông qua cái gọi là biểuquyết bất tín nhiệm có tính xây dựng, có nghĩa là khi nghị viện cũng bầu
ra một thủ tướng mới theo nguyên tắc đa số
Gồm tư pháp được thực thi bởi toà án hiến pháp liên bang với vị trí
là người bảo vệ Luật cơ bản, bao gồm 2 toà, mỗi toà 8 thẩm phán Nửa sốthẩm phán của mỗi Toà do Nghị viện bầu, nửa còn lại do Hội đồng Liênbang bầu ra
2 Cơ quan hành pháp trong thể chế Nhà nước
2.1 Khái niệm và đặc điểm của cơ quan hành pháp trong thể chế Nhà nước
Chính phủ là cơ quan tập thể có thẩm quyền chung thực hiện việcquản lý hoạt động thừa hành và điều hành tức là hoạt động hành chínhtrong cả nước
Thành phần của Chính phủ bao gồm lãnh đạo của các bộ, các cơquan ngang bộ
Chính phủ ở các nước khác nhau có những tên gọi khác nhau Thí
dụ ở Cộng hoà Xéc,Côlômbia là Chính phủ; ở Nhật là nội các; ở Na Uy,Phần Lan, Thuỵ Điển là Hội đồng Nhà nước; ở Ấn Độ, Pháp, Cu Ba làHội đồng Bộ trưởng; ở Đức, Hungari là Hội đồng Chính phủ; ở Thuỵ Sĩ làHội đồng Liên bang; ở Cộng hoà dân chủ nhân dân Triều Tiên là Chínhphủ viện Trong Chính phủ có thể được thành lập những cơ quan hẹp hơnmang tính chính trị chung như: nội các ở Anh, Đoàn Chủ tịch Italia, Banthường vụ ở Trung Quốc
Trang 8Chính phủ được thành lập ở tất cả các Chính thể và có thể có quychế như là cơ quan tối cao của Chính quyền hành pháp Có thể là cơ quan
tư vấn trực thuộc của người đứng đầu Nhà nước, ở các nước có sự khácnhau về mức độ tập thể trong hoạt động của Chính phủ
Quy chế pháp lý, vai trò thực tế, trình tự thành lập và hoạt động củaChính phủ ở các nước xác định trước hết bởi chính thể, bởi chế độ chínhtrịvà thực tế đời sống chính trị ở các nước đó
* Chính phủ thuộc Chính thể cộng hoà Nghị viện
Ở những nước Cộng hoà nghị viện như Áo, Italia, Liên bang Đức,Thuỵ Sỹ, Ấn Độ, Chính phủ được thành lập bởi Quốc hội (nghị viện,thường là Hạ viện, nếu nước có 2 Viện và chịu trách nhiệm trước Quốchội (nghị viện).Quyền thành lập chính phủ thuộc về Đảng hay liên minhcác Đảng phái có đa số ghế ở Hạ nghị viện.Trình tự thành lập chính phủ
ở các nước Cộng hoà nghị viện thường giống nhau Trước tiên bổ nhiệmngười đứng đầu Chính phủ (ở Italia là Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng; Đức,
Ấn Độ là Thủ tướng) Sau đó, người đứng đầu Chính phủ đề trình Quốchội (nghị viện) thành phần của Chính phủ (các Bộ trưởng và những ngườiđứng đầu các cơ quan ngang bộ) Ở một số nước như Italia, Đức, Tổngthống đề nghị ứng cử viên vào chức người đứng đầu Chính phủ Tuynhiên, việc này không mang ý nghĩa quyết định Ở tất cả các nước Cộnghoà Nghị viện Chính phủ chỉ được thành lập và hoạt động trong điều kiệnQuốc hội (nghị viện, tín nhiệm)
Ở các nước Cộng hoà Nghị viện, nhìn chung về mặt pháp lý, Quốchội (nghị viện) có quyền lực rất lớn Chính phủ cần phải thực hiện nghiêmchỉnh các Luật, Nghị quyết do Quốc hội (Nghị viện) thông qua Tuynhiên, thực tiễn cho thấy, chính phủ đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong
cơ cấu chính trị Thông qua bộ máy của Chính quyền và nhờ nguyên tắc
kỷ luật của Đảng cầm quyền, Chính phủ phát huy hiệu lực một cách mạnhmẽ
Trang 9Vai trò của Chính phủ ở các nước Cộng hoà Nghị viện được thểhiện trong hoạt động lập pháp Dựa vào đa số ghế trong Quốc hội (ở Hạnghị viện), Chính phủ không những tự xác định chương trình hoạt độngcủa mình, mà còn hoạt động tích cực trong lĩnh vực lập pháp.
Theo số liệu của cuốn Nghị viện thế giới năm 1986 cho thấy trongsóo 69 nước thì có 33 Chính phủ đểtình từ 90 đến 100% số dự án luật, 22chính phủ đệ trình 50% số dự án luật.Sự hoạt động mạnh mẽ của Chínhphủ trong lĩnh vực lập pháp được giải thích không chỉ bởi những lý donêu trên mà còn bởi Chính phủ có trong tay lượng thông tin đầy đủ, trang
bị kỹ thuật hiện đại và bởi tính chất phức tạp của quy chế lập pháp
Thực tế cho thấy, ở các nước cộng hoà nghị viện, chính phủ thựchiện quyền lãnh đạo chính trị Loại trừ trường hợp, khi Chính phủ đượcthành lập bởi liên minh các Đảng phái chính trị, thì vai trò của Nghị việntrở lên lớn hơn như ở các nước Italia, Thuỵ Sĩ, Ấn Độ
Việc biểu quyết không tín nhiệm Chính phủ buộc Chính phủ phải từchức hoặc có thể dẫn đến việc giải tán Quốc hội (nghị viện) ở phần lớncác nước Cộng hoà Nghị viện được giải thích như sau: Quốc hội (nghịviện) phải chịu trách nhiệm chính trị về hoạt động của Chính phủ – cơquan do mình thành lập Ở một số nước còn áp dụng hình thức gọi là biểuquyết không tín nhiệm mang tính xây dựng ở Đức Theo hình thức này,Viện Bundextác (Hạ nghị viện) Đức phải đồng thời biểu quyết hai vấn đề:không tín nhiệm Thủ tướng và đề cử vào chức vụ đó
Về mối tương quan giữa người đứng đầu Nhà nước và người đứngđầu Chính phủ ở đa số các nước Cộng hoà Nghị viện được thể hiện nhưsau: Hiến pháp ở các nước đó không trao cho người đứng đầu Nhà nướcnhững quyền hạn quan trọng mà người đó có thể độc lập thực hiện Cácvăn bản do người đứng đầu Nhà nước ban hành thường được người đứngđầu Chính phủ và Bộ trưởng hữu quan kiểm tra và đồng ý trước
Trang 10Một trong những điều khác nhau cơ bản giữa các nước có chính thểcộng hoà Nghị viện với những nước có Chính thể cộng hoà tổng thể là ởcác nước có chính thể cộng hoà nghị viện, Tổng thống không thuộc thànhphần Chính phủ mà không thể tác động đến các chính sách của Chính phủ.
* Chính phủ thuộc Chính thể cộng hoà Tổng thống
Đặc trưng của chính thể cộng hoà tổng thống là quyền lực củangười đứng dầu Nhà nước và của người đứng đầu Chính phủ tập trung vàotay Tổng thống Tổng thống ở các nước theo Chính thể này có thể do nhândân trực tiếp bầu ra nhử ở Vênêzuêla, Côxta Rica, Mêhicô, hay gián tiếpthông qua cử tri như ở Mỹ, Achentia Tổng thống tự thành lập Chính phủ,
bổ nhiệm và bãi nhiệm các Bộ trưởng, Quốc vụ khanh ( hàm Bộ trưởng)
Ở một số nước, việc bổ nhiệm này đòi hỏi phải được Thượng nghị việnthông qua như Thượng nghị viện Mỹ.Tuy nhiên, các nhà lập pháp không
có ảnh hưởng lớn trong việc thành lập Chính phủ Thực tiễn cho thấychính phủ có thể do một Đảng thành lập còn đa số trong Quốc hội (Hạnghị viện, do Đảng khác năm Thí dụ, Chính phủ Mỹ hiện nay do ĐảngDân chủ thành lập, còn đa số ở Hạ nghị viện thuộc về Đảng cộng hoà
Ở các nước theo Chính thể cộng hoà Tổng thống, Chính phủ khôngphải là cơ quan tập thể tối cao của Chính quyền hành pháp Toàn bộquyền lực của Chính quyền hành pháp thuộc Tổng thống Theo Hiếnpháp, Tổng thống có thể độc lập thực hiện quyền lực này, xác định nhữngphương hướng cơ bản của đường lối chính trị và trao cho các Bộ trưởngthực hiện những quyền hạn của mình Trong thực tế chính phủ đóng vaitrò là cơ quan tư vấn của Tổng thống và đương nhiên không có quy chếhiến pháp cụ thể
Ở những nước có chính thể cộng hoà Tổng thống, mối quan hệtương hỗ giữa Tổng thống và Nghị viện được xây dựng trên cơ sở thuyếtphân chia quyền lực Học thuyết này phủ nhận hoặc hạn chế tham gia cácQuốc hội (nghị viện) vào việc thành lập chính quyền hành pháp, phủ nhận
Trang 11quy chế trách nhiệm trước Quốc hội (nghị viện) không thừa nhận quyềngiải tán Quốc hội của Tổng thống, quy định không kiêm nhiệm chức danhđại biểu.
Thực tế cho thấy có sự thống nhất hai quyền lập pháp và hành phápvào trong một cơ cấu chung của chính quyền nhà nướ Thí dụ ở Mỹ, Tổngthống không những sử dụng quyền Hiến pháp- quyền phủ quyết, mà cònxác định chương trình của hoạt động lập pháp bằng những bức thông điệphàng năm thông qua những cuộc tiếp xúc không chính thức với các nhàlãnh đạo Quốc hội Ngoài ra, tổng thống còn được trao quyền sáng tạopháp luật như giải thích Hiến pháp
Một số nước khác như Pêru, Tổng thống còn được trao quyền banhành những sắc lệnh-luật, những sắc lệnh này sau đó phải được Quốc hộiphê chuẩn Ở Mêhicô, Tổng thống có thể cho thi hành ngân sách quốc gia
mà không cần sự đồng ý của cơ quan lập pháp
* Chính phủ thuộc chính thể hỗn hơp (nghị viện- Tổng thống)
Thí dụ điển hình về loại chính thể hỗn hợp này là nước cộng hoàPháp và Liên bang Nga Tổng thống Liên bang Nga do nhân dân trực tiếpbầu ra trong cuộc bầu cử phổ thông Tổng thống thành lập phủ, chính phủkhông những chịu trách nhiệm trước Tổng thống về hoạt động của mình
mà còn chịu trách nhiệm trước Quốc hội Liên bang Tổng thống có quyềnchủ toạ các cuộc họp của Chính phủ, tức là thay thế vị trí người đứng đầuchính phủ Tổng thống Liên bang Nga được Hiến pháp trao cho quyền hạnrộng lớn và chịu trách nhiệm chính trị và hoạt động của mình Các vănbản do tổng thống ban nành cần phải được thủ trướng hay các Bộ trưởnghữu quan ký trước khi có hiệu lực Ngoài ra, chính thể hỗn hợp còn tồn tại
ở một số nước như: Aixôưlen, Phần Lan
* Chính phủ thuộc Chính thể quân chủ lập hiến
Vị trí và vai trò của Chính phủ ở Chính thể quân chủ lập hiến phầnnhiều tương ứng với mô hình ở những nước cộng hoà Nghị viện Các
Trang 12nước quân chủ như: Anh, Bỉ, Đan Mạch, Tây Ba Nha, Hà Lan, Thụy Điển,Nhật Bản, Thái Lan – người đứng đầu Nhà nước thực tế không tham giavào việc điều hành các chính sách của Nhà nước Về hình thức, ngườiđứng đầu Nhà nước ở các nước đó giữ quyền bổ nhiệm người đứng đầuchính phủ và các Bộ trưởng Tuy nhiên, chỉ có những nhân vật nào được
sự ủng hộ của Quốc hội (nghị viện) hay của Hạ nghị viện thì mới đượcđảm nhiệm các chức vụ nói trên Chính phủ chịu trách nhiệm chính trị vềhoạt động của mình trước Quốc hội (nghị viện) Trường hợp quốc hội(nghị viện) biểu quyết không tín nhiệm chính phủ thì hoặc chính phủ từchức hoặc quốc hội bị giải tán Các văn bản do người đứng đầu Nhà nướcban ngành phải được người đứng đầu chính phủ và Bộ trưởng hữu quan
ký mới có hiệu lực
* Người đứng đầu chính phủ
Ở các nước khác nhau, người đứng đầu chính phủ được gọi bằngtên khác nhau Tuy vậy đa số các nước, gọi người đứng đầu chính phủ làThủ tướng, tức là Bộ trưởng thứ nhất còn những nước như Italia gọi ngườiđứng đầu chính phủ là Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng; Tây Ban Nha, LiênBang Nga, Cộng hoà Séc gọi là Chủ tịch Chính phủ, ở Bungari gọi là Bộtrưởng Chủ tịch
Ban đầu, thuật ngữ “Bộ trưởng thứ nhất trong số các Bộ trưởng”được dùng để gọi người đứng đầu chính phủ, sau này chức danh đó hầunhư phổ biến ở mọi nước và trở thành biểu tượng của toàn bộ chính phủ.Tuy thực tế, nét đặc trưng của toàn bộ chính phủ Trong thực tế, nét đặctrưng đối với mọi hình thái chính thể là sự tập trung quyền lực vào trongngười đứng đầu chính phủ Người đứng đầu chính phủ có quyền tuyểnlựa toàn bộ thành viên của Chính phủ và thành viên đó trực tiếp làm việckhi người đứng đầu Chính phủ còn tín nhiệm.Hiến pháp của nhiều nướcquy định chính phủ làm việc theo chế độ tập thể, song trên thực tế, sự hạnchế tính tập thể của chính phủ lại là nét đặc trưng chính củ các nước đó
Trang 13Điều này giải thích như sau: Mỗi thành viên của chính phủ này hay chínhphủ khác đều phụ thuộc nhất định vào người đứng đầu chính phủ Mặc dùhình thức, thành viên của chính phủ thường do người đứng đầu Nhà nước
bổ nhiệm hoặc bãi nhiệm, nhưng người đứng đầu Nhà nước bổ nhiệmhoặc bãi nhiệm, nhưng nhữn người đứng đầu nhà nước phải hành độngphù hợp với đề nghị của người đứng đầu chính phủ Thực tiễn cho thấyviệc chấm dứt quyền hạn của người đứng đầu, Chính phủ, dù cho dù chonguyên nhân nào cũng đều dẫn đến việc chấm dứt quyền hạn của toàn bộchính phủ
Tuy những năm gần đây xuất hiện rõ xu thế thành lập trong chínhphủ (đúng hơn là trực thuộc người đứng đầu chính phủ) một bộ máy giúpviệc đặc biệt quản lý hoạt động của Chính phủ Lãnh đạo bộ máy này lànhân vật có thể lực và thường mong hàm Bộ trưởng Ở vai trò của Ban thư
ký riêng của Thủ trưởng và ban thư ký nội các ngày càng được nâng cao
Ở pháp, trực thuộc thủ trưởng chính phủ có văn phòng dân sự và vănphòng quân sự
* Thẩm quyền của Chính phủ
Hiến pháp của đa số các nước chỉ quy định chung thẩm quyền củachính phủ (nhiệm vụ và quyền hạn chung của chính phủ) Từ đó có thể nóithẩm quyền của chính phủ trong việc quản lý đất nước bao trùm toàn bộnhững vấn đề của đời sống quốc gia, nếu vấn đề đó không thuộc về quyềnhạn của các cơ quan Nhà nước khác Ở những nước có chính thể cộng hoànghị viện, Chính phủ không thực hiện quyền hạn của mình, mà còn thựchiện đa số hoặc toàn bộ quyền hạn của những người đầu Nhà nước Thựctiễn cho rằng, việc không quy định rõ ràng quyền hạn của chính phủ trongHiến pháp sẽ tạo điều kiện cho chính phủ nới rộng không chính đángquyền hạn của mình Để hạn chế việc này, ở đa số các nước đã thành lập
cơ quan có nhiệm vụ kiềm chế hoạt động của chính phủ trong phạm viluật định, đó là cơ quan tư pháp hành chính
Trang 14Những quyền hạn quan trọng của chính phủ là: thành lập bộ máyhành pháp và lãnh đạo hoạt động của bộ máy đó, thừa hành pháp luật,soạn thảo và thực hiện ngân sách, thực hiện đường lối đối ngoại, tham giavào hoạt động lập pháp, ban hành các văn bản quy phạm để cụ thể hoáđôi khi thay thế cả luật.
2.2 Vai trò của cơ quan hành pháp trong thể chế Nhà nước ở Đức hiện nay
Khoản 2, điều 20 Hiến pháp Cộng hoà liên bang Đức quy định:
“Tất cả quyền lực nhà nước bắt nguồn từ nhân dân” Quyền lực nhà nước
là quyền chỉ huy và cưỡng chế cao nhất thuộc về Nhà nước; không cóquyền lực này, Nhà nước không thể thực hiện những nhiệm vụ vốn có và
cơ bản của nó, đó là bảo vệ đối với bên ngoài và bảo đảm luật pháp, trật
tự trong nước Tuy nền dân chủ thì nhân dân là người có quyền lực Nhànước Nhân dân là người quyết định cuối cùng về chế độ Hiến pháp màthực thi quyền lực Nhà nước nằm trong khuôn khổ của chế độ đó
Trong một nhà nước thực hiện Hiến pháp dân chủ, để thành lậptrung quyền lực vào một cá nhân hoặc một nhóm xã hội, nên các chứcnăng khác nhau của quyền lực Nhà nước được phân chia theo chiều cơquan độc lập với nhau.Quyền hành pháp thực thi các luật Trước hết làChính phủ liên bang, chính phủ các bang và cơ quan hành chính cấp dướicủa mình chịu trách nhiệm thực thi các luật Chính phủ liên bang thựchiện các nhiệm vụ lãnh đạo chính trị, có thể ban hành các quy định hànhchính chung và giám sát việc thực thi.Các luật của bang thì do chính cácbang thực hiện với tính cách là thẩm quyền của riêng mình Tổng thốngLiên bang là nguyên thủ quốc gia Đứng đầu cơ quan hành pháp, có vaitrò giống như các vị vua trong chính thể quân chủ lập hiến (nghĩa là chỉmang tính nghi thức) Tổng thống do Hội nghị liên bang bầu, nhiệm kỳ 5năm, và mỗi nười không được làm quá 2 nhiệm kỳ liên tục, ứng cử viêntổng thống phải là Hạ nghị sĩ, 40 tuổi trở lên
Trang 15Hiến pháp quy định rõ quyền hạn của Tổng thống: đại diện liênbang trong và ngoài nước; kiểm tra, ký và công bố các luật; tuyên bố tìnhtrạng khẩn cấp về lập pháp; đề nghị bổ nhiệm và miễn nhiệm thủ tướng;
bổ nhiệm và miễn nhiệm các Bộ trưởng; bổ nhiệm và miễn nhiệm cácthẩm phán liên bang, công chức liên bang, có quyền âm xét Tổng thống
bổ nhiệm Thủ tướng, nhưng phải dựa vào đa số nghị viện
Tuy nhiên, cái quyết định của Tổng thống luôn tuân theo ý chí của
đa số tại Hạ viện, và để cái quyết định của Tổng thống có giá trị phải có
sự phê chuẩn của Thủ tướng hoặc các Bộ trưởng liên quan.Tổng thống cóquyền tuyên bố tình trạng khẩn cấp với sự đề nghị của Thủ tướng và sựchấp nhận của Thượng viện
Trang 16CHƯƠNG II NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA CƠ QUAN HÀNH PHÁP TRONG THỂ CHẾ NHÀ NƯỚC CỘNG HÒA LIÊN BANG ĐỨC
Tổ chức và hoạt động của Chính phủ liên bang Đức được điều chỉnhbởi những văn bản quy phạm pháp luật sau: Đạo luật cơ bản của cộng hoàLiên bang Đức (Hiến pháp); cung chế viện, Bundextác cộng hoà liên bangĐức (Hạ nghị viện); cung chế của chính phủ liên bang
1 Về cách thức thành lập
Theo Hiến pháp Cộng hoà Liên bang đức (1949), chính phủ liênbang Đức bao gồm: Thủ tướng liên bang (Cauxle) và các Bộ trưởng liênbang Theo đề nghị của Tổng thống, Thủ trướng liên bang được ViệnBundextác bầu thông qua thảo luận.Người trúng cử chức Thủ trướng liênbang là người thu được đa số phiếu của các thành viên trong việnBunđextác Tổng thống bổ nhiệm người trúng cử vào chức vụ Thủ tướngliên bang Nếu ứng cử viên do Tổng thống đưa ra không thu được đa sốphiếu của các thành viên trong nghị viện thì trong thời hạn 14 ngày saukhi bầu cử, Viện Bundextác có thể bầu lại Thủ tướng bằng đa số phiếucủa thành viên trọng viện
Nếu trong thời hạn nêu trên việc bầu cử không được tiến hành, thìviện Bundex tác phải tiến hành ngay cuộc bầu cử mới, trong đó ngườitrúng cử là người thu được nhiều phiếu nhất Nếu người trúng cử thu được
đa số phiếu của các thành viên trong viện Bunđéctác, thì trong vòng 7ngày Tổng thống phải bổ nhiệm người đó làm Thủ tướng Nếu ngườitrúng cử không thu được đa số phiếu thì trong thời hạn7 ngày Tổng thốnghoặc là bổ nhiệm người đó làm thủ tướng hoặc là giải tán ViệnBunđextác
Trang 17Các Bộ trưởng Liên bang do Tổng thống bổ nhiệm và bãi nhiệmtheo đề nghị của Thủ tướng liên bang.
Khi nhận thức, Thủ tướng liên bang và các Bộ trưởng liên bang đọclời tuyên thệ trước viện Bundextác, nội dung như sau: “Chúng tôi thề sẽdành hết sức lực của mình cho sự phồn vinh của dân tộc Đức, làm tăngthêm tài sản cho dân tộc, tránh các thiệt hại cho dân tộc, tuân thủ và bảo
vệ đạo luật cơ bản và pháp luật liên bang, tự nguyện hoàn thành tráchnhiệm của mình và duy trì công bằng cho mọi công dân”
Viện Bundextác có thể hiện không tín nhiệm thủ tướng liên bangbằng cách bầu ra người kế vị chức Thủ tướng bằng đa số phiếu của cácthành viên trong viện và yêu cầu Tổng thống Liên bang bãi nhiệm thủtướng liên bang Tổng thống liên bang phải chấp nhận yêu cầu này và bổnhiệm người mới được bầu làm Thủ tướng Thời hạn kiến nghị ngườikhông tín nhiệm Chính phủ và cuộc bầu cử Thủ tướng mới là 48 tiếng
Nếu thủ tướng liên bang đề nghị Viện Bundextác bày tỏ sự tínnhiệm đối với mình nhưng không được đa số thành viên trong Viện tánthành, thì căn cứ vào đề nghị của Thủ tướng liên bang, trong vòng 21ngày, Tổng thống liên bang có thể giải thể viện Bundextác Tuy nhiên,quyền giải thể viện Bundextác sẽ không còn nếu viện Bundextác bằng đa
số phiếu của thành viên trong viện bầu ra Thủ tướng liên bang khác Thờigian lúc Thủ tướng đệ đơn và biểu quyết phải là 48 tiếng
Trong mọi trường hợp, quyền hạn của Thủ tướng liên bang và củacác Bộ trưởng liên bang chấm dứt từ thời điểm triệu tập phiên họp đầutiên của viện Bundextác mới Đồng thời, việc chấm dứt quyền hạn củaThủ tướng liên bang cũng chấm dứt quyền hạn của các Bộ trưởng liênbàng
Theo đề nghị của Tổng thống liên bang, Thủ tướng liên bang và Bộtrưởng liên bang tiếp tục công việc của mình cho đến khi bổ nhiệm người
kế vị
Trang 18Thủ tướng liên bang và các Bộ trưởng liên bang không được đảmnhiệm chức vụ trả lương khác, thí dụ, kinh doanh hay hành nghề kháchoặc tham gia vào Ban lãnh đạo Hội đồng kiểm soát các xí nghiệp kinhdoanh nếu không được phép của Viện Bundextác.
2 Quyền hạn của Chính phủ Liên bang
Chính phủ liên bang có các quyền sau: thực hiện sáng kiến phápluật; đệ trình kiến nghị Viện Bunđextác tái họp kín, yêu cầu triệu tập Uỷban hỗn hợp của Viện Bunđex các và viện Bunđex tát (Thượng nghị viện)
để xem xét các dự thảo luật mà dự thảo đó đòi hỏi sự chuẩn của việnBunđextác (Thượng nghị viện); đồng ý để Viện Bunđextác tăng các khoảnchi ngân sách do Chính phủ liên bang yêu cầu, bổ sung thêm cái khoảnchi, bang cho phép giảm các khoản chi đó sau này, yêu cầu hoặc biểuquyết về những vấn đề nói trên ở viện Bunđextác Nếu luật về ngân sáchcủa năm tới không được thông qua trước khi kết thúc khoá tài chính củanăm hiện tại, thì cho đến khi luật về ngân sách đó có hiệu lực, chính phủliên bang có quyền thực hiện các khoản chi cần thiết sau:
- Để cung cấp cho các công sở được quy định bởi luật và tiến hànhcác biện pháp được luật cho phép
- Để thực hiện các nghĩa vụ pháp ý chính đáng của liên bang
- Để tiếp tục hoàn thành các công việc khác hay để tiếp tục cấp kinhphí cho mục đích đó, bởi vì trong ngân sác của năm trước có tính đếnkhoản chi đó
Nếu khoản thu bằng các đạo luật riêng từ thuế, từ cái nguồn đónggóp và các nguồn khác, từ kinh phí dự trữ của các xí nghiệp không đủtrang trải cho các khoản chi nói trên thì chính phủ liên bang có thể tiếnhành vay tín dụng trong phạm vi không qua 1/4 tổng ngân sách năm trước
Chính phủ liên bang có thể yêu cầu Tổng thống tuyên bố trạng tháipháp lý cần thiết đối với bất kỳ dự thảo luật nào bị viện Bunđextác bác