Hoàn thiện công tác quản lý ngân sách nhà nước tại quận cầu giấy, thành phố hà nội

Bản chất của ngân sách nhà nước NSNN không thể tách rời Nhà nước, là hệ thống các mối quan hệ thu, chi giữa Nhà nước và xã hội phát sinh trong quá trình Nhà nước huy động và sử dụng cá

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-o0o -

NGUYỄN THỊ CHIẾN

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH

NHÀ NƯỚC TẠI QUẬN CẦU GIẤY

THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

HÀ NỘI - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-o0o -

NGUYỄN THỊ CHIẾN

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ

NƯỚC TẠI QUẬN CẦU GIẤY THÀNH PHỐ HÀ NỘI

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ

MỤC LỤC

DANH MỤC HÌNH VẼ i

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT iii

PHẦN MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 4

TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU, NHƯƯNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP QUẬN (HUYỆN) 4

1.1 Tổng quan tài liệu nghiên cứu 4

1.2.Ngân sách nhà nước và hệ thống ngân sách nhà nước cấp quận, huyện .6

1.2.1.Ngân sách nhà nước và hệ thống ngân sách nhà nước 6 1.2.2 Hệ thống ngân sách nhà nước 8 1.3 Quản lý ngân sách nhà nước cấp quận, huyện 11 1.3.1 Khái niệm và đặc điểm NSNN cấp quận, huyện 11 1.3.2 Vai trò và nội dung thu, chi của NSNN cấp quận, huyện 12 1.3.3 Nội dung quản lý ngân sách quận, huyện 15 1.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý NSNN cấp quận, huyện 23 1 4.1.Cơ chế quản lý tài chính 23 1 4.2 Phân cấp quản lý ngân sách trong hệ thống NSNN 23

1.4.3 Nhận thức của địa phương về tầm quan trọng và trách nhiệm trong công tác quản lý NSNN cấp quận, huyện 24 1 4.4 Tổ chức bộ máy và trình độ của đội ngũ cán bộ quản lý cấp quận, huyện 25 1.4.5 Hệ thống thông tin, phương tiện quản lý NSNN cấp quận, huyện 26 1.5 Kinh nghiệm quản lý NSNN tại Quận Tây Hồ - Thành phố Hà Nội 26 1.5.1 Về tình hình kinh tế Quận Tây Hồ 26 1.5.2 Thực tế công tác quản lý NSNN tại Quận Tây Hồ: 27

1.5.3 Một số bài học kinh nghiệm từ thực tế công tác quản lý NSNN tại Quận Tây

Hồ .29

CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 32

2.1 Các phương pháp sử dụng 32

2.1.1 Phương pháp thu thập thông tin 32

2.1.2 Phương pháp phân tích dữ liệu 33

2.2 Các công cụ được sử dụng Error! Bookmark not defined 2.3 Các bước thực hiện và thu thập số liệu 34

CHƯƠNG 3 35

THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NSNN TẠI QUẬN 35

CẦU GIẤY - TP HÀ NỘI TRONG GIAI ĐOẠN 2012 - 2014 35

3.1 Đặc điểm - tình hình kinh tế xã hội của Quận Cầu Giấy 35

3.1.1 Đặc điểm tự nhiên 35

3.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội Quận Cầu Giấy 36

3.2 Thực tế tình hình công tác quản lý NSNN tại Quận Cầu Giấy trong giai đoạn 2012 - 2014 41

3.2.1 Đặc điểm thu, chi ngân sách Quận Cầu Giấy 41

3.2.2 Thực trạng lập và giao dự toán ngân sách Quận Cầu Giấy 42

3.2.3 Thực trạng chấp hành ngân sách Quận Cầu Giấy 52

3.2.4 Thực tế công tác quyết toán ngân sách tại Quận Cầu Giấy 66

3.2.5 Thực tế công tác thanh tra, kiểm tra NSNN tại Quận Cầu Giấy 69 3.3 Đánh giá công tác quản lý ngân sách nhà nước tại Quận Cầu Giấy 71 3.3.1 Kết quả đạt được 71 3.3.2 Hạn chế trong quản lý ngân sách nhà nước tại Quận Cầu Giấy 73 3.3.3 Nguyên nhân của những hạn chế 81

CHƯƠNG 4 87

MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI QUẬN CẦU GIẤY, THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRONG 87

GIAI ĐOẠN 2015 - 2025 87

4.1 Phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm phát triển kinh tế - xã hội Quận Cầu Giấy giai đoạn 2015 - 2025 .87

4.1.1 Phương hướng 87 4.1.2.Nhiệm vụ trọng tâm phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2015 - 2025 87 4.1.3.Quan điểm hoàn thiện quản lý ngân sách Quận Cầu Giấy, Thành phố 89 Hà

Nội 89 4.2

Những thuận lợi và khó khăn trong quá trình phát triển của quận Error!

Bookmark not defined

4.3 Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý ngân sách nhà nước tại Quận Cầu Giấy

- TP Hà Nội trong giai đoạn 2015 - 2025 .91 4.3.1

Các giải pháp hoàn thiện quản lý thu NSNN 91 4.3.2 Các giải pháp hoàn thiện quản lý chi ngân sách nhà nước 99 4.3.3.Các giải pháp hoàn thiện công tác thanh kiểm tra và công khai NSNN 104 4.3.4 Các giải pháp

hoàn thiện bộ máy quản lý NSNN 107 4.4 Kiến

nghị 109 4.4.1 Đối với

Trung ương 109 4.4.2 Kiến nghị với Chính phủ, Bộ Tài chính 111 4.4.3 Đối với UBND Thành phố Hà Nội 111

KẾT LUẬN 113 DANH MỤC CÁC GIÁO TRÌNH THAM KHẢO 115

DANH MỤC HÌNH VẼ

Hình 1.1: Hệ thống ngân sách nhà nước ở Việt Nam 10

DANH MỤC BẢNG, BIỂU

Bảng 3.1: Giá trị sản xuất các ngành trên địa bàn Quận Cầu Giấy 38 (giai đoạn 2002-2006) 38 Bảng 3.2 Một số chỉ tiêu kinh tế - xã hội Quận Cầu Giấy giai đoạn 2012 - 2014 39 Bảng 3.3: Tình hình lập dự toán thu và giao dự toán thu ngân sách Quận Cầu Giấy giai đoạn 2012-2014 46 Bảng 3.4: Tình hình lập dự toán chi và giao dự toán chi ngân sách Quận Cầu Giấy

giai đoạn 2012-2014 50 Bảng 3.5: Tình hình thực hiện thu ngân sách Quận Cầu Giấy giai đoạn 2012 - 2014 55 Bảng 3.6: Thực hiện chi ngân sách Quận Cầu Giấy và tỷ trọng các khoản chi 60 (%) giai đoạn 2012-2014 60 Bảng 3.7: Thực hiện chi thường xuyên giai đoạn 2012-2014 Quận Cầu Giấy 63 Bảng 3.8: Tình hình quyết toán thu NSNN Quận Cầu Giấy giai đoạn 2012-2014 67 Bảng 3.6: Tìnhhình quyết toán chi NSNN Quận Cầu Giấy giai đoạn 2012-2014 69

KH KT-XH

NQD

NS NSNN UBND

SX

TP TNDN TTĐB XDCB

XD XHCN

Công nghiệp hóa- Hiện đại hóa

Giá trị gia tăng Giá trị sản xuất Hội đồng nhân dân Kho bạc nhà nước

Kế hoạch Kinh tế - xã hội Ngoài quốc doanh Ngân sách Ngần sách nhà nước

Ủy ban nhân dân Sản xuất Thành phố Thu nhập doanh nghiệp Tiêu thụ đặc biêt Xây dựng cơ bản Xây dựng

Xã hội chủ nghĩa

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Trải qua gần 30 năm thực hiện đường lối đổi mới và xây dựng chủ nghĩa xã hội,

kể từ Ðại hội VI (năm 1986), Việt Nam đã thu được những thành tựu to lớn, hết sức quan trọng Thực hiện đường lối đổi mới, với mô hình kinh tế tổng quát là xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, đất nước ta đãthoát khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, tạo được những tiền đề cần thiết để chuyển sang thời kỳ phát triển mới - thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa Đặc biệt là

từ khi Luật ngân sách nhà nước được Quốc hội khoá XI kỳ họp thứ hai thông qua ngày 16/12/2002 và có hiệu lực thi hành từ năm ngân sách 2004 với mục tiêu và ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc quản lý và điều hành ngân sách nhà nước, phát triển kinh tế-

xã hội; Tăng cường tiềm lực tài chính đất nước; quản lý thống nhất nền tài chính quốc gia; xây dựng ngân sách nhà nước lành mạnh, thúc đẩy vốn và tài sản nhà nước tiết kiệm,hiệu quả; Tăng tích luỹ để thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; Đảm bảo các nhiệm vụ quốc phòng an ninh và đối ngoại

Từ yêu cầu đó, Ngân sách nhà nước với vai trò là nội lực tài chính để phát triển đã khẳng định được tầm quan trọng của mình đối với toàn bộ nền kinh tế, trong mọi lĩnh vực Nhà nước có thể điều tiết vĩ mô nền kinh tế xã hội thành công khi có nguồn tài chính đảm bảo, điều này phụ thuộc vào việc quản lý các nguồn thu, chi NSNN Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện quản lý thu, chi NSNN vẫn còn nhiều hạn chế bất cập với tình hình thực tế của đất nước và địa phương, cần phải tiếp tục điều chỉnh, bổ sung phù hợp

Với chủ trương phát triển toàn diện của Đảng, ngân sách cấp quận, là một ngân sách cấp trung gian giữa ngân sách cấp tỉnh, thành phố và ngân sách cấp xã phường Hiện nay, ngân sách cấp quận, chưa thể hiện được vai trò, chức năng, nhiệm vụ của mình với nền kinh tế địa phương và đã có rất nhiều quan điểm, kiến nghị về việc tổ

chức, đổi mới lại hệ thống hành chính nhằm làm rõ chức năng, nhiệm vụ của cấp

mình

Có thể nói, là một đô thị mới của trung tâm thành phố Hà Nội, Quận Cầu Giấy có vai trò quan trọng nối liền với các quận, huyện ngoại thành ở phía Tây và các quận, huyện phía Bắc Những năm qua, quận đã phát triển mạnh mẽ về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội tạo sức hút người dân đến sinh sống và làm việc Đặc biệt với sự lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện của Đảng bộ quận đã huy động và khai thác có hiệu quả mọi nguồn lực đầu tư cho phát triển kinh tế Việc quản lý thu, chi ngân sách trên địa bàn để đảm bảo tính cân đối ngân sách là vấn đề đáng quan tâm Vì vậy, hơn bao giờ hết hoàn thiện trong đổi mới công tác quản lý ngân sách quận là một nhiệm vụ luôn được đặt lên hàng đầu, do vậy trong bối cảnh đó việc nghiên cứu

"Hoàn thiện công tác quản lý ngân sách nhà nước tại Quận Cầu Giấy, Thành phố Hà Nội" là thực sự cần thiết về cả mặt lý luận cũng như thực tiễn

2 Mục tiêu nghiên cứu

* Mục tiêu chung:

Trên cơ sở làm rõ những lý luận cơ bản về NSNN, đánh giá đúng thực trạng tìnhhình quản lý ngân sách tại Quận Cầu Giấy từ đó đề xuất giải pháp chủ yếu hoàn thiện công tác quản lý ngân sách nhà nước Quận Cầu Giấy, góp phần phát triển kinh tế xã hội của quận * Mục tiêu cụ thể:

- Hệ thống hoá những vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lý NS cấp quận -

Đánh giá thực trạng tình hình quản lý ngân sách Quận Cầu Giấy

- Đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách cấp quận ở Quận Cầu Giấy

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực trạng

công tác quản lý NSNN cấp quận như công tác quản lý thu, quản lý chi ngân sách nhà nước từ khâu lập dự toán, chấp hành, quyết toán và kiểm tra NSNN

* Phạm vi nghiên cứu:

- Về không gian: Nghiên cứu công tác quản lý NSNN tại Quận Cầu Giấy - Thành

phố Hà Nội

- Về thời gian: Đề tài nghiên cứu công tác quản lý NSNN tại Quận Cầu Giấy trong thời

gian 3 năm (2012 - 2014) từ những tài liệu đã công bố

4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Tổng hợp và làm sáng tỏ hơn những vấn đề lý luận về quản lý NSNN cấp quận

- Khảo sát, phân tích và làm rõ thực trạng thực trạng quản lý NSNN của Quận

Cầu Giấy

- Đề xuất những giải pháp cơ bản nhằm hoàn thiện công tác quản lý NSNN QuậnCầu Giấy giúp các nhà quản lý hoạch định chính sách phù hợp hơn với thực tế trong việc quản lý NSNN tại Quận Cầu Giấy, đảm bảo tăng trưởng và phát triển kinh tế bềnvững của địa phương

5 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh muc c tài liệu tham khảo và mục lục, luận văn được kết cấu gồm 4 chương, cụ thể như sau:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, những vấn đề cơ bản về NSNN và

cơ sở thực tiễn về quản lý NSNN cấp quận, huyện

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng công tác quản lý NSNN tại Quận Cầu Giấy trong giai đoạn

2012 - 2014

Chương 4: Một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý NSNN tại Quận Cầu Giấy trong giai đoạn 2015 - 2025

CHƯƠNG

1

TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU, NHƯƯNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ

NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGÂN

SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP QUẬN (HUYỆN)

1.1 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Trên thực tế đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về các khoản thu, chi NSNN và đã từng có nhiều đề tài nghiên cứu về vấn đề này Tuy nhiên đề tài về thu, chi

NS đảm bảo tính cân đối là một vấn đề hết sức nhạy cảm trong công tác quản lý và kiểm tra Vì vậy mỗi đề tài lại đưa ra được những giải pháp và cách thực hiện khác nhau Song các giải pháp để quản lý nguồn NSNN hiệu quả đến đâu thì lại là một câu hỏi đặt

ra mà tôi nghĩ và mong rằng công tác quản lý ở mỗi cấp ngày càng được nâng cao để đem lại lợi ích chính đáng cho các đối tượng được hưởng

Đề tài này tuy không phải là một đề tài hoàn toàn mới nhưng đề cập đến vấn đề phát triển kinh tế, xã hội và các vấn đề quan trọng khác của đất nước Vì vậy, tác giả đã chọn đề tài này với mong muốn có thể góp phần nào hoàn thiện công tác quản lý NSNNtại Quận Cầu Giấy - TP Hà Nội

Các nghiên cứu xung quanh vấn đề quản lý NSNN:

- Luận án tiến sĩ "Nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước tỉnh An Giang giai

đoạn 2011 - 2015 và tầm nhìn đến 2020" của tác giả Tô Thiện Hiền, trường Đại học

ngân hàng, TP Hồ Chí Minh, năm 2012

Đề tài đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước và quản lý ngân sách nhà nước của tỉnh Về lý luận: luận án góp phần làm sáng tỏ lý thuyết về vị trí, vai trò của hệ thống ngân sách địa phương An Giang và mối quan hệ hữu cơ trong quan hệ cân đối giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương theo nguyên tắc phát triển kinh tế ngành và lãnh thổ (khu vực) Phân tích rõ thực trạng về hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước tỉnh An Giang; đánh giá những thành tích đạt được, những hạn chế và nguyên nhân của hạn chế cần khắc phục Đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân

sách nhà nước tỉnh An Giang giai đoạn 2011 - 2015 và đến 2020 Đề ra các biện

pháp thực hiện những giải pháp về quản lý ngân sách nhà nước tỉnh An Giang

Đóng góp mới về cơ chế quản lý ngân sách: Đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách địa phương trên các góc độ: phân định quản lý thu - chi giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương; quan hệ về quá trình ngân sách (lập, chấp hành và quyết toán ngân sách); nâng cao vai trò của chính quyền địa phương trong tự chủ ngân sách và mở rộng quyền tự quyết của ngân sách xã, để từng bước đưa ngân sách xã thực sự là một khâu cấu thành của NSNN

Đây là một đề tài nghiên cứu về tình hình NSNN của một tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, tuy có khác về điều kiện kinh tế - xã hội của một quận nội thành ở phía Bắc như Quận Cầu Giấy, tuy nhiên cũng giúp cho bài luận văn có được những kiến thức sâu hơn về quản lý ngân sách và phân cấp ngân sách của một tỉnh

- Luận văn Thạc sỹ Kinh doanh và quản lý "Quản lý ngân sách nhà nước

của thị xã Tam Điệp, tỉnh Ninh Bình" của tác giả Nguyễn Thanh Hà, năm 2012

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện, giai đoạn 2008-2011 Luận văn đã hệ thống hoá được sự hình thành, tồn tại và phát triển của ngân sách huyện qua các thời kỳ lịch sử, vai trò của nó đối với sự phát triển cũng như

sự nâng cao hiệu lực quản lý của hệ thống chính trị địa phương trong phát triển kinh tế-

xã hội Phân tích thực trạng về quản lý ngân sách thị xã Tam Điệp và các hoạt động tài chính trên địa bàn để làm rõ những ưu điểm, tồn tại cơ bản và nguyên nhân của nó Trên cơ sở đó, luận văn đã đưa ra một số mục tiêu định hướng và các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách địa phương trên địa bàn trong giai đoạn tới Đây là bài viết nghiên cứu về công tác quản lý ngân sách nhà nước của một huyện, tuy nhiên giai đoạn nghiên cứu từ 2008-2011, đến nay luật ngân sách đã có nhiều thay đổi

- Luận văn "Quản lý chi thường xuyên ngân sách tại quận Nam Từ Liêm, TP Hà

Nội" của tác giả Trần Thị Thúy, trường Đại học kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, năm

2015 Đề tài đã hệ thống hóa được những vấn đề mang tính lý luận về

ngân sách nhà nước, kiểm soát chi NSNN: Làm rõ thực trạng, ưu điểm, khuyết điểm công tác chi NSNN của một quận nội thành Hà Nội (mới được thành lập năm 2014), xác định được định hướng và đưa ra được các giải pháp thiết thực góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả chi NSNN, hạn chế những biểu hiện tham ô, lãng phí gây thất thoát NSNN Tuy nhiên, phạm vi của đề tài còn hạn chế, mới chỉ ở công tác chi thường xuyên ngân sách của một quận Vì vậy chưa phản ánh được thực

trạng tổng thể về quản lý nguồn thu, cân đối chi ngân sách của một quận nội thành

- Bài viết "Trách nhiệm giải trình trong quản lý NSNN " của Th.s Mai Đình Lâm, trên trang

tinmoi.vn cũng đưa ra một số các giải pháp cần khắc phục trong quản lý NSNN thông qua các biện pháp để quản lý NSNN hiệu quả Tuy nhiên bài viết chưa nghiên cứu cụ thể cho từng cấp ngân sách nên vẫn còn là một vấn đề cần phải tập trung nghiên cứu riêng

- Bài viết "Kinh nghiệm quản lý ngân sách của một số nước" của PGS TS Trần Thị Lan

Hương - Đại học Bách Khoa Hà Nội, đăng trên trang tapchitaichinh.vn

Hầu hết các nghiên cứu trên đã đưa ra được những vấn đề cơ bản về quản lý NSNN nói chung, tình hình thực tế quản lý NSNN tại các địa bàn nói riêng Tuy nhiên mới chỉ ở khía cạnh quản

lý chung trên từng địa bàn, chưa so sánh được cụ thể vấn đề quản lý NSNN địa bàn này với địa bàn khác có cùng cơ cấu kinh tế Cầu Giấy là một quận nội thành Hà Nội có điều kiện kinh tế thuận lợi cho phát triển kinh tế nhất là ngành du lịch, thương mại…Hàng năm nguồn thu và nhiệm vụ chi NSNNtrên địa bàn quận là rất lớn nên vấn đề quản lý NSNN trên địa bàn quận rất được coi trọng

Từ kinh nghiệm quản lý NSNN của các tỉnh, quận, huyện trên, Quận Cầu Giấy cũng cần nhìn nhận quá trình quản lý ngân sách của địa phương mình đã hiệu quả chưa

và xem xét những giải pháp nào phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả trong quản lý NSNN Quận Cầu Giấy trong thời gian tới

1.2.Ngân sách nhà nước và hệ thống ngân sách nhà nước cấp quân , huyện

1.2.1.Ngân sách nhà nước và hệ thống ngân sách nhà nước

1.2.1.1 Khái niệm ngân sách nhà nước

Trong thời kì mở cửa hội nhập cùng kinh tế quốc tế ở nước ta như hi ện nay

không những đòi hỏi sự chuyển đổi về thể chế và cơ cấu kinh tế nói chung mà còn đòi hỏi những chuyển biến cần thiết về cả nhận thức và thể chế tài chính, ngân sách Do đóviệc nhận thức đúng đắn bản chất, chức năng của NSNN sẽ giúp cho chúng ta sử dụng nhạy bén công cụ NSNN trong điều hành chính sách kinh tế vĩ mô

Ở Việt Nam chúng ta cũng có rất nhiều quan điểm khác nhau về NSNN tuy nhiên theo Luật NSNN đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 16/12/2002, được bổ sung sửa đổi theo luật NSNN năm 2015 - Luật 83/2015-

QH13 thì:"NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan có thẩm

quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước" Đây được coi là một khái niệm cơ bản nhất về NSNN

Trên thực tiễn hoạt động ngân sách nhà nước là hoạt động thu (tạo thu) và chi tiêu (sử dụng) quỹ tiền tệ của Nhà Nước, làm cho nguồn tài chính vận động giữa một bên là Nhà nước với một bên là các chủ thể kinh tế, xã hội trong quá trình phân phối tổng sản phẩm quốc dân dưới hình thức giá trị Đằng sau các hoạt động thu chi đó chứa đựng các mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với chủ thể khác Nói cách khác, ngân sách nhà nước phản ánh mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với các chủ thể kinh tế trong nền kinh tế - xã hội và trong phân phối tổng sản phẩm xã hội Thông qua việc tạo lập, sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước chuyển dịch một bộ phận thu nhập bằng tiền của các chủ thể thành thu nhập của Nhà nước và nhà nước chuyển dịch thu nhập đó đến các chủ thể được thụ hưởng nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước

1.2.1.2 Bản chất của ngân sách nhà nước

NSNN không thể tách rời Nhà nước, là hệ thống các mối quan hệ thu, chi giữa Nhà nước và xã hội phát sinh trong quá trình Nhà nước huy động và sử dụng các nguồn tài chính nhằm đảm bảo yêu cầu thực hiện chức năng quản lý, điều hành KT- XH thông qua

dự toán, quyết toán các nguồn thu, nhiệm vụ chi bằng tiền trong thời gian nhất định thường là 1 năm

7

1.2.1.3 Chức năng ngân sách nhà nước

- Một là, chức năng phân phối NSNN NSNN vững mạnh là khi thể hiện việc phân

phối và quản lý chi tiêu đúng đắn, hợp lý và hiệu quả Nhà nước sử dụng khối lượng tài chính từ nguồn NSNN để chi tiêu vào mục đích phát triển kinh tế - xã hội và chi tiêu cho

sự hoạt động của bộ máy Nhà nước Như vậy, chức năng của NSNN, ngoài việc động viênnguồn thu thì còn phải thực hiện quản lý và phân phối chi tiêu sao cho có hiệu quả

Bất cứ Nhà nước nào muốn tồn tại đòi hỏi phải có nguồn lực tài chính để đáp ứng các khoản chi tiêu cho hoạt động của mình, muốn vậy Nhà nước phải huy động vốn trong, ngoài nước Nguồn huy động trong nước chủ yếu là nguồn thu từ thuế, phí, lệ phí

và các nguồn thu hợp pháp khác Nguồn huy động từ nước ngoài gồm viện trợ, vay nợ, chênh lệch xuất, nhập khẩu Vốn huy động được Nhà nước thực hiện phân phối mang tính chất không hoàn trả trực tiếp

- Hai là, chức năng điều chỉnh và kiểm soát: thể hiện quá trình huy động và sử dụng

NSNN phải được thể hiện bằng các văn bản pháp luật, vì vậy phải được theo dõi, quản lý,giám sát, kiểm tra chặt chẽ các khoản thu, chi NSNN theo những tiêu chuẩn, định mức

do Nhà nước quy định Hai chức năng này có mối quan hệ mật thiết với nhau, hỗ trợ nhau nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn ngân sách Từ đó phát huy vai trò tích cực của NSNN đối với quá trình quản lý vĩ mô nền KT-XH,

giúp cho Nhà nước quản lý NSNN được hiệu quả, đúng quy định Pháp Luật

1 2.1.4 Vai trò của ngân sách nhà nước

Thứ nhất, ngân sách nhà nước là kế hoạch tài chính vĩ mô trong các kế hoạch tài

chính của Nhà nước để quản lý các hoạt động kinh tế - xã hội

Thứ hai, xét về mặt thực thể, ngân sách nhà nước là quỹ tiền tệ tập trung lớn nhất của

đất nước, trên cơ sở hiến pháp, mỗi cấp chính quyền có một cấp ngân sách riêng

cung cấp phương tiện vật chất cho cấp chính quyền đó thực hiện chức năng, nhiệm vụ củamình trên vùng lãnh thổ Việc hình thành hệ thống chính quyền nhà nước các cấp là một tất yếu khách quan nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của nhà nước trên mọi vùng của đất nước Sự ra đời của hệ thống chính quyền nhà nước là tiền đề để tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước nhiều cấp

Hệ thống ngân sách nhà nước là tổng thể ngân sách của các cấp chính quyền nhà nước Hệ thống ngân sách nhà nước Việt Nam được tổ chức và quản lý thống

nhất theo nguyên tắc tập trung và dân chủ, thể hiện:

- Tính thống nhất: đòi hỏi các khâu trong hệ thống ngân sách phải hợp thành một thể

thống nhất, biểu hiện các cấp ngân sách có cùng nguồn thu, cùng định mức chi tiêu và cùng thực hiện một quá trình ngân sách

- Tính tập trung: thể hiện ngân sách trung ương giữ vai trò chủ đạo, tập trung các

nguồn thu lớn và các nhiệm vụ chi quan trọng Ngân sách cấp dưới chịu sự chi phối của ngân sách cấp trên và được trợ cấp từ ngân sách cấp trên nhằm đảm bảo cân đối của ngân sách cấp mình

- Tính dân chủ: Dự toán và quyết toán ngân sách phải được tổng hợp từ ngân sách cấp

dưới, đồng thời mỗi cấp chính quyền có một ngân sách và được quyền chi phối ngân sách cấp mình

Ở Việt Nam hệ thống NSNN gồm 2 cấp: Ngân sách trung ương và ngân sách địa phương trong đó ngân sách địa phương gồm có ba cấp là ngân sách cấp tỉnh, ngân sách cấp quận, huyện và ngân sách cấp xã

Theo Luật NSNN năm 2015 - Luật 83/2015-QH13, Hệ thống NSNN Việt Nam

được tổ chức theo sơ đồ sau đây:

NGÂN SÁCH

NGÂN SÁCH

ÁCH NHÀ NƯỚC

Ngân sách huyện, quận, thị

xã, thành phố trực thuộc tỉnh

Ngân sách,

xã, phường, thị trấn

Hình 1.1: Hệ thống ngân sách nhà nước ở Việt Nam

- Ngân sách Trung ương: phản ánh nhiệm vụ thu, chi theo ngành, tập trung các

nguồn lực cơ bản để đảm bảo th ực hiện các mục tiêu trọng yếu trên phạm vi cả nước

và giữ vai trò chủ đạo trong hệ thống ngân sách nhà nước

- Ngân sách địa phương: Phản ánh nhiệm vụ thu, chi theo lãnh thổ, bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ tổ chức quản lý toàn diện kinh tế, xã hội của chính quyền cấp tỉnh, thành phố

- Ngân sách cấp quận, huyện: Phản ánh nhiệm vụ thu, chi theo lãnh thổ bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ tổ chức quản lý toàn diện kinh tế xã hội của chính quyền cấp

quận/huyện

- Ngân sách cấp xã: Nhằm đảm bảo điều kiện tài chính để chính quyền xã chủ động khai

10

1.3 Quản lý ngân sách nhà nước cấp quận, huyện

1.3.1 Khái niệm và đặc điểm NSNN cấp quận, huyện

Theo Bộ Tài chính, thì "Ngân sách quận, huyện là quỹ tiền tệ tập trung của

quận, huyện được hình thành bằng các nguồn thu và đảm bảo các khoản chi trong phạm

vi huyện"

Như vậy ngân sách quận, huyện là một cấp ngân sách có nguồn thu và nhiệm vụ chi riêng Đó là một hướng đi đúng đắn trong quá trình phát triển nền tài chính quốc gia Trước tiên nó giúp ngân sách cấp tỉnh, trung ương giảm được khối lượng công việc, bên cạnh đó nó cũng giúp các cấp chính quyền có thể nắm bắt được tình hình kinh tế nói chung và tài chính nói riêng từ cơ sở

Ngân sách quận, huyện thực hiện vai trò, chức năng, nhiệm vụ của NSNN trên phạm vi địa bàn quận, huyện; đó là mối quan hệ giữa ngân sách với các tổ chức, cá nhân trong quá trình phân bổ, sử dụng các nguồn lực kinh tế của quận, huyện Chính quyền cấp quận, huyện là chính quyền trung gian, nối tỉnh với xã, phường, thị trấn

Ngân sách quận, huyện là công cụ quan trọng của chính quyền cấp quận, huyện trong việc ổn định và phát triển KT-XH trên địa bàn quận, huyện Do đó chính quyền cấp quận,huyện không chỉ đơn thuần thực hiện sự chỉ đạo của tỉnh mà còn có những định hướng riêng phù hợp với tình hình thực tế của quận, huyện trong khuôn khổ pháp luật

Do vậy, cấp quận, huyện cần có ngân sách riêng để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, nó là công cụ quan trọng của chính quyền cấp quận, huyện trong việc ổn định và phát triển KT-XH trên địa bàn

Ngân sách Nhà nước quận, huyện phải cân đối theo nguyên tắc tổng số thu phải bằng hoặc lớn hơn tổng chi; ngân sách quận, huyện không có bội chi ngân sách Vì vậy, trong công tác lập dự toán hàng năm nếu thu không đủ bù chi thường xuyên thì ngân sách tỉnh bổ sung cân đối Khi xem xét ngân sách quận, huyện không thể tách rời khỏi NSNN cấp trên cũng không được coi ngân sách quận, huyện là một yếu tố thụ động trong hệ thống ngân sách mà ngân sách quận, huyện phải gắn liền với hệ thống ngân sách

11

1.3.2 Vai trò và nội dung thu, chi của NSNN cấp quận, huyện

* Vai trò của NSNN cấp quận, huyện

Ngân sách quận, huyện có vai trò đảm bảo chức năng Nhà nước an ninh,

quốc phòng; thúc đẩy phát triển ổn định kinh tế xã hội, bù đắp những khiếm khuyết của thịtruờng, giữ vững ổn định công bằng xã hội và bảo vệ môi trường

- Đảm bảo thực hiện chức năng Nhà nước, bảo vệ an ninh trật tự cấp quận , huyện

Trong các chức năng của Nhà nước, chức năng đảm bảo an ninh trật tự, quốc phòng đóng vai trò đặc biệt quan trọng Đây là công cụ quyền lực của Nhà nước nhằm bảo vệ ý chí của Nhà nước, tạo điều kiện an toàn để quận, huyện phát triển mọi mặt Dovậy để có thể đảm bảo được chức năng này, Ngân sách quận, huyện cần phải có kế hoạch cụ thể, chi tiết, có các khoản dự phòng hợp lý

- Công cụ thúc đẩy phát triển ổn định kinh tế

Để thực hiện tốt chiến lược phát triển kinh tế- tài chính của cấp trên thì quận, huyện cần phải sử dụng các công cụ sẵn có của mình để điều tiết, định hướng Một trong những công cụ đắc lực là Ngân sách Các quận, huyện phải căn cứ vào thế mạnh của địa phương mình để định hướng phát triển, hình thành cơ cấu kinh tế, kích thích phát triển Đồng thời các quận, huyện phải cung cấp kinh phí, vốn đầu tư, hỗ trợ về cơ sở

hạ tầng và tạo môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động Quận, huyện phải xây dựng cho mình một tiềm lực kinh tế riêng Đó là các doanh nghiệp Nhà nước do cấp quận, huyện quản lý Loại hình doanh nghiệp này đóng vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quận, huyện và cũng giúp quận, huyện chủ động trong việc xây dựng và phát triểnkinh tế

- Phương tiện bù đắp khiếm quyết thị trường đảm bảo công bằng xã hội và các vấn đề

môi trường

Đây là vai trò không thể thiếu đối với Ngân sách mỗi quốc gia Nó có tác dụng xoa dịu nền kinh tế thị trường Như chúng ta đã biết, kinh tế thị trường là chạy theo lợi nhuận, do vậy mà để lại một loạt các hậu quả như: Thất nghiệp, phân cấp giàu nghèo, các vấn đề xã hội, đời sống của nhân dân không được quan tâm, môi trường bị ô nhiễm

… Những điều đó tạo ra cho nền kinh tế- xã hội một vực thẳm

phía trước Cấp quận, huyện theo dõi các báo cáo tổng hợp từ cấp xã, phường phải

có biện pháp quản lý giải quyết cụ thể Ngoài việc quan tâm đến đời sống vật chất của nguời lao động, quận, huyện phải thường xuyên quan tâm đến đời sống văn hóa, tinh thần của quần chúng nhân dân, xây dựng và cải tạo các khu vui chơi, giải trí lành mạnh tiến bộ phục vụ cho nhân dân; các dịch vụ công cộng như giáo dục, y tế phải giảm được chi phí cho người dân giúp cho đời sống của nhân dân ngày càng được đảm bảo và nâng cao

* Nội dung thu, chi ngân sách quận, huyện theo luật ngân sách

Theo Luật Ngân sách 83/2015/QH13, nội dung phân định nhiệm vụ thu, chi của

ngân sách quận, huyện bao gồm những nội dung sau:

+ Các khoản thu

Thứ nhất: Các khoản thu ngân sách địa phương hưởng 100%, bao gồm:

- Các khoản thuế , phí như: thuế tài nguyên, trừ thuế tài nguyên thu từ hoạt động thăm

dò, khai thác dầu, khí; thuế môn bài; thuế sử dụng đất nông nghiệp; thuế sử dụng đất phi nông nghiệp; tiền sử dụng đất, tiền cho thuê đất, thuê mặt nước; tiền

cho thuê và tiền bán nhà ở thuộc sở hữu nhà nước; lệ phí trước bạ;

- Thu từ hoạt động xổ số kiến thiết;

- Các khoản thu hồi vốn của ngân sách địa phương đầu tư tại các tổ chức kinh tế; thu cổtức, lợi nhuận được chia tại công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên có vốn góp của Nhà nước do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đại diện chủ sở hữu; thu phần lợi nhuận sau thuế còn lại sau khi trích lập các quỹ của doanh

nghiệp nhà nước do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đại diện chủ sở hữu;

- Thu từ quỹ dự trữ tài chính địa phương;

- Thu từ bán tài sản nhà nước, kể cả thu tiền sử dụng đất gắn với tài sản trên đất do các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc địa phương quản lý;

- Viện trợ không hoàn lại của các tổ chức quốc tế, các tổ chức khác, các cá nhân ở nước ngoài trực tiếp cho địa phương;

- Phí thu từ các hoạt động dịch vụ do các cơ quan nhà nước địa phương thực hiện, trường hợp được khoán chi phí hoạt động thì được khấu trừ; các khoản phí thu từ

các hoạt động dịch vụ do đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp nhà nước do

Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đại diện chủ sở hữu thì được phép trích lại một phần hoặc toàn

bộ, phần còn lại thực hiện nộp ngân sách theo quy định của pháp luật về phí, lệ

phí và quy định khác của pháp luật có liên quan;

- Lệ phí do các cơ quan nhà nước địa phương thực hiện thu;

- Tiền thu từ xử phạt vi phạm hành chính, phạt, tịch thu khác theo quy định của

pháp luật do các cơ quan nhà nước địa phương thực hiện;

- Thu từ tài sản được xác lập quyền sở hữu của Nhà nước do các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc địa phương xử lý;

- Thu từ quỹ đất công ích và thu hoa lợi công sản khác;

- Huy động đóng góp từ các cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật;

- Thu kết dư ngân sách địa phương;

- Các khoản thu khác theo quy định của pháp luật

Thứ hai: các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm (%) giữa ngân sách trung ương

và ngân sách địa phương theo quy định Luật NS

Thứ ba: Thu bổ sung cân đối ngân sách, bổ sung có mục tiêu từ ngân sách trung ương Thứ tư: Thu chuyển nguồn của ngân sách địa phương từ năm trước chuyển sang

+ Các khoản chi:

Thứ nhất: Chi đầu tư phát triển: Đầu tư cho các dự án do địa phương quản lý theo

các lĩnh vực được quy định; đầu tư và hỗ trợ vốn cho các doanh nghiệp cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích do Nhà nước đặt hàng, các tổ chức kinh tế, các tổ chức tài chính của địa phương theo quy định của pháp luật;Các khoản chi khác theo quy định của phápluật

Thứ hai: chi thường xuyên của các cơ quan, đơn vị ở địa phương được phân cấp trong các lĩnh vực: Sự nghiệp giáo dục - đào tạo và dạy nghề; Sự nghiệp khoa học và công

nghệ; Quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, phần giao địa phương quản lý; Sự nghiệp y tế, dân số và gia đình; Sự nghiệp văn hóa thông tin; Sự nghiệp phát thanh, truyền hình; Sự nghiệp thể dục thể thao;Sự nghiệp bảo vệ môi trường;

Các hoạt động kinh tế; Hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức chính trị và các tổ chức chính trị - xã hội; hỗ trợ hoạt động cho các tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp theo quy định của pháp luật; Chi bảo đảm xã hội, bao gồm cả chi thực hiện các chính sách xã hội theo quy định của pháp

luật; Các khoản chi khác theo quy định của pháp luật Thứ ba: Chi trả nợ lãi các khoản do chính quyền địa phương vay Thứ tư : Chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính địa phương

Thứ năm: Chi chuyển nguồn sang năm sau của ngân sách địa phương

Thứ sáu: Chi bổ sung cân đối ngân sách, bổ sung có mục tiêu cho ngân sách cấp dưới Thứ 7: Chi hỗ trợ thực hiện một số nhiệm vụ quy định tại các điểm a, b và c khoản 9

Điều 9 của Luật này

1.3.3 Nội dung quản lý ngân sách quận, huyện

Quản lý NSNN quận, huyện là quản lý toàn bộ các khoản thu, chi NSNN cấp quận, huyện hàng năm qua các khâu: Lập dự toán, chấp hành dự toán, quyết toán và kiểm tra, thanh tra NSNNquận, huyện

1.3.3.1 Công tác lập dự toán NSNN cấp quận, huyện

Dự toán ngân sách có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc triển khai thực hiệnthu, chi NSNN hàng năm Để đảm bảo cho các mục tiêu phát triển KT-XH và các chính sách, chế độ của Nhà nước được thực hiện và đạt hiệu quả cao, đòi hỏi dự toán ngân sách quận, huyện được xây dựng hàng năm phải khoa học, chính xác, sát với thực tế và đúng chính sách chế độ của Nhà nước Thông qua việc lập dự toán ngân sách để tính khả năng và nhu cầu về kinh tế, tài chính của quận, huyện trong từng năm, từng giai đoạn từ

đó phát huy được những thế mạnh và hạn chế đến mức thấp nhất những khó khăn, trở ngại

Lập dự toán là khâu đầu tiên của chu trình quản lý NSNN, quyết định nhiệm vụ

và quy mô thu, chi ngân sách trong một năm của ngân sách quận, huyện cũng như của một đơn vị dự toán quận, huyện Lập dự toán quyết định chất lượng quản lý

15

vì quản lý ngân sách trước hết là quản lý theo dự toán được duyệt Dự toán ngân

sách là bản dự trù các khoản thu, chi ngân sách theo các chỉ tiêu xác định, được HĐNDquận, huyện phê chuẩn, UBND quận, huyện quyết định là căn cứ để thực hiện thu, chi NSNN quận, huyện

Lập dự toán ngân sách phải đảm bảo: Dự toán ngân sách phải tổng hợp theo từnglĩnh vực thu, chi và theo cơ cấu giữa chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển Đúng yêu cầu, nội dung, biểu mẫu và thời hạn theo quy định và phải kèm theo báo cáo thuyết minh

rõ cơ sở, căn cứ tính toán Dự toán ngân sách quận, huyện phải bảo đảm cân đối theo nguyên tắc: thu bằng chi, nếu thu thấp hơn chi thì ngân sách tỉnh sẽ bổ sung cân đối

1.3.3.2 Công tác chấp hành dự toán NSNN cấp quận, huyện

Chấp hành ngân sách là một trong các khâu của chu trình ngân sách Chấp hành ngân sách là quá trình sử dụng tổng hợp các biện pháp kinh tế - tài chính nhằm biến các chỉ tiêu thu, chi trong dự toán ngân sách hàng năm của quận, huyện thành hiện thực

Mục tiêu của chấp hành dự toán là trên cơ sở không ngừng bồi dưỡng phát triển nguồn thu, tìm mọi biện pháp động viên khai thác, đảm bảo đạt và vượt kế hoạch do tỉnh, nghị quyết HĐND quận, huyện giao, đáp ứng nhu cầu chi tiêu của chính quyền cấp quận, huyện đã được hoạch định trong dự toán chi và đảm bảo chi đầy đủ, kịp thời phục vụ cho hoạt động của bộ máy Nhà nước và thực hiện các chương trình KT-XH đã được hoạch định trong năm kế hoạch sao cho tiết kiệm và đạt hiệu quả

Sau khi ngân sách được phê chuẩn và năm ngân sách bắt đầu thì việc thực hiện ngân sách được triển khai Nội dung của quá trình này là tổ chức thu NSNN và bố trí cấp phát kinh phí của NSNN cho các nhu cầu đã được phê chuẩn Nhiệm vụ chấp hành ngân sách thuộc về tất cả các pháp nhân và thể nhân, mà người điều hành là UBND quận, huyện, Phòng Tài chính - KH là cơ quan tham mưu có vị trí quan trọng giúp UBND quận, huyện cụ thể hóa các nội dung trên Đối với công tác chấp hành dự toán thu ngân sách : Các tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ nộp đầy đủ, đúng

16

hạn các khoản thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác vào ngân sách theo quy định của pháp luật Trường hợp chậm nộp mà không được phép sẽ bị cưỡng chế thu nộp theo quy định của các luật, pháp lệnh thuế và quy định của luật ngân sách

Toàn bộ các khoản thu của ngân sách phải nộp trực tiếp vào Kho bạc Nhà nước, trừ một số khoản cơ quan thu có thể thu trực tiếp song phải định kỳ nộp vào Kho bạc Nhànước theo quy định của Bộ trưởng Bộ Tài chính Trong năm các cơ quan thu (Thuế, Phòng Tài chính - Kế hoạch , UBND các phường, thị trấn và các đơn vị sự nghiệp ) không ngừng phát triển nguồn thu, tìm mọi biện pháp khai thác, nuôi dưỡng nguồn thu sao cho đạt và vượt tỷ lệ theo dự toán được HĐND quận, huyện phê chuẩn Các cơ quan thu xây dựng dự toán theo quý, năm; đồng thời lập bộ thu, tính mục thu và ra thông báo thu Quản lý, đôn đốc các đối tượng nộp tiền theo đúng chế độ quy định và nộp đầy đủ, kịp thời các khoản thu vào ngân sách hoặc tài khoản tiền gửi qua xác nhận của KBNN

Tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ nộp ngân sách : kê khai đầy đủ các khoản nộp theo đúng chế độ và chấp hành nghiêm thông báo nộp ngân sách của cơ quan thu; có quyền khiếu nại về việc cơ quan thuế ra thông báo thu và xử lý thu không đúng chế độ quy định Đối với công tác chấp hành dự toán chi ngân sách : Căn cứ vào dự toán chi ngân sáchhàng năm được giao và yêu cầu thực hiện nhiệm vụ chi của đơn vị theo đúng chế độ tiêu chuẩn, định mức, cơ quan Tài chính và KBNN thực hiện chi trả, thanh toán các khoản chi ngân sách theo nguyên tắc thanh toán trực tiếp từ KBNN cho người hưởng lương, người cung cấp hàng hóa, dịch vụ và người nhận thầu (gọi chung là đối tượng thụ hưởng)

Chấp hành dự toán chi nhằm đảm bảo đầy đủ, kịp thời nguồn kinh phí của ngân sách cho hoạt động của bộ máy Nhà nước về thực hiện các chương trình KT- XH đã được hoạch định trong năm kế hoạch Thực hiện thông báo dự toán chi thường xuyên

và cấp phát kinh phí chi đầu tư xây dựng cơ bản trên cơ sở các định mức tiêu chuẩn, đúng kế hoạch được duyệt Quy trình quản lý công tác chấp hành

dự toán NSNN quận, huyện:

UBND quận, huyện thực hiện quyền phân bổ và giao dự toán chi tiết theo bốn nhóm mục chi thanh toán cá nhân, chi chuyên môn nghiệp vụ, chi mua sắm sữa chữa

và chi thường xuyên khác cho các đơn vị dự toán cấp dưới và cũng là cơ sở cho KBNNthực hiện kiểm soát chi theo quy định Phòng Tài chính-KH có trách nhiệm thẩm định phương án phân bổ của đơn vị dự toán cấp I Đơn vị dự toán toán thực hiện quyền của mình đối với dự toán ngân sách được cấp có thẩm quyền giao: Căn cứ chế độ, chính sách, tiêu chuẩn, định mức, các đơn vị tổ chức thực hiện dự toán ngân sách được giao cả năm

và tự phân chia nhu cầu chi theo quý, tháng theo bốn nhóm mục để đảm bảo tiến độ công việc của đơn vị Phòng Tài chính - KH lập kế hoạch điều hành ngân sách theo quý để chủ động bố trí nguồn vốn thanh toán và điều hành ngân sách trong quý cũng như cả năm

Nội dung và trách nhiệm tham mưu điều hành ngân sách: Cụ thể hóa dự toán cả năm do HĐND quận, huyện giao làm cơ sở cho cơ quan thu, phòng Tài chính- KH, KBNN tổ chức thực hiện điều hành ngân sách chủ động điều hành trong năm Trên cơ sở

dự toán ngân sách được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao, KBNN quận, huyện tổ chức thu và thực hiện kiểm soát chi thanh toán theo đề nghị của đơn vị dự toán theo chế

độ quy định Căn cứ vào dự toán NSNN được giao và yêu cầu thực hiện nhiệm vụ, thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách ra quyết định chuẩn chi gửi KBNN, KBNN kiểm tra tính hợp pháp của các tài liệu cần thiết theo quy định của pháp luật và thực hiện chi ngân sách khi có đủ các điều kiện (theo quy định của khoản 2 điều 5 Luật NSNN theo phương thức thanh toán trực tiếp) KBNN đơn giao dịch căn cứ vào hồ sơ thanh toán, thực hiện chi trả thanh toán trên cơ sở đủ các điều kiện chi theo quy định gồm: Đã có trong dự toán NSNN được giao; chi từ nguồn tăng thu so với dự toán được giao và từ nguồn dự phòng theo quyết định có thẩm quyền; đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cấp có thẩm quyền quy định và được thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách hoặc người được ủy quyền quyết định chi Ngoài ra, trong trường hợp sử dụng NSNN để đầu tư XDCB, mua sắm trang thiết bị, phương tiện làm việc tùy theo giá trị, quy mô mà áp dụng theo văn bản chi đầu tư XDCB và chi mua sắm đúng theo các quy định hiện hành Trong trường hợp

chưa có đủ điều kiện để thanh toán trực tiếp qua KBNN thì được phép cấp tạm ứng đối với một số khoản chi theo quy định của Bộ trưởng Bộ tài chính Sau khi hoàn thànhcông việc và có đủ chứng từ thanh toán thì chuyển tạm ứng thành thực chi theo quy định

Các chứng từ rút dự toán bằng hình thức tạm ứng hoặc thực chi:

+ Giấy rút dự toán NSNN bằng tiền mặt/chuyển khoản (tạm ứng/thực chi)

+ Bảng kê chứng từ thanh toán

+ Chứng từ gốc và chứng từ kế toán (nếu là thực chi)

Cấp kinh phí bằng lệnh chi tiền: Các khoản chi không thường xuyên mà NSNN cấp cho đơn vị sử dụng ngân sách như: Kinh phí tinh giảm biên chế, kinh phí thực hiện nhiệm vụ đột xuất các khoản chi bổ sung cho ngân sách cấp dưới, chi trả nợ, viện trợ và một số khoản chi đặc biệt khác theo quyết định của Thủ trưởng và cơ quan Tài chính, quy trình cấp như sau: Căn cứ vào dự toán ngân sách được duyệt và yêu cầu thực hiện nhiệm vụ chi, cơ quan tài chính xem xét, kiểm tra yêu cầu chi và nếu đảm bảo đủ các điềukiện thanh toán theo quy định thì ra lệnh chi trả cho đơn vị; KBNN thực hiện xuất quỹ ngân sách theo lệnh của cơ quan tài chính chuyển tiền vào tài khoản tiền gửi của đơn vị thụ hưởng Đối với các chi để lại quản lý sử dụng qua NSNN như các khoản phí, lệ phí phải nộp NSNN nhưng được để lại đơn vị chi theo chế độ quy định, hàng năm đơn vị căn

cứ vào số thu phí, lệ phí đã sử dụng, báo cáo cơ quan tài chính cùng cấp để kiểm tra, làm thủ tục ghi thu NSNN và ghi chi cho đơn vị

1.3.3.3 Công tác quyết toán NSNN quận, huyện

Quyết toán ngân sách là tổng kết quá trình thực hiện dự toán ngân sách nhằm đánhgiá toàn bộ kết quả hoạt động của một năm ngân sách từ đó rút ra ưu, nhược điểm và bàihọc kinh nghiệm cần thiết trong việc quản lý ngân sách quận, huyện cho những năm tiếpsau đó

Quyết toán NSNN quận, huyện nhằm đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của UBND quận, huyện và các cơ quan tham mưu điều hành ngân sách trong năm so với dự toán được Tỉnh và HĐND quận, huyện giao

Sau khi kết thúc công tác khóa sổ kế toán cuối ngày 31 tháng 12, số liệu trên

sổ sách kế toán của đơn vị phải bảo đảm cân đối và khớp đúng với chứng từ thu, chi ngân sách của đơn vị và số liệu của cơ quan Tài chính, KBNN về tổng số và chi tiết; trên cơ sở

đó đơn vị dự toán tiến hành lập báo cáo quyết toán năm

Phòng Tài chính - KH quận, huyện có trách nhiệm chỉ đạo công tác kế toán ngân sách thuộc phạm vi quản lý, tổng hợp và lập báo cáo quyết toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn, chi ngân sách địa phương do quận, huyện quản lý theo Luật

Số liệu báo cáo quyết toán phải chính xác, trung thực, đầy đủ Nội dung báo cáo quyết toán ngân sách phải theo đúng các nội dung ghi trong dự toán được giao (hoặc được cơ quan có thẩm quyền cho phép) và chi tiết theo Mục lục NSNN Thủ trưởng đơn

vị sử dụng ngân sách phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực, đầy đủ; chịu trách nhiệm về những khoản thu, chi, hạch toán, quyết toán ngân sách sai chế độ

Phòng Tài chính - Kế hoạch quận, huyện có trách nhiệm thẩm định quyết toán thu, chi ngân sách xã; lập quyết toán thu, chi ngân sách quận, huyện; tổng hợp, lập báo cáo thu NSNN trên địa bàn quận, huyện và quyết toán thu, chi ngân sách quận, huyện bao gồm quyết toán thu, chi ngân sách cấp quận, huyện và quyết toán thu, chi ngân sáchcấp xã trình UBND quận, huyện xem xét gửi Sở Tài chính, đồng thời trình HĐND quận, huyện phê chuẩn Trường hợp báo cáo quyết toán năm của quận, huyện do HĐND quận, huyện phê chuẩn có thay đổi so với báo cáo quyết toán năm do UBND quận, huyện đã gửi Sở Tài chính thì UBND quận, huyện báo cáo bổ sung, gửi Sở Tài chính

Sau khi HĐND quận, huyện phê chuẩn, trong phạm vi 5 ngày, Phòng Tài chính

- Kế hoạch quận, huyện gửi báo cáo quyết toán đến các cơ quan : 01 bản gửi HĐND quận, huyện; 01 bản gửi UBND quận, huyện; 01 bản gửi Sở Tài chính; 01 bản lưu tại Phòng Tài chính - Kế hoạch quận, huyện Đồng thời, gửi KBNN quận, huyện Nghị quyếtphê chuẩn quyết toán của HĐND quận, huyện

Hiệu quả quản lý ngân sách quận,huyện chính là kết quả sự tác động của các cơ quan trong bộ máy của chính quyền đối với công tác quản lý thu, chi ngân sách

của quận, huyện Sự tác động đó phải đảm bảo nhanh nhạy, kịp thời, đúng chế độ, chính sách và đúng định hướng phát triển KT-XH

Trong bộ máy chính quyền thì cán bộ là cái gốc của mọi công việc, công việc nào muốn thực hiện có kết quả tốt cũng đòi hỏi phải có đội ngũ cán bộ, công chức, viênchức và những người quản lý tổ chức thực hiện phải có năng lực, tâm huyết và đạo đứcnghề nghiệp Trong lĩnh vực quản lý tài chính càng đòi hỏi phải có một đội ngũ cán bộ tinh thông nghiệp vụ, am hiểu tình hình KT-XH của địa phương, chủ trì phối hợp nhịp nhàng, tham mưu đề xuất kịp thời để quản lý NSNN có hiệu quả

1.3.3.4 Công tác thanh tra, kiểm tra NSNN quận, huyện

Mục đích của việc thực hiện thanh tra, kiểm tra, kiểm soát là nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật, phát hiện tham nhũng, lãng phí, phát hiện những sơ hở trong cơ chế quản lý chính sách, pháp luật để kiến nghị với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền để có biện pháp khắc phục, phát huy các nhân tố tích cực, góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động quản lý Nhà nước, bảo vệ lợi ích hợp pháp của Nhà nước, của các cơ quan, đơn vị, tổ chức kinh tế và các cá nhân Đây là nhân tố có tác động

và ảnh hưởng lớn đến kết quả và hiệu quả của công tác quản lý ngân sách

Công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện chính sách, pháp luật về lĩnh vực tài chính của các cơ quan, đơn vị dự toán ngân sách quận, huyện và UBND các xã, thị trấn được Phòng Tài chính - KH thực hiện thông qua việc kiểm tra báo cáo quyết toán ngân sách hàng năm theo quy định tại Thông tư số 01/2007/TT-BTC ngày 02/01/2007 của

Bộ Tài chính hướng dẫn xét duyệt, thẩm định và thông báo quyết toán năm đối với các

cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp, tổ chức được ngân sách hỗ trợ và ngân sách các cấp hoặc do Thanh tra Nhà nước tổ chức thanh tra theo chuyên đề hàng năm hoặc thanhtra đột xuất khi có dấu hiệu vi phạm Nếu phát hiện sai phạm thì lập biên bản các hành vi

vi phạm hành chính, xử lý theo thẩm quyền, hoặc kiến nghị các cơ quan Nhà nước có thẩmquyền xử lý các vi phạm pháp luật trong lĩnh vực tài chính đồng thời kiến nghị các cơ quan Nhà nước có thẩm

21

quyền sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành các văn bản qui phạm pháp luật phù hợp với quy định của pháp luật và yêu cầu quản lý Nhà nước về lĩnh vực tài chính

Hoạt động thanh tra, kiểm tra tài chính phải tuân thủ theo pháp luật, đảm bảo chính xác, khách quan, trung thực, công khai, dân chủ, kịp thời, không làm cản trở đến hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra, kiểm tra Nội dung thanh tra, kiểm tra là kiểm soát kế toán và kiểm tra tuân thủ các chế độ chính sách, cụ thể: - Kiểm tra nội dung chi, chứng từ chi đúng quy định, kiểm tra tính hợp pháp, hợp lệ của chứng từ và kiểm tra việc lưu trữ chứng từ đầy đủ các hồ sơ gốc có liên quan để tiện việc kiểm tra, đối chiếu, kế thừa thông tin; thực hiện kiểm tra chứng

từ theo trình tự thời gian, sau đó kiểm tra chứng từ chi phục vụ cho một nội dung công việc nào đó từ lúc tạm ứng, đến lúc hoàn thành công việc và thanh toán

- Kiểm tra biểu mẫu, sổ kế toán về số lượng và số liệu đúng theo các văn bản quy định hiện hành

- Kiểm tra việc tuân thủ hạch toán kế toán và mục lục ngân sách, xem xét đơn vị hạch toán kịp thời, đúng tính chất của tài khoản và nội dung chi theo quy định, xác định mục chi ngân sách cho từng nội dung công việc đúng tính chất

- Kiểm tra nguồn kinh phí đơn vị sử dụng, quyết toán, trên cơ sở dự toán chi từ ngân sách và nguồn thu thực tế đơn vị được để lại sử dụng, số liệu chi không được vượt quá nguồn của hai nội dung trên

- Kiểm tra tính tuân thủ tiêu chuẩn, định mức chi của chế độ tài chính hiện hành, tùy theo tính chất của từng khoản chi mà kiểm tra việc tuân thủ mức chi, tiêu chuẩn định mức tương ứng Sau khi kết thúc thanh tra, kiểm tra các cơ quan chức năng theo dõi đôn đốc kiểm tra các cơ quan, tổ chức và cá nhân thực hiện kết luận, kiến nghị theo nộidung biên bản, các quyết định xử lý sau thanh tra, kiểm tra Công tác thanh tra, kiểm tratình hình quản lý NSNN quận, huyện do cơ quan quản lý nhà nước cấp quận, huyện như: HĐND, UBND, Thanh tra Nhà nước, Phòng Tài chính - KH quận, huyện và KBNNcấp quận, huyện có trách nhiệm kiểm tra việc thực hiện các chế độ thu, chi và quản lý nhà nước

Cơ quan kiểm toán Nhà nước là cơ quan trực thuộc Chính phủ thực hiện việc kiểm toán, xác định tính đúng đắn, hợp pháp của các số liệu, báo cáo quyết toán của các

cơ quan Nhà nước theo quy định của Chính phủ

1.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý NSNN cấp quận, huyện

Vai trò của NSNN luôn gắn liền với vai trò của Nhà nước theo từng giai

đoạn nhất định Trong nền kinh tế thị trường, NSNN đảm nhận vai trò quản lý vĩ mô đối với toàn bộ nền kinh tế, xã hội Do vậy, Ngân sách Nhà nước có vai trò rất quan trọng trong toàn bộ hoạt động kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng và đối ngoại của đấtnước nói chung và quận, huyện nói riêng Tùy từng cấp quản lý ngân sách mà có các nhân tố tác động khác nhau Đối với công tác quản lý NSNN quận,

huyện chịu tác động của một số nhân tố như:

1 4.1.Cơ chế quản lý tài chính

Cơ chế quản lý nói chung là tổng thể phương pháp, hình thức tác động lên một hệ thống, liên kết phối hợp hành động giữa các thành viên trong hệ thống nhằm đạt mục tiêu của quản lý trong một giai đoạn nhất định Cơ chế quản lý tài chính bao gồm những nội dung chủ yếu như: Hệ thống các văn bản về chính sách pháp quy tài chính, các hình thức, phương pháp tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ, phân phối các nguồn tài chính Tác động của cơ chế tài chính đến công tác quản lý ngân sách được thể hiện: Cơ chế quản lý tài chính tạo hành lang pháp lý, giúp cho quá trình hình thành, tạo lập, sử dụng các nguồn lực tài chính phục vụ tất cả các lĩnh vực ngân sách phải đảm bảo, là công cụ điều phối các nguồn lực, đảm bảo hài hoà, cân đối và công bằng hợp lý trong công tác quản lý tài chính nói chung và quản lý ngân sách nói riêng, giúp thực hiện nguyên tắc thu đúng và đầy đủ, chi tiêu tiết kiệm, hạn chế tình trạng sử dụng ngân sách lãng phí, thất thoát, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách, cơ chế quản lý tài chính giúp việc tổ chức bộ máy, đào tạo nâng cao nghiệp vụ cho bộ máy đó hoàn thành tốt nhiệm vụ

1 4.2 Phân cấp quản lý ngân sách trong hệ thống NSNN

Phân cấp quản lý NSNN là xác định phạm vi trách nhiệm và quyền hạn của chính quyền Nhà nước các cấp trong việc quản lý, điều hành thực hiện nhiệm vụ

thu, chi của ngân sách Phân cấp quản lý NSNN là cách tốt nhất để gắn các hoạt

động của NSNN với các hoạt động KT-XH ở từng địa phương một cách cụ thể nhằm tạo và nâng cao tính tự chủ của từng địa phương với mục tiêu tập trung đầy đủ, kịp thời, đúng chính sách, đúng chế độ các nguồn tài chính quốc gia và phân phối, sử dụng công bằng, hợp lý, tiết kiệm, có hiệu quả cao phục vụ các mục tiêu được hoạch định phù hợp từng địa phương Phân cấp là phân định nhiệm vụ thu, chi giữa các cấp ngân sách góp phần khuyến khích chính quyền cấp quận, huyện và xã thường xuyên quan tâm đến việc chăm lo bồi dưỡng, khai thác triệt để các nguồn thu để đáp ứng một cách tốt nhất nhiệm vụ phát triển KT-XH của địa phương, đồng thời đóng góp ngày càng nhiều cho NSNN hoặc phấn đấu giảm dần sự hỗ trợ của ngân sách cấp trên, góp phần giảm bội chi NSNN, đẩy lùi lạm phát và các hiện tượng tiêu cực khác

Mỗi cấp chính quyền đều có nhiệm vụ cần đảm bảo bằng nguồn tài chính nhất định mà cácnhiệm vụ đó mỗi cấp trực tiếp đề xuất và bố trí chi tiêu sẽ có hiệu quả hơn là sự áp đặt từ trên xuống nhằm khuyến khích chính quyền cấp quận, huyện phát huy tính độc lập, tự chủ, sáng tạo của địa phương mình trong phát triển KT-XH trên địa bàn Phân cấp quản

lý ngân sách đúng đắn và hợp lý không chỉ tăng đƣợc tính chủ động, tự chủ của địa phương, đảm bảo tài chính cho việc duy trì, phát triển hoạt động của các cấp chính quyền địa phương mà còn tạo điều kiện phát huy được các lợi thế nhiều mặt của từng vùng, từng địa phương trong cả nước, cho phép quản lý và kế hoạch tốt hơn, điều chỉnhmối quan hệ giữa các cấp chính quyền cũng như mối quan hệ giữa các cấp ngân sách được tốt hơn

1.4.3 Nhận thức của địa phương về tầm quan trọng và trách nhiệm trong công tác quản lý NSNN cấp quận, huyện

Để tham gia chỉ đạo điều hành và quản lý ngân sách, lãnh đạo địa phương phải nắm vững các yêu cầu và nguyên tắc quản lý NSNN và hiểu rõ nguồn gốc của ngân sách quận, huyện và tại sao ngân sách quận, huyện phải được quản lý đầy đủ, toàn diện

ở tất cả các khâu: Lập dự toán ngân sách, chấp hành, quyết toán ngân sách và kiểm tra, thanh tra ngân sách Lãnh đạo địa phương phải nắm vững vai trò đặc

điểm của ngân sách địa phương mình Đặc biệt là ảnh hưởng của các nhân tố như các chính sách vĩ mô về tài chính tiền tệ, ảnh hưởng của kinh tế thị trường các nhân

tố và ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách, đối tượng thu ngân sách nhà nước, yêu cầu của Nhà nước về đảm bảo chi ngân sách, các đối tượng được thụ hưởng từ ngân sách Điều đó đòi hỏi lãnh đạo cấp quận, huyện phải tự tìm ra những giải pháp phù hợp, sử dụng những công cụ, chính sách tài chính tác động một cách linh hoạt, sắc bén để quản

lý NSNN trên địa bàn huyện đảm bảo tiết kiệm, hiệu quả, sử dụng ngân sách đúng mục đích, đầu tư có hiệu quả đáp ứng nhu cầu thực tế của nhân dân địa phương

1 4.4 Tổ chức bộ máy và trình độ của đội ngũ cán bộ quản lý cấp quận, huyện

Có thể nói quản lý là sản phẩm của con người, do con người tạo ra nhằm

hướng hoạt động đến mục tiêu định sẵn, cũng chính con người là nhân tố trung tâm của quản lý, vì vậy con người quyết định sự thành công cũng như quyết định công tác quản

lý Trình độ của bộ máy quản lý ảnh hưởng trực tiếp đến việc đề ra biện pháp quản lý.Như vậy, không ai khác chính là con người được giao nhiệm quản lý, được trang bị kiến thức quản lý tiên tiến sẽ là nhân tố quan trọng, quyết định chất lượng của công tác quản lý ngân sách.Tổ chức quản lý ngân sách quận, huyện, chính quyền các cấp đều tổ chức bộ máy tham mưu giúp việc phù hợp với thẩm quyền, chức năng và nhiệm vụ được

cơ quan có thẩm quyền quy định.Mỗi cơ quan, đơn vị lại có mô hình tổ chức bộ máy và cán bộ riêng để đảm bảo thực hiện các chức năng nhiệm vụ của mình Tuy vậy hiệu quả hoạt động và chất lượng cán bộ của từng cơ quan đơn vị có tác động rất lớn tới chất lượngquản lý cả trong lĩnh vực KT-XH và ngân sách Tổ chức bộ máy không khoa học và chất lượng nguồn nhân lực thấp sẽ kéo theo sự trì trệ trong phát triển KT-XH đồng thời lãng phí vốn, tiền và tài sản Nhà nước Bên cạnh đó các chế độ, chính sách quản lý tài chính đều do con người trực tiếp triển khai thực hiện, nếu đội ngũ cán bộ có năng lực trình độ thấp không nhận thức đúng đắn và đầy đủ dễ dẫn đến sai phạm trong quá trình thực

thi công vụ và hiệu quả quản lý NSNN thấp, thất thoát, lãng phí và dẫn đến sai

phạm

1.4.5 Hệ thống thông tin, phương tiện quản lý NSNN cấp quận, huyện

Để thực hiện chức năng quản lý NSNN theo nhiệm vụ được giao, các cơ

quan quản lý ngân sách ở quận, huyện cần phải có những thông tin cơ bản cần thiết và

sự kết nối tích hợp các thông tin theo yêu cầu quản lý Theo yêu cầu của hội nhập và phát triển, các phương thức thu nhập thông tin thủ công thực sự không còn phù hợp cả

về chất lượng và thời gian Trong xu thế phát triển khoa học công nghệ của thời đại mới, việc sử dụng các thành tựu của công nghệ thông tin đã đem lại nhiều lợi ích thiết thực

Vì vậy việc thực hiện tốt nhiệm vụ xây dựng kết cấu hạ tầng công nghệ thông tin và nângcao trình độ ứng dụng công nghệ trong quản lý ngân sách là nhiệm vụ của địa phương

và có ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả quản lý ngân sách

Qua những nhân tố đã nêu trên, ta thấy công tác quản lý ngân sách quận, huyện chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố, với mức độ khác nhau.Điều cơ bản là thấy được mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố có thể lựa chọn giải pháp thích hợp nhằm đạt mục tiêu quản lý ngân sách quận, huyện được hoàn thiện hơn

1.5 Kinh nghiệm quản lý NSNN tại Quận Tây Hồ - Thành phố Hà Nội

1.5.1 Về tình hình kinh tế Quận Tây Hồ

Quận Tây Hồ được xác định là trung tâm dịch vụ - du lịch, trung tâm văn hoá, là vùng bảo vệ cảnh quan thiên nhiên của Thủ đô Hà Nội Quận nằm ở phía Tây Bắc của Hà Nội Diện tích 24,0km2, gồm 8 phường: Bưởi, Yên Phụ, Thuỵ Khuê, Tứ Liên, Quảng An, Nhật Tân, Xuân La, Phú Thương Phía đông giáp Quận Long Biên; Phía tây giáp Quận Bắc Từ Liêm và Quận Cầu Giấy; Phía nam giáp Quận Ba Đình; Phía bắc giáp Quận Đông Anh Quận Tây Hồ có địa hình tương đối bằng phẳng, có chiều hướng thấp dần từ bắc xuống nam

Những năm gần đây kinh tế trên địa bàn quận đạt tốc độ phát triển khá cao, giá trị sản xuất tăng bình quân 16,8%, trong đó: Kinh tế Nhà nước tăng 13,4%/năm;

kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài tăng 18,7%/năm; kinh tế ngoài quốc doanh tăng

Hàng năm căn cứ vào nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an

ninh quốc phòng của quận UBND quận tiến hành tổ chức lập dự toán Các khoản thu trong dự toán ngân sách của quận đã được xác định trên cơ sở tăng trưởng kinh tế của quận, các chỉ tiêu có liên quan và các quy định của pháp luật về thu ngân sách Các khoản chi trong dự toán ngân sách của quận đã được xác định trên cơ sở mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, quản lý nhà nước và bảo đảm quốc phòng, an ninh Đối với các khoản chi thường xuyên, UBND quận, phòng tài chính quận, kho bạc nhà nước quận đã căn cứ vào nguồn thu từ thuế, lệ phí và tuân thủ theo các chế độ, tiêu chuẩn, định mức do

cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định

Dự toán chi ngân sách quận Tây Hồ phân bổ cho các đơn vị dự toán được thực hiện trên cơ sở dự toán Thành phố giao hàng năm Căn cứ số được giao, UBND quận xây dựng phương án phân bổ chi ngân sách theo từng lĩnh vực, từng đơn vị thụ hưởng trình HĐND quận xem xét phê chuẩn Dự toán chi ngân sách hàng năm được xây dựng trên cơ sở các quy định về phân cấp nhiệm vụ chi trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội do Thành phố quy định theo từng giai đoạn, thời kỳ Ưu tiên vốn cho công tác đầu tư XDCB; Đảm bảo theo định mức phân bổ dự toán chi thường xuyên cho từng lĩnh vực trong giai đoạn ổn định ngân sách; đáp ứng nhu cầu, nhiệm vụ chi thực tế của quận cho từng lĩnh vực

Dự toán chi thường xuyên hàng năm được UBND quận xây dựng trên cơ sở số giao dự toán của UBND Thành phố Hà nội trình HĐND quận xem xét, phê chuẩn Dự toán chi thường xuyên đảm bảo các chính sách, chế độ, định mức phân

bổ chi Thường xuyên do thành phố ban hành theo từng giai đoạn của thời kỳ ổn

định ngân sách và được phân bổ chi tiết cho từng lĩnh vực Thực hiện theo quyết định

số 53/2008/QĐ-UBND ngày 16/12/2008 của UBND Thành phố Hà nội về ban hành định mức phân bổ dự toán chi thường xuyên ngân sách của Thành phố Hà nội giai đoạn 2010-

2015 và Quyết định số 51/2008/QĐ-UBND ngày 16/12/2008 về việc phân cấp quản lý nhà nước một số lĩnh vực kinh tế xã hội trên địa bàn Thành phố giai đoạn 2011-2013

* Tổ chức thực thi dự toán

Nhiệm vụ thực thi ngân sách Nhà nước của quận Tây Hồ được thực hiện

theo quy định của Luật ngân sách nhà nước; trên cơ sở dự toán Thành phố giao hàng năm Căn cứ số giao dự toán của Thành phố, UBND quận Tây Hồ xây dựng phương án phân bổ dự toán ngân sách cho từng đơn vị, theo từng chỉ tiêu để trình HĐND quận quyết định Căn cứ nghị quyết của HĐND quận về Dự toán và phân bổ dự toán ngân sách, UBND quận Tây Hồ ra quyết định giao dự toán cho từng phòng, ban, ngành, đơn vị để triển khai thực hiện Được sự chỉ đạo của Quận uỷ, HĐND, UBND quận Tây Hồ, công tác thu ngân sách hàng năm của quận luôn hoàn thành

* Về chi ngân sách Nhà nước

Năm 2011 - 2013, công tác chi ngân sách của quận Tây Hồ ngày càng đạt hiệu quả cao, đáp ứng kịp thời và toàn diện tới các nhu cầu, nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội của quận Việc phân bổ nhiệm vụ chi ngân sách phù hợp với mục tiêu, yêu cầu của quậnlà: Tập trung ưu tiên cho chi đầu tư XDCB, mua sắm sửa chữa đặc biệt là các công trình,

dự án nâng cấp hạ tầng giao thông đô thị; các dự án xây dựng trường

chuẩn; trạm y tế chuẩn; Các dự án giải quyết vấn đề dân sinh bức xúc; Bảo đảm cơ cấu nguồn chi cho các sự nghiệp theo quy định; Đảm bảo chi hoạt động của bộ máy quản

lý nhà nước; Thực hiện các cơ chế, chính sách về tiền lương, an sinh xã hội do Chính phủ và Thành phố quy định Điều hành, quản lý và sử dụng hiệu quả các nguồn ngân sách, bố trí kinh phí kịp thời cho các nhiệm vụ chi; Điều chỉnh dự toán đối với các nhiệm

vụ không có khả năng thực hiện Kết quả thực hiện dự toán chi ngân sách các năm đều

đạt tỷ lệ cao so với dự toán (> 80%) và năm sau đều cao hơn năm trước Cụ thể: Năm

2011, tổng chi NS đạt 1.525 tỷ đồng bằng 80% so với dự toán

+ Năm 2012, tổng chi NS đạt 2.310 tỷ đồng bằng 93% so với dự toán + Năm

2013, tổng chi NS đạt 3.332 tỷ đồng bằng 96% so dự toán

* Công tác quyết toán ngân sách:

Các tổ chức, cá nhân có nhiệm vụ thu, chi ngân sách Nhà nước phải tổ chức hạnh toán kế toán, báo cáo và quyết toán theo đúng chế độ kế toán Nhà nước Vào ngày30/12 hàng năm các đơn vị khoá sổ kế toán và lập báo cáo quyết toán ngân sách theo đúng nội dung ghi trong dự toán được duyệt và theo mục lục ngân sách nhà nước Tất

cả các khoản thu thuộc ngân sách các năm trước nộp trong ngân sách năm sau, phải ghi vào ngân sách năm sau Các khoản chi ngân sách năm trước chưa thực hiện, chỉ được đưa vào dự toán năm sau khi được cơ quan có thẩm quyền quyết định

Kết dư ngân sách của Quận được chuyển vào ngân sách năm sau; số liệu quyết toán phải được đối chiếu và được kho bạc nhà nước nơi giao dịch xác nhận; Khi xét duyệt quyết toán thu, chi ngân sách của các cơ quan cùng cấp, thẩm tra quyết toán ngân sách cấp dưới, tổng hợp lập quyết toán ngân sách địa phương

1.5.3 Một số bài học kinh nghiệm từ thực tế công tác quản lý NSNN tại Quận Tây Hồ

Trên cơ sở nghiên cứu NSNN tại Quận Tây Hồ rút ra một số kinh nghiệm có

ý nghĩa tham khảo, vận dụng vào việc quản lý NSNN ở cấp quận như sau:

29

Thứ nhất, các quận, huyện cần tuân thủ và thực hiện quản lý NSNN theo luật

và các văn bản hướng dẫn

Thứ hai, các quận, huyện khác nhau có quá trình phát triển KT-XH khác nhau,

có phương thức tạo lập ngân sách khác nhau nhưng đều phải coi trọng cải cách hành chính trong lĩnh vực quản lý ngân sách gồm: Cải cách chủ thể, cơ chế quản lý thu, chi cho phù hợp với tiến trình phát triển chung; cải tiến các quy trình, thủ tục hành chính và tinh giản bộ máy quản lý thu, khai thác có hiệu quả nguồn thu ngân sách, huy động các nguồn lực trong dân và các tổ chức trong và ngoài nước cho đầu tư phát triển; hướng quản lý chi ngân sách theo kết quả đầu ra

Thứ ba, chính quyền cấp quận, huyện cần coi trọng vai trò công tác phân tích,

dự báo kinh tế phục vụ cho việc hoạch định chính sách kinh tế và các chính sách liên quan đến thu, chi ngân sách nhằm phát triển KT-XH một cách toàn diện và vững chắc,

vì NSNN liên quan đến nhiều tổ chức, đối tƣợng, chịu tác động của nhiều nhân tố ảnh hưởng

Thứ tư, thống nhất chỉ đạo và mạnh dạn phân cấp quản lý kinh tế; phân cấp quản

lý thu, chi ngân sách cho các cấp chính quyền địa phương trên cơ sở thống nhất chính sách, chế độ

Thứ năm, thực hiện các biện pháp quản lý chặt chẽ thu, chi ngân sách xuyên suốt

chu trình quản lý ngân sách từ lập dự toán, chấp hành dự toán, quyết toán và kiểm tra, thanh tra số liệu báo cáo quyết toán ngân sách hàng năm

Từ các vấn đề được nêu trên, ta thấy việc quản lý ngân sách quận, huyện là cần làm rõ nội dung quản lý nguồn thu, nhiệm vụ chi trong từng khâu lập dự toán, chấp hành dự toán, quyết toán ngân sách và công tác kiểm tra, thanh tra số liệu báo cáo quyết toán ngân sách, đồng thời tìm ra những nhân tố tác động đến công tác quản lý ngân sáchquận, huyện