Hiện nay, đời sống kinh tế xã hội ở các vùng quê đã có nhiều đổi mới. Sự gia tăng dân số và tốc độ phát triến kinh tế xã hội cao đã làm tăng các hoạt động của con người trong sản xuất kinh doanh và tiêu dùng, điều đó cũng tác động mạnh mẽ, lâu dài đến môi trường sống. Với quan điểm phát triển bền vững, tình hình rác thải sinh hoạt ở nông thôn đang trở thành vấn đề nóng cần được quan tâm để giữ gìn cảnh quan chung và sự trong sạch cho môi trường sống của cộng đồng dân cư hiện có và trong tương lai. Nếu như ở các thành phố hay các khu đô thị lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Quảng Ninh, Đà Nẵng… rác thải sinh hoạt được thu gom vận chuyển và xử lý theo những quy trình đảm bảo kỹ thuật của các tổ chức vệ sinh môi trường, tạo cảnh quan đô thị xanh – sạch – đẹp, thì ở nông thôn mới chỉ có một số mô hình thu gom vận chuyển và xử lý rác thải sinh hoạt có hiệu quả, đảm bảo kỹ thuật, ví dụ điển hình như mô hình thu gom – xử lý rác thải ở xã Tiên Lãng – Tiên Yên – Quảng Ninh, mô hình xử lý rác thải sinh hoạt tại thôn Xóm Nương – Tiên Yên – Quảng Ninh, và một số xã ở Thái Bình như Quỳnh Minh, An Đồng thuộc huyện Quỳnh Phụ… Còn lại phần lớn thì vẫn chưa có một giải pháp cụ thể về công tác thu gom, xử lý các nguồn rác thải sinh hoạt một cách hiệu quả và đảm bảo quy trình kỹ thuật.
Trang 1KHOA MÔI TRƯỜNG
-
-TIỂU LUẬN
ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG QUẢN LÝ RÁC THẢI SINH HOẠT
ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ RÁC THẢI SINH HOẠT TRÊN ĐỊA BÀN THỊ TRẤN TIÊN YÊN - QUẢNG NINH
HÀ NỘI - 2011
Trang 2LỜI MỞ ĐẦU
Hiện nay, đời sống kinh tế xã hội ở các vùng quê đã có nhiều đổi mới Sự gia tăng dân số
và tốc độ phát triến kinh tế xã hội cao đã làm tăng các hoạt động của con người trong sản xuất kinh doanh và tiêu dùng, điều đó cũng tác động mạnh mẽ, lâu dài đến môi trường sống Với quan điểm phát triển bền vững, tình hình rác thải sinh hoạt ở nông thôn đang trở thành vấn đề nóng cần được quan tâm để giữ gìn cảnh quan chung và sự trong sạch cho môi trường sống của cộng đồng dân cư hiện có và trong tương lai
Nếu như ở các thành phố hay các khu đô thị lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Quảng Ninh, Đà Nẵng… rác thải sinh hoạt được thu gom vận chuyển và xử lý theo những quy trình đảm bảo kỹ thuật của các tổ chức vệ sinh môi trường, tạo cảnh quan đô thị xanh – sạch – đẹp, thì ở nông thôn mới chỉ có một số mô hình thu gom vận chuyển và
xử lý rác thải sinh hoạt có hiệu quả, đảm bảo kỹ thuật, ví dụ điển hình như mô hình thu gom – xử lý rác thải ở xã Tiên Lãng – Tiên Yên – Quảng Ninh, mô hình xử lý rác thải sinh hoạt tại thôn Xóm Nương – Tiên Yên – Quảng Ninh, và một số xã ở Thái Bình như Quỳnh Minh, An Đồng thuộc huyện Quỳnh Phụ… Còn lại phần lớn thì vẫn chưa có một giải pháp cụ thể về công tác thu gom, xử lý các nguồn rác thải sinh hoạt một cách hiệu quả và đảm bảo quy trình kỹ thuật
Bên cạnh đó, các địa phương vẫn chưa giành nguồn vốn ngân sách đúng mức cho việc thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt; chưa phân công nhiệm vụ giữa các cấp trong quản lý môi trường và chưa làm hết trách nhiệm của mình Do đó việc thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt của các tổ chức vệ sinh môi trường còn gặp rất nhiều khó khăn
Theo báo cáo bộ Tài nguyên môi trường Việt Nam năm 2007, rác thải nông thôn ước tính 0,73kg/người/ngày và có xu hướng tăng đều theo từng năm Trên thực tế, rác thải sinh hoạt hiện đang là vấn đề bức xúc, nhiều gia đình đã phản ánh tình trạng vứt xả rác bừa bãi đã và đang diễn ra ở khắp nơi, ở trên đường, ao hồ, sông ngòi, mương máng… Lượng rác thải này tập trung nhiều gây ô nhiễm môi trường trầm trọng, ách tắc dòng chảy, ảnh hưởng đến đời sống, sinh hoạt hàng ngày của người dân
Thị trấn Tiên Yên là một khu vực kinh tế đang trong quá trình xây dựng và phát triển trong một vài năm trở lại đây, đời sống người dân được cải thiện, nhu cầu về mọi mặt ngày càng tăng lên Đặc biệt là về tiêu dùng các loại hàng hoá phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày, vì vậy mà lượng rác thải sinh hoạt cũng tăng theo mà trong khi đó công tác
Trang 3quản lý rác thải sinh hoạt trên địa bàn vẫn chưa có một phương án cụ thể để thực hiện được một cách hiệu quả
Như vậy, vấn đề đặt ra ở đây là cần tìm hiểu tình hình rác thải sinh hoạt và công tác quản
lý rác thải sinh hoạt tại khu vực thị trấn Tiên Yên hiện nay là như thế nào? Đâu là nguyên nhân của việc xả rác thải bừa bãi? Và cần có những biện pháp gì để giải quyết vấn đề một cách tốt hơn?
Xuất phát từ vấn đề này nhóm 4 lựa chọn đề tài: “Đánh giá thực trạng quản lý rác thải
sinh hoạt - Đề xuất các biện pháp quản lý rác thải sinh hoạt trên địa bàn thị trấn Tiên Yên - Quảng Ninh”
Trang 4CHƯƠNG I THỰC TRẠNG RÁC THẢI SINH HOẠT TẠI THỊ TRẤN TIÊN YÊN
1.1 Thực trạng chung về nguồn rác thải sinh hoạt
Thị trấn Tiên Yên là vùng nông thôn chỉ mới thực sự phát triển trong một vài năm trở lại đây, từ khi có con đường 18A đựơc quy hoạch hoàn chỉnh thì tình hình giao thông đi lại giữa các vùng có nhiều thuận lợi hơn, có điều kiện giao lưu phát triển kinh tế xã hội của vùng Biểu hiện rõ rệt là tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân qua 3 năm đạt 114,7%, tăng 14,7%, mức sống của người dân trong vùng tăng lên, giá trị sản xuất bình quân theo đầu người qua 3 năm đạt mức 111,47% tăng 11,47% Cùng với sự phát triển của kinh tế thì số lượng dân số trong vùng cũng tăng lên, bình quân qua 3 năm đạt mức 101,05% tăng 1,05%
Đi đôi với phát triển kinh tế là khoa học - kỹ thuật và công nghệ ngày càng hiện đại, với những công nghệ tiên tiến hiện đại như vậy thì ngày sẽ có nhiều hơn, đa dạng hơn những loại sản phẩm hàng hóa đáp ứng nhu cầu tiêu dùng hàng ngày của người dân Với những tiện dụng của chúng là được đóng gói bao bì nilon, nhựa, thiếc, hộp giấy vừa nhẹ vừa đẹp, dễ mua nên đã thay thế dần đồ truyền thống Đây cũng chính là nguyên nhân chính làm cho lượng rác thải sinh hoạt được thải ra ngoài môi trường ngày càng tăng lên và những thành phần rác thải này rất khó bị phân hủy nên gây ô nhiễm môi trường nặng hơn
Đặc biệt lượng rác thải sinh hoạt thải ra từ các khu vực dân cư tăng nhanh chóng Số dân trên địa bàn thị trấn Tiên Yên hiện nay là 7.214 người, trung bình mỗi người dân thải ra 0,73kg/ngày (Theo báo cáo Bộ tài nguyên và môi trường Việt Nam 2007) thì một ngày trên toàn thị trấn thải ra khoảng 5.266,22 kg và mỗi năm thải ra khoảng gần 2 triệu kg rác thải sinh hoạt theo chiều hướng ngày càng tăng
Bảng 1: Đặc điểm sơ lược khu vực nghiên cứu
Cửa hàng, đại lý Cửa hàng, đại lý 264 385 560
Trang 5Chợ Chợ 1 1 1
(Nguồn: Số liệu phòng thống kê thị trấn Tiên Yên)
Qua bảng trên, có thể thấy nguồn tạo ra rác thải sinh hoạt rất đa dạng, đặc biệt là tại khu vực chợ, bến xe, các đại lý, các cơ quan hành chính và đặc biệt là khu vực dân cư phát thải rác thải sinh hoạt khá lớn về số lượng và đa dạng về chủng loại
Bảng 2: Số điểm đổ rác trong các khu vực dân cư
(Nguồn: Tổng hợp số liệu điều tra)
Những hộ gia đình có hay không kinh doanh buôn bán ở những khu vực trung tâm, dọc các trục đường chính gọi là các hộ gia đình tuyến 1, 2 thì hầu như không có một điểm đổ rác chung nào hoặc nếu có thì cũng chỉ có 1 đến 2 điểm, điển hình như các khối ở khu vực trung tâm là khối 3, khối 4, khối 6, khối 8 Phần lớn các hộ gia đình ở khu vực này đều được công ty vệ sinh môi trường thu gom rác thải sinh hoạt hàng ngày
Khối Số dân
(Khẩu)
Số điểm đổ rác Diện tích/điểm
Trang 6Những hộ gia đình ở xa các trục đường chính, xa trung tâm được gọi là những hộ tuyến
3, 4 thì phần lớn là chưa được thu gom rác thải sinh hoạt Đây là nguyên nhân dẫn đến tình trạng rác thải sinh hoạt được đổ ở nhiều nơi không đúng quy định như từ các lề đường ra ngoài đến đồng ruộng, trầm trọng hơn là người dân vứt từng bao rác từ nhỏ đến lớn xuống các gầm cầu, dòng khe suối làm tắc nghẽn dòng chảy và ô nhiễm nguồn nước
tự nhiên Đi dọc theo khe suối chảy qua khu vực thị trấn chúng ta có thể bắt gặp đầy đủ các loại rác thải sinh họat của người dân đều được vứt xuông đó, gần như dòng nước bị tắc nghẽn lại, nước có màu vàng đục rất bẩn, đây chính là nơi sinh sản của nhiều mầm bệnh nguy hiểm mà người dân sống quanh đó chưa ý thức hết được hậu quả gây ra trong hiện tại cũng như về lâu về dài
Tích cực hơn là có một số hộ gia đình cùng nhau đào hố rác nhỏ có diện tích khoảng 3 đến 5m2, sâu hơn 1m, để làm điểm đổ rác chung, rác thải sinh hoạt của các hộ gia đình này được gom lại đổ đống ở đấy, tuy nhiên cũng có một số hộ gia đình theo thói quen hay
sự tiện tay thấy những khoảng đất trống công cộng là đổ, một người đổ rồi thêm những người khác đổ theo, lâu dần hình thành nên một điểm đổ rác chung
Song những điểm đổ rác này với diện tích rất nhỏ thì sức chứa rác là hạn chế, lâu ngày rác sẽ đầy và tràn ra khắp xung quanh, khi gặp thời tiết mưa nhiều sẽ làm cho các loại rác thải sinh hoạt này tràn lan khắp nơi, cộng thêm hàng ngày những con chó mèo, gà vịt, ruồi muỗi…bới móc tìm kiếm thức ăn, chúng là nguồn gián tiếp mang các mầm bệnh lây lan khắp nơi, gây ra các bệnh cho người dân sống xung quanh khu vực như các loại bệnh ngoài da, bệnh về mắt, về đường hô hấp,…đặc biệt nguy hiểm cho những trẻ em và người già tuổi
Những hộ gia đình mà diện tích đất vườn tương đối rộng rãi thoải mái, thì hầu như họ vứt rác ngay trong vườn nhà mình, thương thì có thể họ sẽ chôn lấp ở dọc các bờ rào, gốc cây Có hộ thì đào riêng một hố rác nhỏ ở góc vườn, có diện tích khoảng 1 đến 2 m2, sâu hơn 1m và đổ rác vào đấy, khi nào đầy quá thì người ta sẽ đốt hết
Tuy nhiên việc xả rác như thế này của các hộ gia đình chỉ có thể là tạm thời, đối phó với tình trạng trước mắt trong khoảng thời gian ngắn, vì với tốc độ phát triển như hiện nay thì lượng rác thải sinh hoạt của các hộ sẽ tăng lên rất nhanh, cộng thêm quỹ đất trống tự nhiên ngày càng bị thu hẹp thì khi đó những điểm đổ rác sẽ trở thành những vấn đề cấp bách của tất cả mọi người dân
Trang 7Thực tế hiện nay ở các xóm, khối các điểm đổ rác đều là tự phát do một vài hộ dân đổ lâu ngày rồi hình thành nên Những điểm đổ rác này chưa có tính thống nhất, chưa đảm bảo được yêu cầu về điểm chứa rác và những biện pháp xử lý đó cũng không thực sự an toàn với môi trường sống của người dân sống quanh vùng Mất cảnh quan, mất vệ sinh môi trường là các yếu tố thường thấy ở những điểm đổ rác này
1.2 Thành phần rác thải sinh hoạt
Thanh phần và khối lượng rác sinh hoạt của các hộ gia đình thể hiện ở bảng sau:
Bảng 3 Tỷ lệ các loại chất thải trong nguồn rác thải sinh hoạt
Loại rác Khối lượng rác thải sinh hoạt (kg/
hộ/ngàyđêm) Tỷ lệ (%)
(Nguồn: Tổng hợp số liệu điều tra)
Nhìn vào bảng số liệu trên chúng ta nhận thấy rằng khối lượng rác thải hữu cơ chiếm tỷ
lệ lớn nhất trong tổng lượng rác thải sinh hoạt là 53,58%, với lượng rác thải hữu cơ như các loại rau, củ, quả thừa và các loại thực phẩm này chúng ta có thể tận dụng để chăn nuôi Còn lại những loại rác thải hữu cơ mà không sử dụng được thì có thể tận dụng tái chế thành phân hữu cơ
Những loại rác thải vô cơ tái sử dụng như các loại phế phẩm nhựa, kim loại cũ hỏng, chai
lọ thủy tinh và giấy loại có thể tận dụng để bán cho những người thu gom phế liệu để tái chế các loại sản phẩm mới
Còn lại là khối lượng rác thải vô cơ không tái sử dụng như túi nilon, túi bóng, cao su, các loại than, xỉ…đây là loại rác thải thải ra môi trường khó phân hủy nhất, đặc biệt là hiện nay túi nilon được sử dụng rất nhiều mà trong khi đó người tiêu dùng vẫn chưa nhận thấy được tác hại nó gây ra ngay cả khi sử dụng và khi không còn dùng nữa Túi nilon, đặc biệt túi nilon tái chế dùng đựng thực phẩm không gây nguy hại trước mắt nhưng về lâu
Trang 8dài, đó là “sát thủ giấu mặt”, có thể gây nhiều bệnh nguy hiểm cho con người như: ung thư, tim mạch, rối loạn giới tính, dậy thì sớm ở trẻ…
Trang 9CHƯƠNG II:
THỰC TRẠNG VÀ VẤN ĐỀ TỒN TẠI TRONG CÔNG TÁC QUẢN LÝ RÁC
THẢI TRÊN ĐỊA BÀN THỊ TRẤN TIÊN YÊN 2.1 Công tác quản lý rác thải sinh hoạt tại thị trấn Tiên Yên
Trước năm 2007, công tác vệ sinh môi trường trên địa bàn được thực hiện theo phương thức tổ chức đấu thầu Từ năm 2007, công ty TNHH-VSMT Tiên Yên được thành lập, UBND thị trấn tiến hành kí kết hợp đồng thu gom - vận chuyển rác thải sinh hoạt và các dịch vụ công cộng trên địa bàn với công ty VSMT
Số lượng lao động và trang thiết bị phục vụ cho công tác thu gom rác thải:
2 Dụng cụ( cào, cuốc, xẻng) 12 bộ
(Nguồn: Công ty VSMT Tiên Yên)
Qua bảng trên chúng ta có thể thấy được rằng là trang thiết bị được sử dụng cho công tác thu gom và vận chuyển rác thải sinh hoạt trên địa bàn thị trấn Tiên Yên của công ty VSMT là còn quá ít và còn thiếu rất nhiều Hiện nay công ty chỉ mới có một số lượng xe đẩy tay đi thu gom rác và các dụng cụ hỗ trợ Hai chiếc xe ôtô thì công ty phải đi thuê ngoài để vận chuyển rác thải sinh hoạt từ điểm trung chuyển đến bãi xử lý, với giá thuê ngoài rất tốn kém
Những loại phương tiện phục vụ công tác VSMT như xe ép rác, xe chuyên dùng vẫn chưa có, trong khi đó lượng rác thải sinh hoạt cần thu gom qua các năm ngày càng tăng nhanh, sự trái ngược này gây ra những khó khăn rất lớn cho công tác thu gom và vận chuyển rác kịp thời Khi có những trang thiết bị chuyên dùng hỗ trợ thì công tác thu gom, vận chuyển sẽ thuận lợi dễ dàng hơn với những công nhân đi thu gom rác
Mô hình thu gom rác thải sinh hoạt khu vực thị trấn Tiên Yên
Trang 10Hiện nay công ty tiến hành thu gom hầu như tất cả các loại rác thải phát sinh trên địa bàn, tuy nhiên các loại rác thải này thu gom vẫn chưa được phân loại để xử lý Quá trình thu gom rác thải trên địa bàn được tiến hành theo 3 công đoạn sau:
- Công đoạn 1: Rác thải từ các hộ gia đình, các cửa hàng buôn bán, các quán xá và
từ khu vực công cộng được công nhân vệ sinh thu gom lại, khu vực gần trục đường chính, trung tâm và điểm trung chuyển rác ( các hộ tuyến 1,2) thì được các công nhân thu gom bắng xe đẩy tay, còn những khu vực xa trung tâm ( các hộ tuyến 3,4) thì được thu gom bằng xe máy thùng Việc thu gom rác ở tuyến 1,2 thì được tiến hành thường xuyên, mỗi ngày thu gom một lần, còn các hộ tuyến 3,4 thì 2 đến 3 ngày mới được thu gom một lần
- Công đoạn 2: Sau khi đã thu gom xong thì rác thải sẽ được đưa về điểm tập kết rác thải, hiện nay công ty có 3 điểm trung chuyển rác thải, tuy nhiên những điểm này vẫn chỉ mang tính tạm thời, không được quản lý nên rất mất vệ sinh, ảnh hưởng đến môi trường sống của người dân sống quanh đó
- Công đoạn 3: Rác được tập kết về điểm trung chuyển thành các bao tải nhỏ, cứ hai ngày thì các công nhân vệ sinh môi trường sẽ tiến hàn bốc rác lên xe vận chuyển hết đến bãi rác chính của huyện ở xã Tân Long – Tiên Yên
RÁC THẢI SINH
HOẠT tuyến 1,2
RÁC THẢI SINH HOẠT tuyến 3,4
Thu gom bằng xe
đẩy tay
Thu gom bằng xe máy thùng
Điểm trung chuyển RÁC THẢI SINH HOẠT Bãi rác
Trang 11Tất cả các công đoạn này đều do công ty VSMT đảm nhiệm toàn bộ từ khâu thu gom rác đến khâu vận chuyển cuối cùng Công ty VSMT Tiên Yên cung cấp dịch vụ 100% cho các hộ gia đình và các đối tượng có rác thải trong địa bàn thị trấn, tuy nhiên qua tìm hiểu
ý kiến lãnh đạo công ty và các công nhân vệ sinh môi trường thì trên thực tế chỉ có khoảng 60% lượng rác thải sinh hoạt phát sinh được thu gom Vẫn còn tồn tại nhiều hộ gia đình, nhiều đối tượng chưa chịu đóng phí VSMT để được thu gom rác thải, những đối tượng này thường vứt xả rác bừa bãi ra môi trường một cách thiếu ý thức, làm ảnh hưởng đến môi trường sống cũng như cảnh quan sinh thái chung
2.2 Tình hình thu gom rác thải sinh hoạt tại Tiên Yên
Hiện nay trên toàn thị trấn có tất cả 1.718 hộ dân, trong khi đó đã có 742 hộ được thu gom rác thải sinh hoạt, còn lại 976 hộ vẫn chưa được thu gom và xử lý, có một số hộ ở khu vực trung tâm, gần trung tâm, còn phần lớn là xa trung tâm, xa trục đường chính Nhưng đó không phải là lý do chính mà là do sự nhất trí của các hộ dân là chưa cao, còn nhiều hộ dân không chịu đóng tiền phí vệ sinh với lý do là nhà mình có thể tự xử lý rác, cũng có nhiều hộ từ chối vì thấy tiền phí vệ sinh quá cao hoặc do họ không muốn đóng bởi họ nghĩ thu gom rác thải sinh hoạt, vệ sinh môi trường là trách nhiệm của chính quyền và công ty VSMT
Hiện nay, do có sự thỏa thận giữa công ty với các hộ gia đình nên việc thu phí đối với hầu hết các hộ gia đình không kinh doanh là 10.000 đồng, ngoài ra cũng có một số hộ thu theo khẩu 1.500 đồng/người/tháng
Có thể thấy rằng, khi các hộ gia đình sử dụng dịch vụ thu gom vận rác thải sinh hoạt của công ty VSMT thì tình hình cũng có nhiều thay đổi tích cực, giảm thiểu lượng rác thải sinh hoạt thải bừa bãi ra môi trường, thay vào đó là được thu gom và xử lý đúng nơi quy định hợp vệ sinh Từ đó tạo ra một môi trường sống sạch sẽ, trong lành và thoải mái hơn
Có thể vẫn tồn tại một số đối tượng, cá nhân chưa chấp hành nghiêm chỉnh đã làm ảnh hưởng đến tâm lý của các hộ gia đình xung quanh
2.3 Những vấn đề tồn tại trong công tác quản lý rác thải sinh hoạt trên địa bàn thị trấn hiện nay
Với vai trò quản lý địa bàn nhưng chính quyền thị trấn vẫn chưa quan tâm nhiều đến vấn
đề rác thải sinh hoạt của địa bàn, vì thế mà chưa có các công tác tuyên truyền vận động
