CÔNG tác xã hội TRONG VIỆC hỗ TRỢ KIẾN THỨC CHO PHỤ nữ về LUẬT PHÒNG CHỐNG bạo lực GIA ĐÌNH (NGHIÊN cứu TRƯỜNG hợp tại THỊ TRẤN kỳ sơn, HUYỆN kỳ sơn, TỈNH hòa BÌNH)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘITRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------TRẦN THỊ THU THUỶ CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG VIỆC HỖ TRỢ KIẾN THỨC CHO PHỤ NỮ VỀ LUẬT PHÒNG CHỐNG BẠO LỰC GIA ĐÌNH

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -TRẦN THỊ THU THUỶ

CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG VIỆC HỖ TRỢ KIẾN THỨC CHO PHỤ NỮ

VỀ LUẬT PHÒNG CHỐNG BẠO LỰC GIA ĐÌNH (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TẠI THỊ TRẤN KỲ SƠN, HUYỆN KỲ SƠN, TỈNH HÒA BÌNH)

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

Hà Nội – 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -TRẦN THỊ THU THUỶ

CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG VIỆC HỖ TRỢ KIẾN THỨC CHO PHỤ NỮ

VỀ LUẬT PHÒNG CHỐNG BẠO LỰC GIA ĐÌNH

(NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TẠI THỊ TRẤN KỲ SƠN, HUYỆN KỲ SƠN, TỈNH HÒA BÌNH)

Chuyên ngành Công tác xã hội

Mã số: 60 90 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS HOÀNG BÁ THỊNH

Hà Nội – 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn thạc sĩ khoa học Công tác xã hội trong việc hỗ trợ kiến thức cho phụ nữ về luật phòng, chống bạo lực gia đình (Nghiên cứu trường hợp tại Thị trấn Kỳ Sơn, Huyện Kỳ Sơn, Tỉnh Hòa Bình) là do tự bản thân tôi thực

hiện, có sự hỗ trợ từ giáo viên hướng dẫn và không sao chép các công trình nghiêncứu của người khác Các số liệu và kết quả nghiên cứu là trung thực Các thông tintrích dẫn trong luận văn đều trích rõ nguồn gốc

Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về lời cam đoan này!

Tác giả Trần Thị Thu Thuỷ

LỜI CẢM ƠN

Để thực hiện luận văn tốt nghiệp chuyên ngành Công tác xã hội với tên đề

tài: Công tác xã hội trong việc hỗ trợ kiến thức cho phụ nữ về luật phòng, chống bạo lực gia đình (Nghiên cứu trường hợp tại Thị trấn Kỳ Sơn, Huyện Kỳ Sơn, Tỉnh Hòa Bình) tôi đã nhận được sự quan tâm giúp đỡ tận tình, sự đóng góp quý báu của

Tôi xin cảm ơn cơ quan Hội liên hiệp Phụ nữ Thị trấn Kỳ Sơn, đã cung cấp

và tạo điều kiện cho tôi thu thập những số liệu cần thiết và tận tình giúp đỡ tôi trongquá trình tôi nghiên cứu tại địa bàn

Tuy nhiên, dù có nhiều cố gắng nỗ lực, xong luận văn không tránh khỏithiếu sót và hạn chế Vì vậy tôi kính mong nhận được sự góp ý chỉ bảo của cácthầy cô giáo

Một lần nữa xin chân thành cám ơn!

Học viên

Trần Thị Thu Thủy

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Tổng quan lịch sử nghiên cứu đề tài 4

3 Ý nghĩa của đề tài nghiên cứu 10

4 Mục đích và nhiệm vụ của nghiên cứu 11

5 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu 11

6 Câu hỏi nghiên cứu 12

7 Giả thuyết nghiên cứu 12

8 Phương pháp nghiên cứu 13

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 16

1.1 Các khái niệm 16

1.1.1 Khái niệm công tác xã hội 16

1.1.2 Hỗ trợ kiến thức 18

1.1.3 Gia đình 19

1.1.4 Bạo lực gia đình 20

1.2 Lý thuyết sử dụng trong nghiên cứu 21

1.2.1 Lý thuyết nhu cầu 21

1.2.2 Lý thuyết nhận thức hành vi 24

1.2.3 Lý thuyết hệ thống 28

1.3 Công tác xã hội trong việc hỗ trợ kiến thức về Luật Phòng chống bạo lực gia đình tại một số địa phương 31

1.3.1 Tại huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu 31

1.3.2 Tại xã Văn Phương, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình 32

1.3.3 Tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang 33

1.4 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 35

1.4.1 Khái quát về thông tin kinh tế chính trị xã hội, văn hóa 35

1.4.2 Khái quát về hệ thống cơ sở hội tại địa phương 38

Tiểu kết chương 1 41

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VIỆC HỖ TRỢ KIẾN THỨC VỀ LUẬT PHÒNG CHỐNG BẠO LỰC GIA ĐÌNH Ở THỊ TRẤN KỲ SƠN, HUYỆN

KỲ SƠN, TỈNH HÒA BÌNH 42

2.1 Tình hình bạo lực gia đình tại Thị trấn Kỳ Sơn 42

2.1.1 Những hành vi bạo lực gia đình 42

2.1.2 Nguyên nhân dẫn tới hành vi bạo lực gia đình tại địa phương 46

2.2 Tình hình về mức độ hiểu biết của phụ nữ về Luật phòng, chống bạo lực gia đình tại Thị trấn Kỳ Sơn 47

2.2.1 Một số cách hiểu về BLGĐ 47

2.2.2 Sự nhận biết về các hành vi bạo lực gia đình 49

2.2.3 Hiểu biết của người dân về Luật Phòng chống bạo lực gia đình 51

2.3 Các hình thức hỗ trợ kiến thức về Luật phòng chống bạo lực gia đình tại Thị Trấn Kỳ Sơn 52

2.3.1 Tình hình tổ chức và hoạt động của các hội, đoàn thể tại Thị trấn Kỳ Sơn trong công tác phòng chống bạo lực gia đình 52

2.3.2 Các hình thức tuyên truyền Luật Phòng chống BLGĐ tại địa phương 59

2.3.3 Một số hoạt động trong việc hỗ trợ kiến thức về luật PCBLGĐ tại địa phương 62

2.4 Đánh giá chung những mặt thuận lợi, tích cực và những khó khăn, vướng mắc trong quá trình hỗ trợ kiến thức về Luật Phòng chống bạo lực gia đình tại Thị trấn Kỳ Sơn 66

2.4.1 Những mặt thuận lợi, tích cực 66

2.4.2 Những khó khăn, vướng mắc 66

2.4.3 Một số nguyên nhân 67

Tiểu kết chương 2 68

CHƯƠNG 3 NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA CÔNG TÁC XÃ HỘI VÀ GIẢI PHÁP TRONG HỖ TRỢ KIẾN THỨC CHO PHỤ NỮ VỀ LUẬT PHÒNG CHỐNG BẠO LỰC GIA ĐÌNH 69

3.1 Nâng cao vai trò của công tác xã hội trong việc hỗ trợ kiến thức về Luật phòng, chống bạo lực gia đình cho phụ nữ tại Thị trấn Kỳ Sơn 69

3.1.1 Đẩy mạnh vai trò kết nối các nguồn lực 69

3.1.2 Đẩy mạnh các hoạt động tư vấn 72

3.1.3 Đẩy mạnh công tác xã hội nhóm 74

3.1.4 Nâng cao vai trò của giáo dục trong cộng đồng 76

3.2 Một số giải pháp hỗ trợ kiến thức cho phụ nữ về Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 77

3.2.1 Giải pháp về hoàn chỉnh hệ thống pháp luật, giáo dục pháp luật và tư vấn về pháp luật 77

3.2.2 Giải pháp đa dạng các hình thức về tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức 80

3.2.3 Nâng cao hiệu quả trong công tác tập huấn giảng viên nguồn( TOT) 83

3.2.4 Nâng cao vai trò của Hội LHPN các cấp trong công tác hỗ trợ kiến thức cho phụ nữ về luật phòng, chống bạo lực gia đình 87

3.2.5 Xây dựng hệ thống ứng phó và y tế thôn bản 89

Tiểu kết chương 3 91

KẾT LUẬN 92

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 94

PHỤ LỤC 96

DANH MỤC BẢNG, BIỂU, SƠ ĐỒ

Bảng 2.1 Những hành vi được coi là bạo lực gia đình 50 Bảng 2.2: Cách xử lý và cơ quan thực hiện trong Phòng chống BLGĐ 52 Bảng 2.3: Vai trò của các cơ quan đoàn thể 56 Bảng 2.4 Các hình thức tuyên truyền Luật phòng, chống bạo lực gia đình 60Bảng 2.5: Các hoạt động hỗ trợ kiến thức Luật PCBLGĐ tại địa phương 62

Biểu đồ 2.1.Những hành vi bạo lực xảy ra tại địa phương (đơn vị: %) 43

Sơ đồ 1: Mạng lưới truyền thông ở địa phương 84

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Từ lâu, vấn đề bạo lực gia đình (BLGĐ) đã trở thành mối quan tâm của nhânloại Ở Việt Nam, tình trạng bạo lực gia đình ngày càng gia tăng và trở thành vấn đềnghiêm trọng bởi tính chất và hậu quả của nó Hiện nay trên phạm vi cả nước, bạolực gia đình đang diễn ra dưới nhiều hình thức và đối tượng khác nhau nhưng phổbiến nhất là bạo lực về thể xác và tinh thần đối với phụ nữ, trẻ em gái mà người gây

ra bạo lực chính là chồng là cha họ

Bạo lực gia đình gây ra nhiều hậu quả ở nhiều mức độ khác nhau cho giađình và cho xã hội; bạo lực gia đình không chỉ gây tổn thương về thể xác, tâm lýtình cảm của các thành viên trong gia đình mà còn gây tổn thất về kinh tế Ngoài ra,

nó làm cho xã hội ngày càng trở nên phức tạp mất ổn định và ảnh hưởng đến sự pháttriển và hình thành nhân cách của những đứa con chứng kiến bạo lực gia đình, vìbạo lực gia đình là vấn đề nối tiếp từ thế hệ này sang thế hệ khác, nếu như đứa trẻchứng kiến bạo lực trong gia đình hay là nạn nhân của bạo lực gia đình thì sau nàykhi trưởng thành có thể trở thành người gây ra bạo lực gia đình Người Ấn Độ cómột câu châm ngôn nói rằng: “Một cái tát vào mặt con anh có thể trở thành một nắmđấm vào mặt cháu anh”

Theo Nghiên cứu quốc gia về BLGĐ đối với phụ nữ ở Việt Nam được Chínhphủ Việt Nam và Liên Hợp Quốc công bố năm 2010, gần 60% phụ nữ Việt Nam từngchịu ít nhất một trong ba hình thức bạo lực thể chất, tinh thần và tình dục trong đời.87% nạn nhân chưa tìm kiếm sự hỗ trợ từ các dịch vụ công Tình trạng xâm hại, bạolực với trẻ em diễn biến phức tạp và trở thành vấn đề bức xúc cho xã hội [17]

Bạo lực gia đình có nguồn gốc từ lâu đời trong xã hội phong kiến Việt Nam

và diễn ra ở tất cả các tầng lớp trong xã hội, cả nông thôn và thành thị Trong vănhóa Việt Nam, nguyên nhân của bạo lực gia đình chủ yếu là do bất bình đẳng giới,trong đó phụ nữ luôn được đồi hỏi phải tuân thủ những chuẩn mực, giá trị nhất định

để đáp ứng với đòi hỏi, mong đợi của gia đình cũng như của cộng đồng, xã hội Bạolực gia đình có sự khác nhau về mức độ, tính chất và cách thức biểu hiện các sốliệu thống kê của Việt Nam trong thời gian qua cho thấy tình trạng bạo lực gia đình

có xu hướng gia tăng về mức độ và tính chất nghiêm trọng, được biểu hiện tinh vihơn, phức tạp hơn Theo một nghiên cứu gần đây, có khoảng 20 – 25% gia đìnhViệt Nam có bạo lực trên cơ sở giới;66% vụ ly hôn ở Việt Nam có liên quan đếnbạo lực.

Mặc dù tình trạng bạo lực gia đình đang diễn ra hàng ngày và đã có khungpháp lý để hỗ trợ nạn nhân, tuy vậy, những hỗ trợ còn chưa mang tính kịp thời Năm

2011, Cơ quan phòng chống ma túy và tội phạm Liên Hợp Quốc công bố kết quảnghiên cứu về chất lượng dịch vụ tư pháp hình sự hiện nay dành cho nạn nhân bạolực gia đình ở Việt Nam dựa trên khảo sát và chia sẻ kinh nghiệm của 900 phụ

nữ Theo đó, 43% các vụ bạo lực gia đình được báo cáo cho công an, 54% người bịbạo lực gia đình nghĩ rằng các biện pháp xử lý của công an là chưa nghiêm minh vàchỉ có 8% nạn nhân được cán bộ tư pháp, pháp lý trợ giúp Chỉ có 37% người đượcphỏng vấn cho rằng bạo lực gia đình là một dạng tội phạm, đa phần còn lại cho rằngđây là hành vi sai nhưng không phải là tội phạm; 77% vụ việc được hòa giải khôngđạt kết quả mong đợi và bạo lực vẫn tiếp diễn; 66% không hài lòng với việc hòa giảitại cộng đồng; 90% phụ nữ bị bạo lực cho biết họ bị trầm cảm, sợ hãi, hoảng loạng

và mất ngủ do bạo lực gia đình Chỉ có 43% các vụ bạo lực là nhận được sự chú ý củacảnh sát Những con số “biết nói” này cho thấy tình trạng đáng lo ngại về tình trạngbạo lực gia đình đang diễn ra tại Việt Nam [13]

Nhận thức được hậu quả nghiêm trọng của bạo lực gia đình,trong những nămgần đây Đảng, Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản pháp lý về phòng chống bạolực gia đình như Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng Hình sự, Pháp lệnh xử lý vi phạmhành chính, Luật bình đẳng giới Đặc biệt, Luật phòng chống bạo lực gia đình đượcQuốc hội thông qua vào tháng 11/2007 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2008 Ngoài rachính phủ ban hành Nghị định số 08/ NĐ – CP 2009 về hướng dẫn chi tiết một sốđiều thi hành luật phòng chống Bạo lực gia đình Cùng với việc ban hành các vănbản quy phạm pháp luật nhằm ngăn ngừa, răn đe và quy định các mức xử phạt đốivới người có hành vi bạo lực gia đình, nhiều hoạt động can thiệp, hỗ trợ nạn nhân bịbạo lực gia đình đã và đang được các cơ quan chức năng của nhà nước, các tổ chứcchính trị xã hội, đoàn thể, cộng đồng tích cực thực hiện

Thị trấn Kỳ Sơn, Huyện Kỳ Sơn, Tỉnh Hòa Bình là địa bàn miền núi thuộcvùng Tây Bắc Việt Nam đang còn có những khó khăn trong phát triển kinh tế xã hội

và đặc biệt là các dịch vụ an sinh xã hội còn nhiều hạn chế Toàn thị trấn có 65% làngười dân tộc thiểu số Tại đây, có rất nhiều vấn đề xã hội đang tồn tại trong đó nổibật nhất là hiện tượng bạo lực gia đình đang có dấu hiệu gia tăng về số lượng cũngnhư mức độ Một đặc điểm chung dựa trên quan sát và những thông tin thu thậpđược, hầu hết gia đình có bạo lực tại địa phương, người chồng thường không manglại tài chính cho gia đình nhưng thường xuyên uống rượu và rơi vào tình trạng sayxỉn Vì thế, đối với những trường hợp bị pháp luật xử lý hành chính, người vợ lại làngười phải mang tiền đi nộp Vì vậy, nhiều người vừa là nạn nhân của bạo lực giađình, lại là người phải trực tiếp giải quyết vấn đề xử phạt cho người bạo lực nên tâm

lý chung là không thường báo cáo vụ việc và thường giữ im lặng, không dám nóicho ai biết, vì thế mà tình hình bạo lực ngày càng diễn ra nghiêm trọng hơn

Tuy nhiên, thực tế tại địa phương hiện nay, do đặc thù là toàn thị trấn chủyếu là dân tộc thiểu số có nhiều hạn chế về trình độ học vấn vì vậy khi có bạo lựcxảy ra người phụ nữ chưa nhận định được bản thân mình có bị bạo lực hay không,chưa có được những sự hỗ trợ cần thiết về cả mặt y tế và hỗ trợ của luật pháp vìnhững hạn chế từ cả phía nguồn lực địa phương và cả bản thân những người trongcuộc Một trong những nguyên nhân đó là do Luật Phòng chống bạo lực gia đìnhchưa được phổ biến sâu sắc đến người dân và chính quyền địa phương Với những

lý do trên, tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Công tác xã hội trong việc hỗ trợ kiến thức cho phụ nữ về Luật phòng chống bạo lực gia đình (Nghiên cứu trường hợp tại Thị trấn Kỳ Sơn, Huyện Kỳ Sơn, tỉnh Hòa Bình).

Thực hiện nghiên cứu này, bản thân tôi mong muốn tìm hiểu được thực tế tìnhhình bạo lực gia đình tại Thị trấn Kỳ Sơn, những yếu tố tác động, mức độ hiểu biết vềLuật Phòng chống bạo lực gia đình của các ban ngành có trách nhiệm liên quan vàcủa người phụ nữ, các hình thức truyền thông và cách thức thực hiện Luật Phòngchống bạo lực gia đình tại địa phương Từ đó đúc rút được vai trò của công tác xã hộitrong công tác vận động bình đẳng giới, phòng chống bạo lực gia đình và đưa ra một

số đề xuất theo hướng công tác xã hội giúp nâng cao hiểu biết về bạo lực gia đình chophụ nữ tại Thị trấn Kỳ Sơn nói riêng và các địa phương khác trong cả nước

2 Tổng quan lịch sử nghiên cứu đề tài

Việt Nam đã ký cam kết thực hiện theo Công ước Liên Hợp Quốc về xóa bỏmọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ, đồng thời Pháp luật Việt Nam cũng thừanhận các quyền của phụ nữ trong pháp luật như quyền tự do, quyền bình đẳng, bấtkhả xâm phạm của phụ nữ, quyền bình đẳng của phụ nữ trong lĩnh vực kinh tế, vănhóa, lao động, việc làm, hôn nhân và gia đình Các chủ đề về giới và bạo lực giađình được các học giả, các nhà làm luật, cá nhân và các nhà nghiên cứu quan tâmđặc biệt Có thể điểm qua một số hướng nghiên cứu chính như sau:

2.1 Các nghiên cứu theo hướng lí luận về bạo lực gia đình

Những nghiên cứu này tập trung vào những vấn đề lí luận và phương pháp luận

về bạo lựcgia đình, giới, công tác thực hiện và phát triển phụ nữ như: cung cấp hệ thốngcác khái niệm liên quan có giá trị nhận diện vấn đề bạo lực gia đình, đưa ra những hệquan điểm, lý thuyết để giải thích, khái quát tính đa dạng của bạo lực gia đình

Nhà nghiên cứu Trịnh Thái Quang lại tập trung vào nhóm phụ nữ nông thôn,

ông nghiên cứu “Một số vấn đề mâu thuẫn vợ chồng và bạo lực đối với phụ nữ trong gia đình nông thôn” tìm hiểu về mối quan hệ giữa độ tuổi, trình độ học vấn,

mô hình sống chung, mức sống hộ gia đình, mối quan hệ vợ chồng, lạm dụng rượuvới tình trạng mâu thuẫn vợ chồng và bạo lực đối với phụ nữ trong gia đình nôngthôn hiện nay Kết quả cho thấy tình trạng mâu thuẫn vợ chồng và bạo lực đối vớiphụ nữ trong gia đình nông thôn hiện nay là khá phổ biến và để lại những hậu quảhết sức nghiêm trọng tới sức khỏe và tinh thần của người phụ nữ

“Bạo lực trên cơ sở giới” là báo cáo chuyên đề thực hiện bởi các chuyên gia

của Liên Hợp Quốc tại Việt Nam thực hiện vào tháng năm 2010 Báo cáo nhấnmạnh vấn đề bạo lực đối với phụ nữ là biểu hiện của quan hệ quyền lực bất bìnhđẳng về mặt lịch sử giữa nam giới và phụ nữ dẫn đến tình trạng nam giới thống trị

và phân biệt đối xử đối với phụ nữ, đồng thời ngăn cản sự tiến bộ của phụ nữ ViệtNam đã dần tích cực hơn trong nỗ lực giải quyết bạo lực giới song những vấn đềliên quan đến hệ lụy của bạo lực giới từ các số liệu thực tế về các hình thức bạo lực

từ đó có những khuyến nghị bao trùm trong báo cáo là Việt Nam cần phải xây dựngmột cơ chế phối hợp liên ngành gắn kết với các cơ chế hiện có về thực thi bình đẳnggiới trong đó có ưu tiên đến việc điều chỉnh hoặc xây dựng chính sách và pháp luậtmới bao gồm các loại h́nh bạo lực mà hiện c ̣n chưa đề cập đến và các biện pháp hỗtrợ những bộ phận dân cư dễ bị tổn thương.

Tháng 11 năm 2014, Vụ Bình đẳng giới, Bộ Lao động TB & XH công bố

báo cáo tóm tắt kết quả nghiên cứu “Điều gì khiến một số phụ nữ chịu nhiều bạo lực hơn các phụ nữ khác”dựa trên kết quả phân tích các yếu tố nguy cơ bị bạo lực

bởi chồng nhấn mạnh nguyên nhân sâu xa của điều này là do bất bình đẳng giới và

là rào cản với phụ nữ trong việc thực hiện và thụ hưởng quyền con người Mặc dùphụ nữ được bảo vệ bởi khung pháp lý nhưng có nhiều người phụ nữ vẫn bị tìnhtrạng bạo lực gia đình thường xuyên, lý do được giải thích liên quan đến mối tươngtác phức tạp từ các yếu tố ở nhiều cấp độ khác nhau giữa vợ, chồng, gia đình và khuvực trong đó có yếu tố trình độ giáo dục, độ tuổi, thói quen xấu, kinh tế, các mốiquan hệ ngoài hôn nhân, tài sản, mẹ chồng và ý kiến bất đồng Bạo lực gia đìnhcũng có liên quan đến những trải nghiệm về bạo lực của cả người vợ lẫn ngườichồng trước hôn nhân của họ cũng như trải nghiệm bạo lực của cả mẹ vợ hoặc mẹchồng Một trong những yếu tố là điểm sáng của nghiên cứu là các yếu tố về quan

hệ gia đình và mạng lưới hỗ trợ cùng cộng đồng không liên quan chặt chẽ tới bạolực do chồng gây ra Theo đó, nghiên cứu đưa ra khuyến nghị đó là làm việc vớicộng đồng nhằm xóa bỏ sự kỳ thị và giữ im lặng đối với bạo lực trên cơ sở giới vàthay đổi các quy chuẩn xã hội liên quan đến sự chấp nhận bạo lực và hạ thấp vị thếngười phụ nữ

2.2 Các nghiên cứu theo hướng thực tiễn về bạo lực gia đình.

Theo nội dung này, các nghiên cứu tập trung nhìn nhận thực trạng bạo lực giađình biểu hiện trong nhiều lĩnh vực, gắn với bối cảnh chính trị, kinh tế, xã hội, vănhóa và sự phát triển của xã hội Thông qua việc phân tích hệ thống các dữ liệu thựctiễn phán ánh về những khía cạnh bất bình đẳng giới, địa vị, vai trò của giới, tập trungnhiều hơn vào người phụ nữ

Năm 2010, “Nghiên cứu Quốc gia về Bạo lực Gia đình đối với Phụ nữ tại Việt Nam” được Tổng cục Thống kê thực hiện trong cấu phần của Chương trình

hợp tác chung về Bình đẳng giới giữa Chính Phủ Việt Nam và Liên hợp quốc, với

sự hỗ trợ về kỹ thuật từ Tổ chức Y tế Thế giới và điều phối chung từ Quỹ dân sốLiên Hiệp Quốc cùng sự tham gia của tư vấn trong nước từ Trung tâm Sáng kiến vềsức khỏe và dân số (CCIHP), Bộ Y tế và một chuyên gia tư vấn quốc tế là mộtnghiên cứu lớn được thực hiện qui mô dân số với 4.838 phụ nữ từ 18 đến 60 tuổi đạidiện cho toàn bộ phụ nữ trong độ tuổi này tại Việt Nam đến từ Hà Nội, Huế và BếnTre Thêm vào đó, 30 cuộc phỏng vấn sâu và 4 cuộc thảo luận nhóm Điều tra ápdụng phương pháp luận do Tổ chức Y tế Thế giới xây dựng cho các Nghiên cứu đaquốc gia về Sức khỏe phụ nữ và Bạo lực gia đình, sử dụng bảng câu hỏi và phươngpháp đã được chuẩn hóa nhằm đảm bảo tính so sánh của dữ liệu cùng việc tuân thủtuyệt đối các quy tắc về an toàn và đạo đức nghiên cứu Nghiên cứu cho thấy mức

độ phổ biến, tỷ lệ và các loại hình thức bạo lực khác nhau đối với phụ nữ và trẻ em,mức độ ảnh hưởng của bạo lực gia đình do chồng gây ra liên quan đến sức khỏe vàcác hậu quả khác, các yếu tố bảo vệ hoặc yếu tố đặt phụ nữ vào nguy cơ chịu bạolực gia đình gây ra bởi chồng và các biện pháp đối phó và dịch vụ phụ nữ sử dụng

để đối phó với bạo lực gia đình do chồng gây ra, quan điểm về bạo lực cũng nhưquan điểm về bạo lực và hiểu biết của phụ nữ về quyền lợi hợp pháp của mình đếnđâu Chương 8 trong báo cáo của nghiên cứu về chiến lược ứng phó và xử trí củaphụ nữ khi bị bạo lực cho thấy một nửa số phụ nữ từng bị bạo lực về thể xác hoặctình dục do chồng gây ra chưa từng bao giờ kể cho bất cứ ai, gần 90% phụ nữ chưabao giờ tìm kiếm sự hỗ trợ từ các dịch vụ chính thống hoặc những người có thẩmquyền và chỉ tìm sự trợ giúp khi bạo lực đã trở nên nghiêm trọng và có 60% phụ nữtừng bị bạo lực thể xác hoặc tình dục do chồng gây ra nói rằng họ có nghe về LuậtPhòng, chống bạo lực gia đình Tuy nhiên những cuộc phỏng vấn định tính cho thấyphụ nữ thường không nắm được các nội dung chi tiết của Luật và ngay cả các cán

bộ địa phương cũng không có đủ kiến thức về Luật cũng như về bạo lực gia đìnhnói chung trong khi đó, những người phụ nữ thường tìm kiếm sự trợ giúp từ mạng

lưới phi chính thức là bạn bè và người thân gia đình hơn là những cơ quan chínhquyền [13, tr.19].

“Từ bạo lực gia đình đến bạo lực giới tại Việt Nam: Mối liên hệ giữa các hình thức bạo lực” là tài liệu của Liên Hợp Quốc xuất bản năm 2014 cho thấy bức

tranh về đánh giá hiểu biết về bạo lực gia đình của Việt Nam hiện nay cho thấy nạnbạo hành xảy ra đối với phụ nữ ở tất cả các nhóm dân số xã hội khác nhau thì tỷ lệbạo lực thể xác, tình dục và tâm lý cao hơn ở các vùng nông thôn và ở những phụ

nữ có trình độ văn hóa thấp hơn [17]

Đồng thời, với ấn phẩm tài liệu chuyên đề “Đánh giá những thiệt hại kinh

tế do Bạo lực gia đình đối với phụ nữ tại Việt Nam” công bố năm 2014, Liên Hợp

Quốc cũng chỉ ra rằng những chi phí về mặt con người của tình trạng bạo lực là rấtlớn Sử dụng cả phương pháp định tính và định lượng, nghiên cứu cho thấy thiệt hạitrực tiếp bao gồm chi phí từ tiền túi phát sinh cho dịch vụ sức khỏe hoặc thay thế đồđạc bị hư hỏng và những chi phí gián tiếp bao gồm những thiệt hại về thu nhập dokhông thể đi làm bao gồm cả công việc nội trợ Vấn đề bạo lực gia đình vẫn tồn tạidai dẳng và phổ biến tại Việt Nam và chi phí cho việc không hành động là quá cao,ngân sách cho vấn đề này cần phải tăng lên cụ thể là cho những hoạt động cung cấpdịch vụ y tế và công an nhằm giải quyết bạo lực gia đình đối với phụ nữ [18]

2.3 Các nghiên cứu về nguyên nhân, giải pháp cho công tác thực hiện phòng chống bạo lực gia đình và phát triển phụ nữ.

Các công trình nghiên cứu theo nhóm này tập trung vào làm rõ nhữngnguyên nhân tạo ra bạo lực gia đình, những nguyên nhân làm hạn chế địa vị, vai tròcủa phụ nữ từ phạm vi gia đình đến rộng hơn là các lĩnh vực của đời sống xã hội.Trên cơ sở đó các đề tài cũng đề xuất các giải pháp nhằm thực hiện phòng chốngbạo lực gia đình và nâng cao vị thế cho phụ nữ

Trước hết phải kể đến nghiên cứu “Rà soát các chương trình Phòng chống bạo lực trên cơ sở giới tại Việt Nam” được thực hiện tháng 10 năm 2007 bởi Quỹ

dân số Liên Hợp Quốc tại Việt Nam tiến hành xác định các chương trình về phòngchống và giải quyết bạo lực giới đã thành công ở Việt Nam, các thách thức và lĩnhvực hành động trong tương lai, tập trung nghiên cứu các chương trình ở cấp chính

sách quốc gia, cấp ngành y tế, luật pháp và giáo dục và cấp cộng đồng Theo đó, cácchương trình hỗ trợ được thực hiện bởi chủ yếu ba lĩnh vực y tế, giáo dục và luậtpháp, sau này có thêm các tổ chức phi chính phủ tạo điều kiện với mô hình nhà tạmlánh (ngôi nhà bình yên), mô hình thực tiễn công tác xã hội cá nhân (quản lý ca tạinhà tạm lánh của tổ chức quốc tế Hagar làm việc cùng phụ nữ bị bạo lực gia đìnhgây ra bởi chồng) Bên cạnh đó, các mô hình hỗ trợ từ phía cộng đồng cũng có hiệuquả từ nguồn kinh phí các dự án như các trung tâm tư vấn tâm lý, giáo dục, trungtâm sức khỏe sinh sản, ủy ban dân số gia đình và trẻ em chương trình Phát triển “giađình bền vững” Trên thực tế không có mô hình nào là hoàn hảo vì cần sự liên kết

đa ngành và có sự tham gia của cộng đồng vì vậy, nghiên cứu cũng đưa ra đề xuấtphải xây dựng các nhóm phòng chống bạo lực gia đình/bình đẳng giới cho phụ nữ

và cho các cặp vợ chồng đồng thời nâng cao nhận thức của thanh niên về vấn đềnày, xây dựng thế giới quan cho thanh thiếu niên, tuyên truyền

Tháng 4 năm 2014, đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ “Nghiên cứu các giải pháp phòng, chống bạo lực gia đình ở Việt Nam hiện nay” thực hiện năm 2013 bởi

Ths Trần Tuyết Ánh, vụ trưởng Vụ gia đình, Bộ VHTT &DL làm chủ nhiệm đề tài.Nghiên cứu góp phần cung cấp cho người đọc cái nhìn hệ thống về các kết quảnghiên cứu, các chính sách về phòng, chống bạo lực gia đình của các nước và ViệtNam và tập trung vào bốn nhóm giải pháp đó là giải pháp về chính sách, pháp luật;nhóm giải pháp về phòng ngừa; nhóm giải pháp về can thiệp, hỗ trợ và nhóm giảipháp về xử lý vi phạm Nghiên cứu cũng nhấn mạnh các mô hình phòng chống bạolực gia đình của các tổ chức phi chính phủ làm tốt khi có dự án nhưng khó duy trìlâu dài, hệ thống báo cáo thống kê chưa có độ tin cậy cao và đội ngũ tư vấn viên,hòa giải viên ở cộng đồng hạn chế về nghiệp vụ, kỹ năng tư vấn, hòa giải nên việchòa giải chưa mang lại kết quả cao [1, tr.3]

Một nghiên cứu khác là “Nghiên cứu về chất lượng dịch vụ tư pháp hình sự hiện nay dành cho nạn nhân bạo lực gia đình ở Việt Nam” được thực hiện bởi

Trung tâm nghiên cứu và Phát triển thuộc trường Đại học Khoa học xã hội và Nhânvăn Hà Nội (RCGAD), cùng với Tổng cục Thống kê Việt Nam (GSO) và Hội Phụ

nữ Việt Nam (VWU) đưa ra những số liệu cụ thể dựa trên khảo sát 900 ý kiến cá

nhân phụ nữ về về thực tế hệ thống hành pháp hiện thời và hỗ trợ pháp lý cũng như

hỗ trợ xã hội dành cho phụ nữ là nạn nhân của bạo lực gia đình, vai trò của chínhquyền địa phương trong việc xử lý những vụ việc này Trong đó mô tả rõ cácnguyên nhân bạo lực, sự nghiêm minh của công an trong thực thi những vụ việcliên quan đến bình đẳng giới Trong đó nhấn mạnh tác động của sự can thiệp củacông an vẫn còn hạn chế, thậm chí đôi khi dẫn đến tình trạng bạo lực trầm trọnghơn và liên tục [23]

Nếu người phụ nữ có năng lực và tham gia công tác quản lý, họ có nằmngoài đối tượng của bạo lực gia đình hay không? Đánh giá năng lực tham gia công

tác lãnh đạo, quản lý, các tác giả Nguyễn Hữu Minh và Trần Thị Vân Anh tìm hiểu chủ đề “ Phụ nữ tham gia công tác lãnh đạo, quản lý: Một số yếu tố tác động và các giải pháp”, bài viết được đăng trên Tạp chí Xã hội học (số 4 năm 2010) Bài

viết nêu rõ một số yếu tố gây trở ngại cho việc xây dựng đội ngũ cán bộ, lãnh đạoquản lý nữ hiện nay, bao gồm các yếu tố: nhận thức về vai trò của phụ nữ và côngtác cán bộ nữ; những vấn đề về chính sách, cơ chế công tác cán bộ nữ; công tác quyhoạch, đào tạo, bồi dưỡng và bố trí sử dụng cán bộ nữ; những khó khăn liên quantrực tiếp đến cán bộ nữ Từ đó nghiên cứu đề xuất 6 nhóm giải pháp để thúc đẩyphụ nữ tham gia công tác lãnh đạo, quản lý [15, tr.23]

Liên quan đến hoạt động công tác xã hội trong phòng chống bạo lực giađình, luận văn thạc sĩ của học viên Hoàng Thị Ngọc Yến, trường ĐH Khoa học xã

hội nhân văn Hà Nội nghiên cứu về “Công tác xã hội nhóm với phụ nữ bị bạo lực gia đình – nghiên cứu trường hợp tại xã Xuân Phương, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định” với mục đích sử dụng phương pháp Công tác xã hội nhóm vào giúp đỡ

một nhóm phụ nữ bị bạo lực gia đình Thông qua hoạt động tương tác nhóm, cácthành viên có được sự hỗ trợ về mặt tâm lý, tình cảm, có môi trường để chia sẻ vớinhững người có hoàn cảnh và tăng cường kiến thức về bạo lực gia đình, cách phòngtránh cho bản thân và gia đình [21, tr 45]

Như vậy có thể thấy các nghiên cứu về vấn đề bạo lực gia đình và các vấn đềliên quan đến giới có vai trò rất quan trọng trong giai đoạn hiện nay Các nghiêncứu đã đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau của vấn nạn bạo lực gia đình, từ việc

xây dựng cơ sở lý luận, tìm hiểu thực trạng, nguyên nhân, từ đó đưa ra các giải pháp

để thực hiện phòng chống bạo lực gia đình Tuy nhiên, các nghiên cứu chưa đi sâuđến vai trò của công tác xã hội trong việc hỗ trợ thực hiện Luật phòng, chống bạolực gia đình

Dựa trên nền tảng các nghiên cứu đi trước, tác giả tiếp tục lựa chọn đề tài:

Công tác xã hội trong việc hỗ trợ kiến thức cho phụ nữ về Luật phòng, chống bạo lực gia đình (Nghiên cứu trường hợp tại Thị Trấn Kỳ Sơn, Huyện Kỳ Sơn, Tỉnh Hòa Bình) để nghiên cứu Điểm mới của luận văn so với các nghiên cứu trước là nghiên

cứu về vai trò của công tác xã hội trong việc hỗ trợ kiến thức về Luật phòng, chốngbạo lực gia đình cho đối tượng là phụ nữ mà trước đó các công trình nghiên cứuchưa đề cập sâu đến thực trạng bạo lực gia đình và mức độ hiểu biết về Luật Phòngchống bạo lực gia đình của người phụ nữ, từ đó tìm hiểu các hình thức truyền thông

và cách thức thực hiện Luật Phòng chống bạo lực gia đình, tìm hiểu những ưu,nhược điểm và các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình hỗ trợ kiến thức về Luật phòng,chống bạo lực gia đình Thông qua đó đúc rút được vai trò của công tác xã hội vàđưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao nhận thức cho phụ nữ về Luật phòng chốngbạo lực gia đình tại Thị trấn Kỳ Sơn và các địa phương khác trong cả nước

3 Ý nghĩa của đề tài nghiên cứu

3.1 Ý nghĩa khoa học

Đề tài vận dụng lý thuyết nhu cầu, lý thuyết nhận thức hành vi để lý giải vàxác định vai trò, yêu cầu, hình thức của việc nâng cao kiến thức về Luật Phòngchống bạo lực gia đình cho phụ nữ nông thôn miền núi Sử dụng lý thuyết hệ thống

để mô tả rõ hơn về cách thức quản lý và kết hợp những nguồn lực sẵn có tại địaphương để kết nối được tốt hơn có thể hỗ trợ trong việc nâng cao những nhận thức

về bạo lực gia đình Nghiên cứu cũng chỉ ra vai trò của người nhân viên công tác xãhội trong lĩnh vực phòng chống bạo lực gia đình góp phần nâng cao bình đẳng giới

3.2 Ý nghĩa thực tế

Kết quả nghiên cứu đưa ra những phân tích, đánh giá thực tế, những biểuhiện về tình hình bạo lực gia đình tại thị trấn Kỳ Sơn, huyện Kỳ Sơn, tỉnh Hòa Bình.Nghiên cứu cũng sẽ chỉ ra điểm mạnh, điểm yếu một cách khách quan, khoa

học về quá trình thực hiện Luật phòng chống bạo lực gia đình của các cơ quan

có trách nhiệm và cộng đồng làm cở sở để đưa ra những giải pháp cho địaphương có những thay đổi trong thực hiện Luật Phòng chống bạo lực gia đình,đồng thời giúp nhóm những người phụ nữ tại địa phương hiểu và nắm rõ hơn vềluật này, nâng cao hiệu quả truyền thông về bình đẳng giới, góp phần giảmthiểu bạo lực gia đình cho xã hội

4 Mục đích và nhiệm vụ của nghiên cứu

4.1 Mục đích của nghiên cứu

Mục đích của nghiên cứu là nhằm tìm hiểu vai trò của công tác xã hội trongviệc hỗ trợ kiến thức cho phụ nữ về Luật phòng, chống bạo lực gia đình tại Thị trấn

Kỳ Sơn, Huyện Kỳ Sơn, Tỉnh Hòa Bình Từ đó, đưa ra một số biện pháp nhằm nâng

cao nhận thức cho phụ nữ về Luật phòng, chống bạo lực gia đình

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được những mục đích nghiên cứu trên đề tài cần làm rõ:

Thứ nhất là tìm hiểu thực trạng tình hình bạo lực gia đình và mức độ hiểubiết về Luật Phòng chống bạo lực gia đình của người phụ nữ tại địa bàn nghiên cứu

Thứ hai là tìm hiểu các hình thức truyền thông và cách thức thực hiện LuậtPhòng chống bạo lực gia đình tại địa bàn nghiên cứu

Thứ ba là tìm hiểu những ưu, nhược điểm và các nhân tố ảnh hưởng đến quátrình hỗ trợ kiến thức về Luật phòng, chống bạo lực gia đình

Thứ tư là tìm hiểu vai trò của công tác xã hội và đưa ra một số biện phápnhằm nâng cao nhận thức cho phụ nữ về Luật phòng, chống bạo lực gia đình

5 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu:

Công tác xã hội trong việc hỗ trợ kiến thức cho phụ nữ về Luật phòng chốngbạo lực gia đình

Cán bộ tổ tuyên truyền, hòa giải Thị trấn Kỳ Sơn.

5.3 Phạm vi nghiên cứu

Giới hạn thời gian: từ tháng 2/2015 đến tháng 7/2015

Giới hạn không gian: Thị trấn Kỳ Sơn, Huyện Kỳ Sơn, Tỉnh Hòa Bình.Hiện nay, CTXH hướng đến trợ giúp các đối tượng xã hội đa dạng về lứa tuổi, dântộc, trình độ học vấn, mức sống và tôn giáo, chính vì vậy kiến thức CTXH cũng rấtrộng như các kiến thức và kỹ năng trong hỗ trợ người cao tuổi, người tâm thần,người rối nhiễu tâm trí, người nhiễm HIV/AIDS; người nghèo; trẻ em; nạn nhân bịbuôn bán; nạn nhân của bạo lực gia đình và phân biệt đối xử về giới; ; người sau cainghiện; cha, mẹ, người chăm sóc trẻ em cần sự bảo vệ khẩn cấp… Tuy nhiên, trongđiều kiện giới hạn, luận văn đã lựa chọn các vấn đề xã hội có ảnh hưởng đến vai tròcủa công tác xã hội trong việc hỗ trợ kiến thức về luật phòng, chống bạo lực giađình cho phụ nữ hiện đang sinh sống và làm việc tại Thị trấn Kỳ Sơn, Huyện KỳSơn, Tỉnh Hòa Bình

6 Câu hỏi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu hướng đến đi tìm câu trả lời cho các câu hỏi sau:

(1) Thực trạng tình hình bạo lực gia đình và mức độ hiểu biết của người phụ nữ vềLuật phòng chống bạo lực gia đình tại Thị trấn Kỳ Sơn như thế nào?

(2) Tại Thị trấn Kỳ Sơn có các hình thức truyền thông và những cách thức thực hiệnLuật Phòng chống bạo lực gia đình nào?

(3) Trong quá trình hỗ trợ kiến thức về Luật phòng, chống bạo lực gia đình cónhững ưu, nhược điểm nào? Những nhân tố nào ảnh hưởng?

(4) Công tác xã hội có vai trò gì? Cần có những biện pháp nào nhằm nâng cao nhậnthức cho phụ nữ về Luật phòng,chống bạo lực gia đình?

7 Giả thuyết nghiên cứu

- Thực trạng bạo lực gia đình còn nhiều bất cập Mức độ hiểu biết của người phụ nữ

về Luật phòng chống bạo lực gia đình tại Thị trấn Kỳ Sơn còn yếu kém, chưa hoàn toàn đúng

- Tại Thị trấn Kỳ Sơn đã có một số các hình thức truyền thông và đa dạng vềcách thức thực hiện Luật Phòng chống bạo lực gia đình.

- Quá trình hỗ trợ kiến thức về Luật phòng, chống bạo lực gia đình ở ThịTrấn Kỳ Sơn đã có nhiều ưu điểm, tuy nhiên vẫn còn tồn tại một số nhược điểm Cónhiều nhân tố tác động đến

- Công tác xã hội có vai trò rất quan trọng và có những biện pháp phùhợp, tích cực nhằm nâng cao nhận thức cho phụ nữ về Luật phòng,chống bạolực gia đình

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp luận

Quan điểm về chủ nghĩa duy vật lịch sử và duy vật biện chứng là cơ sở lýluận cơ bản là nguyên tắc chung cho mọi khoa học nói chung và khoa học xã hộinói riêng Vận dụng những nguyên tắc này, chúng ta có thể sử dụng những nhậnđịnh về quy luật phát triển và tồn tại của xã hội trước hết phải được xem xéttrong sự tồn tại khách quan như nó vẫn tồn tại Mặt khác các hiện tượng trong xãhội phải xem trong mối quan hệ biện chứng với nhau, và xem xét các hiện tượng

xã hội phải hướng đến cái bản chất, không hướng tới ngẫu nhiên bất bìnhthường Điều cơ bản nhất là xem xét con người mang bản chất xã hội, là “ tổnghoà các mối quan hệ xã hội”, đồng thời cũng là chủ thể xã hội từ đó coi việc pháthuy nhân tố con người, coi chiến lược con người là điểm mấu chốt của sự pháttriển kinh tế xã hội trong đó bình đẳng giới và phòng chống bạo lực gia đình lànhững mục tiêu cần phải đạt được

8.2 Phương pháp thu thập thông tin

- Phương pháp trưng cầu ý kiến:

Để làm rõ được vai trò của công tác xã hội trong việc hỗ trợ kiến thức chophụ nữ về Luật phòng, chống bạo lực gia đình tại Thị trấn Kỳ Sơn, Huyện Kỳ Sơn,Tỉnh Hòa Bình, người nghiên cứu tiến hành trưng cầu 120 ý kiến của phụ nữ hiệnđang sinh sống và làm việc tại Thị trấn Kỳ Sơn Tuy nhiên vì những lý do khácnhau mà số phiếu thu về và được xử lý là 105 phiếu Cụ thể như sau:

Cơ cấu tuổi của đối tượng được khảo sát:

Để phục vụ cho việc nghiên cứu, học viên đã thực hiện 8 phỏng vấn sâu theo

cơ cấu như sau:

+ 04 cá nhân người phụ nữ có dấu hiệu bị bạo lực gia đình đang làm việc vàsinh sống tại Thị trấn Kỳ Sơn: Tìm hiểu về tình hình bạo lực gia đình và mức độhiểu biết của người phụ nữ về Luật phòng, chống bạo lực gia đình

+ 02 cán bộ nữ làm công tác tuyên truyền, hòa giải tại thị trấn Kỳ Sơn: Tìmhiểu những hành vi bạo lực gia đình, các hình thức tuyên truyền Luật phòng, chốngbạo lực gia đình tại Thị trấn Kỳ Sơn

+ 02 cán bộ hội liên hiệp phụ nữ Thị trấn Kỳ Sơn: Tìm hiểu hoạt động củacác Hội, Đoàn thể tại địa phương trong công tác phòng chống bạo lực gia đình vàmột số hoạt động trong việc hỗ trợ kiến thức về Luật phòng, chống bạo lực gia đình.

Tiến hành 02 thảo luận nhóm:

+ 01 thảo luận nhóm với nhóm phụ nữ tại thị trấn Kỳ Sơn, huyện Kỳ Sơn,tỉnh Hòa Bình: Tìm hiểu về tình hình bạo lực gia đình và mức độ hiểu biết về Luậtphòng, chống bạo lực gia đình tại địa bàn nghiên cứu

+ 01 thảo luận nhóm với cán bộ hội liên hiệp phụ nữ và cán bộ tuyêntruyền,hòa giải Thị trấn Kỳ Sơn: Tìm hiểu về những ưu nhược điểm và các nhân tốảnh hưởng tới quá trình hỗ trợ kiến thức về Luật phòng, chống bạo lực gia đình; Vaitrò của công tác xã hội và một số biện pháp nhằm nâng cao nhận thức cho phụ nữ

về Luật phòng, chống bạo lực gia đình

- Phương pháp phân tích tài liệu:

Phân tích tài liệu là một phương pháp được sử dựng khá phổ biến trong các

công trình nghiên cứu.Trong quá trình nghiên cứu đề tài “Công tác xã hội trong việc

hỗ trợ kiến thức cho phụ nữ về Luật phòng, chống bạo lực gia đình (Nghiên cứu

trường hợp tại Thị trấn Kỳ Sơn, Huyện Kỳ Sơn, Tỉnh Hòa Bình)” có thu thập, tham

khảo các tài liệu từ nhiều nguồn khác nhau như tạp chí, internet, sách, báo, các tàiliệu truyền thông về Luật Phòng chống bạo lực gia đình và bình đẳng giới của Thịtrấn Kỳ Sơn, các công trình nghiên cứu, các văn bản luật, các báo cáo nghiên cứu vềgiới và bình đẳng giới của các tổ chức Phi chính phủ có liên quan đến đề tài trên cơ

sở có sự sàng lọc về thu thập thông tin, số liệu để phân tích các cơ sở lý luận phục

vụ cho đề tài nghiên cứu Sử dụng phương pháp phân tích tài liệu giúp tác giả có cáinhìn tổng quát về vấn đề nghiên cứu

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Các khái niệm

1.1.1 Khái niệm công tác xã hội

Công tác xã hội là hoạt động thực tiễn mang tính tổng hợp cao, được thựchiện theo những nguyên tắc và phương pháp nhất định, nhằm hỗ trợ cá nhân vànhững nhóm người trong việc giải quyết các vấn đề đời sống của họ, qua đó côngtác xã hội theo đuổi mục tiêu vì hạnh phúc con người và tiến bộ xã hội Lịch sửcông tác xã hội hiện đại được xem như bắt đầu cùng với cuộc cách mạng tư bản chủnghĩa ở Tây Âu Cùng với thời gian, công tác xã hội ngày càng phát triển và trởthành một ngành khoa học và một nghề chuyên môn có tính thực tiễn cao Phươngpháp công tác xã hội cá nhân, công tác xã hội nhóm, phát triển cộng đồng, quản lýtrường hợp, biện hộ ngày càng hoàn thiện Các lĩnh vực khoa học chuyên ngànhnày được tổng kết từ những kinh nghiệm, kỹ năng làm việc thực tế của các chuyêngia và đưa vào đào tạo sinh viên chuyên ngành công tác xã hội chuyên nghiệp Cóthể nói, công tác xã hội ngày càng khẳng định được vị trí của mình đối với sự pháttriển của xã hội và được coi là một lĩnh vực khoa học độc lập Đối tượng quan tâmcủa công tác xã hội hiện đại rất đa dạng, đó có thể là nhóm các cá nhân yếu thế, cáccộng đồng chưa phát triển hay các vấn đề xã hội như: mại dâm, ma tuý,HIV/AIDS Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về Công tác xã hội, có thể kể đếncác định nghĩa sau về công tác xã hội:

CTXH chuyên nghiệp thúc đẩy sự thay đổi xã hội, việc giải quyết các vấn đềtrong mối quan hệ con người và sự tăng quyền lực và giải phóng người dân nhằmgiúp cho cuộc sống của họ ngày càng thoải mái, dễ chịu Vận dụng các lý thuyết vềhành vi con người và hệ thống xã hội, CTXH can thiệp ở các điểm tương tác giữacon người và môi trường của họ Nhân quyền và công bằng xã hội là các nguyên tắccăn bản của nghề”

Năm 1970, Hiệp hội Quốc gia các nhân viên xã hội Hoa Kỳ - NASW định

nghĩa: "Công tác xã hội là hoạt động mang tính chuyên môn nhằm giúp đỡ những cá nhân, các nhóm hoặc cộng đồng tăng cường hoặc khôi phục năng lực

thực hiện chức năng xã hội của họ và tạo ra những điều kiện thích hợp nhằm đạt được những mục tiêu ấy".

Một định nghĩa khác về Công tác xã hội được nêu trong "Foubndtion of

Social Work Practice" - Cơ sở thực hành công tác xã hội: "Công tác xã hội là một khoa học ứng dụng để giúp đỡ mọi người vượt qua những khó khăn của họ và đạt được một vị trí ở độ phù hợp trong xã hội Công tác xã hội được coi như một môn khoa học vì nó dựa trên những luận chứng khoa học và những nghiên cứu đã được chứng minh Nó cung cấp một lượng kiến thức có cơ sở thực tiễn và xây dựng những kỹ năng chuyên môn hóa".

Định nghĩa Công tác xã hội của Philippin: "Công tác xã hội là một nghề chuyên môn, thông qua các dịch vụ xã hội nhằm phục hồi, tăng cường mối quan hệ qua lại giữa cá nhân và môi trường vì nền an sinh của cá nhân và toàn xã hội".

Năm 2000, tại Đại hội Montreal , Liên đoàn Công tác xã hội Chuyên nghiệpQuốc tế (IFSW) đã phát triển định nghĩa công tác xã hội theo hướng tiếp cận mới:

"Công tác xã hội chuyên nghiệp thúc đẩy sự thay đổi xã hội, thúc đẩy việc giải quyết vấn đề trong mối quan hệ con người và tăng quyền lực, giải phóng người dân nhằm giúp cho cuộc sống của họ ngày càng thoải mái và dễ chịu Vận dụng các lý thuyết

về hành vi con người và hệ thống xã hội, Công tác xã hội can thiệp ở các điểm tương tác giữa con người và môi trường của họ Nhân quyền và công bằng xã hội

là nguyên tắc căn bản của nghề Công tác xã hội".

Năm 2004, IFSW họp tạo Canada đã thảo luận và bổ sung định nghĩa như sau:

"Công tác xã hội là hoạt động chuyên nghiệp nhằm tạo ra sự thay đổi của xã hội bằng

sự tham gia vào quá trình giải quyết các vấn đề xã hội (vấn đề nảy sinh trong mối quan hệ xã hội) vào quá trình tăng cường năng lực và giải phóng tiềm năng của mỗi

cá nhân, gia đình và cộng đồng Công tác xã hội đã giúp con người phát triển đầy đủ

và hài hòa hơn, đem lại cuộc sống tốt đẹp hơn cho mọi người dân".

Hiệp hội CTXH quốc tế và các trường đào tạo CTXH quốc tế (2011) thống

nhất một định nghĩa về CTXH như sau: Công tác xã hội là nghề nghiệp tham gia vào giải quyết vấn đề liên quan tới mối quan hệ của con người và thúc đẩy sự thay đổi xã hội, tăng cường sự trao quyền và giải phóng quyền lực nhằm nâng cao chất

lượng sống của con người CTXH sử dụng các học thuyết về hành vi con người và

lý luận về hệ thống xã hội vào can thiệp sự tương tác của con người với với môi trường sống

Nhân viên CTXH là những người được đào tạo một cách chuyên nghiệp vềCông tác xã hội có bằng cấp chuyên môn Đó là những cán bộ, những chuyên gia cókhả năng phân tích các vấn đề xã hội, biết tổ chức, vận động, giáo dục, biết cáchthức hành động nhằm mục đích tối ưu hóa sự thực hiện vai trò chủ thể của conngười trong mọi lĩnh vực của cuộc sống xã hội, góp phần tích cực vào quá trình cảithiện, tăng cường chất lượng cuộc sống của cá nhân, nhóm, cộng đồng xã hội Cán

bộ CTXH chuyên nghiệp không chỉ biết hướng vào những nhóm cư dân yếu thếnhằm hỗ trợ, bảo vệ và tăng cường năng lực tự chủ của họ mà còn xây dựng nhữngchương trình, giải pháp khoa học nhằm bảo vệ toàn xã hội, toàn thể dân cư Do tínhchất đặc thù của ngành nghề CTXH, đòi hỏi người cán bộ CTXH chuyên nghiệpphải là người biết kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết với thực tiễn, thành thạo cácphương pháp và kỹ năng chuyên môn

Công tác xã hội có thể hiểu là một nghề, một hoạt động chuyên nghiệp nhằmtrợ giúp các cá nhân, gia đình và cộng đồng nâng cao năng lực đáp ứng nhu cầu vàtăng cường chức năng xã hội, đồng thời thúc đẩy môi trường xã hội về chính sách,nguồn lực và dịch vụ nhằm giúp cá nhân, gia đình và cộng đồng giải quyết vàphòng ngừa các vấn đề xã hội góp phần đảm bảo an sinh xã hội

thức bao gồm các hoạt động liên quan đến học tập, cung cấp thông tin qua các tàiliệu, vật dụng, truyền thông miệng, giảng dạy, trình diễn

1.1.3 Gia đình

Khái niệm gia đình xuất hiện từ rất sớm, nhìn chung, thuật ngữ được xácđịnh “ là một nhóm xã hội được hình thành trên cơ sở hôn nhân và quan hệ huyếtthống, những thành viên trong gia đình có sự gắn bó và ràng buộc với nhau về tráchnhiệm, quyền lợi, nghĩa vụ có tính hợp pháp được nhà nước thừa nhận và bảo vệ”.Trải qua quá trình hình thành từ lâu đời, gia đình được coi là một thiết chế văn hóa– xã hội đặc thù, một hình ảnh thu nhỏ cơ bản nhất của xã hội Thông thường, giađình là nhóm xã hội có từ 2 người trở lên, trong gia đình phải có giới tính nam nữ,

có quan hệ ruột thịt, huyết thông, liên kết với nhau về đặc điểm tâm sinh lý, có ngânsách dùng chung và sống chung một nhà

Việt Nam tồn tại nhiều kiểu gia đình khác nhau, bao gồm gia đình 02 thế hệhoặc nhiều thế hệ, gia đình hạt nhân, gia đình đơn thân, gia đình đầy đủ Sự biến đổicác hình thức gia đình bị xảy ra dưới tác động của của những chuyển biến xã hộinhưng cũng không tách rời những đặc trưng truyền thống mà vẫn kế thừa và thíchnghi những điều kiện hoàn cảnh mới

Trong thời đại ngày nay, gia đình được coi là một vấn đề xã hội lớn, gópphần thúc đẩy sự phát triển bền vững của xã hội Việc tổ chức gia đình tốt sẽ giúphình thành nhân cách con người, tạo tiền đề quan trọng để cung cấp nguồn nhân lựcđáp ứng yêu cầu của quốc gia trong quá trình phát triển nhiều chiều Gia đình là mộtthể chế có tính toàn cần, thể chế đó lại có hình thái khác nhau và thực hiện các chứcnăng một cách khác nhau Một trong những chuyển biến khá rõ nét trong các giađình trẻ ở Việt Nam hiện nay đó là mong muốn thể hiện sự bình đẳng trong giađình, sự phân công lao động cũng có sự thay đổi, quyền quyết định đang dầnchuyển sang cùng bàn bạc Mặc dù vậy, gia đình Việt Nam vẫn đang chịu ảnhhưởng của gia đình truyền thống, được hình thành và gắn liền với xã hội nông thôn

và chịu sự chi phối của tư tưởng Khổng giáo, gắn bó chặt chẽ với họ hàng, làng xã,mang tính chất phụ quyền gia trưởng

1.1.4 Bạo lực gia đình

Luật phòng chống bạo lực gia đình được quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ

nghĩa Việt Nam ban hành ngày 21/11/2007 định nghĩa:“Bạo lực gia đình là hành vi

cố ý của thành viên trong gia đình gây tổn hại hoặc có khả năng gây tổn hại vể thể chất, tinh thần, kinh tế, đối với thành viên khác trong gia đình.” [14, tr.51].

Về mặt hình thức, có thể phân biệt bạo lực gia đình thành những hình thứcchủ yếu là bạo lực thể chất, bạo lực tình dục, bạo lực tinh thần, bạo lực kinh tế Vềmức độ gây tổn hại có thể phân biệt bạo lực gia đình cực kỳ nghiêm trọng, nghiêmtrọng và ít nghiêm trọng Tương ứng với mỗi loại bạo lực này có những cách thức,biện pháp phòng, chống phù hợp cần phải tính đến khi thực hiện Luật PCBLGĐ ởđịa phương Ngày 25 tháng 11 hằng năm được Liên Hợp Quốc lấy làm ngày Quốc

tế phòng, chống bạo lực gia đình và đây được coi là vấn đề mang tính toàn cầu

Trên thế giới bạo lực gia đình còn được xem là bất kỳ hành vi lạm dụng nàotrong một mối quan hệ mật thiết (vợ chồng, bạn tình) gây nguy hại về thể chất, tâm

lý hay tình dục cho những người trong mối quan hệ đó Đại đa số nạn nhân của bạolực gia đình và các hình thức bạo lực khác là phụ nữ và quyền của họ bị vi phạmnghiêm trọng nhiều trường hợp Đại hội đồng LHQ đã đưa ra Tuyên bố về xóa bỏbạo lực đối với phụ nữ dưới mọi hình thức nhằm đảm bảo các quyền của phụ nữ.Trong Tuyên bố này, bạo lực đối với Phụ nữ được định nghĩa là bất kỳ hành độngnào gây ra hoặc có thể gây ra hậu quả làm tổn hại hoặc gây đau khổ cho phụ nữ vềthân thể, tâm lý hay tình dục kể cả những lời đe dọa hay độc đoán, tước quyền tự do

dù xảy ra ở nơi công cộng hay đời sống riêng tư Hành vi bạo lực gia đình đượcxem là hành vi của các thành viên gia đình nhất định gây thương tích cho các thànhviên khác trong gia đình, nó cũng được áp dụng cho các thành viên gia đình trongcác trường hợp ly hôn hoặc chung sống với nhau như vợ chồng mà không đăng kýkết hôn

1.2 Lý thuyết sử dụng trong nghiên cứu

1.2.1 Lý thuyết nhu cầu

Công tác xã hội sử dụng thuyết nhu cầu như là một lý thuyết quan trọngnhằm tìm ra vấn đề nào là cần thiết nhất đối với thân chủ dựa vào đánh giá nhu cầu.Bởi vậy, việc xem xét các yếu tố cụ thể và những khả năng đáp ứng được của cácnguồn lực cho phép người nhân viên xã hội đạt được những điều kiện nhất địnhtrong xây dựng kế hoạch trợ giúp thân chủ của mình

Abraham Maslow là nhà tâm lý học người Mỹ, gốc Nga, năm 1943 bắt đầunghiên cứu lý thuyết thang bậc nhu cầu Đầu tiên ông chia nhu cầu của con ngườithành 5 bậc, đến năm 1970 chia thành 7 bậc, sau này các nhà kinh tế học hiện đạigiới thiệu thuyết của ông thường là 5 bậc Theo ông, hành vi con người phụ thuộcvào các động cơ bên trong, động cơ bên trong được hình thành từ những nhu cầucủa con người Lý thuyết của ông nhằm giải thích những nhu cầu nhất định của conngười cần được đáp ứng như thế nào để một cá nhân hướng đến cuộc sống lànhmạnh và có ích cả về thể chất lẫn tinh thần Lý thuyết của ông giúp cho sự hiểu biếtcủa chúng ta về những nhu cầu của con người bằng cách nhận diện một hệ thốngthứ bậc các nhu cầu Ông đã đem các loại nhu cầu khác nhau của con người, căn cứtheo tính đòi hỏi của nó và thứ tự phát sinh trước sau của chúng để quy về 5 loại sắpxếp thành thang bậc theo một thứ tự ưu tiên từ thấp tới cao Theo tầm quan trọng,cấp bậc nhu cầu được sắp xếp thành năm bậc sau: (1) Nhu cầu cơ bản hay nhu cầusinh học: là những nhu cầu đảm bảo cho con người tồn tại như: ăn, uống, mặc, tồntại và phát triển nòi giống và các nhu cầu của cơ thể khác (2) Nhu cầu về an ninh

và an toàn: là các nhu cầu như ăn ở, sinh sống an toàn, không bị đe đọa, an ninh,chuẩn mực, luật lệ…(3) Nhu cầu xã hội hay nhu cầu liên kết và chấp nhận: là cácnhu cầu về tình yêu được chấp nhận, bạn bè, xã hội (4) Nhu cầu được tôn trọng: làcác nhu cầu về tự trọng, tôn trọng người khác, được người khác tôn trọng, địa vị (5) Nhu cầu tự thể hiện hay tự thân vận động: là các nhu cầu như chân, thiện, mỹ, tựchủ, sáng tạo, hài hước

Maslow cũng chia các nhu cầu thành hai cấp: cấp cao và cấp thấp Nhu cầucấp thấp là các nhu cầu sinh học và nhu cầu an ninh/an toàn Nhu cầu cấp cao bao

gồm các nhu cầu xã hội, tôn trọng, và tự thể hiện Sự khác biệt giữa hai loại này làcác nhu cầu cấp thấp được thỏa mãn chủ yếu từ bên ngoài trong khi đó các nhu cầucấp cao lại được thỏa mãn chủ yếu là từ nội tại của con người.

Nhu cầu sinh học: Đây là nhu cầu cơ bản để duy trì cuộc sống của con

người như nhu cầu ăn uống, ngủ, nhà ở, sưởi ấm và thoả mãn về tình dục Đây cũng

là nhu cầu cơ bản nhất, nguyên thủy nhất, lâu dài nhất, rộng rãi nhất của con người.Nếu thiếu những nhu cầu cơ bản này con người sẽ không tồn tại được Đặc biệt làvới trẻ em vì chúng phụ thuộc rất nhiều vào người lớn để được cung cấp đầy đủ cácnhu cầu cơ bản này Ông quan niệm rằng, khi những nhu cầu này chưa được thoảmãn tới mức độ cần thiết để duy trì cuộc sống thì những nhu cầu khác của conngười sẽ không thể tiến thêm nữa

Nhu cầu về an toàn hoặc an ninh:An ninh và an toàn có nghĩa là một môi

trường không nguy hiểm, có lợi cho sự phát triển của cá thể An toàn sinh mạng lànhu cầu cơ bản nhất, là tiền đề cho các nội dung khác như an toàn lao động, an toànmôi trường, an toàn nghề nghiệp, an toàn kinh tế, an toàn ở và đi lại, an toàn tâm lý,

an toàn nhân sự Đây là những nhu cầu khá cơ bản và phổ biến của con người Đểsinh tồn con người tất yếu phải xây dựng trên cơ sở nhu cầu về sự an toàn Nhu cầu

an toàn nếu không được đảm bảo thì công việc của mọi người sẽ không tiến hànhbình thường được và các nhu cầu khác sẽ không thực hiện được Do đó chúng ta cóthể hiểu vì sao những người phạm pháp và vi phạm các quy tắc bị mọi người cămghét vì đã xâm phạm vào nhu cầu an toàn của người khác

Những nhu cầu được thừa nhận (tình yêu và sự chấp nhận): Do con người

là thành viên của xã hội nên họ cần nằm trong xã hội và được người khác thừanhận Nhu cầu này bắt nguồn từ những tình cảm của con người đối với sự lo sợ bị

cô độc, bị coi thường, bị buồn chán, mong muốn được hòa nhập, trung thành giữacon người với nhau Nội dung của nhu cầu này phong phú, tế nhị, phức tạp hơn.Bao gồm các vấn đề tâm lý như: Được dư luận xã hội thừa nhận, sự gần gũi, thâncận, tán thưởng, ủng hộ, mong muốn được hòa nhập, tình thương, tình yêu, tìnhbạn, tình thân ái là nội dung cao nhất của nhu cầu này Lòng thương, tình bạn, tìnhyêu, tình thân ái là nội dung lý lưởng mà nhu cầu về quan hệ và được thừa nhận

luôn theo đuổi Nó thể hiện tầm quan trọng của tình cảm con người trong quá trìnhphát triển của nhân loại.

Nhu cầu được tôn trọng: Nội dung của nhu cầu này gồm hai loại: Lòng tự

trọng và được người khác tôn trọng Lòng tự trọng bao gồm nguyện vọng muồngiành được lòng tin, có năng lực, có bản lĩnh, có thành tích, độc lập, tự tin, tự do, tựtrưởng thành, tự biểu hiện và tự hoàn thiện.Thứ hai, nhu cầu được người khác tôntrọng gồm khả năng giành được uy tín, được thừa nhận, được tiếp nhận, có địa vị,

có danh dự,… Tôn trọng là được người khác coi trọng, ngưỡng mộ Khi được ngườikhác tôn trọng cá nhân sẽ tìm mọi cách để làm tốt công việc được giao Do đó nhucầu được tôn trọng là điều không thể thiếu đối với mỗi con người

Nhu cầu phát huy bản ngã: Maslow xem đây là nhu cầu cao nhất trong cách

phân cấp về nhu cầu của ông Đó là sự mong muốn để đạt tới, làm cho tiềm năngcủa một cá nhân đạt tới mức độ tối đa và hoàn thành được mục tiêu nào đó Rõ hơnthế, nội dung này bao gồm nhu cầu về nhận thức (học hỏi, hiểu biết, nghiên cứu,…)nhu cầu thẩm mỹ (cái đẹp, cái bi, cái hài,…), nhu cầu thực hiện mục đích của mìnhbằng khả năng của cá nhân Với cách nhìn dựa trên lý thuyết nhu cầu thì con người

ai sinh ra cũng có các nhu cầu căn bản cần được đáp ứng như được đáp ứng nhưnhu cầu được ăn, uống, nhu cầu được an toàn, nhu cầu được được tôn trọng, nhucầu được khẳng định giá trị bản thân và phát triển nhưng tùy vào hoàn cảnh khácnhau thì nhu cầu ở mức độ khác nhau

Thuyết nhu cầu càng đặc biệt quan trọng đối với những nạn nhân bạo lực giađình Theo các thang bậc của thuyết nhu cầu và biểu hiện của bạo lực đều có sựtương ứng với nhau Nhóm một và nhóm hai là hành vi bạo lực thể chất/thể xác vàbạo lực tình dục Đây là hành vi gây ảnh hưởng đến nhu cầu tồn tại của con ngườibao gồm hành vi hành hạ, ngược đãi, đánh đập, cưỡng ép quan hệ tình dục hoặc hành

vi cố ý khác xâm hại đến sức khoẻ, tính mạng Hai nhóm còn lại bao gồm bạo lực

về tinh thần: bao gồm các hành vi lăng mạ hoặc hành vi cố ý khác xúc phạm danh dự,nhân phẩm hay cô lập, xua đuổi hoặc gây áp lực thường xuyên về tâm lý gây hậu quảnghiêm trọng hoặc ngăn cản việc thực hiện quyền, nghĩa vụ trong quan hệ gia đìnhgiữa ông, bà và cháu, giữa cha, mẹ và con, giữa vợ và chồng, giữa anh, chị, em với

nhau, hành vi trái pháp luật buộc thành viên gia đình ra khỏi chỗ ở, cưỡng ép tảo hôn,cưỡng ép kết hôn, ly hôn hoặc cản trở hôn nhân tự nguyện, tiến bộ và nhóm hành vibạo lực về kinh tế, bao gồm chiếm đoạt, huỷ hoại, đập phá hoặc có hành vi khác cố ýlàm hư hỏng tài sản riêng của thành viên khác trong gia đình hoặc tài sản chung củacác thành viên gia đình hay cưỡng ép thành viên gia đình lao động quá sức, đóng góptài chính quá khả năng của họ hoặc là kiểm soát thu nhập của thành viên gia đìnhnhằm tạo ra tình trạng phụ thuộc về tài chính Có nhiều kiểu bạo lực gia đình, nhưngphổ biến nhất vẫn là vợ (hoặc chồng) bị bạn đời hay bạn tình bạo lực thể chất, bạo lựctinh thần hay bạo lực tình dục (ép, cưỡng…) Một số chuyên gia cho rằng cái gốc củabạo lực gia đình ở Việt Nam xuất phát từ bất bình đẳng giới…Các nhà tư vấn cũngđặc biệt lưu ý đến giai đoạn “trăng mật” Đây là giai đoạn người bạo lực tỏ ra hối hận,muốn chuộc lỗi, có những biểu hiện quan tâm chăm sóc mang tính bù đắp; chính điềunày làm nhiều nạn nhân của nạn bạo lực gia đình bị cuốn vào vòng xoáy không dứt rađược: từ bạo lực, rồi bất bình vì bị hành hạ, rồi lại đến sự an ủi và quay lại tình trạng

cũ Những hành vi này gây ảnh hưởng đến tinh thần, khả năng tự chủ, không được antoàn, không được chăm sóc, yêu thương và được thừa nhận áp lên người phụ nữ.Những điều này kéo dài sẽ gây ảnh hưởng đến tâm lý của người nạn nhân bạo lực.Dần dần sự tự tin và không tự chủ được bản thân mình Do vậy, đánh giá đúng hành

vi bạo hành và nhu cầu của người bị bạo hành sẽ giúp cho quá trình trợ giúp đượctiến hành nhanh chóng và hiệu quả hơn

1.2.2 Lý thuyết nhận thức hành vi

Về mặt lịch sử, các quan điểm về hành vi xuất hiện đầu tiên và phát triểntrong tâm lý học lâm sàng sử dụng trị liệu hành vi dựa trên nghiên cứu của TLH.Sheldon (1995) biểu đạt bản chất của lý thuyết này là việc tách biệt ý thức và hành

vi Các quan điểm tâm động học và quan điểm truyền thống lại cho rằng hành vixuất phát từ một quá trình thực hiện theo ý thức của chúng ta, điều này có nghĩa làhành vi của con người xuất hiện dựa trên ý thức của họ Nhưng lý thuyết học hỏicho rằng chúng ta không thể biết được điều gì đang xảy ra trong ý thức của ai đó

Do đó, chúng ta chỉ có thể trị liệu tập trung đến việc giải quyết các vấn đề làm thayđổi hành vi mà không quan tâm đến những vấn đề biến đổi nào có thể xảy ra trong ý

thức của chúng ta trong quá trình này Lý thuyết học hỏi xã hội của Bandura (1977)

mở rộng thêm quan điểm này và cho rằng hầu hết các lý thuyết học hỏi đạt đượcqua nhận thức của con người và suy nghĩ về những điều mà họ đã trải nghiệm qua

Họ có thể học hỏi qua việc xem xét các ví dụ của người khác và điều này có thể ápdụng vào việc trị liệu Như vậy lý thuyết nhận thức – hành vi là một phần của quátrình phát triển lý thuyết hành vi và trị liệu, gần đây lại được xây dựng trên lý thuyếthọc hỏi xã hội Nó cũng phát triển vượt qua khỏi hình thức về trị liệu của lý thuyếttrị liệu thực tế (Glasser- 1965) được các tác giả như Beck (1989) và Ellis (1962) đưa

ra Lý thuyết nhận thức- hành vi đánh giá rằng: hành vi bị ảnh hưởng thông quanhận thức hoặc các lý giải về môi trường trong quá trình học hỏi Như vậy, rõ ràng

là hành vi không phù hợp phải xuất hiện từ việc hiểu sai và lý giải sai Quá trình trịliệu phải cố gắng sửa chữa việc hiểu sai đó, do đó, hành vi chúng ta cũng tác độngmột cách phù hợp trở lại môi trường Theo Scott (1989), có nhiều cách tiếp cậnkhác nhau như theo quan điểm của Beck là đề cập tới cách tư duy lệch lạc về bảnthân (“mình là đồ bỏ đi ), về cuộc sống của chúng ta, về tương lai của chúng tađang hướng đến những nỗi lo âu và căng thẳng; quan điểm của Ellis có trọng tâm vềnhững niềm tin không hợp lý về thế giới và quan điểm trọng tâm củaMeincheanbeum (1977) về những mối đe dọa mà chúng ta trải qua

Quan điểm của Sheldon về Trị liệu hành vi - nhận thức cho cá nhân

Đánh giá gần đây của Sheldon về trị liệu hành vi đã đưa ra những đóng góp

về mặt nhận thức Theo ông một thành tố quan trọng trong trị liệu hành vi chính làviệc lựa chọn các yếu tố tăng cường, thúc đẩy để củng cố hành vi Các yếu tố nàycần được quan sát, khái quát hóa và mô hình hóa (học hỏi qua trải nghiệm), điềunày đòi hỏi chúng ta hành động dựa trên nhận thức của chúng ta về thế giới về cuộcsống Sheldon cũng chỉ ra việc học hỏi thông qua việc lập mô hình là nhận thức,điều này có nghĩa là chúng ta tự suy nghĩ về bản thân trong các tình huống màchúng ta đang quan sát, chỉ ra được chúng ta hành động ra sao Trong thực tế, việcthúc đẩy cách nghĩ như trên là rất hữu ích Theo ông, lượng giá là một khía cạnhquan trọng trong cách tiếp cận hành vi- nhận thức Một chuỗi hình thức lượng giáphù hợp sẽ gồm những nội dung sau:

* Đạt được sự mô tả những vấn đề từ những quan điểm khác nhau.

* Đưa ra những ví dụ về ai bị tác động và tác động như thế nào

* Tìm kiếm những hình thức khởi đầu của các vấn đề, chúng biến đổi ra sao

và tác động đến chúng ở những vấn đề gì?

* Xác định những khía cạnh khác nhau của các vấn đề và chúng phù hợp vớinhau ra sao?

* Lượng giá về động cơ cho sự biến đổi

* Xác định những mô hình tư duy và những cảm xúc có trước, trong và saunhững biến cố về hành vi của vấn đề

* Xác định những điểm mạnh trong và xung quanh thân chủ

Theo lý thuyết này tập trung vào việc mô tả về hành vi thì tốt hơn là phán xét

về nó Những vấn đề nảy sinh trong và sau quá trình can thiệp cũng cần được đolường bởi nhiều khi “giai đoạn đối lập” sẽ xuất hiện sau một giai đoạn can thiệp vàviệc can thiệp lại khởi động lại thêm lần nữa Đặc biệt, trong quá trình trị liệu, việckiểm soát những phản ứng (gồm các hoạt động như mô hình hóa, đào tạo kỹ năng xãhội, sự quyết đoán…) và quản lý những vấn đề bất ngờ thì cần thiết Đánh giá củaScott (1989) về cách tiếp cận nhận thức hành vi cũng tương phản với Sheldon quaviệc nhấn mạnh đến những hình thức can thiệp về nhận thức Đánh giá của ông vềcan thiệp nhận thức chính là việc chúng được tóm lược, có khả năng ứng dụng rộngrãi, được cấu trúc ở cấp độ cao, dễ dàng học hỏi và có hiệu quả Ông áp dụng để đánhgiá trong bốn lĩnh vực về hành vi của trẻ em bao gồm: rối loạn xúc cảm như lo lắng

và thất vọng, các vấn đề liên quan cá nhân như vấn đề hôn nhân hay thiếu kỹ năng xãhội và những rối loạn về việc tự kiểm soát việc lạm dụng chất ma túy

Bản chất của Thuyết nhận thức - hành vi

Thuyết hành vi đưa ra công thức: S -> R -> B (S là tác nhân kích thích, R là

phản ứng, B là hành vi) Thuyết cho rằng con người có phản ứng do có sự thay đổicủa môi trường để thích nghi Như vậy, khi có 1 S sẽ xuất hiện nhiều R của conngười, nhưng dần dần sẽ có 1 R có xu hướng lặp đi lặp lại do chúng ta được học hayđược củng cố khi kết quả của phản ứng đó mang lại điều gì chúng ta mong đợi Nhưvậy theo thuyết này thì hành vi con người là do chúng ta tự học mà có và môi

trường là yếu tố quyết định hành vi Các mô hình trị liệu hành vi vì thế mà nhiều khiđược sử dụng một cách sai lầm như phương pháp thưởng phạt Phương pháp nàygây cho đối tượng cảm giác bị áp đặt.

Thuyết nhận thức-hành vi:

Thuyết trị liệu nhận thức – hành vi hay còn gọi là thuyết trị liệu nhận thức(behavioral cognitive therapy) bởi nền tảng của nó là các ý tưởng hành vi hoặc là trịliệu nhận thức xã hội do sự liên kết của nó với lý thuyết học hỏi xã hội Thuyết nàycho rằng: chính tư duy quyết định phản ứng chứ không phải do tác nhân kích thíchquyết định Sở dĩ chúng ta có những hành vi hay tình cảm lệch chuẩn vì chúng ta cónhững suy nghĩ không phù hợp Do đó để làm thay đổi những hành vi lệch chuẩnchúng ta cần phải thay đổi chính những suy nghĩ không thích nghi dựa vào mô hình:

S -> C -> R -> B

Trong đó: S là tác nhân kích thích, C là nhận thức, R là phản ứng, B là kếtquả hành vi

Theo sơ đồ thì S không phải là nguyên nhân trực tiếp của hành vi mà thayvào đó chính nhận thức C về tác nhân kích thích và về kết quả hành vi mới dẫn đếnphản ứng R

Theo các nhà lý thuyết gia nhận thức- hành vi thì các vấn đề nhân cách hành

vi của con người được tạo tác bởi những suy nghĩ sai lệch trong mối quan hệ tương tác với môi trường bên ngoài (Aron T Beck và David Burns có lý thuyết về tư duy

méo mó) Con người nhận thức lầm và gán nhãn nhầm cả từ tâm trạng ở trong rađến hành vi bên ngoài, do đó gây nên những niềm tin, hình tượng, đối thoại nội tâmtiêu cực Suy nghĩ không thích nghi tốt đưa đến các hành vi của một cái tôi thất bại.(ví dụ, đứa trẻ suy nghĩ và chắc mẩm rằng mẹ mình không yêu thương mình bằng

em mình, từ đó đứa trẻ xa lánh mẹ và tỏ thái độ khó chịu với mẹ, không gần gũi…).Hầu hết hành vi là do con người học tập (trừ những hành vi bẩm sinh), đều bắtnguồn từ những tương tác với thế giới bên ngoài, do đó con người có thể học tậpcác hành vi mới, học hỏi để tập trung nghĩ về việc nâng cao cái tôi, điều này sẽ sảnsinh các hành vi, thái độ thích nghi và củng cố nhận thức Như vậy, lý thuyết này

cho ta thấy rằng cảm xúc, hành vi của con người không phải được tạo ra bởi môitrường, hoàn cảnh mà bởi cách nhìn nhận vấn đề Con người học tập bằng cáchquan sát, ghi nhớ và được thực hiện bằng suy nghĩ và quan niệm của mỗi người vềnhững gì họ đã trải nghiệm.

Thuyết nhận thức – hành vi mang tính nhân văn cao cả và đúng đắn khi đãđặt đúng trọng tâm vai trò của chủ thể con người trong hành vi của họ (khác vớithuyết hành vi coi trọng yếu tố tác nhân kích thích; thuyết học tập xã hội coi trọngyếu tố thói quen hay học tập) Hiểu được lý thuyết này và áp dụng với nhóm phụ

nữ bị bạo hành, ta có thể xác định được động cơ, nguyên nhân hay tác nhân củahành vi của người gây ra bạo lực gia đình, vì sao người phụ nữ cam chịu và nhữngbiểu hiện khác Khi chủ thể nhìn nhận vấn đề và hiểu biết về vấn đề theo mộthướng khác thì những kết quả hành vi có thể sẽ diễn ra khác nhau Trong tìnhhuống này, giả thuyết đặt ra là nếu như cá nhân hiểu rõ về Luật Phòng chốngBLGĐ thì có thể tỷ lệ hành vi này sẽ xảy ra thấp hơn và giảm thiểu đi Lý thuyếtnhận thức nhấn mạnh rằng sự khác nhau về hành vi ứng xử của nam giới và nữgiới tùy thuộc vào cách mỗi người nhận thức về một “hoàn cảnh” cụ thể là thuậnlợi hay bất lợi cho hành vi ứng xử đó diễn ra

1.2.3 Lý thuyết hệ thống

Hệ thống là thuật ngữ sử dụng chỉ tập hợp các phần tử có quan hệ chặt chẽvới nhau, tác động qua lại lẫn nhau một cách có quy luật để tạo thành một chỉnh thể,

từ đó làm xuất hiện những thuộc tính mới, đảm bảo thực hiện những chức năng nhấtđịnh Lý thuyết hệ thống xuất hiện từ thời cổ đại cho rằng thế giới như một thểthống nhất theo hệ thống triết học về ý thức vũ trụ của Hegel Đến thời kỳ trung vàcận đại, sự xuất hiện của lý hóa sinh đã có nhiều đóng góp tích cực cho sự phát triểncủa tư duy hệ thống Dần dần đến thời kỳ hiện đại, từ những tư tưởng của cáchmạng công nghiệp, hệ thống máy móc đã gợi ra sự tương tác vận hành của bộ máyhành chính, cơ chế quản lý, đòn bẩy kinh tế Sau đó cao hơn, từ cách tiếp cận sinhhọc, hệ thống được xét đến trong mối quan hệ máu thịt – hữu cơ Các nhà nghiêncứu tiêu biểu cho lý thuyết hệ thống bao gồm L.V Bertalaffy (1901 – 1972) – nhàsinh học người Áo với lý thuyết hệ thống cơ thể (1930) và Lý thuyết hệ thống tổng

thể (1968); Nhà tâm lý học người Anh (1917 – 1999); nhà toán học người MỹClaude Elwood Shannon, nhà xã hội học người Mỹ T.Parson xuất bản ấn phẩm “Hệthống xã hội” xem xét xã hội ở 4 khía cạnh: thích ứng, đạt mục tiêu, hội nhập vàduy trì hệ thống.

Theo từ điển Tiếng việt định nghĩa “Hệ thống” là tập hợp nhiều yếu tố đốivới cùng loại hoặc cùng chức năng có quan hệ hoặc liên hệ với nhau chặt chẽ làmthành một thể thống nhất Còn theo Bertalanffy “hệ thống là phức hợp các phần tử

có quan hệ nhất định với nhau và với môi trường”

CTXH quan tâm đến sự nối kết xã hội và các mối quan hệ xã hội của conngười và cũng quan tâm tới các mục tiêu xã hội như công bằng xã hội hoặc thay đổi

xã hội cũng như công việc chung giữa người với người (liên cá nhân) Các quanđiểm lý thuyết hệ thống trong CTXH có nguồn gốc từ hệ thống tổng quát củaBertalanffy (1971) Đây là lý thuyết sinh học cho rằng mọi tổ chức hữu cơ đều lànhững hệ thống, được tạo nên từ những tiểu hệ thống và ngược lại cũng là một phầncủa hệ thống lớn hơn Do đó con người là một bộ phận của xã hội và được tạo nên

từ những nguyên tử mà được tạo dựng từ các phân tử nhỏ hơn Lý thuyết này được

áp dụng với hệ thống xã hội cũng như hệ thống sinh học Tác giả Hanson (1995)cũng cho rằng giá trị của lý thuyết hệ thống chính là nó đi vào giải quyết những vấn

đề về tổng thể nhiều hơn là những bộ phận của các hành vi xã hội hoặc con người.Các quan niệm chính cho rằng, các thực thể hệ thống có hệ thống đóng và hệ thống

mở hoặc coi là một tiến trình có đầu vào – đầu ra của khối lượng - phản hồi mà dẫnđến những trạng thái của hệ thống bao gồm ổn định, điều hòa/cân bằng, khác biệt,không tính tổng hay trạng thái trao đổi Nhìn chung những quan điểm này đều lànhững dấu mốc cụ thể để ứng dụng lý thuyết này trong các khoa học khác

Lý thuyết hệ thống được coi là một trong những chiều hướng phù hợp về sựphát triển, hướng đến cái tổng thể (Hanson, 1995) Tác giả Robert (1990) cũng xemxét lý thuyết này như là một mô hình mang tính hòa nhập đang được phát triểntrong CTXH và thường được ứng dụng trong trị liệu gia đình Ưu điểm của lýthuyết hệ thống là nó phản ánh một số khía cạnh về các tổ chức xã hội và các chínhsách xã hội hiện nay

Tác phẩm được sử dụng rộng rãi giữa mối liên hệ giữa hệ thống sinh thái vàCTXH là của Pincus và Minahan (1973) Nguyên tắc về tính tiếp cận này chính là các

cá nhân phụ thuộc vào hệ thống trong môi trường xã hội trung gian của họ nhằm thỏamãn được cuộc sống riêng, do đó, CTXH nhấn mạnh đến những hệ thống như vậy

Ba hình thức hệ thống cơ bản trong CTXH bao gồm:

Hệ thống phi chính thức hoặc tự nhiên (gia đình, bạn bè, người thân, đồng nghiệp )

Hệ thống chính thức (nhóm cộng đồng, các tổ chức công đoàn )

Các hệ thống xã hội (bệnh viện, nhà trường )

CTXH xem xét các thành tố trong các tương tác giữa thân chủ và những đốitượng liên quan và môi trường của họ mục đích là để giúp đỡ cá nhân thể hiện đượcnhững nhiệm vụ của cuộc sống cà có tầm quan trọng đối với chúng ta

Pincus và Minahan phân loại 4 hệ thống ứng dụng trong CTXH bao gồm:

Hệ thống tác

nhân thay đổi

Nhân viên xã hội và tổ chức mà họlàm việc trong đó và hệ thống kỹthuật/tài liệu/nguồn lực tạo nênthay đổi

Toàn bộ những cán bộ hòa giải,cán bộ hội phụ nữ, công an,những nhân viên trợ giúp, giađình, cộng đồng chung sốngcùng nhóm phụ nữ bị bạo lực

Hệ thống thân

chủ

Cá nhân, nhóm, gia đình, cộng đồngđang tìm kiếm các hình thức hỗ trợ

và tham gia vào việc giải quyết với

hệ thống tác nhân thay đổi

Thân chủ mà nhân viên CTXH

sẽ làm việc cùng Chủ yếu lànhóm phụ nữ bị bạo lực giađình

Hệ thống mục

tiêu

Các cá nhân mà hệ thống thay đổiđang cố gắng đổi thay nhằm mụcđích hệ thống

Bao gồm hệ thống mục tiêu củanhân viên CTXH, mục tiêu củangười hòa giải, cán bộ luật,nhóm làm luật, các hệ thốngmục tiêu này khác nhau

Hệ thống hành

động

Các cá nhân cùng thực hiện các hệthống tác nhân thay đổi nhằm đạtđược mục đích riêng

Mối liên hệ giữa thân chủ nhân viên xã hội – các nguồnlực con người – nguồn lực địaphương cho truyền thông

-Mối quan hệ giữa các cá nhân mang tính hợp tác, có chung mục đích (nhânviên xã hội và phụ nữ bị bạo hành, người hòa giải, tuyên truyền và nhóm thực hiệnluật), mang tính thương lượng có sự đồng thuận về phương pháp, cách thức, thậmchí mang tính xung đột nếu như mục đích hoặc mục tiêu đối lập nhau Bản thân tiếntrình của mỗi đối tượng trong mối quan hệ từng hệ thống cũng sẽ được phân chiathành từng bước khác nhau cùng với những kỹ năng hỗ trợ.

Tất cả các cá nhân tham gia vào quá trình thực hành đều có liên quan đếnmột mục tiêu chung và làm việc theo những hệ quả chung ví dụ như trong nghiêncứu này là đạt được mục tiêu tuyên truyền một cách hiệu quả Luật chống bạo lựcgia đình Nhìn chung, việc duy trì những cách thức quan hệ chặt chẽ giúp các đốitượng thực hành thay đổi giữa trọng tâm về xã hội và cá nhân với nhau

Cơ chế vận hành duy nhất của hệ thống đó là “ đầu vào” và “đầu ra”: loạitác động hệ thống nhận được từ môi trường và kết quả của quá trình hoạt độngcủa hệ thống Đầu vào trong nghiên cứu dựa vào tập hợp đặc điểm văn hóa tậpquán địa phương, tình trạng bạo lực gia đình ở địa phương, sự hiểu biết về luậttại những thời điểm xác định khác nhau trong cùng một cộng đồng làng xã xácđịnh, có những liên hệ bên trong đó Nếu hệ thống có thể tự ổn định, cân bằng thìkhông cần có sự can thiệp nhưng khi hệ thống có sự khác biệt, thay đổi tạo ranhững bất lợi cho những phần tử bên trong đòi hỏi cần tìm hiểu nguyên nhân tạisao và giúp các thân chỉ sử dụng và tăng cường khả năng của mình để giải quyếtvấn đề, xây dựng các mối quan hệ giữa các cá nhân và các hệ thống nguồn lực,giúp hoặc bổ trợ thêm những tác động giữa cá nhân và hệ thống nguồn lực, đồngthời cải thiện, thay đổi chính sách

1.3 Công tác xã hội trong việc hỗ trợ kiến thức về Luật Phòng chống bạo lực gia đình tại một số địa phương

1.3.1 Tại huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu

Thực hiện công tác bình đẳng giới, phòng Văn hóa và Thông tin đã tích cựctriển khai, tuyên truyền sâu rộng trong quần chúng nhân dân về Luật phòng, chốngbạo lực gia đình Đến nay, toàn huyện đã thí điểm và nhân rộng mô hình câu lạc bộnày ở 03 xã: Hưng Hội, Hưng Thành và Vĩnh Hưng A với tổng số 13 câu lạc bộ

Kết quả hoạt động của các câu lạc bộ này rất khả quan, đã góp phần giảm thiểu tìnhtrạng bạo lực gia đình ở địa phương, tạo điều kiện thuận lợi để xây dựng gia đình no

ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc

Cùng với việc tuyên truyền thực hiện công tác bình đẳng giới, phòng Vănhóa và Thông tin đã tích cực triển khai, tuyên truyền sâu rộng trong quần chúngnhân dân về Luật phòng, chống bạo lực gia đình Đến nay, toàn huyện đã thí điểm

và nhân rộng mô hình câu lạc bộ này ở 03 xã: Hưng Hội, Hưng Thành và VĩnhHưng A với tổng số 13 câu lạc bộ Kết quả hoạt động của các câu lạc bộ này rất khảquan, đã góp phần giảm thiểu tình trạng bạo lực gia đình ở địa phương, tạo điềukiện thuận lợi để xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc

1.3.2 Tại xã Văn Phương, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình

Trước đây, xã Văn Phương là điểm “nóng” của huyện Nho Quan về tìnhtrạng bạo lực gia đình Mỗi năm, xã phải đứng ra giải quyết hàng chục vụ bạo lựcgia đình Từ khi được chọn triển khai Dự án “Mô hình điểm về phòng, chống bạolực gia đình” từ tháng 11 năm 2010, công tác phòng, chống bạo lực gia đình ở VănPhương đã có sự chuyển biến đáng kể Ngày càng có nhiều gia đình tìm được tiếngnói chung, cố gắng xây đắp hạnh phúc

Sau khi được chọn làm điểm, xã Văn Phương đã thành lập Ban chỉ đạophòng, chống bạo lực gia đình gồm 12 thành viên do đồng chí Chủ tịch UBND xãlàm trưởng ban Mỗi thôn thành lập một nhóm phòng, chống bạo lực gia đình doTrưởng ban công tác Mặt trận làm trưởng nhóm Các thành viên trong nhóm phốihợp khảo sát mối quan hệ trong từng hộ dân và chọn lựa vận động từ 20-25 gia đìnhtham gia vào Câu lạc bộ (CLB) gia đình phát triển bền vững

Hoạt động của các CLB rất phong phú, tập trung hướng dẫn các thành viên

về kỹ năng tuyên truyền, giáo dục đạo đức, văn hoá, cách ứng xử giữa các thànhviên trong gia đình Trên cơ sở đó, CLB tổ chức các buổi sinh hoạt cho các đốitượng là nam giới dưới hình thức như CLB làm chồng, làm cha Tại các buổi sinhhoạt, các thành viên tham gia thảo luận về các khái niệm: thế nào là bạo lực?Nguyên nhân và phương pháp phòng, chống bạo lực? Phụ nữ có những quyền lợigì? làm thế nào để chăm sóc phụ nữ…