Lịch sử hình thành pháp luật pháp nhánh bộ luật dân sự pháp

I. LịCH SỬ HÌNH THÀNH PHÁP LUẬT NƯỚC PHÁP............................................................1 1. Giai đoạn trước CMDCTS năm 1789:...................................................................................1 1.1 Tình hình pháp luật: ........................................................................................................1 1.2 Đặc trưng của pháp luật ..................................................................................................2 1.3 Thành quả........................................................................................................................2 2. Pháp luật nước Pháp trong giai đoạn chuyển tiếp 1789 – 1795 ............................................3 2.1. Thực trạng pháp luật ......................................................................................................3 2.2. Đặc trưng cơ bản của pháp luật......................................................................................4 2.3. Thành tựu .......................................................................................................................4 3. Pháp luật nước Pháp sau 1795..............................................................................................4 3.1 Tình hình pháp luật .........................................................................................................4 3.2. Đặc điểm của pháp luật ..................................................................................................5 3.3. Thành tựu .......................................................................................................................6 II. BỘ LUẬT DÂN SỰ PHÁP ......................................................................................................6 1. Hình thức ...............................................................................................................................6 1.1. Hoàn cảnh ra đời và quá trình soạn thảo Bộ luật dân sự Napoleon ...............................6 1.2. Hình thức của Bộ luật dân sự Pháp ................................................................................7 2. Nội dung của bộ luật dân sự Pháp .........................................................................................9 2.1. Thiên mở đầu(Titre Preliminaire)từ Điều 1 đến Điều 6 ................................................9 2.2. Quyển 1 – Về người (Des personnes) từ Điều 7 đến Điều 515. .....................................9 2.3. Quyển 2 – Về tài sản và những thay đổi về sở hữu (Des biens et des differentes modifications de la propriete) từ Điều 516 đến Điều 710. .................................................10 2.4. Quyển 3 – Các phương thức xác lập quyền sở hữu (Des differentes manieres dont on acquiert la propriete) từ Điều 711 đến Điều 2281..............................................................10 3. Các đặc điểm cơ bản của bộ luật dân sự Napoleon .............................................................10 3.1.Đây là bộ luật phản ánh những tư tưởng của cách mạng dân chủ tư sản Pháp bảo vệ các quyền và tự do của cá nhân. .........................................................................................10 3.2. Bộ luật được xây dựng trên nguyên tắc phi tôn giáo. ..................................................10 3.3. Tính ổn định, khả năng tồn tại và có hiệu lực lâu dài của bộ luật...............................11 3.4.Ý tưởng của các tác giả khi soạn thảo Bộ luật dân sự Napoleon là thông qua việc thống nhất các quan hệ dân sự xây dựng nền tảng để thống nhất các quan hệ chính trị...11 3.5. Bộ luật dân sự Pháp đánh dấu sự phát triển của kỹ thuật lập pháp............................11 3.6. Bộ luật dân sự Napoleon không ngừng được sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện. ...............12 4. Ưu điểm ...............................................................................................................................14

Nhóm 1 | PHÂN CÔNG BÀI LÀM i

TRƯỜNG ĐH KINH TẾ TP.HCM

KHOA LUẬT KINH TẾ

MÔN LUẬT SO SÁNH

Bài nghiên cứu:

HỆ THỐNG PHÁP LUẬT NƯỚC PHÁP NHÁNH BỘ LUẬT DÂN SỰ

GVHD: TS Đỗ Thị Mai Hạnh Lớp: VB16LA003

SVTH: Nhóm 1

Tp.HCM, tháng 09/2014

Nhóm 1 | PHÂN CÔNG BÀI LÀM ii

MỤC LỤC PHÂN CÔNG BÀI LÀM iii

I LịCH SỬ HÌNH THÀNH PHÁP LUẬT NƯỚC PHÁP 1

1 Giai đoạn trước CMDCTS năm 1789: 1

1.1 Tình hình pháp luật: 1

1.2 Đặc trưng của pháp luật 2

1.3 Thành quả 2

2 Pháp luật nước Pháp trong giai đoạn chuyển tiếp 1789 – 1795 3

2.1 Thực trạng pháp luật 3

2.2 Đặc trưng cơ bản của pháp luật 4

2.3 Thành tựu 4

3 Pháp luật nước Pháp sau 1795 4

3.1 Tình hình pháp luật 4

3.2 Đặc điểm của pháp luật 5

3.3 Thành tựu 6

II BỘ LUẬT DÂN SỰ PHÁP 6

1 Hình thức 6

1.1 Hoàn cảnh ra đời và quá trình soạn thảo Bộ luật dân sự Napoleon 6

1.2 Hình thức của Bộ luật dân sự Pháp 7

2 Nội dung của bộ luật dân sự Pháp 9

2.1 Thiên mở đầu(Titre Preliminaire)từ Điều 1 đến Điều 6 9

2.2 Quyển 1 – Về người (Des personnes) từ Điều 7 đến Điều 515 9

2.3 Quyển 2 – Về tài sản và những thay đổi về sở hữu (Des biens et des differentes modifications de la propriete) từ Điều 516 đến Điều 710 10

2.4 Quyển 3 – Các phương thức xác lập quyền sở hữu (Des differentes manieres dont on acquiert la propriete) từ Điều 711 đến Điều 2281 10

3 Các đặc điểm cơ bản của bộ luật dân sự Napoleon 10

3.1.Đây là bộ luật phản ánh những tư tưởng của cách mạng dân chủ tư sản Pháp bảo vệ các quyền và tự do của cá nhân 10

3.2 Bộ luật được xây dựng trên nguyên tắc phi tôn giáo 10

3.3 Tính ổn định, khả năng tồn tại và có hiệu lực lâu dài của bộ luật 11

3.4.Ý tưởng của các tác giả khi soạn thảo Bộ luật dân sự Napoleon là thông qua việc thống nhất các quan hệ dân sự xây dựng nền tảng để thống nhất các quan hệ chính trị 11

3.5 Bộ luật dân sự Pháp đánh dấu sự phát triển của kỹ thuật lập pháp 11

3.6 Bộ luật dân sự Napoleon không ngừng được sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện 12

4 Ưu điểm 14

TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

CÂU HỎI THẢO LUẬN 16

Nhóm 1 | PHÂN CÔNG BÀI LÀM iii

PHÂN CÔNG BÀI LÀM

giá

I Lịch

sử

phát

triển

Nguyễn Thị Hải Hoa 1 Trước CM 1789 Bài làm phải đạt yêu cầu:

- Dựa vào tài liệu có sẵn

- Những tài liệu tham khảo (không có phần này sẽ bị trừ 1 điểm)

- Note tài liệu trích dẫn ngay phía cuối trang có phần trích dẫn (không có bị trừ 1 điểm)

- Tài liệu tham khảo: mô tả rõ tài liệu tham khảo (không có bị trừ 1 điểm)

Nguyễn Thanh Hương

2 Sau CM 1789

Nguyễn Văn Đức

II Bộ

luật

Dân sự

Pháp

Lê Anh Quốc 1 Về hình thức - Yêu cầu trình bày như Phần I - Phải thể hiện tổng quát được những

gì mà luật Dân sự Pháp đã thể hiện

Trường Văn Cường

2 Về nội dung

3 Các đặc điểm cơ bản của bộ luật dân

sự Napoleon

4 Ưu điểm

- Yêu cầu trình bày như Phần I

- Vì nội dung liên quan đến ưu điểm nên 3 người nhà mình phải kết hợp làm với nhau

- Hình thức, lựa chọn một chủ để nào được cảm nhận là hay nhất, phục nhất, điều mà 200 năm trước chưa thể nghĩ

ra thì làm (cô hướng dẫn thế)

Cao Thiên Khôi

Ngô Mỹ Bích Trâm

Tổng

hợp

Bá Nguyễn Trâm Anh Biên tập Powerpoint Nhận tài liệu cuối cùng và biên tập

Nguyễn Thị Hoàng Yến

(TN)

Tổng hợp, biên tập bài viết

Tổng hợp bài viết, rà soát nội dung Góp ý nội dung

I Lịch sử phát triển

Nguyễn Thị Hải Hoa 1 Trước CM 1789 Nguyễn Thanh Hương 2 Pháp luật nước Pháp trong giai đoạn

chuyển tiếp 1789 – 1795

3 Pháp luật nước Pháp sau 1795 Nguyễn Văn Đức

II Bộ luật Dân sự

Pháp

Lê Anh Quốc 1 Về hình thức

Bá Nguyễn Trâm Anh 2 Về nội dung Trường Văn Cường 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5 Cao Thiên Khôi 3.6

Ngô Mỹ Bích Trâm 4 Ưu điểm

Nguyễn Thị Hoàng Yến Câu hỏi thảo thuận

Nhóm 1 | I LỊCH SỬ HÌNH THÀNH PHÁP LUẬT NƯỚC PHÁP 1

I LỊCH SỬ HÌNH THÀNH PHÁP LUẬT NƯỚC PHÁP

Khi chế độ phong kiến đã phát triển đến đỉnh cao và dần trở nên lạc hậu, không những không còn phù hợp với sự tiến triển của kinh tế xã hội mà còn trở nên kìm hãm

và ngăn chặn sự phát triển của lực lượng sản xuất thì tất yếu nó sẽ bị thay thế bởi một chế độ xã hội khác tiến bộ hơn để phù hợp với sự phát triển của kinh tế xã hội, phù hợp với quy luật của lịch sử và chế độ tư bản chủ nghĩa Thế kỷ thứ XVIII là bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử thời cận đại Trừ Anh và Hà Lan ra thì chế độ phong kiến còn thống trị hầu hết các nước ở Châu Âu Nhưng trong lòng chế độ phong kiến thối nát đó đã chứa đựng những mầm mống báo hiệu sự sụp đổ của nền quân chủ đó Nước Pháp là nước có

sự mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất mới và quan hệ sản xuất cũ đã biểu hiện cao độ,

có chứa những cuộc đấu tranh quyết liệt, mạnh mẽ không thể tránh khỏi một cuộc cách mạng Trong thời gian 200 năm tiến triển của chế độ chuyên chế ở Pháp, chính quyền quân chủ đã được mở rộng và củng cố, để đạt đến đỉnh phát triển rạng rỡ nhất thời Lu-i

XIV – thời “vua mặt trời”(1) (1643-1715) Nhưng ngay từ những năm cuối cùng của triều vua này thì chế độ chuyên chế đã bắt đầu suy tàn Nguyên nhân của sự suy vong này tất nhiên không phải do những người kế vị i XIV - i XV (1715 -1774) và

Lu-i XVI (1774 - 1792) – kém cỏLu-i hơn, mà đó là sự thay thế một chế độ xã hộLu-i lạc hậu bằng một chế độ xã hội tiến bộ hơn

1 Giai đoạn trước CMDCTS năm 1789:

1.1 Tình hình pháp luật:

- Trước 1789, chưa có hệ thống pháp luật và hệ thống pháp luật Pháp, các nguồn luật được áp dụng ở các vùng lãnh thổ rất đa dạng, bao gồm:

 Luật La Mã: nguồn luật rất đa dạng: Tập quán pháp, Quyết định của Hoàng đế La

Mã, Quyết định của tòa án các cấp, Quyết định của Viện nguyên lão, Quyết định của quan thái thú các tỉnh, các công trình nghiên cứu, công trình hệ thống hóa của các luật gia La Mã Tuy nhiều nguồn nhưng nó đã tạo ra được một hệ thống pháp luật thống nhất (2).Trong tiến trình tố tụng, thẩm phán vừa thực hiện chức năng điều tra, vừa xét xử, kết tội và tuyên bố hình phạt

 Luật tập quán (tập quán bộ lạc) chủ yếu là tập quán của các bộ lạc Đức (Gemanic

tribes) Luật được xác định (theo yêu cầu) của các bên tham gia (3)

 Luật nhà thờ (luật lệ của Giáo hội Thiên Chúa): Nó vừa điều chỉnh quan hệ tôn

giáo, vừa điều chỉnh quan hệ hôn nhân, quan hệ thừa kế, quan hệ trái vụ

Văn bản pháp luật của nhà vua (the king law’s): nhiều luật lệ của nhà vua trong các

vấn đề dân sự chỉ liên quan đến giới quý tộc Từ thế kỷ thứ 17 trở đi, các lĩnh vực pháp

1 Xem thông tin trên trang web: http://www.history.com/topics/louis-xiv

2 Tham khảo trên trang web: http://doc.edu.vn/tai-lieu/giao-trinh-lich-su-nha-nuoc-va-phap-luat-the-gioi

3 Dịch từ trang 1 – 7 và trang 56-71 sách French legal system Catherine Elliott and Catherine Vernon,2000 Người dịch TS Đỗ Thị Mai Hạnh

Nhóm 1 | I LỊCH SỬ HÌNH THÀNH PHÁP LUẬT NƯỚC PHÁP 2

luật phát sinh từ nhà vua được áp dụng trên toàn quốc gia tăng Đó là luật tố tụng dân sự

và hình sự.(4)

Luật lệ của các lãnh chúa, của chính quyền ở các thành phố tự trị: Trong các lãnh địa phong kiến, nguồn luật này có giá trị thi hành cao Luật này không cần thống nhất với luật của triều đình, các lãnh chúa ở các vùng khác nhau sẽ có các luật lệ khác nhau(5)

- Khi xã hội được tổ chức dưới chế độ phong kiến, luật nhân thân không được áp dụng, mỗi người không phụ thuộc vào luật của một lãnh thổ nhất định thuộc sự cai trị của lãnh chúa phong kiến Pháp chia thành 60 vùng pháp luật Ở mỗi vùng thường có nhiều luật địa phương được áp dụng chỉ cho những địa phương trong vùng Hệ thống vùng pháp luật liên quan được miêu tả như tính chất lãnh thổ

Phía Nam sông Loire: miền pháp luật thành văn

- Nguồn luật chủ yếu: Luật La Mã (đó là Lex Romana Visigothorum được xuất bản

vào đầu năm 506 đến thế kỷ 12 được thay bằng Corpus Juris)  Nguyên nhân: ngay sau khi xuất hiện người La Mã kinh tế hàng hóa phát triển mạnh, tập quán không thích hợp

để điều chỉnh, luật thành văn của Pháp chưa phát triển, luật La Mã rất phù hợp để điều chỉnh các quan hệ mớiphát sinh

- Ngoài ra còn áp dụng tập quán

Phía Bắc sông Loire: miền pháp luật tập quán bộ lạc

- Nguồn luật chủ yếu: luật tập quán

- Biên soạn các tập quán: - Cách thức biên soạn: từ thế kỷ 13 phương pháp chứng cứ được chính thức hóa quyết định thống nhất của một nhóm dân cư được chọn Những kẽ

hở trong luật được điều chỉnh bằng cách học hỏi luật pháp của các vùng liền kề, tiêu biểu là Paris và luật của Paris được viện dẫn và nghiên cứu nhiều Luật của Paris lần đầu tiên được ghi thành văn vào năm 1510

- Ngoài ra còn áp dụng luật La Mã

- Bên cạnh các nguồn luật đặc trưng riêng của mỗi vùng, còn có những quy phạm có giá trị áp dụng thống nhất trên toàn quốc: Luật của giáo hội, các văn bản pháp luật của nhà vua (sắc lệnh, quyết định của tòa án nhà vua)

1.2 Đặc trưng của pháp luật

- Chưa có hệ thống pháp luật chung thống nhất

- Pháp luật mang tính phong kiến: Pháp luật thể hiện tính giai cấp, bất bình đẳng, gia trưởng

1.3 Thành quả

- Kế thừa trực tiếp nhiều vấn đề từ luật La Mã

- Hình thành và phát triển nguyên tắc giải quyết xung đột pháp luật

4Dịch từ trang 1 – 7 và trang 56-71 sách French legal system Catherine Elliott and Catherine Vernon,2000 Người dịch TS Đỗ Thị Mai Hạnh

5 Tham khảo trên trang web http://doc.edu.vn/tai-lieu/giao-trinh-lich-su-nha-nuoc-va-phap-luat-the-gioi

Nhóm 1 | I LỊCH SỬ HÌNH THÀNH PHÁP LUẬT NƯỚC PHÁP 3

- Hình thành tổ chức luật sư Pháp

Ý nghĩa: đặt nền móng cho sự hình thành tư duy pháp điển hóa và hệ thống hóa

pháp luật thô

2 Pháp luật nước Pháp trong giai đoạn chuyển tiếp 1789 – 1795

2.1 Thực trạng pháp luật

Cách mạng tư sản Pháp 1789 là cuộc cách mạng triệt để lật đổ hoàn toàn sự thống trị của giai cấp phong kiến Các nhà lãnh đạo của cuộc cách mạng là những người được đào tạo rất bài bản về pháp luật tuy nhiên họ vẫn chưa thể xây dựng một hệ thống pháp luật thống nhất và toàn diện vì các tranh chấp liên quan đến yếu tố chính trị

Sản phẩm tiêu biểu của cuộc cách mạng tư sản 1789 là tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền ngày 10 tháng 08 năm 1789 ghi nhận những giá trị rất tích cực và nhận thức các vấn đề rất mới về nhân quyền và dân quyền Sau đó có Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền năm 1793

Nhân quyền bao gồm những quyền tự nhiên của con người: quyền được đối xử bình đẳng, quyền được sống, bầu cử ứng cử,

Dân quyền bao gồm những quyền dân sự của công dân trong 1 phạm vi lãnh thổ quốc gia

Trong tuyên ngôn đã ghi nhận những giá trị cơ bản như sau:

- Các quyền tự nhiên của con người;

- Các quyền trong lĩnh vực dân sự: được tự do sở hữu, tự do ngôn luận, tự do lập hội…;

- Trong lĩnh vực thương mại đưa ra chủ trương tự do hóa thương mại, bắt buộc các bên thực hiện các cam kết trong hợp đồng;

- Trong lĩnh vực hình sự, đưa ra nguyên tắc suy đoán vô tội và các biện pháp chế tài phải tương thích với hành vi phạm tội;

- Ngoài ra sự tự do và bình đẳng là những yếu tố không thể thiếu trong 1 xã hội dân sự và đồng thời pháp luật chỉ do cơ quan có thẩm quyền của nhà nước ban hành

Luật bầu cử năm 1789 có đạo luật về bầu cử trong đó xác định đối tượng được

tham gia bầu cử: là người Pháp, từ 25 tuổi, sống tại địa phương ít nhất là 1 năm, phải đóng thuế 3 ngày lương(6)

Luật cộng hòa Girondins ngày 10 tháng 8 năm 1792 nói về bãi bỏ quyền hành pháp của nhà vua và cụ thể hóa các điều khoản về Luật bầu cử

Luật đặc biệt của chuyên chính Giacobanh năm 1793 có các đạo luật:

+ Đạo luật những người bị tình nghi gồm: những người ủng hộ chế độ cũ, có quan hệ thân thuộc với tầng lớp quý tộc di tản và những người không chứng minh được

6 Xem M.v.GiaKharova Hệ thống pháp luật nước Pháp – phân tích về mặt lý thuyết, năm 2013 NXB Propekt

Nhóm 1 | I LỊCH SỬ HÌNH THÀNH PHÁP LUẬT NƯỚC PHÁP 4

nguồn gốc tài sản sẽ bị bắt, nếu có chứng cứ thì bị xét xử, nếu không có chứng cứ vẫn bị bắt giữ

+ Đạo luật về toà án cách mạng năm 1794 ở đây dùng khái niệm “kẻ thù của nhân dân”(7) và chỉ có hình thức trừng phạt là tử hình

Luật dân sự năm 1804 nói về năng lực chịu trách nhiệm và không chịu trách nhiệm trước pháp luật của cá nhân; Luật về sở hữu (khái niệm sở hữu, chia sở hữu, nội dung quyền sở hữu, việc chia sở hữu); Luật về hôn nhân gia đình và quyền thừa kế: vị trí của

vợ chồng trong gia đình, hình thức kết hôn, quyền về tài sản của vợ và sự phụ thuộc của

vợ đối với chồng, quyền của cha mẹ đối với con cái, con ngoài giá thú và con trong giá thú, hạn chế về tự do thừa kế(8)

Năm 1810: Luật hình sự nêu khái niệm về hành vi phạm tội và các biện pháp trừng phạt, các dạng tội phạm chủ yếu

Bên cạnh đó còn có sự ra đời của các bản hiến pháp lần lượt vào các năm 1791,

1793, 1795

2.2 Đặc trưng cơ bản của pháp luật

Đề cao các quyền về bình đẳng và tự do, dân chủ của công dân như trong điều 1 của tuyên ngôn con người được sinh ra và duy trì sự tự do về bình đẳng và quyền

Đưa ra nền tảng về một nhà nước pháp quyền dân chủ đầu tiên ở châu Âu

2.3 Thành tựu

Cách mạng tư sản Pháp có vị trí ảnh hưởng rất mạnh mẽ đến các quốc gia châu Âu khác về việc xây dựng một nhà nước của giai cấp tư sản Những giá trị của bản tuyên ngôn dân quyền nhân quyền vẫn được xem là kim chỉ nam cho toàn bộ hệ thống pháp luật nước Pháp trong quá khứ lẫn hiện tại và được xem là phần mở đầu của tất cả các bản hiến pháp của nước Pháp về sau

Năm 1799 diễn ra quá trình thống nhất pháp luật nước Pháp

3 Pháp luật nước Pháp sau 1795

3.1 Tình hình pháp luật

Đã diễn ra sự không tuân thủ của những giá trị trong tuyên ngôn nhân quyền dân quyền

Ví dụ: Trong hiến pháp 1791 đưa ra khái niệm “công dân tích cực” theo đó chỉ

những người giàu có và đóng thuế cao cho nhà nước thì mới có quyền bầu cử ứng cử Vấn đề này dẫn đến kết quả là đã diễn ra rất nhiều biến động đối với nền chính trị của nước Pháp

Năm 1799, Napoleon lên nắm chính quyền và có những ảnh hưởng rất quan trọng đối với việc hình thành và thống nhất của pháp luật nước Pháp Năm 1799 Napoleon cho

7 Dịch từ M.V.GiaKharova Hệ thống pháp luật nước Pháp-Phân tích về mặt lý thuyết, năm 2013 - NXB Propekt

8 Đề cương hướng dẫn Xemina, lịch sử Nhà nước pháp luật thế giới của trường Đại học Tổng hợp Perm – Nga

Nhóm 1 | I LỊCH SỬ HÌNH THÀNH PHÁP LUẬT NƯỚC PHÁP 5

thành lập hội đồng nhà nước (là cơ quan vừa có tư pháp vừa có chức năng hành pháp: là

cơ quan tư vấn rất quan trọng) Bên cạnh đó trong giai đoạn này Napoleon đã cho biên soạn hàng loạt các bộ luật quan trọng

Ví dụ: Năm 1804 cho ban hành bộ luật dân sự và tiếp theo là năm 1806 luật tố tụng

dân sự, năm 1807 luật thương mại, năm 1808 luật tố tụng hình sự, năm 1810 bộ luật hình sự (trước đó chỉ là tập quán)

3.2 Đặc điểm của pháp luật

Chịu ảnh hưởng ít của Luật La Mã vì các tập quán của bản địa được lưu ý nhiều, vị trí ảnh hưởng của quan tòa, quan tòa luôn có quan hệ với hệ thống quyền lực của nhà vua và quan tâm sự phát triển của luật bản địa(9)

Quyết định của hội đồng hiến pháp hạn chế trong lĩnh vực kiểm soát trước đối với các dự thảo hiến pháp và không có ảnh hưởng mạnh mẽ đối với các điều luật đang thi hành Các hợp đồng quốc tế, thỏa thuận quốc tế được hợp thức hóa và được công nhận với tư cách là nguồn gốc của luật.(9)

Chịu ảnh hưởng của 4 nguồn: Luật La Mã, Luật Đức, Luật giáo hội và sự sáng tạo của các nhà làm luật Cuối thế kỷ 18 đầu 19, những bước ngoặt căn bản trong sự hình thành hệ thống pháp luật nước Pháp đó là: luật mang tính cách mạng gồm những vấn đề tuyên ngôn về nhân quyền và dân quyền, luật bầu cử, Hiến pháp, luật cộng hòa Girondins, Luật Giacobanh.(9)

Diễn ra quá trình pháp điển hóa rất mạnh mẽ và đạt được nhiều thành quả

Pháp luật mang tính kế thừa nhưng có sự gián đoạn Sự gián đoạn thể hiện ở việc thay đổi về bản chất của xã hội từ chỗ nằm trong tay của giai cấp phong kiến chuyển sang giai cấp tư sản với mục đích xây dựng nhà nước pháp quyền và một xã hội dân sự phát triển

Pháp luật mang tính bình đẳng và dân chủ Sự bình đẳng và dân chủ là những nguyên tắc hiến định và cũng mang tính tự do trong những khuôn khổ và giới hạn do pháp luật cho phép

Hình thành nên sự thống nhất cho việc xây dựng 1 hệ thống pháp luật chung

Ngoài ra pháp luật nước Pháp còn mang tính chất kế thừa từ những thành tựu của pháp luật trong giai đoạn trước

Ví dụ: Bộ luật dân sự Napoleon trong các vấn đề qui định về hợp đồng, về thương

mại về hình thức cấu trúc và ngôn ngữ chịu ảnh hưởng rất mạnh mẽ từ luật La mã Trong khi đó, các vấn đề liên quan đến luật hình sự, hôn nhân gia đình chịu ảnh hưởng rất lớn từ luật tập quán của miền Bắc nước Pháp và luật giáo hội

9 Xem M.v.GiaKharova Hệ thống pháp luật nước Pháp – phân tích về mặt lý thuyết, năm 2013 NXB Propekt

Nhóm 1 | II BỘ LUẬT DÂN SỰ PHÁP 6

3.3 Thành tựu

Đặt ra việc hoàn thiện và xây dựng một hệ thống pháp luật thống nhất trên toàn quốc đồng thời tác động mạnh mẽ đến trào lưu pháp điển hóa tại các quốc gia châu Âu khác

và góp phần vào việc hình thành nên hệ thống pháp luật châu Âu lục địa

II BỘ LUẬT DÂN SỰ PHÁP

1 Hình thức

1.1 Hoàn cảnh ra đời và quá trình soạn thảo Bộ luật dân sự Napoleon

Bộ luật Dân Sự đầu tiên của Pháp và vẫn còn áp dụng đến ngày nay là Bộ luật dân sự Napoleon

Dưới chế độ phong kiến, nước Pháp có quá nhiều nguồn pháp luật: tập quán, pháp luật hoàng gia, pháp luật giáo hội, pháp luật La Mã Hơn thế nữa, nước Pháp chia làm 2 vùng lãnh thổ có chế độ pháp luật khác nhau Miền Bắc là vùng pháp luật tập quán còn miền Nam là nơi áp dụng pháp luật thành văn – pháp luật La Mã Vào thế kỷ XV, XVI, XVII, người Pháp đã có ý định pháp điển hóa pháp luật bằng việc ban hành các sắc lệnh

và luật:

- Sắc lệnh Montils- Les- Tour 1453 là sắc lệnh thể hiện sự thừa nhận các tập quán của các vùng; một thời gian sau một bộ sưu tập về tập quán trong các vùng đã được xuất bản

- Sắc lệnh năm 1629 đã một phần thực hiện ý định pháp điển hóa bằng cách điều chỉnh rất nhiều lĩnh vực dân sự như: tặng cho tài sản, thừa kế, chuyển nhượng, phá sản, cho vay lấy lãi, hôn nhân Tuy nhiên, sắc lệnh này đã bị các tòa án phản đối mạnh mẽ;

- Các sắc lệnh của Colbert về tố tụng dân sự 1667, về pháp luật hình sự 1670, về pháp luật thương mại 1673 cũng là những bước tiến quan trọng trong tư duy pháp điển hóa của nước Pháp;

- Luật Saint-Germain 1679 thể hiện trung thành tinh thần pháp luật tập quán của Pháp đã được đưa vào giảng dạy trong các đại học bên cạnh luật La Mã và luật giáo hội;

- Dưới thời Louis XIV (1638-1715), Chánh án Paris là ông Guilliaume de Lamoignon, với sự cho phép của nhà vua, đã tiến hành pháp điển hóa nhưng công trình của ông đã không được thừa nhận chính thức;

- Vào thế kỷ XVIII, linh mục Saint Pierre và Daguessau cũng đã có những hoạt động nhằm thống nhất pháp luật nhưng không thành

Theo giáo sư Andre Castaldo (Đại học Paris II), có một nguyên tắc xa xưa từ thời Trung cổ là nhà vua cần phải tôn trọng tập quán, vì thế các vị vua thường ít can thiệp vào các phong tục tập quán Các phong tục tập quán lại thường tồn tại chủ yếu trong lĩnh vực luật tư vì thế các sắc lệnh của vua ban hành thường ít liên quan đến luật tư Ví dụ các sắc lệnh của vua Louis XIV chỉ giới hạn trong lĩnh vực tố tụng hình sự và dân sự

Nhóm 1 | II BỘ LUẬT DÂN SỰ PHÁP 7

hoặc chỉ liên quan đến lĩnh vực thương mại, không có sắc lệnh nào liên quan đến luật dân sự

Những ví dụ và phân tích trên cho thấy Bộ luật Dân sự Napoleon ra đời không phải

là kết quả ngẫu nhiên mà ngược lại, Bộ luật này chính là sự chuyển hóa thành hiện thực mong ước của người Pháp trong nhiều thế hệ

Sau Cách mạng dân chủ tư sản Pháp 1789, chính quyền mới mong muốn xây dựng

Bộ luật dân sự nhưng ý định đó đã không thành hiện thực Quốc hội lập hiến cũng như quốc hội lập pháp đã dự kiến ban hành bộ luật chung về dân sự để áp dụng cho toàn thể vương quốc nhưng cả hai dự án đều không thành Chính quyền quốc ước muốn tiếp tục thực hiện dự án này nhưng cũng như hai dự án trước, bộ luật vẫn chưa thể ra đời được Jean Jecques Regis de Cambeceres, một trong những tác giả của Bộ luật dân sự Napoleon 1804 đã đưa ra hai bản dự thảo và dưới chế độ Đốc chính còn đưa ra bản thảo thứ ba, nhưng cả ba bản dự thảo này vẫn chưa được chấp nhận Một số lĩnh vực đặc biệt

là lĩnh vực hôn nhân và gia đình còn có nhiều bất đồng giữa các viện của Nghị viện Sau

đó không lâu, hai nhà luật học nổi tiếng lúc bấy giờ là Jaqueminot và Target còn đưa ra

dự thảo luật với danh nghĩa cá nhân

Khi Napoleon trở thành Hoàng đế nước Pháp, ý tưởng xây dựng Bộ luật dân sự đã có điều kiện chín muồi để trở thành hiện thực Với ý chí chính trị mạnh mẽ, Napoleon đã biến những mơ ước về bộ luật dân sự của mình từ những tháng ngày trong tù ngục trở thành hiện thực Ngày 12 tháng 08 năm 1800, Ủy ban soạn thảo bộ luật dân sự được thành lập với bốn thành viên, bốn luật gia nổi tiếng lúc bấy giờ là: Tronchet, Portails, Bigot de Preameneu và Malleville Dự thảo bộ luật được soạn thảo trong hai năm và được trình lên tòa tư pháp tối cao và các tòa phúc thẩm để xem xét Các tòa án đã đồng ý với các nội dung cơ bản của dự luật Bộ luật dân sự đã được công bố vào ngày 21 tháng

03 năm 1804 Bộ luật này thay thế toàn bộ hệ thống pháp luật dân sự phong kiến Bộ Luật Napoleon là công trình pháp lý đồ sộ duy nhất ra đời trong triều đại Napoleon Công tác Pháp điển hóa thời Napoleon đã vượt lên những chấn động kịch tính trong thế

kỷ thứ XIX bao gồm sự phục hồi và tái xóa bỏ các quy định của Hoàng gia, của chế độ Cộng hòa và Đế chế

1.2 Hình thức của Bộ luật dân sự Pháp

Về cấu trúc, bộ luật dân sự Pháp được chia thành quyển – thiên – chương – mục – điều, bao gồm ba quyển với 2283 điều trong 36 thiên:

* Quyển 1 – Thể nhân từ Điều 7 đến Điều 515

* Quyển 2 – Tài sản và những thay đổi về sở hữu từ Điều 516 đến Điều 710

* Quyển 3 – Các phương thức xác lập quyền sở hữu từ Điều 711 đến Điều 2281

Bộ luật được quy định từ những vấn đề chung đến các vấn đề cụ thể, thể hiện tính logic và hợp lý đồng thời dễ dàng tiếp cận và lựa chọn các qui phạm phù hợp

Ngôn ngữ của bộ luật trong sáng dễ hiểu, đầy đủ và chuẩn xác về các chế định của luật dân sự Đó là bộ luật xuất phát từ luật La Mã, là hình thức pháp luật thành văn, được