Đề cương ôn tập môn truyền thông môi trường

Câu 1. Trình bày khái niệm, mục tiêu, yêu cầu của truyền thông môi trường. 2 Câu 2. Các cách tiếp cận để xây dựng một chương trình truyền thông môi trường, ưu; nhược điểm của từng cách tiếp cận. 3 Câu 3. Vai trò của truyền thông môi trường trong quản lý môi trường (Ví dụ cụ thể). Các loại hình truyền thông môi trường, nêu ưu; nhược điểm của từng loại hình truyền thông 5 Câu 4. Các yêu cầu của một thông điệp truyền thông môi trường, lấy ví dụ một thông điệp và phân tích ý nghĩa của thông điệp đó. 8 Câu 5. Trình bày các hình thức truyền thông môi trường: Chiến dịch truyền thông môi trường, Giao tiếp giữa cá nhân và nhóm nhỏ, Họp cộng đồng, Tập huấn. 10 Câu 6. Các bước của chu trình học qua trải nghiệm (Vẽ sơ đồ và giải thích từng bước). Giảng viên có thể làm gì để học viên được trải nghiệm. Kỹ năng đặt câu hỏi (các loại câu hỏi, các cấp độ của câu hỏi và kỹ thuật đưa câu hỏi). 15 Câu 7. Phương pháp bài tập tình huống, xây dựng 1 bài tập tình huống áp dụng khi giảng dạy 1 vấn đề nào đó. 18 Câu 8. Trình bày các bước trong giai đoạn lập kế hoạch và thực hiện một chương trình truyền thông môi trường (chuẩn bị, lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, đánh giá kết quả thực hiện chương trình truyền thông môi trường). 20 Câu 9: xây dựng kế hoạch và nội dung chương trình tập huấn nâng cao nhận thức cho cộng đồng về bvmt. Các sơ sở pháp lý liên quan đến lập dự toán cho chương trình tập huấn. 23

TRUYỀN THÔNG

Mục lục

Câu 1 Trình bày khái niệm, mục tiêu, yêu cầu của truyền thông môi trường 2 Câu 2 Các cách tiếp cận để xây dựng một chương trình truyền

thông môi trường, ưu; nhược điểm của từng cách tiếp cận 3 Câu 3 Vai trò của truyền thông môi trường trong quản lý môi

trường (Ví dụ cụ thể) Các loại hình truyền thông môi trường, nêu ưu; nhược điểm của từng loại hình truyền thông 5 Câu 4 Các yêu cầu của một thông điệp truyền thông môi trường, lấy ví dụ một thông điệp và phân tích ý nghĩa của thông điệp đó 8 Câu 5 Trình bày các hình thức truyền thông môi trường: Chiến dịch truyền thông môi trường, Giao tiếp giữa cá nhân và nhóm nhỏ, Họp cộng đồng, Tập huấn 10 Câu 6 Các bước của chu trình học qua trải nghiệm (Vẽ sơ đồ và giải thích từng bước) Giảng viên có thể làm gì để học viên được trải nghiệm Kỹ năng đặt câu hỏi (các loại câu hỏi, các cấp độ của câu hỏi và kỹ thuật đưa câu hỏi) 15 Câu 7 Phương pháp bài tập tình huống, xây dựng 1 bài tập tình huống áp dụng khi giảng dạy 1 vấn đề nào đó 18 Câu 8 Trình bày các bước trong giai đoạn lập kế hoạch và thực hiện một chương trình truyền thông môi trường (chuẩn bị, lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, đánh giá kết quả thực hiện chương trình truyền thông môi trường) 20

Câu 9: xây dựng kế hoạch và nội dung chương trình tập huấn nâng cao nhận thức cho cộng đồng về bvmt Các sơ sở pháp lý liên quan đến lập

dự toán cho chương trình tập huấn 23

Câu 1 Trình bày khái niệm, mục tiêu, yêu cầu của truyền thông môi trường.

1 Khái niệm:

TTMT là 1 quá trình tương tác 2 chiều nhằm giúp cho người có liênquan hiểu được các yếu tố môi trường then chốt, mqh phụ thuộc lẫnnhau của chúng và các tác động vào các vấn đề có liên quan 1 cáchthích hợp để giải quyết các vấn đề môi trường

- Lắng nghe, thấu hiểu quan điểm, mối quan tâm của cộng đồng

- Phải có hệ thống, kế hoạch, chiến lược

- Tạo dựng sự hợp tác rộng rãi giữa truyền thông môi trường với cácchương trình, dự án truyền thông của các ngành khác

Câu 2 Các cách tiếp cận để xây dựng một chương trình truyền

thông môi trường, ưu; nhược điểm của từng cách tiếp cận.

1.Tiếp cận theo nội dung truyền thông

* Tiếp cận theo nhiệm vụ

Tiếp cận theo nhiệm vụ là tiếp cận truyền thông lấy 1 nhiệm vụ, 1 mục

tiêu cụ thể để xây dựng kế hoạch thực hiện

-Ưu điểm:

+ Chi phí, lực lượng, thời gian, kế hoạch … của chương trình truyền

thông theo từng mục tiêu thường được chuẩn bị kĩ lưỡng và rất sâu

+ dễ thực hiện, ít tốn kém, hiệu quả dễ được nhận diện

+ thời gian ngắn và luôn tập trung vào 1 địa bàn, 1 nhóm đối tượng cụ

thể

-Nhược điểm:

+ chỉ giải quyết được nhiệm vụ trước mắt

+ không tác động vào các vấn đề khác liên quan gián tiếp đến nhiệm vụ

+ không thu hút cộng đồng nằm ngoài diện đối tượng trực tiếp của

truyền thông

+ có thể gây mâu thuẫn với các nhiệm vụ truyền thông hay các mục tiêu

kinh tế-xã hội khác

*Tiếp cận theo hệ thống

Ở cách tiếp cận theo hệ thống, bên cạnh các nhiệm vụ, địa bàn, cộng

đồng liên quan trực tiếp đến chương trình truyền thông, cần cân nhắc,

xem xét các vấn đề địa bàn, cộng đồng có liên quan gián tiếp để tạo ra 1

tác động tích cực, rộng rãi và tránh mâu thuẫn có thể nảy sinh

-Ưu điểm: giải quyết tốt mục tiêu truyền thông

3

C á

-Nhược điểm: đòi hỏi thời gian, công sức, kinh phí

-Ví dụ: Thu gom, dọn dẹp vệ sinh, vận chuyển rác trong khuôn viên trường

Thay vì chỉ thực hiện các công việc trên theo tiếp cận hẹp, thì đối vớitiếp cận theo hệ thống, chúng ta phải tìm hiểu các vấn đề khác như:

+ Nguyên nhân tại sao rác lại xuất hiện trong khuôn viên sân trường+ Từ đó mới thực hiện các hoạt động: thu gom, dọn dẹp, vận chuyển+ Giám sát, theo dõi, xử các hành vi xả rác không đúng quy định để răn

đe, làm gương

2.Tiếp cận theo tổ chức

*Tiếp cận độc lập: Theo cách tiếp cận này, các tổ chức, đơn vị có

nhiệm vụ truyền thông hoạt động 1 cách độc lập

-Ưu điểm: Chủ động trong kế hoạc

-Nhược điểm: nguồn vốn hạn chế, mức độ ảnh hưởng không lớn

*Tiếp cận liên kết: Gắn kết nhiều chương trình truyền thông với các

chương trình truyền thông do các tổ chức đã và đang thực hiện trêncùng 1 địa bàn

-Ví dụ: Các vấn đề truyền thông: dân số, y tế, xóa đói giảm nghèo có ít

nhiều nội dung liên quan đến nhau, do đó, nếu gắn kết các chương trìnhnày với nhau thì có thể chia sẻ kinh nghiệm, nguồn lực, tránh đượcnhững mâu thuẫn trong chương trình truyền thông của các ngành khácnhau

-Ưu điểm: Cách tiếp cận này hiệu quả hơn tiếp cận độc lập, hạn chế

mâu thuẫn trong chương trình truyền thông của nhiều ngành khác nhau

-Nhược điểm: Đòi hỏi sự hợp tác nhất định của các truyền thông viên

và các cơ quan chức năng

Câu 3 Vai trò của truyền thông môi trường trong quản lý môi trường (Ví dụ cụ thể) Các loại hình truyền thông môi trường, nêu ưu; nhược điểm của từng loại hình truyền thông

1.Vai trò của truyền thông trong quản lí môi trường

- Cung cấp thông tin cho đối tượng cần truyền thông biết tình trạngQLMT và Bảo vệ môi trường của địa phương nơi họ sống, từ đó lôicuốn họ cùng quan tâm đến việc tìm kiếm các giải pháp khắc phục

- Huy động các kinh nghiệm, kĩ năng, bí quyết của tập thể và cá nhân vàcác chương trình, kế hoạch hóa bảo vệ môi trường

- Thương lượng, hòa giải, xung đột, khiếu nại, tranh chấp về môi trườnggiữa các cơ quan và cộng đồng

2.Các loại hình truyền thông

người nhận thông điệp

cũng như hiệu quả của

công tác truyền thông

+ Các phương tiện truyền

thông đại chúng (báo,

phát thanh, truyền hình)

là công cụ truyền thông

dọc

+ phù hợp với nhiềuđối tượng, ít tốnkém

+ Nội dung truyềnthông mang tínhthống nhất, tin cậy

và có thể phát điphát lại nhiều lần+ Khả năng truyềntin nhanh, đến đượcnhiều người vànhiều nhóm đốitượng cùng 1 lúc+ Tạo ra được dưluận và môi trường

xã hội thuận lợi choviệc thay đổi hành

vi, thái độ của đốitượng

+ Thông tinđại chúng chỉ

có khả năngcung cấp kiếnthức: nếu chỉ

riêng truyềnthông này thìgián tiếp sẽkhó làm thayđổi hành vicủa đối tượng+ Khó thuđược thông tinphản hồi do

đó khó đánhgiá được hiệuquả truyềnthông

+ Đòi hỏi phải

phương tiện,trang thiết bịphục vụ quátrình truyền vànhận tin: đàiphát thanh, vôtuyến

hồi giữa người nhận và

người phát thông điệp

Nhờ vậy, có thểđiều chỉnh nộidung, cách thứctruyền đạt hoặc cónhững biện pháp tácđộng thích hợp

Người truyền thông

có thể nhận đượcthông tin phản hồi

từ đối tượng, do đó

có thể hiểu đượctâm tư, tình cảm,hoàn cảnh, khókhăn của đối tượng,

và dễ dàng đánh giáđược hiệu quảtruyền thông

thông trực tiếpchỉ tiếp cậnđến 1 nhómđối tượng hạnchế

+ Khó thựchiện, tốn kémchi phí

truyền thôngphải có kiếnthức, kĩ năngcần thiết đểđáp ứng mọinhu cầu củangười dân

thông có thảo luận, phản

hồi, được tiếp cận trực

tiếp với mô hình

+ Bảng mô hình cụ thể,

sử dụng làm địa bàn

tham quan trực tiếp Tại

địa điểm tham quan,

+ Đây là hình thứctruyền thông caonhất, hiệu quả nhất

+ Mất thờigian, kinh phínhiều hơn 2hình thức trên

chuyên gia truyền thông

và công chúng có thểtrực tiếp trao đổi, thảoluận, xem xét, đánh giá

mô hình

+ phù hợp với các khucông nghiệp, thủ côngnghiệp, nông thôn vàmiền núi, là những nơi

mà công chúng thấy rõgiá trị thực tế, hiệu quả

cả mô hình

Câu 4 Các yêu cầu của một thông điệp truyền thông môi trường, lấy ví dụ một thông điệp và phân tích ý nghĩa của thông điệp đó.

Thông điệp là ý kiến chỉ đạo hoặc trung tâm của bất kì 1 chiến dịchtruyền thông nào Nội dung của 1 chiến dịch truyền thông phải đượcđúc kết thành 1 số câu đơn giản – đó là thông điệp Khi một chiến dịchtruyền thông môi trường đi qua, mọi người có thể quên các sự kiệnnhưng nhớ thông điệp

1.Các yêu cầu của một thông điệp

- Trình bày ngắn gọn, đơn giản, đầy đủ, ấn tượng

- Mỗi thông điệp chỉ có 1 ý

- Thể hiện mục đích chung của chiến dịch truyền thông môi trường

- Phải cụ thể, chính xác, đáng tin cậy và phù hợp

Trong khi cả hành tinh đang phải đấu tranh để có thể cung cấp đủ lươngthực cho 7 tỷ người (dự kiến sẽ tăng đến 9 tỷ người vào năm 2050),FAO ước tính rằng, một phần ba sản lượng lương thực trên toàn cầuđang bị lãng phí hoặc thất thoát Lãng phí lương thực cũng chính là lãngphí các nguồn tài nguyên thiên nhiên đồng thời cũng gây ra những ảnhhưởng tiêu cực đến môi trường

Việc sản xuất lương thực trên toàn cầu chiếm 25% diện tích đất lưu trú,tiêu tốn khoảng 70% lượng nước ngọt, góp 80% vào nạn chặt phá rừng

và 30% lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính Đây cũng là nguyên nhânlớn nhất của sự mất đa dạng sinh học và thay đổi loại hình sử dụng đấtChủ đề Ngày Môi trường Thế giới 05/06/2013 được UNEP (Chươngtrình Môi trường của LHQ) lựa chọn là “Hãy nghĩ về môi trường trước

khi tiêu thụ thực phẩm” để khuyến khích mọi người hãy chú ý đếnnhững ảnh hưởng tới môi trường từ việc lựa chọn thực phẩm, tránh lãngphí thực phẩm và lựa chọn những loại thực phẩm ít ảnh hưởng đến môitrường.

Ví dụ 2: Cảnh báo trên được các chuyên ra đưa ra tại Hội nghị quốc tế

nhân "Ngày nước thế giới"

Các chuyên gia nhận định, dân số thế giới sẽ có thể lên tới con số 9 tỷngười trong giai đoạn từ nay tới năm 2050, khiến nhu cầu tiếp cậnnguồn nước thực sự đã và đang là vấn đề nghiêm trọng Nhu cầu vềnước, đặc biệt là đối với lĩnh vực nông nghiệp, sẽ tiếp tục tăng theo xuhướng của dân số thế giới

Theo số liệu được công bố gần đây của LHQ và các tổ chức môi trườngquốc tế, với dân số hơn 4 tỷ người, khu vực châu Á - Thái Bình Dươngđang đối mặt với nguy cơ xung đột vì nguồn nước khi các cộng đồngdân cư trong khu vực phải vật lộn để đáp ứng nhu cầu này

Các nước như Maldives, Ấn Độ, Pakistan, Uzbekistan, Afghanistan vàPhilippines đang phải đối phó với nạn thiếu nước vì nguồn cung cấp bịsụt giảm hoặc dân số gia tăng

Tại châu Phi, lục địa khô cằn nhất thế giới, năm ngoái, 4 nước Đông Phi

ở thượng nguồn sông Nile gồm: Ethiopia, Tanzania, Uganda vàRwanda, đã ký kết một hiệp ước nhằm mang thêm nguồn nước từ sôngNile (phần lớn chảy ngang qua Ai Cập) về cho họ để làm thủy điện vàthủy lợi Đây là một hành động bị Ai Cập và Sudan cực lực phản đối

Ba nước thượng nguồn còn lại chưa tham gia Hiệp ước là Burundi,Congo, và Kenya Hiện Ai Cập và Sudan sử dụng đến 90% nguồn nướcsông Nile Các nước còn lại ở thượng nguồn đều cho rằng điều đó là bấtcông và họ muốn có một thỏa ước chung mới, nhưng không đạt đượckết quả gì sau 13 năm đàm phán với Ai Cập và Sudan

Theo BBC, có thể bùng nổ một cuộc chiến tranh nếu như 9 nước châu

Phi không thể thỏa hiệp về chia sẻ nguồn nước

Câu 5 Trình bày các hình thức truyền thông môi trường: Chiến dịch truyền thông môi trường, Giao tiếp giữa cá nhân và nhóm nhỏ, Họp cộng đồng, Tập huấn.

 Chiến dịch truyền thông

Khái

niệm

- Là 1 đợt hoạt động tập trung, đồng bộ, phối hợp nhiềuphương tiện truyền thông, các kênh truyền thông nhằmtruyền tải các thông điệp cần thiết để tác động đến 1 haynhiều nhóm đối tượng

- Thường được tổ chức vào 1 thời gian ngắn, tập trung vào 1nội dung ưu tiên, có tác dụng phát huy thế mạnh của các tổchức bảo vệ môi trường

- Chiến dịch TTMT phản ánh mục tiêu ưu tiên về bảo vệmôi trường được nhà nước lựa chọn và chỉ đạo, là địnhhướng chính thống của quốc gia hoặc địa phương, có tácdụng tái định hướng nhận thức và tư duy của công chúngtrong những thời kì nhất định, góp phần gắn bó và tạo sứcmạnh chung của xã hội

Nguyên

tắc

1 Đáp ứng nhu cầu của cộng đồng

2 Chiến dịch TTMT không đứng độc lập với chương trình, chiến lược TTMT

3 Chiến dịch TTMT phải phù hợp với văn hóa của cộng đồng

Đặc điểm

cơ bản

- Thời gian: thường 2 – 3 ngày, 1 tuần Nếu tổ chức quá dài

sẽ gây sự nhàm chán, mệt mỏi và loãng

- Quy mô, hình thức:

+ Diễn ra đồng loạt, cùng lúc+ Có thể diễn ra trong 1 địa bàn hẹp nhưng có thể liên kếtnhiều địa phương, thậm chí cả nước

+ Lực lượng tham gia đông đảo, nhiều thành phần+ Hình thức phải ấn tượng, hấp dẫn, lôi cuốn mọi người

- Nội dung:

+ Có thể tập trung vào 1 chủ đề duy nhất, tuy nhiên chiếndịch truyền thông có thể tiến hành 2 – 3 chủ để, nếu chúng

có liên quan tới nhau Việc truyền tải nội dung không quá 5thông điệp

+ Nội dung chiến dịch dù mới nhưng vẫn phải kế thừa nộidung của chiến dịch trước và gợi mở cho chiến dịch sau, đểđảm bảo nguyên tắc 2

+ Phối hợp với các hoạt động khác để truyền tải thông điệp

mà không cần đầu tư nhiều nguồn lực+ Chú ý xem thông điệp của chiến dịch có mâu thuẫn vớinội dung chương trình sẵn có không, nếu có phải tìm cáchgiải quyết trước khi phát động chiến dịch

Nhược

điểm

- Đòi hỏi kinh phí lớn  tạo sức ép cho nhà tài trợ

- Đòi hỏi chuyên gia tổ chức thạo việc

- Phụ thuộc vào yếu tố thời tiết

- Thời gian ngắn ảnh hưởng đến kết quảGiải pháp

khắc phục

- Kinh phí:

Ngoài nguồn ngân sách cấp cho chiến dịch, cơ quan tổ chức

có thể vận động sự tài trợ của các cơ quan nhà nước, doanhnghiệp, tổ chức quốc tế

- Đào tạo, tập huấn cho các chuyên gia tổ chức truyền

thông và truyền thông viên là việc cần triển khai hằng năm

và phải xây dựng kế hoạch dài hạn để đào tạo nguồn nhânlực cho TTMT

- Tổ chức phải quan tâm đến dự báo thời tiết, xây dựng phương án dự phòng

- Gắn chiến dịch TTMT với các dự án truyền thông khác

để phát huy hiệu quả của chiến dịch, cũng như tránh mâuthuẫn với mục tiêu của các dự án truyền thông khác

 Giao tiếp với cá nhân và nhóm nhỏ

- Cho phép các cuộc đối thoại sâu, cởi mở và có phản hồi

- Phù hợp với việc tìm kiếm các giải pháp phù hợp với địa phương, giảithích các vấn đề phức tạp, thuyết phục hoặc gây ảnh hưởng đến nhómđối tượng và đặc biệt hữu hiệu cho việc đánh giá hiệu quả của 1 chiếndịch

- Việc trao đổi giữa các cá nhân uy tín trong cộng đồng (già làng, trưởngbản, trưởng họ, sư thầy, …) giúp cho việc phân tích các hoạt động môitrường và họ là người tuyên truyền các thông điệp rất hiệu quả

Để thực hiện tốt hình thức này cần phải có 3 kĩ năng sau:

- Trong khi nghe, nếu không hiểu phải hỏi lại ngay hoặcghi lại, hỏi sau Nếu âm thanh quá to hoặc quá nhỏ thì

có thể đề nghị điều chỉnh

2 Kĩ năng hỏi - Sử dụng tốt các giao tiếp không lời:

+ Loại bỏ vật cản giữa người hỏi và người trả lời+ Không tỏ ra vội vã

+ Dùng từ ngữ quen thuộc, dễ hiểu+ Thái độ, vẻ mặt, cử chỉ, … phù hợp

- Đặt câu hỏi ngắn gọn: thường sử dụng loại câu hỏi

đóng và mở

- Hưởng ứng và biểu lộ sự quan tâm

- Nhắc lại những điều đối tượng đang nói

Điều này giúp người nói chú ý đến cảm giác của mình

và thỏa mãn khi được người ta hiểu Nếu bạn hiểu sai,người đó có thể sửa

- Thông cảm, tỏ ra hiểu cảm nghĩ của đối tượng

- Tránh dùng những lời lẽ phê phán: đúng, sai, không

tốt, …  tránh làm đối tượng cảm thấy có lỗi hoặc có

>15p  cần tạo sự tham gia bằng cách tương tác, đặtcâu hỏi, đưa ra ví dụ thực tế

+ Khi nói cần đảm bảo mọi người có thể nghe rõ, có thể

sử dụng micro để hỗ trợ Giọng nói cần lên xuống phùhợp để tạo điểm nhấn, sức hút khi truyền đạt

- Đe dọa và uy quyền không có tác dụng

- Hình thức có sự tham gia của cộng đồng  hiệu quả cao

- Trong cuộc họp, nhà truyền thông môi trường phải giữ thái độ trunglập, cố gắng khai thác tất cả các ý kiến và phải có phương pháp thu thập

ý kiến của những người ngại phát biểu

- Các công việc cần chuẩn bị cho 1 cuộc họp:

+ Tìm hiểu vấn để

+ Xác định nội dung, mục tiêu

+ Xác định đối tượng họp

+ Lên kế hoach: thời gian, địa điểm,…

+ Thông báo tới đối tượng mời họp