Đề cương CÂU HỎI ÔN TẬP MÔN phương pháp nghiên cứu khoa học

1. Nghiên cứu khoa học là gì ? Phân tích 1 ví dụ cụ thể.  Khoa học là quá trình tìm tòi, nghiên cứu khám phá ra lý thuyết mới, cách làm mới  Nghiên cứu khoa học là hoạt động tìm kiếm, xem xét, điều tra hoặc thử nghiệm, dựa vào những số liệu, tài liệu, kiến thức,…. Đạt được từ các thí nghiệm NCKH để phát hiện ra những cái mới về bản chất sự vật, về thế giớ tự nhiên và xã hội và để sáng tạo ra phương pháp và phương tiện kỹ thuật mới cao hơn, giá trị hơn.  NCKH là 1 loại hình hoạt động của con người, các thành phần cấu trúc cơ bản của hoạt động đó có nội dung như sau : Động cơ: làm chủ thế giới, làm phong phú thêm hiểu biết Mục đích: khám phá điều chưa biết Sản phẩm: kiến thức mới, phương pháp mới 2. Đề tài nghiên cứu khoa học là gì? Phân tích 1 ví dụ cụ thể Đề tài là một hình thức tổ chức NCKH do 1 người hoặc 1 nhóm người thực hiện. nó được thực hiện để trả lời câu hỏi mang tính chất học thuật, có thể chưa để ý đến việc ứng dụng trong hoạt động thực tế Nó khác với dự án, chương trình, đề án Điều kiện của 1 đề tài: + có chưa mẫu thuẩn giữa cái đã biết và cái chưa biết + đã xuất hiện khả năng giải quyết được mâu thuẫn đó Các tính chất cần có của 1 đề tài: + tính thực tiễn: phù hợp với thực tế và mang lại hiệu quả + tính xác định: mức độ và phạm vi của đề tài có thể kiểm soát, có thể thực hiện được + tính tiên tiến: cập nhập với xu thế phát triển của khoa học Ví dụ: Đề tài1: Đánh giá vai trò của cây ngổ dại trong việc làm sạch nước sông Nhuệ đoạn từ Cầu Chiếc tới cầu Cống Thần Đề tài 2: Tìm hiểu công tác quản lí môi trường tại phòng tài nguyên môi trường – UBND quận Tây Hồ TP Hà Nội Đề tài 3: Nghiên cứu nguy cơ tai biến môi trường liên quan họat động khai thác khoáng sản khu vực Tân Kỳ Nghệ An 3. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu là gì? Xác định đối tượng và phạm vi nghiên cứu cho 1 đề tài nghiên cứu cụ thể?  Đối tượng nghiên cứu là bản chất của sự vật hay hiện tượng cần xem xét và làm rõ trong nhiệm vụ cần nghiên cứu  Phạm vi nghiên cứu : giới hạn về đặc điểm, thành phần, cấu trúc, thuộc tính… của đối tượng nghiên cứu sẽ được nhà nghiên cứu khảo sát, xem xét để giả quyết các vấn đề nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu của đề tài không phải phạm vi về không gian, thời gian thực hiện đề tài Phạm vi nghiên cứu đề tài trả lời câu hỏi: nghiên cứu gì ở đối tượng??  Ví dụ1: nâng cao chất lượng tự học của sinh viên trường ĐH tài nguyên và môi trường + đối tượng: các yếu tố tạo thành chất lượng tự học của sinh viên ( điều kiện, khả năng tự học, điều kiện tự học ) + phạm vi nghiên cứu : khả năng tự học của sinh viên ntn Ví dụ 2: Đối tượng: Phòng tài nguyên môi trường thuộc UBND quận Tây Hồ Phạm vi: Phòng TNMT – UBND Quận Tây Hồ TP Hà Nội

CÂU HỎI ÔN TẬP MÔN PPNCKH

1 Nghiên cứu khoa học là gì ? Phân tích 1 ví dụ cụ thể.

Khoa học là quá trình tìm tòi, nghiên cứu khám phá ra lý thuyết mới, cách làm mới

Nghiên cứu khoa học là hoạt động tìm kiếm, xem xét, điều tra hoặc thử nghiệm, dựa vào những số liệu, tài liệu, kiến thức,… Đạt được từ các thí nghiệm NCKH để phát hiện ra những cái mới về bản chất sự vật, về thế giớ tự nhiên và xã hội và để sáng tạo ra phương pháp và phương tiện kỹ thuật mới cao hơn, giá trị hơn

NCKH là 1 loại hình hoạt động của con người, các thành phần cấu trúc cơ bản của hoạt động đó có nội dung như sau :

- Động cơ: làm chủ thế giới, làm phong phú thêm hiểu biết

- Mục đích: khám phá điều chưa biết

- Sản phẩm: kiến thức mới, phương pháp mới

2 Đề tài nghiên cứu khoa học là gì? Phân tích 1 ví dụ cụ thể

Đề tài là một hình thức tổ chức NCKH do 1 người hoặc 1 nhóm ngườithực hiện nó được thực hiện để trả lời câu hỏi mang tính chất học thuật, có thể chưa để ý đến việc ứng dụng trong hoạt động thực tế

Nó khác với dự án, chương trình, đề án

Điều kiện của 1 đề tài:

+ có chưa mẫu thuẩn giữa cái đã biết và cái chưa biết

+ đã xuất hiện khả năng giải quyết được mâu thuẫn đó

Các tính chất cần có của 1 đề tài:

+ tính thực tiễn: phù hợp với thực tế và mang lại hiệu quả

+ tính xác định: mức độ và phạm vi của đề tài có thể kiểm soát, có thể thực hiện được

+ tính tiên tiến: cập nhập với xu thế phát triển của khoa học

Ví dụ: Đề tài1: Đánh giá vai trò của cây ngổ dại trong việc làm sạch nước sông Nhuệ đoạn từ Cầu Chiếc tới cầu Cống Thần

Đề tài 2: Tìm hiểu công tác quản lí môi trường tại phòng tài nguyên môi trường – UBND quận Tây Hồ - TP Hà Nội

Đối tượng nghiên cứu là bản chất của sự vật hay hiện tượng cần xem xét và làm rõ trong nhiệm vụ cần nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu : giới hạn về đặc điểm, thành phần, cấu trúc, thuộc tính… của đối tượng nghiên cứu sẽ được nhà nghiên cứu khảo sát, xem xét để giả quyết các vấn đề nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của đề tài không phải phạm vi về không gian, thờigian thực hiện đề tài

Phạm vi nghiên cứu đề tài trả lời câu hỏi: nghiên cứu gì ở đối tượng??

Ví dụ1 : nâng cao chất lượng tự học của sinh viên trường ĐH tài nguyên và môi trường

+ đối tượng: các yếu tố tạo thành chất lượng tự học của sinh viên

( điều kiện, khả năng tự học, điều kiện tự học )

+ phạm vi nghiên cứu : khả năng tự học của sinh viên ntn

Ví dụ 2: Đối tượng: Phòng tài nguyên môi trường thuộc UBND quận Tây Hồ

Phạm vi: Phòng TNMT – UBND Quận Tây Hồ - TP Hà Nội

4 Thế nào là mục đích nghiên cứu, xác định mục đích nghiên cứu cho 1 đề tài cụ thể?

Mục đích : là các giá trị, các ý nghĩa mang lại khi đề tài nghiên cứu hoàn thành, là ý nghĩa thực tiễn của đề tài nghiên cứu, đồng thời là đốitượng phục vụ của sản phẩm nghiên cứu

Thông thường mục đích khó có thể đo lường hay định lượng

Hay mục đích là sự sắp đặt công việc hay điều gì đó được đưa ra trongnghiên cứu

Nhằm trả lời câu hỏi: nhằm vào việc gì ??, phục vụ cho điều gì ??? và mang ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu, nhằm đến đối tượng phục vụ sản xuất nghiên cứu

Mục tiêu: cái đích về nội dung mà các nhà nghiên cứu phải xác địnhtrước khi tiến hành nghiên cứu và phấn đấu để đạt được các đính về nội dung đó đây là kết của cụ thể cần đạt được

Trả lời câu hỏi: làm cái gì?

Mục tiêu nằm trong quá trình nghiên cứu

Ví dụ1: phân biệt giữa mục đích và mục tiêu của đề tài sau đây

Đề tài: “Ảnh hưởng của phân N đến năng suất lúa Hè thu trồng trên đất phù sa ven sông ở Đồng Bằng Sông Cửu Long”

Mục đích của đề tài: Để tăng thu nhập cho người nông dân trồng lúa.Mục tiêu của đề tài:

1 Tìm ra được liều lượng bón phân N tối hảo cho lúa Hè thu.

2 Xác định được thời điểm và cách bón phân N thích hợp cho lúa Hè thu

Ví dụ 2:

Mục đích: Công tác quản lí môi trường của phòng TNMT trực thuộc UBND quận Tây Hồ được hiệu quả

Mục tiêu:

+ Khảo sát công tác quản lí tại phòng TNMT

+ Đề xuất các biện pháp hoặc phương hướng để công tác quản lí môi trường tại phòng TNMT ngày 1 tốt lên

5 Phương pháp luận NCKH là gì? phân biệt luận đề, luận chứng, luận cứ Xác định định luận đề, luận chứng, luận cứ cho một đề tài nghiên cứu cụ thể.

Hệ thống các quan điểm chỉ đạo công tác NCKH Nó mang màu sắctriết học

Nghiên cứu khoa học phải sử dụng PPNCKH : bao gồm chọ

phương pháp thích hợp ( luận chứng ), để chứng minh mối quan hệ giữa các luận cứ và giữa toàn bộ luận cứ và luận đề, cách đặt giả

thuyết hay phán đoán sử dụng các luận cứ và phương pháp thu thập thông tin và xử lý thông tin ( luận cứ ) để xây dựng luận đề

 Phân biệt luận đề, luận cứ, luận chứng

cứ bao gồm thu thập các thông tin, tài liệu tham khảo, quan sát thực nghiệm

để chứng minh 1luận đề, nhà khoa học phải đưa ra các phương pháp để xác định mối liên

trong nghiên cứukhoa học, đểchứng minh 1luận đề, 1 giảthuyết hay sự tiênđoán thì nhà khoa

được khoa học chứngminh và xác nhận làđúng Luận cứ lý thuyếtcũng xem như là cơ sởkhoa học

+ luận cứ thực tiễn :dựa trên cơ sở số liệuthu thập, quan sát vàlàm thí nghiệm

học sẽ sử dụngluận chứng,chẳng hạn kếthợp các phép suyluận suy diễn, suyluận quy nạp vàloại suy Mộtcách sử dụng luận

cứ khác, đó làphép tiếp cận vàthu thập thông tinlàm luận cứ khoahọc, thu thập sốliệu thống kê

nghiệm, haytrong các loạinghiên cứu điềutra

3 trả lời cho câu

hỏi “ cần chứng

minh điều gì ?”

Luận cứ sẽ trả lời cho câu hỏi: “ chứng minh bằng cái gì ?” Các nhà khoa học dùng luận cứ

để làm cơ sở chứng minh 1 luận đề

Luận chứng trảlời câu hỏi : “chứng minh bằngcách nào ?”

sẽ biết được hàm lượng

N cho cây lúa ntn là thích hợp???

Có thể thí nghiệm, trồng lúa và bón các hàm lượng khác nhau rút ra nhận xét

Hàm lượng N cholúa: chứng minhbằng lập phiếuđiều tra thực tếhay là số liệuthống kê của bộNNPTNT của cáctỉnh hoặc là thínghiệm

6 Phương pháp khoa học là gì? Nêu nội dung của các bước cơ bản trong PPKH.

Phương pháp nghiên cứu cách thức để thực hiện các nội dung đưa

ra

Phương pháp khoa học là một bộ các kỹ thuật nhằm nghiên cứu các hiện tượng, mục đích là để thu được kiến thức mới, hoặc chỉnh sửa và gắn kết với các kiến thức trước.Để được coi là khoa học, phương phápđiều tra phải được dựa vào việc thu thập chứng cứ thực nghiệm hoặc chứng cứ đo lường được, tuân thủ theo những nguyên tắc lý luận cụ thể

Những ngành khoa học khác nhau cũng có thể có những PPKH khác nhau Ngành khoa học tự nhiên như vật lý, hoá học, nông nghiệp

sử dụng PPKH thực nghiệm, như tiến hành bố trí thí nghiệm để thu thập số liệu, để giải thích và kết luận Còn ngành khoa học xã hội như nhân chủng học, kinh tế, lịch sử… sử dụng PPKH thu thập thông tin

từ sự quan sát, phỏng vấn hay điều tra

Các bước cơ bản : + quan sát sự vật hiện tượng

+ đặt vấn đề nghiên cứu

+ đặt giả thuyết hay sự tiên đoán

+ thu thập thông tin hay số liệu thí nghiệm

VD1: tại sao mặt trời lại mọc ở đằng Đông, lặn ở đằng Tây ???

Các loại vấn đề NCKH: thực nghiệm, nhận thức, đánh giá, suy luận

1 Câu hỏi Các câu hỏi

liên quan đến các sự kiện đã xẩy

ra hay các

Trả lời các câu hỏi bằng nhận thức

1 cách

Là câu hỏi thể hiện giá trị và tiêu

Dựa vàocác đặc điểm vật

lý, sinh học, hóa

quá trình đã

có mối quan

hệ nhân quả

về thế giới của chúng ta

logic, hoặc chỉ

là những suy nghĩ đơn giản cũng đủ trả lời mà không cầntiến hành thực nghiệm hay quan sát

chuẩn

câu hỏi này có liên quan tới việc đánh giácác giá trị về đạo đức hoặc giátrị thẩm

mỹ

học, cácthành phần mối quan hệ của chúng từ

đó suy luận ra

2 Ví dụ Cây lúa cần

hàm lượng bao nhiêu N trong các giai đoạn để phát triển tốt

Tại sao cây trồng cần có ánh sáng

Thế nào

là hạt gạo chấtlượng caoMôi trường ntn coi

là trong lành

Nước sông A đảm bảochất lượng, không gây ô nhiễm môi trương Suy luận ra rằng là người dân ở ven khu vực sông A

có ý thức bảo

vệ môi trường

câu hỏi này

Sử dụng các

Cần hiểu biết

chúng ta cầntiến hành quan sát hoặc là thí nghiệm, nhờchuyên gia hay nhờ các nhà chuyên môn giúp đỡ

nguyên tắc, quy luật, pháp

lý trong

xã hội và những cơ

sở khoa học có trước

nét đặc trưng giữa giá trị thực chất và giá trị sửdụng

giá trị thực chất là giá trị hiện hữuriêng của sự vật mà không lệthuộc vào cách

sử dụng giá trị sửdụng là giá trị khi nó đáp ứng nhu cầu

sử dụng

Ví dụ 2

Làm thế nào tổ chức tuyên truyền vận động nhân dân trên toàn địa bànquận tham gia hưởng ứng ra quân Tổng vệ sinh, tổng VSMT chào mừng kỷ niệm các sự kiện, ngày lễ lớn của đất nước, Tết nguyên đán, Giờ trái đất ?

Làm thế nào để tuyên truyền, vận động người dân di dời sang khu tái định cư để quy hoạch đất nhằm xây dựng công viên cây xanh?

Làm thế nào xây dựng được kế hoạch dài hạn về bảo vệ môi trường khu vực quanh hồ Tây để dảm bảo cho người dân có 1 môi trường tốt hơn nữa?

8 Trình bày các bước phát hiện "Vấn đề" khoa học Nêu ví dụ.

Phát hiện vấn đề nghiên cứu khoa học là lựa chọn mâu thuẫn nào đó trong sự vật hiện tượng cần nghiên cứu mà ta có thể giải quyết

Quá trình nghiên cứu, đọc và thu thập tài liệu nghiên cứu giúp cho nhà khoa học phát hiện hoặc nhận ra các “ vấn đề” và đặt ra nhiều câu hỏi cần nghiên cứu ( phát triển vấn đề rộng hơn đề nghiên cứu ) Đôi khi người nghiên cứu thấy một điểu gì đó chưa rõ trong những nghiên cứu trước và muốn chứng minh lại đây là tình huống quan trong nhất

để xác định “ vấn đề” nghiên cứu

Trong các hội nghị chuyên đề, báo cáo khoa học, kỹ thuật,… Đôi khi có những bất đồng, tranh cãi và tranh luận khoa học đã giúp cho các nhà khoa học nhận thấy được những mặt yếu, mặt hạn chế của “ vấn đề” tranh cãi và từ đó người nghiên cứu, nhận định, phân tích và chọn lọc rút ra “ vấn đề” cần nghiên cứu

Trong mối quan hệ giữa con người với con người, con người với tự nhiên, qua hoạt động thực tế lao động sản xuất, yêu cầu kỹ thuật, mối quan hệ trong xã hội, cư xử…làm cho con người không ngừng tìm tòi,sáng tạo ra những sản phẩm tốt hơn nhằm phục vụ cho nhu cầu đời sống của con người trong xã hội những hoạt động thực tế này đã đặt

ra cho người nghiên cứu các câu hỏi hay người nghiên cứu phát hiện

ra các “vấn đề” cần nghiên cứu

“vấn đề” nghiên cứu cũng được hình thành qua những thông tin bứcxúc, lời nói phàn nàn nghe được qua các cuộc nói chuyện từ những người xung quanh mà chưa giải thích, chưa giả quyết “ vấn đề” nào đó

Các “ vấn đề” hay các câu hỏi nghiên cứu chợt xuất hiện trong suy nghĩ của các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu qua tình cờ quan sát các hiện tượng của tự nhiên, các hoạt động xẩy ra trong xã hội hằng ngày

Tính tò mò cảu nhà khoa học về điều gì đó cũng đặt ra các câu hỏi hay “ vấn đề” nghiên cứu

9 "Giả thuyết" khoa học là gì?, các đặc tính của "giả thuyết" khoa học; Cho ví dụ về giả thuyết khoa học của đề tài cụ thể.

Giả thuyết khoa học là câu trả lời ướm thử hoặc là sự tiên đoán để trả lời cho câu hỏi hay vấn đề nghiên cứu

Giả thiết khoa học không phải là sự quan sát, mô tả hiện tượng sự vật mà phải được kiểm chứng các cơ sở lý luận hoặc thực nghiệm

Các đặc tính giả thuyết khoa học:

- Giả thuyết phải theo một nguyên lý chung và không thay trong suốt quá trình nghiên cứu

- Giả thuyết phải phù hợp với điều kiện thực tế và cơ sở lý thuyết

- Giả thuyết càng đơn giản càng tốt

- Giả thuyết có thể được kiểm nghiệm và mang tính khả thi

Một giả thuyết tốt cần thỏa mãn các yêu cầu sau :

- Phải có tham khảo tài liệu, thu thập thông tin

- Phải có mối quan hệ nhân quả

- Có thể thực hiện để thu thập số liệu

Ví dụ cho đề tài 2: - Nếu phòng TNMT quận Tây Hồ làm tốt công tác

tổ chức lập kế hoạch tuyên truyền vận động nhân dân trên toàn địa bànquận tham gia hưởng ứng ra quân Tổng vệ sinh, tổng VSMT chào mừng kỷ niệm các sự kiện, ngày lễ lớn của đất nước, Tết nguyên đán, Giờ trái đất năm thì cảnh quan, chất lượng môi trường của khu vực quận Tây Hồ sẽ được cải thiện đồng thời nâng cao được ý thức của người dân về vấn đề môi trường hiện nay tại địa bàn ( Tổ chức tuyên truyền kế hoạch với cơ quan đoàn thể )

- Nếu phòng tài nguyên môi trường quận Tây Hồ làm tốt công việc quy hoạch đất nhằm xây dựng công viên cây xanh thì sẽ nâng cao được chất lượng môi trường tại địa bàn, cũng như nâng cao đời sống tinh thần của cộng đồng dân cư

- Nếu phòng TNMT quận Tây Hồ làm tốt công tác xây dựng kế hoạch

và thực hiện tốt kế hoạch dài hạn thì môi trường quanh Hồ Tây sẽ luôn trong lành

10 -Nêu cách đặt "giả thuyết" khoa học? Hãy đặt "giả thuyết" khoa học cho 1 đề tài nghiên cứu cụ thể.

Đặt giả thuyết khoa học cần trả lời các câu hỏi sau:

- Giả thuyết có thể tiến hành thực nghiệm được không ?

- Các biến hay các yếu tố nào cần được nghiên cứu??

- Phương pháp thí nghiệm nào ( điều tra, phỏng vấn, ….) được thực hiện trong nghiên cứu ?

- Các chỉ tiêu nào cần đo đạc trong suốt thí nghiệm?

- Phương pháp xử lý số liệu nào mà người nghiên cứu dùng để bác bỏ hay chấp nhận giả thuyết?

Giả thuyết cần có các đặc điểm chính sau:

- Giả thuyết đặt ra phù hợp và dựa trên quan sát hay cơ sở lý thuyết hiện tại ( kiến thức vốn có, nguyên lý, kinh nghiệm…) nhưng ý tưởng trong giả thuyết là phần lý thuyết chưa được chấp nhận

- Giả thuyết đặt ra có thể làm sự tiên đoán để thể hiện khả năng đúng sai

- Giả thuyết đặt ra có thể làm thí nghiệm để thu thập số liệu, kiểm chứng hay chứng minh giả thuyết

 Tóm lại: giả thuyết đặt ra dựa trên sự quan sát, kiến thức vốn có, các kinh nghiệm nguyên lý trước đây hoặc dựa vào tài liệu tham khảo

Ví dụ: đánh giá chất lượng nước sông Tô Lịch

Giả thiết: nếu chúng ta sử dụng phương pháp xử lý ntn thì chất lượng nguồn nước có được đảm bảo không ??

Ví dụ cho đề tài 2: - Nếu phòng TNMT quận Tây Hồ làm tốt công tác

tổ chức lập kế hoạch tuyên truyền vận động nhân dân trên toàn địa bànquận tham gia hưởng ứng ra quân Tổng vệ sinh, tổng VSMT chào mừng kỷ niệm các sự kiện, ngày lễ lớn của đất nước, Tết nguyên đán, Giờ trái đất năm thì cảnh quan, chất lượng môi trường của khu vực quận Tây Hồ sẽ được cải thiện đồng thời nâng cao được ý thức của người dân về vấn đề môi trường hiện nay tại địa bàn ( Tổ chức tuyên truyền kế hoạch với cơ quan đoàn thể )

- Nếu phòng tài nguyên môi trường quận Tây Hồ làm tốt công việc quy hoạch đất nhằm xây dựng công viên cây xanh thì sẽ nâng cao được chất lượng môi trường tại địa bàn, cũng như nâng cao đời sống tinh thần của cộng đồng dân cư

- Nếu phòng TNMT quận Tây Hồ làm tốt công tác xây dựng kế hoạch

và thực hiện tốt kế hoạch dài hạn thì môi trường quanh Hồ Tây sẽ luôn trong lành

11 Nội dung nghiên cứu là gì? Xác định nội dung nghiên cứu cho

1 đề tài cụ thể?

Nội dung nghiên cứu là những việc cần làm, những vấn đề cần giải quyết nhằm phục vụ cho mục đích nghiên cứu và hoàn thành mục tiêu

Ví dụ Đề tài: đánh giá chất lượng nước sông Nhuệ đoạn qua quận Nam Từ Liêm do nước thải sinh hoạt

Gồm các nội dung sau:

- Nghiên cứu lượng nước thải

- Nghiên cứu thành phần các chất trong nước thải

- Nghiên cứu lưu lượng nước sông

- Nghiên cứu chất lượng nước sông

- Nghiên cứu diễn biến chất lượng nước sông

- Tìm hiểu các nguyên nhân: ngành nghề chủ yếu của người dân, ý thức người dân, thành phần dân cư…

Ví dụ cho đề tài 2: Tổng quan về phòng TNMT – UBND quận Tây Hồ

Hiện trạng công tác quản lí tại đây

Đánh giá công tác quản lí tại đây để nâng cao công tác quản lí

12 Trình bày các loại biến trong thí nghiệm? Xác định các biến trong 1 đề tài nghiên cứu cụ thể.

Trong nghiên cứu thí nghiệm có 2 loại biến thường gặp : biến độc lập

và biến phụ thuộc

+ biến độc lập là yếu tố, điều kiện khi bị thay đổi trên đối tượng

nghiên cứu sẽ ảnh hưởng đến kết quả thí nghiệm Như vậy đối tượng nghiên cứu chứa 1 số yếu tố, điều kiện thay đổi kết quả số liệu của biến phụ thuộc thu thập được thay đổi theo biến độc lập

Ví dụ: biến độc lập có thể là liều lượng phân bón, loại phân bón,

lượng nước tưới, thời gian chiếu sáng khác nhau …

Trong biến độc lập, thường có 1 mức độ đối chứng hay thực nghiệm đối chứng ( chứa các yếu tố, điều kiện ở mức độ bình thường ) hoặc thực nghiệm đã được xác định mà người thực nghiệm không cần tiên đoán ảnh hưởng của chúng Các nghiệm thức còn lại sẽ được so sánh với nghiệm thực đối chứng hoặc so sánh giữa các cặp nghiệm thức vớinhau

+ biến phụ thuộc: là những chỉ tiêu đo đạc và bị ảnh hưởng trong suốt quá trình thí nghiệm hay có thể nói kết quả đo đạc phụ thuộc vào sự thay đổi của biến độc lập

Ví dụ: khi nghiên cứu sự sinh trưởng của cây mía các yếu tố phụ thuộcbao gồm : chiều cao, số lá, trọng lượng của cây…và kết quả đo đạc của biến phụ thuộc ở các nghiệm thức khác nhau có thể khác nhau

Ví dụ:

Đề tài: ảnh hưởng của liều lượng phân N trên năng suất lúa hè thu

Có các biến như sau:

+ biến độc lập: liều lượng phân N bón cho lúa khác nhau Các nghiệm thức trong thí nghiệm có thể là 0, 20, 40, 60, và 80 kgN/ha Trong đó nghiệm thức “ đối chứng” không bón phân N

+ Biến phụ thuộc: có thể là số bông/m2, hạt chắc/bông, trọng lượng hạt, năng suất

13 Trình bày các phương pháp lấy mẫu trong NCKH? Nêu ví vụ

về phương pháp láy mẫu trong 1 đề tài nghiên cứu cụ thể.

Mẫu là một phần hoặc tập hợp nhỏ các cá thể của quần thể mục tiêuđược chọn đại diện cho quần thể để khảo sát nghiên cứu

Mục đích của phương pháp lấy mẫu là đạt được mẫu đại diện cho

cả quần thê nghiên cứu

Phương pháp lấy mẫu : phương pháp lấy mẫu ngẫu nhiên và pp lấy mẫu không ngẫu nhiên Ví dụ: trong nghiên cứu điều tra, mẫu ngẫu nhiên thì vị trí chọn mẫu có thể dựa vào bản đồ ranh giới giữa các vùng, lập danh sách hộ gia đình theo số nhà, danh bạ điện thoại nếu

có …sau đó chọn pp lấy mẫu

Có 2 phương pháp chọn mẫu : chọn mẫu không xác suất ( không chú ý tới độ đồng đều ), chọn mẫu xác suất ( đề cập tới độ đồng đều )

- Chọn mẫu không xác suất:

+ cách lấy mẫu trong đó các cá thể của mẫu được chọn không ngẫu nhiên hay không có xác suất lựa chọn giống nhau

+ Độ tin cậy thấp

+ Mức chính xác phụ thuộc vào sự phán đoán, cách nhìn, kinh nghiệmcủa người nghiên cứu, sự may mắn hoặc dễ dàng và không có cơ sở thống kê trong việc chọn mẫu

- Chọn mẫu xác suất:

+ cách lấy mẫu trong đó việc lựa chọn cá thể của mẫu sao cho mỗi cá thể có cơ hội lựa chọn như nhau, nếu như có 1 số cá thể có cơ hội xuấthiện nhiều hơn thì sự lựa chọn đó không phải là ngẫu nhiên

+ các phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên:

Chọn mẫu ngẫu nhiên đơn giản: sử dụng xác suất

Chọn mẫu phân lớp: được thực hiện khi quần thể mục tiêu được chia thành các nhóm hay phân lớp

Chọn mẫu hệ thống: là khung mẫu giống như là 1 hàng của các đơn vị mẫu, và mẫu như là 1 chuỗi liên tiếp của các điểm số có khoảng cách bằng nhau theo hàng dọc

Chọn mẫu chỉ tiêu: quần thể nghiên cứu được phân nhóm hoặc phân lớp giống như chọn mẫu phân lớp

Chọn mẫu không gian: khi các hiện tượng sự vật được quan sát có sự phân bố mẫu theo không gian ( các đối tượng khảo sát trong khung mẫu có vị trí không gian 2 hoặc 3 chiều )

14 Trình bày phương pháp xác định cỡ mẫu trong NCKH? Hãy xác định cỡ mẫu trong 1 đề tài nghiên cứu cụ thể.

- Xác định cỡ mẫu là một cách lấy thống kê theo độ ý nghĩa, nhưng đôi khi quá trình này cũng được bỏ qua và người nghiên cứu chỉ lấy

cỡ mẫu có tỉ lệ ấn định ( như cỡ mẫu 10 % của quần thể mẫu )

- Mục đích: giảm đi lao động và chi phí làm thí nghiệm

- Khó khăn: chọn mẫu như thế mào mà không mất đi các đặc tính của mẫu và độ tin cậy của số liệu đại diện cho quần thể

- Đối với đối tượng quần thể lớn thì việc chọn mẫu có tỉ lệ như vậy tương đối chính xác đủ để đại diện cho quần thể Chọn cỡ mẫu quá lớnhoặc lớn hơn mức tối thiểu thì tốn kém cho chọn cỡ mẫu dưới mức tốithiểu lại kém chính xác

- Trước khi xác định cỡ mẫu, cần phải thừa nhận mẫu cần phải xác định từ quần thể có sự phân phối bình thường để xác định cỡ mẫu tối thiểu cần phải đánh giá trung bình quần thể µ Khi đó chúng ta thu thập số liệu từ mẫu và tính trung bình mẫu trung bình mẫu này khác với với trung bình quần thể µ Sự khác nhau giữa mẫu và quần thể được xem là sai số sai số biên d thể hiện sự khác nhau giữa trung bìnhmẫu quan sát và giá trị trung bình của quần thể µ được tính như sau: