Dạy học theo chủ đề sinh 9 đột biến số lượng NST

XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ DẠY HỌC – SINH HỌC 9CHỦ ĐỀ: ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ Các bước thực hiện chủ đề.Bước 1: Xác định tên chủ đề “ Bài đột biến số lượng NST”. Thời lượng “2 tiết”Bước 2: Xác định các nội dung của chủ đề. Bài 23: Bài đột biến số lượng NST Bài 24: Bài đột biến số lượng NST( tt)Bước 3: Xác định chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ của chủ đề “Bài đột biến số lượng NST”trong chương trình hiện hành trên quan điểm định hướng phát triển năng lực học sinh.

XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ DẠY HỌC – SINH HỌC 9 CHỦ ĐỀ: ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ Các bước thực hiện chủ đề.

Bước 1: Xác định tên chủ đề “ Bài đột biến số lượng NST” Thời lượng “2

tiết”

Bước 2: Xác định các nội dung của chủ đề.

Bài 23: Bài đột biến số lượng NST

Bài 24: Bài đột biến số lượng NST( tt)

Bước 3: Xác định chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ của chủ đề “Bài đột biến số

lượng NST”trong chương trình hiện hành trên quan điểm định hướng phát triển năng lực học sinh

a Kiến thức:

- Khái niệm đột biến số lượng NST, thể dị bội, dị bội thể, thể đa bội

- Kể được các dạng đột biến số lượng NST ( thể dị bội, thể đa bội )

- Nêu được nguyên nhân phát sinh và một số biểu hiện của đột biến số lượng NST

- Nêu được hậu quả của biến đổi số lượng ở từng cặp NST

- Giải thích được cơ chế hình thành thể 3 nhiễm ( 2n + 1 ) và thể 1 nhiễm

( 2n – 1 )

- Có thể nhận biết thể đa bội bằng mắt thường thông qua những dấu hiệu nào?

Có thể ứng dụng các đặc điểm của chúng trong chọn giống cây trồng như thế nào? Sưu tập tư liệu và mô tả một giống cây trồng đa bội ở Việt nam

b Kĩ năng:

- Thu thập tranh ảnh, mẫu vật liên quan đến đột biến số lượng ở từng cặp NST

- Nhận biết được 1 số thể đa bội qua tranh ảnh

- Kĩ năng hoạt động nhóm

- Kĩ năng vận dụng kiến thức bảo vệ sức khỏe, gìn giữ môi trường

* GDKNS:

- Kĩ năng hợp tác, ứng xử giao tiếp, lắng nghe tích cực

- Kĩ năng thu thập và xử lí thông tin khi đọc SGK, quan sát tranh ảnh, phim, Internet, tìm hiểu khái niệm, sự phát sinh các dạng đột biến số lượng NST

- Kĩ năng tự tin bày tỏ ý kiến

c Thái độ:

- Giáo dục học sinh biết được tác hại các tác nhân đột biến

- Giáo dục môi trường

- Giáo dục HS yêu thích môn học

Bước 4: Xây dựng bảng mô tả cấp độ tư duy ( Nhận biết, thông hiểu, vận dụng

thấp, vận dụng cao) cho chủ đề

Bước 5: Bộ câu hỏi và bài tập dùng trong quá trình dạy học và kiểm tra đánh

giá chủ đề “Bài đột biến số lượng NST”

Bước 6: Tiến trình hoạt động học.Trong đó tiến trình hoạt động học là chuỗi

hoạt động học của HS thể hiện rõ ý đồ sư phạm của phương pháp dạy học tích cực được áp dụng trong toàn bộ chủ đề

BẢNG MÔ TẢ CẤP ĐỘ TƯ DUY CHỦ ĐỀ “ĐỘT

BIẾN SỐ LƯỢNG NST” SINH HỌC 9

Tên chủ đề

( Đơn vị kiến

thức)

( Cấp độ thấp)

Vận dụng

( Cấp độ cao)

Bài 23: đột

biến số lượng

NST

- Nêu đột biến số lượng NST, thể

dị bội, dị bội thể, thể đa bội

- Nêu các dạng thể dị bội xảy ra trên một cặp NST

- Sự biến đổi số lượng ở một cặp NST tương đồng trong bộ NST thường thấy ở những dạng nào

- Cơ chế hình thành thể một nhiễm, ba nhiễm

- Cơ chế phát sinh thể XXX, OX

- Đặc điểm, biểu hiện người bệnh đao, toocno, Laiphento, 3X

- Hậu quả hiện tượng thể dị bội

- Tính được số lượng NST ở thể một nhiễm, ba nhiễm, không nhiễm

Bài 23: đột

biến số lượng

NST(tt)

- Có thể nhận biết thể đa bội bằng mắt thường thông qua những dấu hiệu nào?

- Thể đa bội khá phổ biến ở thực vật

- Có thể ứng dụng các đặc điểm của chúng trong chọn giống cây trồng như thế nào?

- Đặc điểm thể

đa bội lẻ, chẵn

- Vì sao đa bội khá phổ biến ở thực vật,

nhưng lại ít gặp ở động vật nhất là ĐV giao phối

- Hãy sưu tập

tư liệu và mô tả một số giống cây trồng đa bội ở Việt nam

- Phân biệt thể đa bội lẻ, thể đa bội chẵn

- Phân biệt thể dị bội, thể đa bội

- Tính được số lượng NST ở thể đa bội

BỘ CÂU HỎI – BÀI TẬP CHỦ ĐỀ “ ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NST” SINH HỌC 9

I PHẦN TỰ LUẬN:

1 MỨC ĐỘ NHẬN BIẾT

Câu 1: Đột biến số lượng NST là gì?

Câu 2: Thế nào là thể dị bội?

Câu 3: Thế nào là dị bội thể?

Câu 4: Thế nào là thể đa bội?

Câu 5: Nêu các dạng thể dị bội xảy ra trên một cặp NST.

Câu 6: Sự biến đổi số lượng ở một cặp NST tương đồng trong bộ NST thường

thấy những dạng nào?

2 MỨC ĐỘ THÔNG HIỂU

Câu 7 : Trình bày cơ chế hình thành thể một nhiễm ( 2n – 1), thể ba nhiễm

( 2n + 1)

Câu 8: Một loài sinh vật có bộ NST 2n = 24 Có bao nhiêu NST được dự đoán

ở thể một nhiễm, thể ba nhiễm?

Câu 9 : Trình bày cơ chế phát sinh thể ( 2n + 1) ( XXX ) và ( 2n – 1) ( OX) ở

người

Câu 10 : Một loài sinh vật có bộ NST lưỡng bội 2n = 24 Có bao nhiêu NST

được dự đoán ở:

a Thể đơn bội, thể tam bội, thể tứ bội.

b Trong các dạng đa bội trên dạng nào là đa bội chẵn, dạng nào là bội lẻ.

3 MỨC ĐỘ VẬN DỤNG

Câu 11: Hãy nêu hậu quả của hiện tượng thể dị bội?

Câu 12: Vì sao thể đa bội khá phổ biến ở thực vật nhưng lại ít gặp ở động vật

nhất là động vật giao phối

Câu 13: Phân biệt thể dị bội với thể đa bội?

Câu 14: Có thể nhận biết thể dị bội bằng mắt thường thông qua những dấu

hiệu nào? Có thể ứng dụng các đặc điểm của chúng trong chọn giống cây trồng như thế nào? Hãy sưu tập tư liệu và mô tả một số giống cây trồng đa bội ở Việt nam

II PHẦN TRẮC NGHIỆM.

Câu 1: Ở cây ngô có bộ NST: 2n = 20 Có bao nhiêu NST ở?

A Thể 3 nhiễm B Thể 1 nhiễm C Thể 0 nhiễm

Câu 2: Đột biến số lượng NST gồm những dạng nào?

A Dị bội thể Và đảo đoạn NST B Dị bội thể và lặp đoạn NST.

C Dị bội thể và đa bội thể D Đa bội thể và mất đoạn NST.

Câu 3 : Dạng nào sau đây là thể ba nhiễm?

A 2n + 3 B 2n + 1 C 2n - 1 D 3n

Câu 4 : Cây cà chua lưỡng bội có bộ NST 2n = 24 Thể một nhiễm ( 2n – 1) có

số lượng NST trong tế bào sinh dưỡng là

A 23 B 24 C 25 D 26

Câu 5: Người bệnh đao có bộ NST thuộc dạng nào sau đây?

A ( 2n + 1 ) B ( 2n – 1 ) C ( 2n + 2 ) D ( 2n – 2)

Câu 6: Bộ NST của một loài sinh vật 2n = 24 Số lượng NST ở thể tứ bội là.

A 12 B 36 C 25 D 48

Câu 7: Khi đột biến làm tăng thêm một NST ở một cặp NST tương đồng nào

đó trong bộ NST của một loài, được gọi là

A Thể tam bội B Thể tam nhiễm C Thể đa bội D Thể khuyết

nhiễm

Câu 8: Khi đột biến làm tăng thêm một NST ở tất cả các cặp NST tương đồng

trong bộ NST của một loài được gọi là

A Thể tam bội B Thể tam nhiễm C Thể đa nhiễm D Thể khuyết

nhiễm

Câu 9: Thể đa bội trên thực tế gặp chủ yếu ở.

A Thực vật B Động vật C Vi sinh vật D Động vật và thực vật

bậc cao

Câu 10: Thể đa bội lẻ có đặc điểm.

A Không có khả năng sinh sản hữu tính

B Tăng tính đa dạng di truyền trong loài.

C Tăng hoặc giảm cường độ biểu hiện của tính trạng.

C Làm giảm sức sống hoặc gây chết.

Tuần: 14,15 Ngày soạn: 16/ 11 / 2015 Tiết: 28, 29

Mục tiêu:

- Kể được các dạng đột biến số lượng NST ( thể dị bội , thể đa bội )

- Nêu được nguyên nhân phát sinh và một số biểu hiện của đột biến số lượng NST

- Nêu được hậu quả của biến đổi số lượng ở từng cặp NST

- Giải thích được cơ chế hình thành thể 3 nhiễm( 2n + 1 ) và thể 1 nhiễm ( 2n – 1 )

- Khái niệm đột biến số lượng NST, thể dị bội, dị bội thể, thể đa bội

- Nêu được nguyên nhân phát sinh và một số biểu hiện của đột biến số lượng NST

- Có thể nhận biết thể đa bội bằng mắt thường thông qua những dấu hiệu nào?

Có thể ứng dụng các đặc điểm của chúng trong chọn giống cây trồng như thế nào?

- Thu thập tranh ảnh, mẫu vật liên quan đến đột biến số lượng ở từng cặp

NST

- Nhận biết được 1 số thể đa bội qua tranh ảnh

- Giáo dục học sinh biết được tác hại các tác nhân đột biến.

A HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG :

HỎI ĐÁP

a Quan sát hình 8.1 nêu được?

- Thế nào là cặp NST tương đồng?

- Thế nào là bộ NST lưỡng bội? lưỡng bội?

?

b Nhận xét hình 1 và 2.

Bài mới:

- Ở người bình thường có bộ NST ( 2n = 46 NST ), có người có bộ NST ( 2n = 47

NST), có người có bộ ( 2n = 45 NST ) Đây là hiện tượng biến đổi về số lượng NST Đột biến số lượng NST

Bài 23,24: ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NST

- Quan sát hình 1 bộ NST ruồi giấm Nhận xét hình 2, 3, 4 so với hình 1 như thế nào?

* Đb xãy ra ở 1 cặp hoặc 1 số cặp NST nào đó Đb thể dị bội, Đột biến xãy

ra ở tất cả bộ NST Đb thể đa bội

- Cho biết đây là bộ NST của loài sinh vật nào?

- Nêu điểm giống nhau và khác nhau giữa 2 hình trên?

Thể dị bội

Thể đa bội

Tb sinh dưỡng

2n = 8 NST

Thể đa bội

2

3

4 1

B HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC:

1 Thể dị bội.

Quan sát hình A và hình B hoàn thành phiếu học tập

Phiếu học tập hình A Tên tb Số lượng NST Số cặp bị đột biến Nhận xét Tb2 ……… ……… ………

………

………

Tb3 ……… ………

Tb4 ……… ………

Phiếu học tập hình B Tên tb Số lượng NST Số cặp bị đột biến Nhận xét Tb2 ……… ……… ………

………

Tb3 ……… ………

Hướng dẫn: Nhận xét hình A: Đột biến xãy ra ở một hoặc 1 số cặp.

Nhận xét hình B: Đột biến xãy ra ở 1cặp thêm hoặc mất

Kết luận:

+ Thể dị bội là cơ thể mà trong tế bào sinh dưỡng đáng lẻ chứa 2 NST ở một cặp tương đồng thì lại chứa một , hoặc 3, hoặc nhiều, hoặc mất cả 2 NST trong cặp tương đồng

+ Dị bội thể là hiện tượng mất hoặc thêm 1 NST ở 1 cặp NST nào đó

2 Các dạng thể dị bội.

2n = 8

1

2

3

4

1

2

3 2n = 8

- Quan sát Hình A và Hình B, hoàn thành 2 phiếu học tập, kết hợp đọc thông tin SGK Nêu khái niệm thể dị bội? dị bội thể?

Quan sát hình, hoàn thành phiếu học tập.

Tên tb Số lượng NST Dạng đột biến thể dị bội

Tb2 …………… ………

Tb3 ………… …………

Tb4 ………… …………

Tb5 ………… …………

Tb6 ………… …………

Tb7 ………… ……………

Đáp án phiếu học tập: - Tb2 : 2n – 1 = 7 ( dạng thể một nhiễm) - Tb3 : 2n + 1 = 9 ( dạng thể ba nhiễm)

- Tb4 : 2n – 2 = 6 ( dạng thể không nhiễm) - Tb5 : 2n + 1 + 1 = 10 ( dạng thể ba nhiễm kép) - Tb6 : 2n – 1 - 1 = 6 ( dạng thể một nhiễm kép ) - Tb7 : 2n + 2 = 10 ( dạng thể bốn nhiễm)

Kết luận:

* Thông tin thêm về cây cà độc dược

- Các dạng thể dị bội.

+ Thể ba nhiễm: 2n + 1, Thể một nhiễm: 2n – 1 Thể không nhiễm: 2n – 2; Thể bốn nhiễm: 2n + 2

2

2n = 8

3

4

5

7 6 1

2 Sự phát sinh thể dị bội.

Quan sát hình 23.2 và giải thích sự hình thành các thể dị bội có ( 2n + 1 ) và ( 2n – 1 ) NST

Quan sát hình 23.2 thảo luận nhóm hoàn thành phiếu học tập.

Thể một nhiễm( 2n – 1 )

Thể ba nhiễm ( 2n + 1 )

Kết luận:

Cơ chế: Trong quá trình giảm phân có một cặp NST không phân li, tạo thành một

giao tử mang 2 NST và một giao tử không mang NST nào Giao tử mang 2 NST kết hợp giao tử mang một NST bình thường tạo hợp tử mang 3 NST( thể ba nhiễm: 2n + 1 ), giao tử không mang NST kết hợp giao tử mang một NST bình thường tạo hợp tử mang một NST ( thể một nhiễm: 2n – 1)

Minh chứng thể 1 nhiễm, 3 nhiễm

Điền khuyết sơ đồ trên

Ở cà độc dược người ta phát hiện 12 kiểu dị bội ( 2n + 1) ứng với 12 cặp NST tương đồng

Người mang 3 NST số 21 bị hội chứng đao Đáp án: 1: giảm phân bình thường; 2: giảm phân bị đột biến; 3: n; 4: n; 5: n + 1; 6: n- 1; 7: 2n + 1; 8: 2n – 1

P: XX x XY P: XX x XY

G: XX O X Y G: X XY O F: XXX ; XXY ; OX ; OY F: XXY ; OY

HC: (3X) ; (Claiphento); (Toocno); ( chết ) (Claiphento) ( chết )

2n = 8

X

3

4 5

6

7

8

Giảm phân

1

Giảm phân

2

Bé mang 3 NST số 21( hội chứng đao)

………

Hoàn thành 2 sơ đồ lai sau: P: XX x XY ; P: XX x XY

Hình ảnh minh chứng các hội chứng Toocno, Claiphento, 3X

2n = 8

Claiphentơ (XXY) Nam

Tơcnơ (XO) Nữ

Siêu nữ (XXX) Nữ

II Thể đa bội:

1 Khái niệm thể đa bội

HỎI ĐÁP

Kết luận:

- Thể đa bội là cơ thể mà trong tế bào sinh dưỡng có số NST là bội số của n ( nhiều hơn 2n)

?

Tb bình thường

2n = 8

Tb đb thể đa bội chẵn 4n = 16

Khái niệm thể đa bội?

Tb đb thể đa bội lẻ 3n = 12

NỘI DUNG PHIẾU HỌC TẬP

Đối tượng quan sát Mức bội thể Kích thước cơ quan 1 TB cây rêu ………

………

………

………

2 Cây cà độc dược ………

………

………

………

3 Củ cải ………

………

………

………

………

………

4 Quả táo ………

………

Đáp án:

Đối tượng quan sát Mức bội thể Kích thước cơ quan

1 TB cây rêu Tăng số lượng NST lên 2,

3, 4 lần (mỗi lần tăng thêm 1n)

- Kích thước TB tăng rõ rệt

2 Cây cà độc dược Tăng số lượng NST lên 6,

9, 12 lần (mỗi lần tăng thêm 3n)

- Kích thước CQ tăng ( Thân, cành, lá )

lần ( mỗi lần tăng 2n )

- Tăng số lượng NST lên 4 lần ( mỗi lần tăng 2n )

- Củ to, dài

Quan sát hình 24.1, 24.2, 24.3, 24.4, kết hợp đọc thông tin SGK, thảo luận nhóm 2 em hoàn thành phiếu học tập

Phiếu học tập đã hoàn chỉnh, yêu cầu HS thảo luận nhóm.

Nhóm Nội dung thảo luận

1,2 - Sự tương quan giữa mức bội thể và kích thước của

CQ sinh dưỡng và CQ sinh sản của cây nói trên ntn?

3,4 - Có thể nhận biết cây đa bội = mắt thường qua

những dấu hiệu nào?

5,6 - Có thể khai thác những đặc điểm nào ở cây đa bội

trong chọn giống cây trồng?

Kết luận:

- Dấu hiệu nhận biết: Tăng kích thước các CQ của cây như ( thân, lá cành; đặt biệt tế bào khí khổng hạt phấn)

- Ứng dụng:

+ Tăng kích thước thân, cành  tăng sản lượng gỗ

+ Tăng kích thước thân, lá,củ  Tăng sản lượng rau, màu

+ Tạo giống có năng suất cao…

Vd:Củ cải đường tam bội, tứ bội, quả táo tứ bội, dưa hấu tam bội, tứ bội, rau muống tam bội

4 Củng cố:

C HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP:

Bài tập 1:

C HOẠT ĐÔNG LUYỆN TẬP:

Bài tập 1:

Ở cây ngô có bộ NST: 2n = 20 Có bao nhiêu NST ở?

a Thể 3 nhiễm

b Thể 1 nhiễm

c Thể 0 nhiễm

Đáp án: a: Thể 3 nhiễm( 2n = 21); b Thể 1 nhiễm ( 2n = 19 ); c Thể không

nhiễm ( 2n = 18 )

Bài tập 2:

Thông tin: Sự tăng kích thước của TB hoặc CQ chỉ trong giới hạn mức bội thể

nhất định

VD: Ở cỏ sa trục, khi số lượng NST tăng quá giới hạn thì kích thước cơ thể nhỏ dần đi

GV: liên hệ thực tế lợi dụng đb có lợi con người gây đb nhân tạo đáp ứng nhu cầu

conngười Như chuối, nho dưa hấu…

- Thể đa bội khá phổ biến ở TV ở ĐV nhất là ĐV giao phối thường ít gặp thể đa bội vì trong trường hợp này cơ chế xác định giới tính bị rối loạn, ảnh hưởng tới qúa trình sinh sản

Chọn từ phù hợp điền vào chỗ trống … Thay cho các số 1,2,3,4 để hoàn chỉnh câu

sau: TB đa bội có số lượng NST tăng ……(1)………., số lượng AND cũng tăng … (2)………., vì thế quá trình tổng hợp các chất hữu cơ diễn ra mạnh mẽ hơn, dẫn tới……(3)…….TB của thể đa bội lớn, CQ sinh dưỡng to, sinh trưởng phát triển mạnh và…(4)……….

Đáp án: 1 Gấp bội 2 Tương ứng 3 Kích thước 4 Chống chịu tốt Bài tập 3: Quan sát TB 1, 2 hoàn thành phiếu học tập.

Tế bào Số lượng NST Nhận xét tế bào

1

2

Đáp án: Tế bào 1: 2n = 8 NST; Tế bào bình thường

Tế bào 2: 2n = 12 NST; Tế bào bị đột biến thẻ đa bội lẻ

HỎI ĐÁP:

- Tại sao thể đa bội lẻ không có khả năng sinh sản hữu tính mà sinh sản vô sinh? Đáp án: Các thể đa bội lẻ hầu như không có khả năng sinh giao tử bình thường

( những giống cây ăn quả không hạt thường là thể đa bội lẻ )

D HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG:

- Sưu tầm tranh ảnh, vật thật sự biến đổi KH theo MT sống

+ Gieo lúa trong 2 cốc: 1 cốc để ngoài sáng, 1 cốc che tối

+ Cây rau dừa nước: trên cạn, ven bờ, trên mặt nước

- Chuẩn bị bài : “ Thường biến”

Hoàn thành phiếu học tập: Tìm hiểu sự biến đổi KH.

Đối tượng QS Điều kiện MT Mô tả KH tương ứng

H 25 Lá cây rau mác

- Mọc trong nước -Trên mặt nước

- Trong không khí

………

……… VD.1 Cây rau dừa nước

- Mọc trên bờ

- Mọc ven bờ

- Mọc trên mặt nước

………

……… VD.2 Luống su hào

- Trồng đúng qui định

- Không đúng qui định

………

………

E HOẠT ĐỘNG TÌM TÒI MỞ RỘNG:

- Hiện tượng đa bội hóa?

- Tìm hiểu, sưu tầm thêm ngoài các chứng mà chúng ta vừa học xong như: Hội chứng đao, hội chứng toocno, laiphento, 3x còn những hội chứng không?

?