Mô hình kim tự tháp tiếp thu kiến thức của trung tâm giáo dục Hoa kỳ ( bảo đảm 9-10d)

Đề tài : Dựa vào mô hình “ Kim tự tháp tiếp thu kiến thức” củatrung tâm nghiên cứu giáo dục Hoa kỳ để đánh giá mức độ tiếp nhận kiến thức của người học trong các hoạt động khác nhau tiế

Đề tài : Dựa vào mô hình “ Kim tự tháp tiếp thu kiến thức” của

trung tâm nghiên cứu giáo dục Hoa kỳ để đánh giá mức độ tiếp nhận kiến thức của người học trong các hoạt động khác nhau ( tiếp thu thụ động - tiếp thu tích cực)

NHÓM CKTN15A

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

-** -BÁO CÁO BÀI TẬP NHÓM

Đề tài : Dựa vào mô hình “ Kim tự tháp tiếp thu kiến thức” của trung

tâm nghiên cứu giáo dục Hoa kỳ để đánh giá mức độ tiếp nhận kiến thức của người học trong các hoạt động khác nhau ( tiếp thu thụ động - tiếp thu tích cực)

PHẦN I : ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn đề tài

Sinh thời, Chủ Tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm tới nền giáo dục và đào tạo

( GD&ĐT) nước nhà Người đã chỉ rõ : “ Nhiệm vụ giáo dục rất quan trọng

và vẻ vang…, xây dựng kinh tế, không có cán bộ không làm được Không có giáo dục, không có cán bộ thì cũng không nói đến kinh tế, văn hóa” Tiếp thu

tư tưởng của Người, Đảng và Nhà nước luôn coi GD&ĐT là quốc sách hàng đầu, là nhân tố chìa khóa, là động lực phát triển đất nước Nhờ đó, nền GD&ĐT nước ta đã có những bước phát triển vượt bậc: từ chỗ 90% dân số mù chữ đến nay cả nước đã cơ bản phổ cập giáo dục, hàng năm có hơn 22 triệu học sinh, sinh viên tới trường và đạt nhiều thành tích trên bình diện quốc tế…

Tuy vậy, dù đạt được những kết quả quan trọng song nền GD&ĐT vẫn còn nhiều bất cập và chưa đáp ứng, bắt kịp khi đất nước bước vào thời kỳ Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa và Hội nhập quốc tế Chính vì thế vấn đề đổi mới GD&ĐT đang được Đảng và Nhà nước hết sức quan tâm, nên đã có nhiều chuyên đề nghiên cứu về vấn đề này Tổng hợp các nghiên cứu đều chỉ ra “ điều kiện cần” hoặc yêu cầu tất yếu để đổi mới GD&ĐT là đổi mới “ Phương pháp dạy học” Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ IX đã khẳng định: “ Đổi mới phương pháp dạy học là phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự đào tạo của người học, coi trọng thực hành, thực nghiệm, làm chủ kiến thức, tránh nhồi nhét, học vẹt, học chay, đổi mới và tổ chức nghiêm minh chế độ thi cử”

Từ đó, chúng ta có thể thấy tính cấp thiết của việc tìm ra “ Phương pháp dạy học” phù hợp với gian đoạn phát triển hiện tại của xã hội nên chúng tôi đã

chọn viết bài thu hoạch về đề tài: Dựa vào mô hình “ Kim tự tháp tiếp thu kiến

thức” của trung tâm nghiên cứu giáo dục Hoa Kỳ để đánh giá mức độ tiếp

nhận kiến thức của người học trong các hoạt động khác nhau ( tiếp thu thụ động - tiếp thu tích cực).

2 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

2.1 Mục đích

So sánh về mức độ tiếp nhận kiến thức của người học qua hướng tiếp thu thụ động và hướng tiếp thu tích cực, rút ra kết luận dùng để tham khảo trong

việc định hướng vấn đề đổi mới “phương pháp dạy học” phù hợp với nền GD&ĐT tại thời điểm hiện tại

2.2 Nhiệm vụ

 Nghiên cứu cơ sở lý luận về các phương pháp dạy học

 Tìm hiểu, so sánh mức độ tiếp nhận kiến thức của người học theo hai hướng : tiếp thu thụ động và tiếp thu tích cực, từ đó chỉ ra tính hiệu quả của hướng tiếp thu tích cực

3 Vấn đề cần nghiên cứu

Phương pháp dạy học mà người học chủ động tiếp thu kiến thức, phương pháp dạy học mà người học thụ động tiếp thu kiến thức

4 Đối tượng nghiên cứu

Phương pháp dạy học lấy người thầy ( người dạy) là trung tâm và phương pháp dạy học lấy người học là trung trâm

5 Kết quả cầnđạt được

 Đưa ra được kết quả đánh giá về 2 phương pháp dạy học

 Làm tài liệu tham khảo trong việc lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp với thời điểm hiện tại

Phần II : Nội dung

“ Dạy học là quá trình hoạt động hai mặt do thầy giáo ( dạy) và học sinh ( học)

nhằm thực hiện các mục đích dạy học ” Trích dẫn Bách khoa Giáo dục học –

Maxcơva

Quan điểm trên về quá trình dạy học đã phản ánh tính chất hai mặt của quá trình này là: hoạt động của người dạy và hoạt động của người học Trong lí luận dạy học có những quan điểm khác nhau về vai trò của người dạy và vai trò của người học, nhưng tựu chung có hai hướng sau: tập trung vào vai trò hoạt động của người dạy (phương pháp dạy học lấy người dạy làm trung tâm ) hoặc tập trung vào vai trò hoạt động của người học ( phương pháp dạy học lấy người học làm trung tâm )

Mô hình‘ kim tự tháp tiếp thu kiến thức” của Trung tâm nghiên cứu giáo dục Hoa

kỳ:

Nó đánh giá mức độ tiếp thu kiến thức của người học qua các hoạt động học tập khác nhau Có hai hướng tiếp thu kiến thức:

 Hướng tiếp thu thụ động bản chất là phương pháp dạy học lấy người dạy làm trung tâm

 Hướng tiếp thu tích cực bản chất là phương pháp dạy học lấy người học làm trung tâm

Vậy chúng ta cùng tìm hiểu hai phương pháp dạy học này

1 Phương pháp dạy học lấy người dạy làm trung tâm

Theo Frirc- nhà xã hội học, nhà giáo dục học nổi tiếng người Braxin đã gọi phương pháp dạy học người dạy làm trung tâm là “ Hệ thống ban phát kiến thức” là quá trình truyền tải thống tin từ đầu người thầy (người chủ động) sang đầu người học (người thụ động) Thực hiện theo cách dạy này, người dạy là người thuyết trình, diễn giải còn người học là người nghe, nhớ, ghi chép và suy nghĩ theo nên có thể hiểu học là quá trình tiếp thu và lĩnh hội, qua đó hình thành kiến thức, kỹ năng, tư tưởng, tình cảm Trong phương pháp dạy học lấy người dạy làm trung tâm thì người dạy là phải nói nhiều hơn, hoạt động nhiều hơn và thông qua các “ hoạt động dạy” hướng người học thụ động đi theo các lối mòn tư duy đã được chuẩn bị sẵn Tóm lại : người dạy là chủ thể, người học là các vệ tinh và phải quay theo quỹ đạo của người dạy

Các đặc điểm của phương pháp dạy học người dạy làm trung tâm - người học thụ động tiếp thu kiến thức:

a Về mục tiêu dạy học

- Phương pháp dạy học này quan tâm trước nhất tới nhiệm vụ của người dạy là truyền đạt hết những kiến thức đã quy định trong chương trình học, chú trọng tới khả năng và lợi ích của người dạy Không quan tâm tới nhu cầu kiến thức và khả năng tiếp thu của người học

- Hệ quả của phương pháp này là việc“ học sinh ngồi nhầm lớp - lớp 2,3 nhưng

chưa biết đọc”, gian lận thi cử trong kỳ thi tốt nghiệp Phổ Thông Trung Học…

b Về nội dung dạy học

- Trong phương pháp dạy học này, chương trình học được thiết kế chủ yếu theo logic nội dung khoa học của các môn học, chú trọng trước hết đến hệ thống kiến thức

lí thuyết, sự phát triển tuần tự các khóa niệm, định luật, học thuyết khoa học

- Tuy vậy, các nội dung học lại không liên quan với nhau, không gắn liên với thực tế xã hội (sách giáo khoa thập niên 70, 80 vẫn được sử dụng vào những năm

2000 – 2005), người học có thể học thuộc lòng để trả bải với mục tiêu đạt điểm cao, ảnh hưởng tới khả năng tiếp thu của người học Do đó, chúng ta có thể thấy một số không nhỏ các học sinh coi “ Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh là hai anh em” hay “ Chiến dịch mùa xuân năm 1970, quân ta tiến vào Him Lam, Bản Kéo ”

c Về phương pháp dạy học

- Phương pháp chủ yếu là thuyết trình giảng giải, thầy đọc trò ghi Người dạy lo trình bày cặn kẽ nội dung bài học, tranh thủ truyền thụ vốn hiểu biết và kinh nghiệm của mình Người học cố hiểu và nhớ nhữngđiều người dạy đã giảng, trả lời câu hỏi của người dạy nêu ra về những vấn đề trong nội dung học

- Đây được coi là phương pháp truyền thụ kiến thức một chiều, hầu như không có

sự phản biện

d.Về hình thức tổ chức dạy học

- Hình ảnh phổ biến của phương thức dạy học này là phấn trắng, bảng đen,bàn giáo viên hoặc bảng trắng, bút đen và máy chiếu; giới hạn trong bốn bức tường và người dạy đối diện với người học

- Người học thường “học” lặng lẽ, hiếm khi có sự trao đổi hoặc các hoạt động theo nhóm nên lớp học rất yên lặng

e Về cách đánh giá

- Người dạy là người độc quyền đánh giá kết quả của người học, thường chú ý tới khả năng ghi nhớ và tái hiện thông tin của người dạy đã cung cấp

f Công nghệ

- Người dạy sử dụng công nghệ chỉ nhằm mục đích giải thích, chứng minh hoặc minh họa cho những kiến thứcđã chuyền cho người học

Qua các đặc điểm của “phương pháp dạy và học lấy người dạy làm trung tâm -người học thụ động tiếp thu kiến thức” chúng ta thấy rõ các mặt hạn chế của phương pháp này:

- Không phải người học nào cũng học tốt bằng cách nghe, ghi chép, học thuộc lòng

- Không duy trì được sự tập trung chú ý của người học trong quá trình học

- Hầu như không có sự tranh luận giữa người dạy và người học về các vấn đề trong quá trình học

- Phương pháp này dựa trên giả định tất cả học sinh đều có một phương pháp học giống nhau

- Hạn hẹp trong sự tiếp thu thông tin, chưa phát huy hết năng lực của người học

Chính vì các hạn chế trên, những người học thụ động tiếp thu kiến thức sẽ không phát huy được hết tính tích cực, sự chủ động sáng tạo và họ sẽ có các nhược điểm :

- Học mang tính chất đối phó, không còn ham muốn tìm tòi học hỏi

- Không có tinh thần tự giác, hay dựa dẫm, ỷ lại

- Hầu như không có khả năng phản biệnvà làm việc theo nhóm.

Để khắc phục nhược điểm trên của người học thì phương pháp dạy học lấy người học làm trung tâm đang được đề cao Phương pháp này sẽ khơi dậy niềm đam mê tri thức của người học; từ đó họ sẽ chủ động hơn trong quá trình học, từng bước chiếm lĩnh tri thức của nhân loại

2 Phương pháp dạy học lấy người học làm trung tâm

Đây là phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của người học vàquan niệm quá trình học là sáng tạo, qua đó người học tự giác khám phá, phát hiện, xử lý thông tin, luyện tập bất kể không gian hay thời gian để hình thành kiến thức, kỹ năng, tư tưởng, tình cảm

Trong phương pháp tổ chức, người học là chủ thể của hoạt động “học” đồng thời là đối tượng của hoạt động “dạy” nên họ sẽ phải nói nhiều hơn, hoạt động nhiều hơn Thông qua các hoạt động học, dưới sự hướng dẫn của người dạy thì người học phải tích cực chủ động cải biến chính mình về kiến thức, kỹ năng, thái độ, hoàn thiện nhân cách

Tư tưởng nhấn mạnh vào tích cực, chủ động của người học, xem người học là chủ thể của quá trình học tập đã có từ lâu, ở thế kỉ XVII, A.Kômenski đã viết: “Giáo dục

có mục đích đánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán, phát triển nhân cách… hãy tìm

ra phương pháp cho phép Giáo viên dạy ít hơn, Học sinh học nhiều hơn”

Và chúng ta cùng đi tìm hiểu các đặc điểm của phương pháp dạy học người học làm trung tâm - người họcchủ động tiếp thu kiến thức:

a Về mục tiêu dạy học

- Trong phương pháp này, người ta hướng vào việc chuẩn bị cho người học sớm thích ứng với đời sống xã hội, hòa nhập và phát triển cộng đồng, tôn trọng nhu cầu, lợi ích, tiềm năng của người học…

- Dạy cho người học phương pháp tự học và học tập theo nhóm

- Lợi ích và nhu cầu cơ bản nhất của người học là sự phát triển toàn diện nhân cách Mọi nỗ lực giáo dục đều phải hướng tới tạo điều kiện thuận lợi để mỗi người học- bằng hoạt động của chính mình – sáng tạo ra nhân cách của mình, hình thành và phát triển bản thân

b Về nội dung dạy học

- Trong thời đại xã hội phát triển như hiện tại, chúng ta thấy rằng hệ thống kiến thức lí thuyết chưa đủ để đáp ứng mục tiêu chuẩn bị cho cuộc sống, còn cần chú trọng các kĩ năng thực hành vận dụng các kiến thức lí thuyết, năng lực phát hiện và giải quyết những vấn đề thực tiễn

- Dạy học không chỉ đơn giản là cung cấp tri thức mà còn phải hướng dẫn hành động Chương trình học phải giúp cho từng cá nhân người học biết hành động và tích cực tham gia vào các chương trình hành động của cộng đồng, xã hội

c Về phương pháp dạy học

- Người học là người chủ động trong nguồn cung cấp thông tin- làm chủ được kỹ năng và kiến thức bằng nhiều nguồn khác nhau

- Người học tham gia vào các bài giảng với nội dung vô cùng phong phú, trong một không gian và thời gian hoàn toàn chủ động

- Người học chủ động trong việc bù đắp kiến thức còn yếu, còn thiếu của mình

- Dạy học là một quá trình hướng dẫn và cung cấp thông tin

d Về hình thức tổ chức dạy học

- Lớp học có thể bố trí thay đổi linh hoạt cho phù hợp với hoạt động học tập Nhiều bài học được tiến hành trong phòng thí nghiệm, ngoài trời, tại Viện bảo tàng hay cơ sở sản xuất…

- Người học học mọi lúc mọi nơi một cách chủ động bằng nhiều nguồn cung cấp kiến thức khác nhau

e Về cách đánh giá

- Kết hợp sự đánh giá của người thầy và sự tự đánh giá của người học

- Người dạy phải hướng dẫn người học phát triển kĩ năng tự đánh giá để tự điều chỉnh “phương pháp học” đồng thời người dậy cần tạo điều kiện thuận lợi để người học được tham gia đánh giá lẫn nhau Tự đánh giá đúng và điều chỉnh kịp thời là năng lực cần cho sự thành đạt trong cuộc sống mà nội dung học phải trang bị cho người học

f Công nghệ

- Sử dụng công nghệ trong quá trình đánh giá của người dạy, tự đánh giá của người học để có kết quả nhanh và chính xác nhất Ví dụ : các bài trắc nghiệm trên máy

vi tính…

- Người học được sử dụng nhiều loại công nghệ khác nhau để tiếp nhận kiến thức, kỹ năng ví dụ: Các video clip hướng dẫn, các bài giảng trên mạng internet

- Các phương tiện người học có thể sử dụng:

 Phim chiếu để tiếp cận bài giảng với đèn chiếu Overhead

 Phần mềm hỗ trợ bài giảng, minh hoạ trên lớp với LCD – projectơ

 Phần mềm dạy học (PMDH)

 Công nghệ kiểm tra đánh giá bằng trắc nghiệm trên máy vi tính

 Sử dụng mạng Internet

- Hai công nghệ hiện đại và ứng dụng có hiệu quả nhất là công nghệ đa phương tiện Multimedia và Công nghệ mạng Networking, mạng Internet

- Lúc này, qua nhiều nguồn thông tin phong phú khác nhau đó , người học phải biết đánh giá và lựa chọn thông tin, không còn chỉ nhận thông tin một cách thụ động Với những đặc điểm trên, nếu được đào tạo bằng phương pháp dạy học “lấy người học làm trung tâm- người học chủ động tiếp thu kiến thức”; người học sẽ:

- Có khả năng tìm kiếm thông tin từ nhiều nguồn khác nhau

- Biết sàng lọc, phân loại, đánh giá và tổng hợp thông tin theo nhu cầu của mình cần

- Tự giác, chủ động trong quá trình học

- Có tư duy lôgic, kỹ năng đặt vấn đề và giải quyết vấn đề

- Khả năng làm việc theo nhóm, kỹ năng thuyết trình, phản biện

- Tính linh hoạt trong xử lý các tình huống, tiết chế cảm xúc

Đây được coi là những ưu điểm của “phương pháp dạy và học lấy người học làm trung tâm - người học chủ động tiếp thu kiến thức” Để có cách nhìn tổng quát, chúng

ta cùng so sánh hai phương pháp dạy học trên

3 So sánh hai hướng tiếp thu kiến thức thu động - chủ động

Việc so sánh phương pháp dạy học mà người học chủ động tiếp thu kiến thức và dạy học với người học thụ động tiếp thu kiến thức là cần thiết để định hướng việc đổi mới nền giáo dục đào tạo phù hợp với xã hội hiện tại

GS.Lê Khánh Bằng đã đưa ra so sánh sau:

Danh

mục

Người học thụ động tiếp thu kiến thức

Người học chủ động tiếp thu kiến thức

Vềquan

niệm

Học là quá trình tiếp thu và lĩnh hội, qua đó hình thành các kỹ năng kiến thức, tư tưởng, tình cảm

Học là quá trình kiến tạo, qua đó người học tự khám phá, phát hiện, xử lý thông tin, luyện tập… tự hình thành kiến thức, năng lực, phẩm chất

Về bản

chất

Truyền thụ tri thức, khả năng và chứng minh chân lý của giáo viên

Tổ chức hoạt động nhận thức cho người học, dạy người học cách tìm ra chân lý

Về kiến

thức Các sự kiện, thông tin có sẵn Các khái niệm, vấn đề

Về cách

học

Ghi nhớ ( học thuộc lòng) Sự tìm tòi Tập trung vào bài giảng Khám phá và giải quyết vấnđề Người nghe thụ động Người học chủ động tham gia Giáo viên chiếm ưu thế, có quyền

lực

Giáo viên là người điều khiển, thúc đẩy, tìm tòi

Môi

trường

Không khí lớp học hình thức, máy móc

Tự chủ, thân mật, không hình thức

Sắp xếp chỗ ngồi cố định, giáo viên ở vị trí trung tâm Chỗ ngồi linh hoạt Dùng kỹ thuật dạy học ở mức tối

thiểu

Sử dụng thường xuyên các kỹ thuật dạy học

Kết quả

Tri thức có sẵn Tri thức tự tìm Trình độ phát triển nhận thức Phát triển cao hơn về nhận thức,