Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học-tài liệu tập huấn cực hay

Tài liệu giảng dạy tập huấn giáo dục kĩ năng sống học sinh tiểu học cực hay 2016-2017

TẬP HUẤN GIÁO VIÊN Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

CÀ MAU NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC ViỆT NAM

CÀ MAU, NGÀY 04 THÁNG 10 NĂM 2015

TẬP HUẤN GIÁO VIÊN Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

CÀ MAU NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC ViỆT NAM

CÀ MAU, NGÀY 04 THÁNG 10 NĂM 2015

Nội quy lớp học

TỔNG QUAN VỀ CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HSTH

1 Sự cần thiết phải giáo dục kĩ năng sống cho học sinh

2 Các quan điểm về KNS và giáo dục KNS.

3 Hệ thống các kĩ năng sống cần giáo dục cho HS (21 Kĩ

năng)

4 Các hình thức, phương pháp tổ chức giáo dục, rèn

luyện kĩ năng sống cho HS

NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP HÌNH THỨC RÈN LUYỆN KĨ NĂNG SỐNG CHO

HỌC SINH TIỂU HỌC

1 Nội dung rèn luyện KNS cho học sinh từng lớp 1,

2, 3,

2 Các dạng bài tập rèn luyện KNS cho HS

3 Xây dựng kế hoạch rèn luyện KNS cho HS: trong giờ học riêng, tích hợp trong các hoạt động của nhà trường

4 Theo dõi đánh giá quá trình rèn luyện KNS cho HS

THỰC HÀNH

MỖI NHÓM THỰC HÀNH LÊN LỚP 1 CHỦ ĐỀ THEO SÁCH BÀI TẬP RÈN LUYỆN KNS CHO

HỌC SINH

Kể lại một điều tuyệt vời / vui mừng đã đến trong cuộc sống của bạn hoặc bạn bè / học sinh / đồng nghiệp/… mà bạn cho rằng chính sự vững vàng

về kĩ năng sống đã dẫn đến kết quả tuyệt vời đó.

HOẶC

Kể lại một điều đáng tiếc đã xảy ra trong cuộc sống của bạn hoặc của bạn bè/học sinh/đồng nghiệp/… mà bạn cho là hậu quả của việc thiếu

kĩ năng sống.

BÀI TẬP 1

5 PHÚT – MỖI BẠN VIẾT VÀO 1 TỜ GIẤY

dán ý kiến lên bảng

KĨ NĂNG SỐNG LÀ GÌ?

THẾ NÀO LÀ GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG ?

∗ Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO): KNS là các

khả năng thích nghi và hành vi tích cực giúp các

cá nhân có thể ứng phó hiệu quả trước các nhu cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày

∗ Quan niệm của WHO nhấn mạnh đến khả năng của cá nhân có thể duy trì trạng thái tinh thần

và biết thích nghi tích cực khi tương tác với

người khác và với môi trường của mình Quan niệm này mang tính khái quát nhưng chưa thể hiện rõ các kĩ năng cụ thể

Kĩ năng sống là gì?

Theo UNICEF, KNS là cách tiếp cận giúp thay đổi hoặc

hình thành hành vi mới Cách tiếp cận này lưu ý đến sự cân bằng về tiếp thu kiến thức, hình thành thái độ và kĩ năng

∗Quan niệm của UNICEF nhấn mạnh rằng kĩ năng không hình thành, tồn tại một cách độc lập mà hình thành, tồn tại trong mối tương tác mật thiết có sự cân bằng với

kiến thức và thái độ Kĩ năng mà một người có được

phần lớn cũng nhờ có được kiến thức (ví dụ: muốn có kĩ năng thương lượng phải biết nội dung thương lượng) Việc đề cập thái độ cũng là một góc nhìn hữu ích vì thái

độ có tác động mạnh mẽ đến kĩ năng (ví dụ: thái độ kì thị khó làm cho một người thực hiện tốt kĩ năng biết thể hiện sự tôn trọng với người khác).

Kĩ năng sống là gì?

∗Theo Tổ chức Văn hoá, Khoa học và Giáo dục Liên hợp

quốc (UNESCO), KNS gắn với 4 trụ cột của giáo dục, đó là:

Học để biết gồm các kĩ năng tư duy như: tư duy phê phán,

tư duy sáng tạo, ra quyết định, giải quyết vấn đề, nhận

thức được hậu quả ; Học làm người gồm các kĩ năng cá nhân như: ứng phó với căng thẳng, kiểm soát cảm xúc, tự nhận thức, tự tin, ; Học để sống với người khác gồm các

kĩ năng xã hội như: giao tiếp, thương lượng, tự khẳng

định, hợp tác, làm việc theo nhóm, thể hiện sự cảm thông;

Học để làm gồm kĩ năng thực hiện công việc và các nhiệm

vụ như: kĩ năng đặt mục tiêu, đảm nhận trách nhiệm,

∗Quan niệm của UNESCO là quan niệm rất chi tiết, cụ thể,

có nhấn mạnh thêm kĩ năng thực hiện công việc và nhiệm vụ.

Kĩ năng sống là gì?

KNS bao gồm một loạt các kĩ năng cụ

của con người Bản chất của KNS là kĩ năng tự quản lí bản thân và khả năng

ứng xử phù hợp với những người khác

và với xã hội, khả năng ứng phó tích

Kĩ năng sống là gì?

∗ Giáo dục kĩ năng sống là hình thành

cách sống tích cực trong xã hội hiện

đại, là xây dựng hành vi lành mạnh và thay đổi những hành vi, thói quen tiêu cực trên cơ sở giúp người học có cả

kiến thức, giá trị, thái độ và các kĩ

năng thích hợp

hiện thống nhất trong mục tiêu giáo

dục nhân cách toàn diện thông qua quá trình dạy học.

Giáo dục kĩ năng sống

∗ Giáo dục KNS không dừng ở việc thay đổi nhận thức bằng cách cung cấp thông tin, tri thức mà tập trung vào mục tiêu làm thay đổi hành vi theo hướng tích cực, mang tính xây dựng đối với các vấn đề đặt ra trong cuộc sống

∗ Giáo dục KNS giúp cho người học hiểu được

Giáo dục KNS dựa trên cách tiếp cận năng lực

∗ Tổ chức các hoạt động học tập dựa trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau giữa GV và HS, HS và HS.

∗ Các hoạt động giúp HS phản ánh tư tưởng, suy nghĩ

và phân tích các trải nghiệm trong cuộc sống của HS

∗ HS tự tổng kết việc học của mình, giáo viên không Tổng kết tóm tắt thay họ.

∗ Khuyến khích HS thay đổi giá trị, thái độ và hành vi

cũ để chấp nhận những giá trị, thái độ, cách ứng xử mới

∗ Đặt tầm quan trọng vào giải quyết vấn đề , không chỉ

là ghi nhớ những thông điệp hoặc các kĩ năng

∗ Người học vận dụng kĩ năng và kiến thức mới vào các tình huống thực của cuộc sống.

Nguyên tắc giáo dục kĩ năng sống

TẠI SAO CẦN TRANG BỊ KĨ NĂNG SỐNG

CHO HỌC SINH?

Kĩ năng sống phát triển cá nhân và thúc

Có thể nói KNS chính là những nhịp cầu giúp con người biến kiến thức thành thái độ, hành

vi và thói quen tích cực, lành mạnh Người có KNS phù hợp sẽ luôn vững vàng trước những khó khăn, thử thách; biết ứng xử, giải quyết vấn đề một cách tích cực và phù hợp; họ thường thành công hơn trong cuộc sống, luôn yêu đời và làm chủ cuộc sống của chính mình Ngược lại, người thiếu KNS thường bị vấp váp, dễ bị thất bại trong cuộc sống

TẠI SAO CẦN TRANG BỊ KĨ NĂNG SỐNG

CHO HỌC SINH?

Không những thúc đẩy sự phát triển

cá nhân, KNS còn góp phần thúc đẩy sự phát triển của xã hội, giúp ngăn ngừa các vấn đề xã hội và bảo

vệ quyền con người Việc thiếu KNS của cá nhân là một nguyên nhân làm nảy sinh nhiều vấn đề xã hội như: nghiện rượu, nghiện ma túy, mại dâm, cờ bạc, Việc giáo dục KNS sẽ thúc đẩy những hành vi mang tính xã hội tích cực, giúp nâng cao chất lượng cuộc sống xã hội và giảm các vấn đề xã hội

Xây dựng mục tiêu giáo dục KNS

∗ Nhận BIẾT được quy tắc, cách thức

thực hiện các hành vi, việc làm trong

sinh hoạt và các tình huống của cuộc

sống hàng ngày phù hợp với các chuẩn mực, giá trị đạo đức, pháp luật, văn

hóa, xã hội; thể hiện lối sống tích cực,

an toàn và hiệu quả

∗ HIỂU được ý nghĩa, tầm quan trọng của lối sống tích cực, an toàn và hiệu quả

đối với sự phát triển cá nhân và xã hội.

Mục tiêu kiến thức

∗ TỰ ĐÁNH GIÁ giá hành vi bằng cách đối

chiếu với các chuẩn mực, giá trị và KNS

đã học  lựa chọn, thực hiện và điều

chỉnh các hành vi, việc làm phù hợp với

những chuẩn mực, giá trị và KNS đã học.

∗ Rèn luyện TRẢI NGHIỆM qua hoạt động

tình huống để TÍCH LUỸ kinh nghiệm

∗ ỨNG DỤNG , thực hiện được những chuẩn mực, giá trị và KNS đã học trong cuộc

sống hằng ngày ở trường, ở nhà và ở cộng đồng.

Mục tiêu kĩ năng

∗ Tin tưởng , tích cực rèn luyện lối sống tích cực, an toàn và hiệu

quả Đồng tình, ủng hộ những

hành vi, việc làm thể hiện lối

sống tích cực, an toàn và hiệu

quả Phê phán những hành vi,

việc làm thể hiện lối sống không tích cực Thiếu an toàn,…

Mục tiêu thái độ

HỌC TIN HÀNH

Chu trình học tập

Tóm lại, Chương trình bao gồm cả yêu cầu

nâng cao nhận thức, bồi dưỡng tình cảm, thái

độ, hình thành niềm tin và yêu cầu phát triển

kĩ năng, hành vi tích cực cho HS Giữa các

mục tiêu này có mối quan hệ hữu cơ với nhau, củng cố, bổ sung lẫn nhau, trong đó, mục tiêu

phát triển kĩ năng, hành vi tích cực cho HS là mục tiêu cuối cùng và quan trọng nhất.

Mục tiêu của chương trình

AI?

NHỮNG ĐỐI TƯỢNG THAM GIA GIÁO DỤC KNS CHO HS?

BỐ MẸ BẠN BÈ

THẦY CÔ

Ở ĐÂU?

MÔI TRƯỜNG NÀO THÍCH HỢP

GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG ?

Môi trường thích hợp

KHI NÀO?

GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO

HỌC SINH VÀO LÚC NÀO?

1- Tích hợp trong các môn học khác như: Tiếng Việt, Khoa học, Lịch sử, Địa lý, thủ công, kĩ thuật,…

2 Sử dụng giờ học riêng vào buổi học thứ 2 tại các

trường học 02 buổi/ngày

3 Hoạt động ngoài giờ lên lớp có ưu thế là điều kiện thời gian thoải mái hơn giờ lên lớp, nên vận dụng các hoạt động dạy học phong phú, hiệu quả hơn.

GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH VÀO LÚC

NÀO?

Tình huống : Nhóm của bạn lên đường

khám phá rừng nguyên sinh Nhóm đông,

rừng rậm và rất có thể bạn sẽ bị lạc trong

rừng, không thể tìm được lối thoát, không

ai biết bạn mất tích để tìm kiếm Bạn có

thể phải sống 3-5 ngày trong rừng Để

chuẩn bị cho tình huống này bạn sẽ mang

theo những gì trong chiếc ba lô của mình?

BÀI TẬP 3

15 phút thảo luận – vẽ, viết, sơ đồ…

CẦN CHUẨN BỊ GÌ PHÒNG KHI BỊ LẠC TRONG

RỪNG?

Bài tập 4 NHỮNG KĨ NĂNG SỐNG CẦN TRANG BỊ

CHO HỌC SINH ?

- 5 phút

- Tự suy nghĩ

- Ghi tất cả các kĩ năng sống mà các anh

chị nghĩ chúng ta cần dạy cho học sinh.

- Dán kết quả của nhóm lên bảng

Nội dung dạy học KNS ở tiểu học

∗ 13 KN tư duy phê phán

∗ 14 KN tư duy sáng tạo

∗ 22 KN tự phục vụ

∗ 23 KN phòng chống tai nạn thương tích

Kĩ năng tự phục vụ

•Tự làm các công việc phù hợp khả năng

để phục vụ cuộc sống của bản thân mình

•Không trông chờ, ỉ lại vào người khác

• Tự làm các công việc phục vụ vệ sinh cá

nhân; gấp chăn màn, quần áo; xếp dọn sách vở, đồ dùng cá nhân, đồ chơi; quét nhà, quét sân; lau bàn ghế; rửa chén bát;

…

KN của

HSTH

Kĩ năng tự bảo vệ và phòng

chống TNTT

• Biết bảo vệ ứng xử kịp thời, hiệu quả

trong các tình huống nguy hiểm cho bản thân: sức khỏe, tinh thần, tính mạng

KN của

HSTH

•quyết định, những sự lựa chọn đúng đắn, phù hợp với khả năng của bản thân, với điều kiện thực tế

Ý nghĩa

•họ tên mình; sở thích, thói quen, năng lực, điểm mạnh, điểm yếu, nhu cầu, mong muốn của bản thân mình; nhận thức được tình cảm của bản thân với những người thân trong gia đình, bạn bè

và mọi người xung quanh

KN của

HSTH

KN xác định giá trị

là khả năng con người hiểu rõ được những giá trị của bản thân mình.

•Giá trị : quan trọng, vật chất, tinh thần, thay

đổi theo thời gian

• Xác định giá trị đạo đức tình cảm bản thân:

•Tôn trọng giá trị của bạn bè

KN của

HSTH

Kĩ năng kiểm soát cảm xúc

khả năng con người nhận thức rõ cảm xúc của mình trong một tình huống

•Ảnh hưởng của cảm xúc đến bản thân và

người khác

Là gì?

• Giảm căng thẳng

• Giao tiếp, thương lượng tốt

•Giải quyết mâu thuẫn theo hướng tích cực

Kĩ năng ứng phó với căng thẳng

Bình tĩnh đón nhận căng thẳng như một điều tất yếu

•Nhận biết và hiểu nguyên nhân của căng

thẳng

Là gì?

ứng phó tích cực với tình huống căng thẳng

• Giữ thăng bằng cho sức khỏe và tinh thần

•Xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với người

xung quanh

Ý nghĩa

• Non nớt, dễ căng thẳng trong học tập, quan hệ

bạn bè, thầy cô

•Tin tưởng chia sẻ với anh chị, bố mẹ, bạn bè,…

•Thở sâu, đi dạo, nghe nhạc,… khi căng thẳng

KN của

HSTH

Kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ

• Xác định nội dung, địa điểm, đối tượng hỗ

trợ

•Bày tỏ nhu cầu cần hỗ trợ; cung cấp thông

tin ngắn gọn; bình tĩnh khi kết quả hỗ trợ chưa được như mong muốn

Là gì?

• ứng phó tích cực với tình huống căng thẳng / nguy hiểm

• Giải quyết vấn đề khó khăn

• Được tư vấn, chia sẻ

Ý nghĩa

• Tìm kiếm hỗ trợ khi khó khăn học tập, bị

lạc, bị tai nạn, bị bắt nạt, bị bắt cóc, bị xâm hại sức khỏe, tinh thần, tình dục,…

KN của

HSTH

Kĩ năng thể hiện sự tự tin

•Có niềm tin vào bản thân và tương lai

•Có nghị lực để thực hiện mọi nhiệm vụ, dự

định

Là gì?

• Giao tiếp mạnh dạn

•Giải quyết vấn đề tích cực, thành công hơn

•Kiên định, lạc quan, trong cuộc sống

Ý nghĩa

• Mạnh dạn bày tỏ nhu cầu, mong muốn bản

thân

•Biết bảo vệ ý kiến trong gia đình, nhóm, lớp

•Nhận trách nhiệm trong gia đình, nhóm, lớp

KN của

HSTH

Kĩ năng giao tiếp

•Khả năng trình bày ý kiến, nhu cầu, Bằng ngôn ngữ hoặc

hành động phù hợp mang lại hiệu quả mong muốn

•Sử dụng nhiều phương tiện giao tiếp (trực tiếp, điện

thoại, thư tín, ) với nhiều đối tượng, độ tuổi, văn hóa,

•Đánh giá đúng tình huống không gâu tổn hại cho ĐTGT

Là gì?

• Xây dựng quan hệ tích cực

•Tăng hỗ trợ khả năng giải quyết vấn đề, khó khăn, mâu

thuẫn, thương lượng

Ý nghĩa

•Chào hỏi, cảm ơn, xin lỗi

•Vui vẻ hòa đồng với bạn bè, thầy cô

•Phát biểu ý kiến của mình trong học tập, các mối quan hệ

•Biết sử dụng một số phương tiện giao tiếp Ứng xủ phù

hợp trong các hoàn cảnh GT cơ bản: nơi công cộng, bệnh viên, đám tang,…

KN của

HSTH

Kĩ năng lắng nghe tích cực

• Là một bộ phận của KN giao tiếp

•Thể hiện sự chăm chú lắng nghe: ánh mắt, cử

chỉ, thái độ,

•Động viên, khích lệ người nói; hiểu vấn đề

đang nghe

Là gì?

• Giao tiếp, thương lượng, giải quyết vấn đề tốt hơn

•Được mọi người tôn trọng

•Tránh được những mâu thuẫn không đáng có

Ý nghĩa

• Không nói chuyện riêng trong giờ học

•Không cắt ngang lời người khác

•Nhận nhiệm vụ chính xác từ thầy cô, bạn bè, người lớn

•Tham gia tốt các hoạt động thảo luận nhóm

•Biết động viên người nói qua cử chỉ, hành động, ngôn ngữ

KN của

HSTH

Kĩ năng cảm thông, chia sẻ

•Hình dung và đặt mình trong vai người khác để

hiểu khó khăn, cảm xúc, nhiệm vụ, Của họ

•Thể hiện sự thông cảm chia sẻ bằng lời nói, hành

• Thông cảm, chia sẻ với các bạn nghèo,

khó khăn, khuyết tật, với các đối tượng cần chia sẻ trong cuộc sống như người già, cô đơn, trẻ em lang thang cơ nhỡ, nhân dân vùng thiên tai, bão lụt, hạn hán,

KN của

HSTH

Kĩ năng giải quyết mâu thuẫn

• Xác định được nguyên nhân mâu thuẫn;

nhìn sự việc theo hướng tích cực

•Lựa chọn giải quyết tích cực, không bạo

lực, đảm bảo lợi ích hai bên, không gây tổn thương

Là gì?

• Giữ gìn mối quan hệ với những người

xung quan

•Giảm căng thẳng cho bản thân, giúp ra

quyết định, thương lượng, giao tiếp tốt hơn

Ý nghĩa

• Giải quyết xích mích với bạn bè, anh chị

em một cách tích cực bằng đối thoại, thương lượng, thỏa thuận, không bạo lực không làm tổn hại nhau.

KN của

HSTH

Kĩ năng hợp tác

•Chung sức làm việc

•Đồng cam cộng khổ

•Đoàn kết, tôn trọng nhóm, quyết định của tập thể

•Hoàn thành phần công việc của mình

Là gì?

• Được mọi người bổ khuyết phần hạn chế,

phát huy khả năng sở trường của bản thân, giúp thúc đẩy sự tiến bộ của bản thân,

thành công hơn

Ý nghĩa

• Hợp tác với bạn bè khi học, khi chơi

•Hợp tác với ông bà, bố mẹ, anh chị em khi

thực hiện các công việc gia đình

KN của

HSTH

•Nâng cao lòng tự trọng, tự tôn

•Công việc nhóm thành công hơn

•Xác định giá trị bản thân tốt hơn

RÈN LUYỆN KNS CHO HS NHƯ THẾ NÀO?

SỬ DỤNG SÁCH BÀI TẬP THỰC HÀNH KĨ NĂNG SỐNG

∗ Dạng BT 01: Tìm hiểu kinh nghiệm, kiến thức

∗ Dạng BT 02: Trải nghiệm khám phá cách thức thực hiện và ý nghĩa của từng KNS

∗ Dạng BT 03: Rèn luyện, Thực hành

∗ Dạng BT 04: Vận dụng KNS vào cuộc sống

Các dạng bài tập hoạt động trong sách “BT rèn luyện kĩ năng sống”

Ví dụ minh họa

∗ Vận dụng KN đã học để thực hiện các hoạt động ở lớp/ ở nhà

Dạng BT 04: Vận dụng, củng cố

BÀI TẬP 4 – 20 phút lv nhóm NỘI DUNG RÈN LUYỆN KĨ NĂNG SỐNG Ở TiỂU HỌC

Nghiên cứu Bài tập rèn luyện KNS dành cho HS lớp 1, 2, 3,

4, 5 và trả lời :

1 Nêu tên các chủ đề giáo dục KNS cho HS lớp 1 ; 2; 3; 4; 5

2 Ý nghĩa của mỗi chủ đề?

3 Mỗi chủ đề có những bài tập nào?

4 Mục đích của mỗi bài tập?

5 Phương pháp; kĩ thuật tổ chức cho HS thực hiện bài tập đó.