Vấn đề văn hóa kinh tế trong doanh nghiệp việt nam hiện nay thực trạng và phương hướng khắc phục Tiểu luận cao học

1. Tính cấp thiết của đề tài Trong sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, phát triển kinh tế là nhiệm vụ trọng tâm. Trình độ phát triển kinh tế phụ thuộc chủ yếu vào năng lực làm chủ của người lao động đối với chi thức kinh tế, khoa học và công nghệ, làm chủ thị trường, làm chủ trong việc xây dựng và điều hành chiến lược kinh tế ở tầm vĩ mô. Giáo dục kinh tế là con đương chủ yếu để hình thành và phát triển các năng lực ấy. Việt Nam đang tiến bước trên con đường hội nhập kinh tế thế giới. từ một nước nông nghiệp Việt Nam đang tiến những bước vững chắc trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Đảng và nhà nước ta đã và đang đưa ra các chính sách kinh tế mở, coi kinh tế doanh nghiệp là một loại hình kinh tế quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế đất nước. Chính sách kinh tế mở đang tạo những điều kiện thuận lợi nhất cho kinh tế doanh nghiệp phát triển. Sự phát triển của kinh tế doanh nghiệp đòi hỏi phải được xây dựng trên những tiền đề vũng chắc như sự am hiểu về qui luật phát triển kinh tế thế giới, nghiên cứu thị trường kĩ lưỡng, có tầm nhìn vĩ mô… Một vấn đề ảnh hưởng rất lớn tới sự phát triển vũng chắc của kinh tế doanh nghiệp đang ngày càng được quan tâm đó là Văn hóa kinh tế. Kinh tế,cũng như những lĩnh vực khác của đời sống xã hội, đã và đang tồn tại những vấn đề cần phải được giải quyết. Trước đây do nhận thức chưa đầy đủ, còn hạn chế về nhiều mặt nên Đảng và nhà nước ta chưa coi trọng vấn đề văn hóa trong lĩnh vực kinh tế. Nền kinh tế mở đã cho ta thấy sự sai lầm khi coi nhẹ vấn đề văn hóa kinh tế, nhận thức được điều đó,vấn đề văn hóa trong kinh tế đang nhận được sự quan tâm nhiều hơn từ phía nhà nước và các doanh nghiệp. Để văn hóa kinh tế đến gần hơn với các doanh nghiệp, công tác tuyên truyền đã và đang nỗ lực thực hiện nhiệm vụ của mình. Ý thức được tầm quan trọng của văn hoá doanh nghiệp, bài tiểu luận tập trung nghiên cứu “Vấn đề văn hóa kinh tế trong doanh nghiệp Việt Nam hiện nay. Thực trạng và phương hướng khắc phục”

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, phát triển kinh

tế là nhiệm vụ trọng tâm Trình độ phát triển kinh tế phụ thuộc chủ yếu vào năng lực làm chủ của người lao động đối với chi thức kinh tế, khoa học và công nghệ, làm chủ thị trường, làm chủ trong việc xây dựng và điều hành chiến lược kinh tế ở tầm vĩ mô Giáo dục kinh tế là con đương chủ yếu để hình thành và phát triển các năng lực ấy

Việt Nam đang tiến bước trên con đường hội nhập kinh tế thế giới từ một nước nông nghiệp Việt Nam đang tiến những bước vững chắc trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa Đảng và nhà nước ta đã và đang đưa ra các chính sách kinh tế mở, coi kinh tế doanh nghiệp là một loại hình kinh tế quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế đất nước Chính sách kinh tế

mở đang tạo những điều kiện thuận lợi nhất cho kinh tế doanh nghiệp phát triển Sự phát triển của kinh tế doanh nghiệp đòi hỏi phải được xây dựng trên những tiền đề vũng chắc như sự am hiểu về qui luật phát triển kinh tế thế giới, nghiên cứu thị trường kĩ lưỡng, có tầm nhìn vĩ mô… Một vấn đề ảnh hưởng rất lớn tới sự phát triển vũng chắc của kinh tế doanh nghiệp đang ngày càng được quan tâm đó là Văn hóa kinh tế

Kinh tế,cũng như những lĩnh vực khác của đời sống xã hội, đã và đang tồn tại những vấn đề cần phải được giải quyết Trước đây do nhận thức chưa đầy đủ, còn hạn chế về nhiều mặt nên Đảng và nhà nước ta chưa coi trọng vấn

đề văn hóa trong lĩnh vực kinh tế Nền kinh tế mở đã cho ta thấy sự sai lầm khi coi nhẹ vấn đề văn hóa kinh tế, nhận thức được điều đó,vấn đề văn hóa trong kinh tế đang nhận được sự quan tâm nhiều hơn từ phía nhà nước và các doanh nghiệp Để văn hóa kinh tế đến gần hơn với các doanh nghiệp, công tác tuyên truyền đã và đang nỗ lực thực hiện nhiệm vụ của mình Ý thức được tầm quan trọng của văn hoá doanh nghiệp, bài tiểu luận tập trung nghiên cứu

“Vấn đề văn hóa kinh tế trong doanh nghiệp Việt Nam hiện nay Thực trạng và phương hướng khắc phục”

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Vấn đề văn hóa kinh tế đang là mối quan tâm lớn của Đảng, nhà nước

ta nói chung và cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam nói riêng Vì vậy vấn đề này đã được đề cập đến trong các nghị quyết, các văn kiện của Đảng ta Vấn

đề này cũng được đông đảo các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước nhắc tới trong các nghiên cứu về kinh tế với những lý luận và thực tiễn sắc bén

Sự tham gia của các phương tiện thông tin đại chúng, các báo, tạp chí…cũng đã đề cập đến lối sống văn hóa trong sinh viên

Trên cơ sở đó, từ nhận thức của bản thân và từ yêu cầu thực tiễn Tôi thấy cần phải nghiên cứu sâu hơn nữa vấn đề công tác tuyên truyền về văn hóa kinh tế cho các doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu:

3.1 Mục đích nghiên cứu:

Đề tài nghiên cứu về vấn đề công tác tuyên truyền trong lĩnh vực văn hóa kinh tế cho các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay để chỉ rõ những ưu điểm, khuyết điểm của công tác tuyên truyền Qua đó làm sáng tỏ những nguyên nhân và đưa ra một số biện pháp khắc phục những khuyết điểm, phất huy ưu điểm trong công tác tuyên truyền về văn hóa kinh tế

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Xuất phát từ mục đích trên đề tài tập trung vào giải quyết 3 nhiệm vụ sau: Thứ nhất, làm rõ khái niệm văn hoá kinh tế, các vấn đề lien quan đến văn hoá kinh tế

Thứ hai, đề tài nêu lên thực trạng văn hoá kinh tế cho doanh nghiệp Việt Nam hiện nay

Thứ ba, từ đó cũng nêu ra những huớng giải quyết cụ thể nhằm tăng cường hơn nữa công tác tuyên truyền về văn hoá kinh tế, nâng cao hơn nưa văn hoá kinh tế cho các doanh ngiệp

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu: công tác tuyên truyền về văn hóa kinh tế cho các doanh nghiệp

Phạm vi nghiên cứu: Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu trong phạm vi các daonh nghiệp Việt Nam hiện nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu:

5.1 Cơ sở lý luận:

Chủ nghĩa Mác – Lenin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các đường lối, chính sách của Đảng và nhà nước ta trong vấn đề văn hóa kinh tế Nghiên cứu của các chuyên gia trong và ngoài nước về ván đề văn hóa kinh tế

5.2 Phương pháp nghiên cứu

với nhau đều nhằm làm rõ, đánh giá, chứng minh, luận giải vấn đề “Vấn đề văn hóa kinh tế trong doanh nghiệp Việt Nam hiện nay Thực trạng và phương hướng khắc phục”

6 Kết cấu của tiểu luận

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG I: NHỮNG KHÁI NIỆM LIÊN QUAN VÀ CÔNG TÁC TUYÊN TRUYỀN VỀ VĂN HOÁ KINH TẾ CHO CÁC DOANH

NGHIỆP VIỆT NAM

1 Các khái niệm liên quan:

1.1 Khái niệm văn hoá,kinh tế,doanh nghiệp

Văn hóa là tất cả những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lich sử Nó thể hiện năng lực bản chất của con người và khả năng cải tạo thực tiễn nhằm phục vụ cho nhu cầu thiết yếu của con người

Văn hóa gắn liền với sự tồn tại của con người Thước đo giá trị nhân bản của con người là văn hóa, là những hành động gắn liền với chân, thiện,

mỹ Theo nghĩa đó, một hoạt động của con người được đánh giá là có hàm lượng văn hóa cao khi nó gắn bó với những giá trị chân, thiện, mỹ (tất nhiên những chuẩn mực của chân, thiện, mỹ có tính chủ quan, việc xem xét những giá trị đó phải căn cứ vào hoàn cảnh cụ thể; song, bao giờ nó cũng có những chuẩn mực chung nhất trong từng xã hội và chuẩn mực mang tính phổ quát đối với toàn nhân loại) Nói cách khác, những hoạt động nào càng hướng đến cái đúng, cái tốt, cái đẹp đem lại những giá trị tích cực cho cộng đồng thì hoạt động đó càng biểu hiện rõ tính nhân bản, tính văn hóa

Kinh tế là tổng hòa các mối quan hệ tương tác lẫn nhau của con người

và xã hội liên quan trực tiếp đến việc sản xuất, trao đổi, phân phối, tiêu dùng các loại sản phẩm hàng hóa và dịch vụ, nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao của con người trong một xã hội với một nguồn lực có giới hạn

Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh

1.2 Khái niệm công tác tuyên truyền:

Công tác tuyên truyền là một hình thái, một bộ phận cấu thành của công tác tư tưởng nhằm truyền bá hệ tư tưởng và đường lối chiến lược, sách lược trong quần chúng, xây dựng cho quần chúng một thế giới quan phù hợp với lợi ích của chủ thể hệ tư tưởng, hình thành và củng cố niềm tin, tập hợp và

cổ vũ quần chúng hành động theo thế giới quan và niềm tin đó

Trong công tác tư tưởng của Đảng và Nhà nước ta, công tác tuyên truyền là hoạt động nhằm truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và những tinh hoa văn hóa của dân tộc và nhân loại, làm cho chúng trở thành nhân tố chi phối, thống trị trong đời sống tinh thần của xã hội; động viên, cổ

vũ tính tích cực, tự giác, sáng tạo của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

1.3 Khái niệm văn hoá kinh tế và công tác tuyên truyền văn hoá kinh tế:

Qua nhiều thế kỷ, hoạt động sáng tạo của nhân loại đã hình thành một

hệ thống các giá trị vật chất và tinh thần,các truyền thống và thị hiếu Đó là những yếu tố văn hóa xác định đặc thù mỗi dân tộc Trong lĩnh vực kinh tế, các yếu tố văn hoá ghi dấu ấn đậm nét lên các công cụ lao động, các hoạt động sản xuất kinh dianh và quản lý kinh tế Đồng thời nó xác định những mặt mạnh yếu riêng của mỗi quốc gia, mỗi ngành, mỗi đơn vị kinh tế cơ sở và mỗi người lao động Văn hoá và kinh tế là hai lĩnh vực gắn bó hữu cơ với nhau, trong đó kinh tế quyết định trạng thái văn hoá, văn hoá tạo tiền đề và động lực cho sự phát triển kinh tế

Nếu hiểu văn hoá là năng lực, bản chất của con người thì sự thâm nhập của văn hoá vào kinh tế sẽ góp phần tích cực vào việc hoàn thiện nhân cách con người Đó là tính sáng tạo, lòng nhiệt tình hăng say lao động, lao động co

kỹ thuật, có năng suất cao và chất lượng tốt; đồng thời có ý thức vươn tới những mục tiêu cao đẹp, trên cơ sở làm chủ tri thức và làm chủ bản thân Vì

thế, có thể khẳng định rằng văn hoá kinh tế là một phạm trù phản ánh tính nhân văn trong các hoạt động kinh tế của người lao động, nhất là trong điều kiện phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Công tác tuyên truyền về văn hoá kinh tế là các hoạt động nhằm truyền

bá, giáo dục cho doanh nghiệp và người lao động những chủ trương, chính sách của Đảng, nhà nước về vấn đề văn hoá kinh tế trong giai đoạn hiện nay Chỉ ra những điểm đúng, điểm sai trong văn hoá kinh tế thời kì trước từ đó phát huy những ưu điểm và khắc phục những khuyết điểm, xây dựng nền kinh

tế tiến bộ, vững mạnh, đưa đất nước phát triển lên một tầm cao mới

2 Văn hoá kinh tế cho các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay

2.1 Các doanh nghiệp là động lực quan trọng trong sự phát triển kinh tế nước ta.

Doanh nghiệp có vị trí đặc biệt quan trọng của nền kinh tế, là bộ phận chủ yếu tạo ra tổng sản phẩm trong nước (GDP) Những năm gần đây, hoạt động của doanh nghiệp đã có bước phát triển đột biến, góp phần giải phóng

và phát triển sức sản xuất, huy động và phát huy nội lực vào phát triển kinh tế

xã hội, góp phần quyết định vào phục hồi và tăng trưởng kinh tế, tăng kim ngạch xuất khẩu, tăng thu ngân sách và tham gia giải quyết có hiệu quả các vấn đề xã hội như: Tạo việc làm, xoá đói, giảm nghèo

Nếu như năm 1995 doanh nghiệp mới chỉ tạo ra đuợc 103,7 nghìn tỉ đồng, chiếm 45,3 tổng GDP (khu vực còn lại gồm khối hành chính, sự nghiệp,hộ sản xuất kinh doanh cá thể chiếm 54,7%), thì đến năm 2001 khu vực này đã tạo ra 255,7 nghìn tỉ đồng,chiếm 53.2% tổng GDP gấp 2,5 lần năm 1995 Trong đó doanh nghiệp nhà nước chiếm 30,6% tổng GDP, doanh nghiệp ngoài quốc doanh chiếm 8,8%, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 13,8%

Doanh nghiệp là yếu tố quan trọng, quyết định đến chuyển dịch cơ cấu lớn của nền kinh tế quốc dân như: Cơ cấu nhiều thành phần kinh tế, cơ cấu thành phần kinh tế, cơ cấu kinh tế giữa các vùng, địa phương

Doanh nghiệp phát triển đặc biệt là doanh nghiệp ngành công nghiệp tăng nhanh là nhân tố đảm bảo cho việc thực hiện các mục tiêu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước,nâng cao hiệu quả kinh tế, giữ vững ổn định và tạo thế mạnh hơn về năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong quá trình hội nhập

Có thể nói vai trò của doanh nghiệp không chỉ quyết định sự phát triển bền vững về mặt kinh tế mà còn quyết định đến sự ổn định và lành mạnh hoá các vấn đề xã hội

2.2 Tầm quan trọng của văn hoá doanh nghiệp trong giai đoạn hiện nay

Văn hóa doanh nghiệp là toàn bộ những giá trị tinh thần mà doanh nghiệp tạo ra trong quá trình sản xuất kinh doanh tác động tới tình cảm, lý trí

và hành vi của các thành viên cũng như sự phát triển bền vững của doanh nghiệp Văn hóa doanh nghiệp gắn với đặc điểm từng dân tộc, trong từng giai đoạn phát triển cho đến từng doanh nhân, từng người lao động, do đó, rất phong phú, đa dạng Song Văn hóa doanh nghiệp cũng không phải là vô hình, khó nhận biết mà rất hữu hình, thể hiện rõ một cách vật chất, chẳng những trong hành vi kinh doanh giao tiếp của công nhân, cán bộ trong doanh nghiệp,

mà cả trong hàng hóa và dịch vụ của doanh nghiệp, từ mẫu mà, kiểu dáng đến nội dung và chất lượng Văn hóa doanh nghiệp là cơ sở của toàn bộ các chủ trương, biện pháp cụ thể trong sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, chi phối kết quả kinh doanh của doanh nghiệp Chính vì vậy, có thể nói thành công hoặc thất bại của các doanh nghiệp đều gắn với việc có hay không có văn hóa doanh nghiệp theo đúng nghĩa của khái niệm này

Tất cả chúng ta đều đồng ý là sự phát triển kinh tế càng ngày càng tăng sau đổi mới đã làm cho cuộc sống dân chúng khá lên, và đến năm 2010 chúng

ta sẽ thoát khỏi nhóm các nước đói nghèo Nhưng không nhiều người chú trọng vào văn hóa, như là động lực của kinh tế, như ý kiến của UNESCO Không chỉ là động lực mà văn hóa còn là định hướng và là kết quả nhân văn của một nền kinh tế lành mạnh Bởi vì văn hóa là yếu tố căn bản nhất để định nghĩa con người: con người là một sinh vật có văn hóa

Văn hóa doanh nghiệp có vai trò (tích cực nếu nó phù hợp với môi trường thay đổi, với tiến bộ xã hội và tác động tiêu cực khi nó đã lỗi thời) trong việc:

- Tạo ra bản sắc riêng và tính thống nhất trong cam kết của lãnh đạo và của mọi thành viên trong doanh nghiệp về mục đích và mục tiêu mà doanh nghiệp phải đạt tới

- Văn hóa doanh nghiệp có thể cải tiến hoặc có thể bóp méo một hệ thống thông tin chính thức trong doanh nghiệp; tác động tới tiến trình cải tổ của doanh nghiệp thông qua gây ảnh hưởng hoặc bị ảnh hưởng bởi chiến lược hoặc và cơ cấu của doanh nghiệp

2.3 Đặc điểm của văn hoá kinh tế trong doanh nghiệp Việt Nam hiện nay:

Trước hết, từ công cuộc đổi mới được bắt đầu đến nay, ở nước ta đã dần dần hình thành mục đích kinh doanh mới, đó là kinh doanh vì lợi ích của mỗi doanh nghiệp và lợi ích của cả dân tộc Đương nhiên, tranh thủ lợi nhuận tối đa là động cơ thúc đẩy ý trí kinh doanh của các doanh nghiệp, của mỗi doanh nhân, chúng ta cần đặc biệt quan tâm, không vì nhấn mạnh lợi ích chung mà coi nhẹ mục đích kinh doanh của mỗi cá nhân doanh nhân Song, ngay trong thời kỳ Pháp thuộc, chúng ta cũng có những doanh nhân không chỉ làm giàu cho mình mà cịn làm giàu cho đất nước như Bạch Thái Bưởi, vừa làm giàu vừa quan tâm những hoạt động xã hội từ thiện như Nguyễn Sơn Hà Ngày nay, mục đích kinh doanh của mỗi doanh nghiệp gắn với công cuộc phát triển kinh tế của đất nước, vì lợi ích của cá nhân, gia đình và lợi ích của

cả đất nước, dân tộc Khác với doanh nhân các nước kinh tế phát triển và cũng không nên bị nhìn nhận như giai cấp bĩc lột, doanh nhân nước ta ngày nay cũng có nỗi nhục của một dân tộc kiên cường, thơng minh mà vẫn phải chịu cảnh lạc hậu, kém phát triển Mỗi doanh nghiệp phát triển không chỉ vì bản thân doanh nhân, mà cịn vì sự phát triển của quê hương, của mỗi huyện, tỉnh; động cơ đó thúc đẩy mỗi doanh nhân vươn lên Mục đích ấy đang được thể hiện ngày càng rõ nét trong chiến lược phát triển của mỗi doanh nghiệp; cũng

đã được thể hiện trong các doanh nghiệp có hàng hóa được người tiêu ding bình chọn đạt chất lượng cao trong những năm gần đây.

Tuy nhiên, cũng cần thấy rằng mục đích kinh doanh của mỗi doanh nhân ở nước ta hiện nay cũng rất đa dạng về tính chất, bởi vì lẽ sống của con người là đa dạng, phong phú, nhiều màu vẻ, nhất là trong điều kiện nền kinh

tế đang trong giai đoạn chuyển đổi, thể chế kinh tế cũng đang được chuyển đổi từng bước Qua các cuộc kiểm tra xã hội học, có thể thấy một số khuynh hướng nổi bật như: có những người chỉ mong kiếm được nhiều tiền; cũng có người muốn qua kinh doanh mà, có danh tiếng lớn, uy tín và địa vị xã hội cao;

có người muốn vươn lên, tiếp nỗi truyền thóang gia đình, báo hiếu cha mẹ; lại

có những người kinh doanh vì khao khát tự hồn thiện bản thân, có ý chí mạnh

về sự phát triển tự do của con người trong chế độ xã hội mới, v.v…

Hai là, văn hóa doanh nghiệp đòi hỏi gắn bó chặt chẽ hiệu quả kinh doanh và tính nhân văn trong kinh doanh; không thể đạt hiệu quả bằng bất cứ giá nào mà coi nhẹ những giá trị nhân văn (tôn trọng con người, bảo vệ môi trường) Điều đặc biệt quan trọng là nâng cao tinh thần cộng đồng dân tộc trong mọi hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp, một đặc điểm của văn hóa doanh nghiệp mà chúng ta cần xây dựng: chúng ta đề cao ý chí tự lập, tự cường, sức vươn lên của mỗi doanh nghiệp, đồng thời huy động tính cộng đồng, tính truyền thóang "chị ngã, em nâng" của dân tộc Đồng thời chúng, khuyến khích doanh nghiệp tham gia các hoạt động xã hội, như xố đói giảm nghèo, cứu trợ đồng bào gặp thiên tai, tham gia các hoạt động từ thiện.v.v…

Điều cần nhấn mạnh hiện nay là khắc phục chủ nghĩa thực dụng, dùng mọi thủ đoạn để đoạt lợi nhuận cao, thậm chí siêu lợi nhuận, bất kể việc làm

đó có hại cho người khác, các thủ đoạn làm giàu bất chấp tình nghĩa, thậm chí làm giàu trên sự đau khổ của đối tác, trên sự phá sản của những doanh nghiệp yếu thế Có thể thấy rõ nhược điểm về mặt này của doanh nghiệp nước ta trong nhiều trường hợp như cạnh tranh bất hợp pháp, tranh giành thị trường,

đáng phê phán nhất là những thủ đoạn hạ giá, phá giá khi xuất khẩu hàng hóa Trong bối cảnh kinh tế thế giới và khu vực hiện nay, khi cuộc cạnh tranh về chất lượng và giá cả hàng hóa diễn ra gay gắt, chúng ta đề cao việc nâng cao khả năng cạnh tranh của mỗi doanh nghiệp lại càng phải đề cao tính tập thể, truyền thống đoàn kết dân tộc trong kinh doanh

CHUƠNG II: THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN VẤN ĐỀ VĂN HOÁ KINH TẾ CHO CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM HIỆN NAY

1 Ưu điểm

Văn hóa doanh nghiệp có vai trò rất quan trọng trong sự phát triển của mỗi loại hình doanh nghiệp Do đó, nếu thiếu yếu tố văn hóa thì doanh nghiệp khó có thể đứng vững và tồn tại được trên thị trường ở bất kỳ thời điểm, hay hình thái kinh tế xã hội nào Ngày nay ở Việt Nam, cũng như trên thế giới, nguồn nhân lực của doanh nghiệp là con người mà văn hóa doanh nghiệp là

sự liên kết và nhân lên nhiều lần các giá trị của từng nguồn nhân lực riêng lẻ tổng hợp lại Không những thế, văn hóa doanh nghiệp còn được thể hiện qua phong cách của người lãnh đạo đứng đầu các vị trí của doanh nghiệp và tác phong làm việc của mọi nhân viên Bởi vậy, đối tác khi quan hệ thì ngoài việc quan tâm tới lợi nhuận của công ty họ còn đánh giá doanh nghiệp qua văn hóa của doanh nghiệp đó Trong thực tế, văn hoá kinh tế doanh nghiệp Việt Nam

có những ưu điểm chung sau:

Về mục đích kinh doanh: (1) Đạt hiệu quả và lợi nhuận cao cho cá nhân, cộng đồng (2) Có tính nhân văn đối với con người trong xã hội và môi trường sinh thái

Về phương pháp quản trị kinh doanh, trong thực tế có những điểm chung sau:

- Tuân thủ pháp luật quốc gia, quốc tế, bảo đảm tính minh bạch, công khai trong sản xuất , kinh doanh

- Quan tâm, tuân theo các nguyên lý quản lý khoa học và phải biết dựa vào khoa học mà tổ chức bộ máy quản lý, thực hiện các phương pháp kinh doanh

- Biết áp dụng các công nghệ tiên tiến trong điều hành sản xuất, kinh doanh

- Chú trọng sử dụng hợp lý các vị trí làm việc của đội ngũ cán bộ, người lao động và phát huy tổng hợp các tiềm năng, thực hiện sự cố kết của các nhân tố đó vì mục tiêu chung.

- Cung cách làm ăn nhỏ lẻ, thói quen tùy tiện:

Các doanh nghiệp Việt Nam vốn bị kém thế cạnh tranh trên thương trường quốc tế do cung cách làm ăn manh mún, chạy theo lợi nhuận trước mắt

mà ít nghĩ đến cục diện chung

Việc liên kết để đáp ứng những đơn đặt hàng lớn chỉ thuận lợi trong những bước đầu, sau đó, các doanh nghiệp thường tìm cách xé lẻ, giành riêng hợp đồng cho mình để rồi dẫn đến tình trạng luôn nghi kỵ, đối phó lẫn nhau

và sẵn sàng giành giựt quyền lợi riêng cho công ty mình mà không nghĩ đến cục diện chung Cách làm “hỏng chỗ nào thì "vá" chỗ ấy, cháy chỗ nào thì giập chỗ đó”, cẩu thả trong ký kết và thực hiện hợp đồng đang tồn tại và tỏ ra không phù hợp với môi trường kinh doanh văn minh, hiện đại Là thành viên của WTO, chúng ta phải đổi mới tư duy trong làm ăn kinh tế.Không còn kiểu làm ăn nhỏ lẻ, manh mún, mạnh ai nấy làm mà phải làm một cách bài bản Các doanh nhân cũng nhận ra rằng, sự “bài bản” còn thể hiện ở tính chuyên nghiệp, ở “Tinh thần thượng tôn pháp luật”, ở tính kỷ luật Đáng tiếc những chuẩn mực này của doanh nhân chúng ta hiện nay còn rất yếu

- Tầm nhìn hạn hẹp, tư duy ngắn hạn:

Một hạn chế lớn khác đã bộc lộ rõ nét trong văn hóa kinh doanh của các doanh nghiệp khi hội nhập là sự hạn chế về tầm nhìn cũng như khát vọng của các doanh nghiệp, doanh nhân Việt Nam Xuất thân từ nền kinh tế tiểu nông, con người Việt Nam thường có 4 tầm nhìn thấp, ngắn hạn, hay thay đổi

và muốn đi đường tắt, thay vì kiên nhẫn chờ đợi kết quả lâu dài Muốn có và đạt được những mục tiêu dài hạn, đòi hỏi doanh nhân phải có tầm nhìn dài hạn Vì không có tầm nhìn dài hạn nên các doanh nhân Việt Nam thường không xây dựng mục tiêu dài hạn và có kế hoạch đầu tư thích hợp Đa số các doanh nhân khi lập doanh nghiệp chỉ nghĩ đến việc xây dựng một công ty hàng đầu Việt Nam, ít khi nghĩ xa hơn tới việc xây dựng các thương hiệu toàn cầu, tham gia vào giải quyết các bài toán tiêu dùng cho toàn thế giới

Có thể thấy được tầm nhìn của doanh nhân Việt Nam hiện đang ở đâu qua bảng xếp hạng 200 doanh nghiệp hàng đầu Việt Nam của Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc (UNDP) vừa công bố: những doanh nghiệp được xem là lớn nhất của Việt Nam chỉ gần tương đương với các doanh nghiệp nhỏ

và vừa trên thế giới, và các doanh nghiệp hàng đầu này cũng “phải còn rất lâu nữa mới vươn tới được chuẩn quốc tế” Cũng vì thiếu tầm nhìn nên doanh nghiệp không đầu tư vào những vấn đề cốt lõi, lâu dài và lao theo xu hướng

“ăn xổi”, đầu tư cả vào những lĩnh vực không thuộc chuyên môn của mình Trong khi các doanh nghiệp nước ngoài nỗ lực tìm kiếm cơ hội đầu tư và lợi ích kinh doanh dài hạn tại Việt Nam thì nhiều doanh nghiệp lớn của Việt Nam đang tìm kiếm lợi nhuận từ các khoản đầu tư mang tính đầu cơ - như kinh doanh bất động sản, kinh doanh chứng khoán - mà quên đi các lĩnh vực kinh doanh cốt lõi

- Thiếu tính liên kết, cộng đồng:

Trong khi doanh nghiệp nước ngoài có sức mạnh và tiềm lực rất lớn, lại hơn chúng ta cả trăm năm kinh nghiệm, trong khi vốn liếng chưa nhiều, năng lực cạnh tranh chưa cao thì điều mà chúng ta rất cần là sự liên kết, đoàn kết

Một mình cà phê Trung Nguyên với hoài bão xây dựng thương hiệu cho nông sản Việt Nam mà không có sự tiếp sức của những doanh nghiệp cùng ngành nghề thì biết đến chừng nào mới thực hiện được Nhưng thực tế, không ít doanh nghiệp lại không thể cởi mở, liên kết với nhau, thậm chí có khi còn chơi xấu, cạnh tranh không lành mạnh với nhau Hệ quả là không những không nâng cao sức cạnh tranh mà còn yếu đi vì sự tranh mua, tranh bán, thậm chí hạ uy tín của nhau Xét về khía cạnh liên kết hợp tác của các doanh nhân trong quá trình hoạt động kinh doanh để cùng phát triển và theo nguyên tắc cùng có lợi, tính cộng đồng của doanh nhân Việt Nam còn quá rời rạc và ở mức thấp, thể hiện ở ngay trong phạm vi một ngành nghề, một địa phương và rộng hơn là trong phạm vi cả nước; các doanh nhân ít khi tìm được tiếng nói chung, lợi ích chung mang tính sống còn cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế Sự liên kết giữa các "nhà", sự liên kết theo cụm, vùng nguyên liệu đang ở mức thấp Chủ trương thành lập những tập đoàn kinh tế còn vấp phải những rào cản nội tại: thông tin của doanh nghiệp thường thiếu độ tin cậy, ảnh hưởng đến việc liên kết ngang; quy định của Nhà nước cho các hoạt động liên kết chưa đầy đủ

Trong khi tiềm lực tài chính nhỏ, năng lực sản xuất thấp nhưng doanh nghiệp của ta vẫn “hiên ngang ra trận” một mình không chịu liên kết với nhau thì tại thị trường nội địa, các doanh nghiệp 100% đầu tư nước ngoài, các công

ty liên doanh, các tập đoàn lớn trên thế giới vận dụng tối đa việc liên kết với nhau để chiếm lĩnh thị phần của doanh nghiệp Việt Nam Nhiều doanh nghiệp nước ngoài khi vào thị trường Việt Nam đã kết hợp với các doanh nghiệp trong nước để tận dụng hình ảnh thương hiệu của họ trong việc thâm nhập thị trường Việt Nam Có thể kể đến như trường hợp hãng Pepsi kết hợp với Kinh Đô; các hãng điện tử như Samsung, LG, Toshiba kết hợp với siêu thị Nguyễn Kim Tại sân nhà, rất nhiều sản phẩm của ta đang bị áp đảo và cạnh tranh gay gắt trước sức mạnh liên kết của các công ty, tập đoàn nước ngoài

- Nặng về “quan hệ”, “chạy chọt ”, dựa dẫm:

Ở nước ta đặc tính coi trọng quan hệ cá nhân, xu hướng cá nhân hóa các mối quan hệ kinh doanh, ỷ lại vào bảo hộ của nhà nước vẫn tồn tại khá phổ biến Nhiều doanh nghiệp tập trung thời gian và tiền bạc cho một hoặc một số nhân vật quan trọng của đối tác, cho các mối quan hệ cá nhân giữa người kinh doanh mà cụ thể hơn là người bán hoặc mua với người có thẩm quyền quyết định của bên đối tác mua hoặc bán Một số lại câu kết với những người xấu trong bộ máy Nhà nước Những cái lợi mà việc thân quen đem lại

là một cám dỗ lớn hơn rất nhiều so với lại cái cực nhọc phải đầu tư để đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh Đa phần các nhà kinh doanh của chúng ta dường như hiển nhiên công nhận mối quan hệ này tốt hay xấu có tính chất quyết định tới thành bại Chúng ta cho rằng nếu “thân quen” được với sếp của đối tác thì về cơ bản là đã thành công, lúc này thì mọi trở ngại về chất lượng sản phẩm, chất lượng dịch vụ, thậm chí cả giá cả cũng chỉ là chuyện “nhỏ” Cám dỗ về đặc quyền, đặc lợi, dựa dẫm đang là lực cản rất lớn

- Nhẹ chữ Tín:

Buôn bán phải giữ chữ tín, đó chính là văn hoá trong kinh doanh được bắt nguồn từ khi hình thành thị trường Trong tập quán du di, "chín bỏ làm mười" của nền kinh tế tiểu nông, chữ tín không quan trọng Một nền kinh tế hàng hóa thực sự thì khác Trong sán xuất, kinh doanh, các yếu tố về sản phẩm như số lượng, chất lượng, chúng loại, thời gian hoàn thành và chuyển giao là những chỉ số quan trọng Chính chữ tín đã làm nên những thương hiệu lớn mạnh và bản thân thương hiệu cũng chính là một thứ hàng hóa Giữ chữ tín là điều kiện của thành công, sự thất bại đối với doanh nghiệp, doanh nhân không giữ chữ tín là sự thất bại báo trước, thời gian chỉ có thể là sớm hay muộn mà thôi

Theo nhiều nhà kinh doanh nước ngoài, các nhà kinh doanh Việt Nam không coi trọng chữ tín, hay viện dẫn các lý do khách quan để khước từ việc thực hiện cam kết, gây nhiều phiền toái trong quan hệ với các đối tác nước ngoài Từ cá nhân đến cơ chế, phải đau lòng nhận ra là người Việt chưa tin