Lý thuyết tài chính tiền tệ lựa chọn nghịch và các công cụ giải quyết

Và để tiến trình này diễn ra thuận lợi thì thị trường cần có đầy đủ thông tin về doanh nghiệp giúp cho các nhà đầu tư có thể đưa ra những quyết định đúng đắn mang lại lợi ích cho chính m

BÀI TIỂU LUẬN

Môn: LÝ THUYẾT TÀI CHÍNH – TIỀN TỆ

ĐỀ TÀI:

VẤN ĐỀ LỰA CHỌN NGHỊCH VÀ CÁC CÔNG CỤ GIẢI QUYẾT

GVHD: THS.Trần Hùng Sơn LỚP: K10405B

NHÓM: 7

BẢNG PHÂN CÔNG CÔNG VIỆC

S

TT

1

2

3

4

5

chứng khoán Việt Nam

LỜI MỞ ĐẦU

gày nay trong xu thế toàn cầu hóa, khu vực hóa cũng như quá trình hội nhập đang diễn ra mạnh mẽ, có quy mô thì việc tìm các cơ hội đầu tư mang lại lợi nhuận cao hay vấn đề thu hút vốn trong và ngoài nước vào các dự án là một trong những chiến lược kinh tế được các quốc gia ưu tiên thực hiện Và để tiến trình này diễn ra thuận lợi thì thị trường cần có đầy đủ thông tin về doanh nghiệp giúp cho các nhà đầu

tư có thể đưa ra những quyết định đúng đắn mang lại lợi ích cho chính mình và thị trường Thế nhưng, thị trường không bao giờ là hoàn hảo, không có tất cả những thông tin cần thiết cho một quyết định Đó là một thất bại của thị trường nói chung và đặc biệt là thị trường tài chính nói riêng Đồng thời thông tin không cân xứng cũng chính là nguyên nhân của những lựa chọn nghịch trong thị trường Chính những lí do đã khiến cho công việc tìm kiếm thông tin và đưa

ra lựa chọn đầu tư gặp những cản trở và khó khăn hơn Do đó để khắc phục tình trạng này trong các giao dịch kinh tế và dòng vốn được sử dụng hiệu quả thì việc tìm hiểu về lựa chọn nghịch cũng như các công cụ để giải quyết là một vấn

đề cần thiết và ý nghĩa Đó là đề tài mà nhóm chúng tôi quan tâm và tìm hiểu với mong muốn sẽ cung cấp thêm những thông tin hữu ích về thị trường tài chính cũng như hiểu hơn về khó khăn trong thị trường Việt Nam

N

I Lý thuyết về lựa chọn nghịch:

Lựa chọn nghịch là một tình trạng kinh tế có thể nảy sinh do tồn tại tình trạng thông tin bất cân xứng, xảy ra trước khi giao dịch diễn ra Người lựa chọn thứ tốt lại chọn phải thứ không tốt Đây là một loại thất bại thị trường

Dựa trên nghiên cứu của nhà kinh tế học G.AKERLOF năm 1970 với tựa

đề “ the Maket for Lemons: Quality Uncertainty and the Market Mechanism”, ông cho rằng: Lựa chọn nghịch là hiện tượng xảy ra trên bất kỳ thị trường nào xuất hiện thông tin không cân xứng_mà ông gọi là “thị trường quả chanh” Do không có đủ thông tin liên quan đến giao dịch nên một trong các bên tham gia giao dịch sẽ đưa ra những quyết định sai lầm và hiện tượng lựa chọn nghịch được hình thành từ đó

1.3.1 Vấn đề quả chanh:

Hiện tượng “thị trường quả chanh” là

một đặc trưng cụ thể của vấn đề lựa chọn

nghịch và tác động của nó tới sự vận hành

hiệu quả của thị trường, được trình bày trong

báo cáo nổi tiếng của nhà kinh tế đạt giải

thưởng Nôben G Akerlof Nó nảy sinh trên thị

trường ô tô cũ Người mua thường không

đánh giá được chất lượng của những chiếc ô

tô cũ Họ không biết chiếc ô tô định mua là tốt hay xấu, có liên tục bị trục trặc về máy móc không Bởi vậy, giá mà người mua phải trả phản ánh chất lượng bình quân của tất cả ô tô hiện có trên thị trường, tức mức chất lượng nằm giữa giá trị thấp của một số ô tô xấu và giá trị của một số ô tô tốt

Người chủ cũ chiếc ô tô cũ ngược lại có khả năng biết rõ chiếc ô tô là tốt hay kém chất lượng Nếu chiếc ô tô có chất lượng kém, người chủ hạnh phúc nếu bán được nó tại mức giá mà người mua sẵn sàng trả, tức mức giá nằm ở mức chất lượng trung bình Song nếu chiếc ô tô vẫn tốt, người chủ biết rằng chất lượng ô tô của mình bị đánh giá quá thấp và vì vậy, anh ta không muốn bán

nó Kết quả của sự lựa chọn nghịch này là chỉ có rất ít ô tô chất lượng cao được đưa vào thị trường Do chất lượng bình quân của một chiếc ô tô cũ hiện có trên thị trường thấp và do chỉ có rất ít người muốn mua phải ô tô cũ chất lượng kém, nên mức tiêu thụ thấp Nói cách khác thị trường ô tô cũ vận hành kém

1.3.2 Tác động của lựa chọn nghịch đến thị trường tài chính

Giả sử bạn là nhà đầu tư đang muốn mua cổ phiếu, nhưng lại không thể phân biệt được đâu là công ty tốt đâu là công ty xấu Do vậy, bạn sẽ sẵn sàng chi trả mức giá mà nó phản ánh được giá trị trung bình của các công ty

Ví dụ trên thị trường cổ phiếu, nếu giá một cổ phiếu của công ty hoạt động tốt A là 10.000đ, giá một cổ phiếu của công ty hoạt động kém B là 6.000đ, thì nhà đầu tư sẽ trả giá 8.000đ cho một cổ phiếu

Khi đó, công ty A không muốn bán, chỉ có công ty B muốn bán Sự lựa chọn nghịch xảy ra: nhà đầu tư chỉ có thể mua cổ phiếu của công ty tồi B Phản ứng tất yếu họ sẽ dè dặt để mua cổ phiếu, làm thị trường kém sôi nổi, không thu hút được người mua, người bán

Trên thị trường trái khoán, người mua quan tâm đến lãi suất cao Các công ty hoạt động tốt không muốn chấp nhận lãi suất cao Chỉ có công ty hoạt động không tốt muốn chấp nhận lãi suất cao như vậy Sự lựa chọn nghịch lại xảy ra: nhà đầu tư chỉ có thể mua được trái khoán của công ty hoạt động kém

Dẫn đến vốn được di chuyển ít và chậm chạp trên thị trường chứng khoán

Chức năng cơ bản của thị trường tài chính là tạo kênh dẫn vốn từ người tiết kiệm, dư vốn sang cho người chi tiêu, thiếu vốn Tuy nhiên, sự tồn tại của

“quả chanh” đã ngăn cản thị trường chứng khoán (trái phiếu và cổ phiếu) thực hiện tốt chức năng của mình

Khi không có sự hiện diện của vấn đề thông tin không cân xứng, thì vấn

đề “quả chanh” cũng không còn Nếu người mua biết về chất lượng của ô tô cũ như người bán, những người liên quan đều có thể phân biệt giữa ô tô tốt và ô tô xấu, thì người mua sẽ sẵn sàng trả đúng giá trị của chiếc ô tô cũ còn tốt Do người chủ của những chiếc ô tô tốt nhận được giá phải chăng, nên họ sẵn sàng bán chúng trên thị trường Thị trường sẽ có nhiều giao dịch và hoàn thành tốt công việc của mình là tạo ra một kênh phù hợp để chuyển ô tô sang cho những người muốn có chúng

2.1 Sản xuất và bán thông tin:

Lời giải cho vấn đề lựa chọn nghịch trên thị trường tài chính là loại trừ tình trạng thông tin không cân xứng bằng cách trang bị cho những người cung cấp vốn các thông tin chi tiết về cá nhân hay doanh nghiệp đang tìm kiếm nguồn vốn để tài trợ cho hoạt động đầu tư của mình

Một cách để chuyển các thông tin này cho người tiết kiệm - cho vay là có các công ty tư nhân thu thập và tạo ra các thông tin giúp phân biệt giữa doanh nhiệp tốt và doanh nghiệp yếu kém, sau đó bán nó Ở Mỹ, các công ty như Standard và Poor’s, Moody’s và Value Line thu thập thông tin về tình hình tài sản và các hoạt động đầu tư của doanh nghiệp, xuất bản những số liệu này và bán chúng cho những người đặt trước( cá nhân, thư viện và trung gian tài chính liên quan đến việc mua bán chứng khoán)

2.2 Vấn đề “người trốn vé”:

Thực sự, hệ thống tư nhân trong việc tạo ra và bán thông tin không hoàn toàn giải quyết được vấn đề lựa chọn nghịch trên thị trường chứng khoán do vấn đề “người trốn vé” Đó là khi những người không trả tiền cho thông tin tận dụng được lợi thế về thông tin mà những người khác phải trả tiền mới có được

Vấn đề “người trốn vé” cho thấy rằng việc tạo ra và bán thông tin của tư nhân chỉ giải quyết được một phần của vấn đề “quả chanh” Để thấy tại sao, chúng ta hãy giả sử rằng bạn vừa mua được thông tin nói cho bạn biết doanh nghiệp nào tốt danh nghiệp nào yếu kém Bạn tin rằng số tiền bỏ ra là đáng đồng tiền bát gạo và có thể mua được chứng khoán với giá thấp hơn giá trị thực của các doanh nghiệp ( làm ăn tốt) Song nếu nhà đầu tư láu cá (kẻ “người trốn vé”) nhìn thấy bạn mua một loại chứng khoán nhất định, anh ta có thể mua theo bạn, mặc dù không trả tiền cho bất kỳ thông tin nào Nếu nhiều nhà đầu tư khác cũng hành động như vậy, thì sự gia tăng nhu cầu về các chứng khoán tốt và bị định giá thấp sẽ làm cho giá của chúng ngay lập tức tăng lên tới giá trị thực Do vấn đề “người trốn vé” này, bạn có thể không mua được chứng khoán với giá thấp hơn giá trị thực của chúng nữa

Do không thu được lợi nhuận từ việc mua thông tin, bạn có thể nghĩ rằng không nên trả tiền cho thông tin Nếu các nhà đầu tư khác cũng đi đến nhận thức như vậy thì các doanh nghiệp và cá nhân không còn khả năng bán thông tin Sự suy yếu khả năng kiếm lợi nhuận từ việc bán thông tin của các doanh nghiệp tư nhân có nghĩa là thị trường có ít thông tin hơn và vì thế vấn đề lựa chọn nghịch (vấn đề “quả chanh”) sẽ cản trở sự vận hành có hiệu quả của thị trường chứng khoán

2.3 Biện pháp điều hành của nhà nước

Vấn đề “người trốn vé” cản trở thị trường tư nhân tạo ra đủ thông tin để loại trừ toàn bộ vấn đề thông tin không cân xứng dẫn đến sự lựa chọn nghịch Vậy sự can thiệp của nhà nước có làm lợi cho thị trường tài chính không? Có, chẳng hạn nhà nước có thể tạo ra thông tin để giúp các nhà đầu

tư phân biệt giữa doanh nghiệp tốt và doanh nghiệp yếu kém, sau đó cung cấp miễn phí cho công chúng Tuy nhiên, cách giải quyết này liên quan đến việc nhà nước phải công bố các thông tin tiêu cực về doanh nghiệp, việc làm

có thể rất khó chấp nhân về mặt chính trị

Cách làm thứ hai (nhiều nước công nghiệp phát triển khác đã áp dụng)

là biện pháp điều hành của chính phủ đối với thị trường chứng khoán sao cho các doanh nghiệp tự giác cung cấp thông tin chân thực về mình nhiều đến mức cho nhà đầu tư có thể tự nhận định là doanh nghiệp đang làm ăn tốt hay yếu kém Ở Mỹ, ủy ban chứng khoán và hối đoái (SEC) (là cơ quan chính phủ có quyền yêu cầu các doanh nghiệp bán chứng khoán của mình ra thị trường đại chúng) phải tuân thủ các nguyên tắc kế toán chuẩn và công bố thông tin về doanh thu, tài sản và thu nhập của mình Những biện pháp điều hành tương tự cũng được vận dụng ở nhiều nước khác

Tuy nhiên, yêu cầu công bố thông tin không phải lúc nào cũng vận hành tốt Sự sụp đổ mới đây của ENRON ( tháng 10 năm 2001 đã tuyên bố lỗ 618 triệu đô la trong quý 3 đằng sau vẻ làm ăn khá phát đạt) và các vụ bê bối kế toán phát hiện được các công ty khác minh chứng cho nhận định này

Sự lựa chọn nghịch trên thị trường tài chính phát sinh từ vấn đề thông tin không cân xứng góp phần lý giải tại sao thị trường tài chính lại là một trong các khu vực bị điều hành nặng nề nhất trong nền kinh tế Biện pháp điều hành của chính phủ với mục đích làm tăng thông tin cho nhà đầu tư là cần thiết để cắt giảm vấn đề lựa chọn nghịch, vấn đề cản trở sự vận hành có hiệu quả của thị trường chứng khoán (cả thị trường cổ phiếu và trái phiếu)

Mặc dù sự điều hành của chính phủ cắt giảm được vấn đề lựa chọn nghịch, song cũng không loại trừ hoàn toàn được nó Ngay cả khi các doanh nghiệp cung cấp thông tin và doanh thu, tài sản hay thu nhập của mình cho công chúng, thì họ vẫn có nhiều thông tin hơn nhà đầu tư: ngoài thông tin do các con số thống kê mang lại, còn có rất nhiều thứ cần biết để đánh giá chất lượng của một doanh nghiệp Ngoài ra, các doanh nghiệp yếu kém có động cơ

làm cho họ trông giống như doanh nghiệp làm ăn phát đạt, bởi vì điều này cho phép hưởng thụ mức giá cao hơn cho chứng khoán của mình Các doanh nghiệp yếu kém thường bóp méo những thông tin buộc phải cung cấp cho công chúng, qua đó làm cho nhà đầu tư gặp nhiều khó khăn hơn trong việc đánh giá xem doanh nghiệp nào làm ăn tốt và doanh nghiệp nào yếu kém

2.4 Trung gian tài chính

Như vậy, chúng ta đã thấy rằng việc tư nhân tạo ra thông tin và biện pháp điều hành của chính phủ nhằm khuyến khích cung cấp thông tin làm giảm bớt, nhưng không loại trừ được hoàn toàn vấn đề lựa chọn nghịch trên thị trường tài chính Về cơ cấu tài chính có thể làm gì để góp phần thúc đẩy luồng vốn chảy sang cho những người có cơ hội đầu tư và sản xuất khi vấn đề thông tin không cân xứng tồn tại? Cơ cấu của thị trường ô tô cũ đem lại cho chúng ta một gợi ý

Một đặc trưng quan trọng của thị trường ô tô là hầu hết ô tô cũ không được bán trực tiếp từ người này sang người khác do mọi người khó thu thập đủ thông tin

Thay vào đó, chúng được bán cho một người trung gian, gọi là người kinh doanh ô tô cũ Người này mua ô tô cũ từ nhiều người và bán lại cho những người khác Người kinh doanh ô tô cũ cũng tạo ra thông tin trên thị trường bằng cách sử dụng các chuyên gia để xác định xem những chiếc ô tô cũ này là tốt hay xấu

Khi chiếc xe còn tốt, người kinh doanh có thể bán nó kèm theo một bảo lãnh nhất định, ví dụ cấp giấp bảo hành hay uy tín của người kinh doanh Và anh

ta thu được lợi nhuận từ chênh lệch giữa giá bán và giá mua Hơn nữa nhà kinh doanh hoạt động mua bán trên cở sở thông tin mình tự sản xuất ra, nên tránh

được vấn đề người trốn vé

Cũng giống như các nhà buôn ô tô cũ, các trung gian tài chính cũng đóng vai trò tương tự trên thị trường tài chính Chẳng hạn ngân hàng, trở thành

chuyên gia trong việc tạo ra thông tin về doanh nghiệp sao cho mọi người có thể phân biệt giữa cơ hội cho vay tốt và xấu

Sau đó, họ có thể thu hút vốn từ người gửi tiền và sử dụng nó cho các doanh nghiệp làm ăn phát đạt vay Do các ngân hàng tập trung vào việc cho những doanh nghiệp làm ăn phát đạt vay tiền, nên họ có khả năng kiếm được mức lợi tức cao hơn lãi suất huy động vốn Mức lợi nhuận mà các ngân hàng kiếm được cho phép họ tham gia vào hoạt động tao ra thông tin

2.5 Thế chấp và vốn chủ sở hữu

2.5.1 Thế chấp:

Sự lựa chọn nghịch tác động vào chức năng hoạt động vào thị trường tài chính khi người cho vay bị thiệt hại do người cho vay không có khả năng hoàn trả tiền và phá sản Thế chấp là việc cam kết của người vay dùng tài sản của mình để bảo đảm cho khoản vay nếu không trả được nợ, do đó làm giảm được hậu quả của sự lựa chọn nghịch bởi vì giảm được tổn thất của người cho vay khi người vay phá sản Nếu người đi vay không trả được nợ, người cho vay

có thể bán vật thế chấp và sử dụng số tiền thu được để bù lại tổn thất về tiền vay Ví dụ: nếu bạn không hoàn trả khoản tiền vay mua nhà của mình, người cho vay có thể nắm quyền sở hữu ngôi nhà của bạn, tổ chức đấu giá nó và sử dụng số tiền thu được để bù vào khoản tiền vay Do đó, người cho vay sẵn sàng cho vay có đảm bảo bằng vật thế chấp và người đi vay sẵn sàng giao vật thế chấp để làm giảm mức rủi ro của người cho vay và họ có nhiều khả năng được cho vay với mức lãi suất thấp hơn Sự hiện diện của lựa chọn nghịch trong thị trường tín dụng đã giải thích tại sao thế chấp là một đặc điểm của các hợp đồng cho vay

2.5.2 Vốn chủ sở hữu:

Vốn chủ sở hữu là phần chênh lệch giữa tài sản của một doanh nghiệp và các khoản nợ của nó có thể thực hiện vai trò tương tự như các khoản thế chấp