Liên kết du lịch hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế ở việt nam

1 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ LIÊN KẾT DU LỊCH -HÀNG KHÔNG GIÁ RẺ TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ .... Cơ sở khách quan của liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ trong hội nhậ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

o0o

PHÙNG THẾ TÁM

LIÊN KẾT DU LỊCH - HÀNG KHÔNG GIÁ RẺ TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ

Ở VIỆT NAM

Chuyên ngành: Kinh tế chính trị

Mã số: 62310102

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

Tp Hồ Chí Minh - Năm 2015

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

o0o

PHÙNG THẾ TÁM

LIÊN KẾT DU LỊCH - HÀNG KHÔNG GIÁ RẺ TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ

Ở VIỆT NAM

Chuyên ngành: Kinh tế chính trị

Mã số: 62310102

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

1 TS PHẠM THĂNG

2 PGS.TS DƯƠNG CAO THÁI NGUYÊN

Tp Hồ Chí Minh - Năm 2015

ỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan lu n n n y o ch nh t c giả nghi n c u v th c

hi n C c k t quả nghi n c u ch a đ c công ất k đ u C c s li u

c c ngu n tr ch n trong lu n n đ c ch th ch ngu n g c r r ng trung

th c Tôi ho n to n ch u tr ch nhi m v l i cam đoan của m nh

Nghi n c u sinh

Phùng Th Tám

MỤC LỤC

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các chữ viết tắt

Danh mục các bảng, sơ đồ, hình, hộp

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ LIÊN KẾT DU LỊCH -HÀNG KHÔNG GIÁ RẺ TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ 18 1.1 Cơ sở khách quan của liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ trong hội nhập

kinh tế quốc tế 18

1.1.1 Du lịch và những đặc trưng cơ bản của dịch vụ du lịch trong hội nhập

kinh tế quốc tế 18

1.1.2 Hãng hàng không giá rẻ và việc cung cấp dịch vụ hàng không giá rẻ 24 1.1.3 Hội nhập quốc tế tạo tiền đề và môi trường khách quan cho liên kết giữa hãng hàng không giá rẻ với du lịch 29

1.2 iên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ: Bản chất, điều kiện, nguyên tắc và

mô hình 33

1.2.1 Liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ: Bản chất và đặc trưng cơ bản 33 1.2.2 Các điều kiện trong liên kết kinh doanh giữa Du lịch - Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế 35 1.2.3 Các nguyên tắc, mô hình và ưu thế của liên kết giữa Du lịch - Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế 42

1.3 Kinh nghiệm liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế

quốc tế của một số hãng hàng không giá rẻ điển hình trong khu vực ASEAN và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam 49

1.3.1 Kinh nghiệm liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ của một số hãng hàng không giá rẻ điển hình khu vực 49 1.3.2 Những bài học rút ra cho hoạt động liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ cho Việt Nam trong hội nhập kinh tế quốc tế 58

Chương 2: THỰC TRẠNG LIÊN KẾT DU LỊCH – HÀNG KHÔNG GIÁ RẺ TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 59

2.1 Tổng quan hoạt động liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam 59

2.1.1 Tổng quan về liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế 59 2.1.2 Tình hình phát triển và liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ của các hãng hàng không giá rẻ nội địa trong hội nhập kinh tế quốc tế 63

2.2 Đánh giá thực trạng liên kết Du lịch – Hàng không giá rẻ trong hội nhập quốc tế của Việt Nam 75

2.2.1 Tình hình chung về liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ trên thị trường dịch vụ du lịch Việt Nam 75 2.2.2 Đánh giá thực trạng các mô hình liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ ở nước ta hiện nay 78 2.2.3 Thực trạng liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ trong các chương trình kích cầu du lịch 85

2.3 Những hạn chế và nguyên nhân của liên kết Du lịch – Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế 91

2.3.1 Những hạn chế xuất phát từ lợi ích của các đối tác tham gia liên kết 91 2.3.2 Năng lực cơ sở hạ tầng hàng không của các hãng hàng không giá rẻ không đáp ứng kịp thời và đầy đủ nhu cầu của các doanh nghiệp du lịch 93 2.3.3 Liên kết giữa hãng hàng không giá rẻ và các cơ sở nghỉ dưỡng (resort) mang tính tự phát thiếu hẳn sự trung gian tổ chức của các doanh nghiệp lữ hành du lịch trong hình thành một sản phẩm du lịch hoàn chỉnh 94 2.3.4 Sự tác động của các cơ quan nhà nước chuyên ngành đến quá trình hình thành và phát triển của liên kết rất thấp, đặc biệt trong hình thành mô hình liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ 95 2.3.5 Chưa hình thành rõ nét liên kết giữa Du lịch - Hàng không giá rẻ nước ngoài trong hội nhập kinh tế quốc tế 97

Chương 3: NHỮNG QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP CƠ BẢN THÚC ĐẨY

TIẾN TRÌNH LIÊN KẾT DU LỊCH - HÀNG KHÔNG GIÁ RẺ TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 99 3.1 Những tiềm năng, xu hướng và quan điểm cơ bản thúc đẩy tiến trình liên kết Du lịch – Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế 99

3.1.1 Những tiềm năng và xu hướng cơ bản thúc đẩy tiến trình liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế 99 3.1.2 Những quan điểm cơ bản trong chỉ đạo liên kết Du lịch - Hàng không giá

rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế 107

3.2 Những chính sách và giải pháp cơ bản thúc đẩy liên kết Du lịch – Hàng

không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam hiện nay 114

3.2.1 Nhóm chính sách, giải pháp vĩ mô cơ bản thúc đẩy liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế 114

3.2.2 Nhóm chính sách, giải pháp vi mô tác động vào các doanh nghiệp tham gia liên kết 124

3.2.3 Chính sách, giải pháp liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế 129

Kết luận 134

Kiến nghị 136

Danh mục công trình của tác giả 137

Tài liệu tham khảo 138

Phụ lục 142

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

APEC Asia - Pacific Economic

Cooperation

Diễn đ n H p tác Kinh t châu Á -

Th i B nh D ơng ASEAN Association of Asia Southeast

Asian Nation

Hi p hội c c n ớc Đông Nam Á

ASEANTA ASEAN Tourism Association Hi p hội Du l ch Đông Nam Á

ATAG Air Transport Action Group Nhóm hành động v n tải hàng không BRIC Brazil, Russia, India, China Nhóm các qu c gia mới nổi

CLMV Campuchia, Lao, Myanmar and

Vietnam

Tiểu vùng hàng không Campuchia – Lào

- Mi n Đi n - Vi t Nam

Association

Hi p hội du l ch thành ph H Chí Minh

IATA Internation Aviation Transport

Association

Hi p hội v n tải hàng không qu c t

ICAO Internation Civil Aviation

Organization

Tổ ch c hàng không dân dụng qu c t

đầu

một s qu c gia châu Âu

Pacific airlines

LCAS Low Cost Airlines Service D ch vụ hàng không giá rẻ

MICE Meeting Incentive Conference

Event

Du l ch k t h p hội ngh

PATA Pacific Asia Travel Association Hi p hội Du l ch Châu Á Thái Bình

D ơng SCIC State Capital Invesment

Corporation

Tổng công ty đầu t v kinh oanh v n

nh n ớc Vi t Nam

UNWTO United National World Tourist

Organization

Tổ ch c du l ch th giới

UNCTAD United Nations Conference on

Trade and Development

Diễn đ n Th ơng mại và Phát triển liên hi p qu c

UNESCO United Nations Educational

Scientific and Cultural Organization

Tổ ch c Giáo dục, Khoa học v Văn hóa của Liên Hi p qu c

VISTA Vietnam Society of Travel

Agents

Hi p hội Lữ hành Vi t Nam

Airlines

WTTC World Travel & Tourism

Council

Hội đ ng du l ch và lữ hành th giới

DANH MỤC CÁC BẢNG, SƠ ĐỒ, HÌNH, HỘP

Bảng 1.1: So s nh đặc tr ng kinh t kỹ thu t giữa hãng hàng không truy n th ng

với hãng LCA 25

Bảng 1.2: Trình độ văn hóa của chủ gia đ nh v tỷ l đi u l ch 38

Bảng 2.1: Các chỉ ti u tăng tr ng cơ ản của ngành Du l ch 2010 – 2013 61

Bảng 2.2: C c thông tin cơ ản v hãng LCA VietJet Air 68

Bảng 2.3: VNA tăng chuy n, khuy n mại (1/7 - 15/8/2011) 87

Sơ đ 1.1: Các hình th c du l ch 22

Hình 1.1: So sánh chi phí trung bình gh /dặm của một s hãng hàng không truy n th ng và giá rẻ của Mỹ 27

H nh 1 2: Sơ đ liên k t lý thuy t 3 chủ thể h p tác LCA, Lữ hành du l ch Điểm đ n 46

Hình 2.1: Tăng tr ng gh cung ng và h s gh sử dụng của JPA 66

Hình 2.2: Tăng tr ng gh cung ng và h s gh sử dụng của Vietjet Air 69

Hình 2.3: Tăng tr ng gh cung ng và h s gh sử dụng của Air Mekong 71

Hình 2.4: Tăng tr ng gh cung ng và h s gh sử dụng của Vi t Nam Airlines 73

Hình 2.5: S l ng h nh kh ch đi m y ay lộ trình Vi t Nam – Singapore v ng c lại của các Hãng LCA từ 2009 đ n h t năm 2014 (Tổng tuyến Hà Nội - Singapore và TP Hồ Chí Minh - Singapore và ngược lại … … 98

Hộp 2.1: Các quảng cáo, ti p th của Air Mekong 81

Hộp 2.2: Quản lý liên k t LCA JPA - Sài Gòn - Phú Qu c resort 83

Hộp 2.3: Quảng bá liên k t LCA JPA - Du thuy n Mekong Le Cochinchine Cruise giảm giá tour 84

Hộp 2.4: C c đ ng bay giá rẻ của VietJet Air 90

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Cách mạng khoa học công ngh và toàn cầu hoá là những quá trình kinh t ,

kỹ thu t, xã hội năng động nhất hi n nay, t c động mạnh đ n s phát triển, bi n đổi của l c l ng sản xuất và quan h sản xuất các qu c gia trên th giới Chúng cu n hút tất cả các ngành kinh t các qu c gia khác nhau vào s v n động và phát triển, trong đó có ngành hàng không và du l ch (Tourism) Từ đó tạo ra các hình th c đặc thù nh hàng không giá rẻ (Low Cost Airline - LCA) và s liên k t giữa Tourism - LCA, nhằm th c đẩy ti n trình hội nh p nhanh hơn của các n n kinh t qu c gia vào một h th ng ph n công lao động qu c t rộng lớn, hình thành và phát triển các kh i liên k t kinh t nh : ASEAN EU

Tuy nhiên, cùng với s phát triển của l c l ng sản xuất là s hoàn thi n của các quan h sản xuất, trong đó th c đẩy ti n trình xã hội hoá và qu c t hoá t ản làm cho s hữu t ản tách r i rất xa vi c sử dụng t ản đ a n n kinh t th giới

ớc vào th i đại của n n kinh t tài chính - ti n t mang tính toàn cầu Những quá trình kinh t - kỹ thu t n y đã đẩy n n kinh t th giới từ khủng hoảng năng l ng, nguyên li u cơ cấu sang khủng hoảng tài chính - ti n t trên quy mô khu v c và th giới

Trong b i cảnh qu c t đó n n kinh t n ớc ta cũng đang trong th i kì chuyển đổi sang n n kinh t th tr ng đ nh h ớng xã hội chủ nghĩa và công nghi p hoá, hi n đại hoá gắn với phát triển kinh t tri th c theo chi n l c kinh t m , nên không tránh khỏi ảnh h ng tiêu c c l n tích c c của ti n tr nh n y Để đ a n n kinh t thoát khỏi trạng th i tăng tr ng ch m, tỷ l lạm ph t cao nh hi n nay thì mọi giải pháp cho các ngành kinh t suy cho cùng đ u bắt đầu bằng tăng năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất, tìm ra các l i th cạnh tranh m tr ớc tiên phải u tiên liên k t các ngành kinh t có quan h m t thi t với nhau để cùng gia tăng l i ích

và giảm thiểu rủi ro Du l ch là một ngành kinh t d ch vụ, có tính tổng h p, liên ngành, liên vùng và có tính xã hội hóa rất cao Đ y l h nh th c tổ ch c kinh doanh

và sản phẩm của nó tạo ra b i s liên k t hoạt động của nhi u ngành, vùng và các chủ thể kinh t - xã hội kh c nhau trong đó li n k t giữa các hãng hàng không và các doanh nghi p kinh doanh d ch vụ du l ch là một trong các khâu quan trọng Đặc

2

bi t trong đi u ki n hội nh p du l ch vùng và qu c t đang iễn ra mạnh mẽ hi n nay, thì liên k t hàng không-du l ch là nhân t quy t đ nh s thành công của một sản phẩm lữ hành du l ch, b i lẽ chi phí cho vi c di chuyển từ nơi xuất ph t đ n các điểm đ n du l ch chi m tỷ trọng từ 40 - 60% giá thành chuy n đi Tr ớc xu th đó

đã xuất hi n nhanh chóng loại hình hàng không giá rẻ để đ p ng nhu cầu đi lại, giao ti p của c n các qu c gia kh c nhau đặc bi t đ p ng nhu cầu giảm giá các tour du l ch qu c t nhằm th c đẩy ngành kinh t du l ch phát triển

Nh n th c đ c xu h ớng qu c t hóa ngành du l ch, Vi t Nam đã chủ động

th c đẩy nhanh chóng ti n trình hội nh p ngành du l ch vào khu v c và qu c t Trong văn ki n Đại hội lần th XI của Đảng Cộng sản Vi t Nam năm 2011 đã

khẳng đ nh: “Phát triển ngành dịch vụ, nhất là dịch vụ tài chính, ngân hàng, thương

mại, du lịch và các dịch vụ có giá trị tăng cao…Xây dựng một số trung tâm du lịch lớn trong nước, gắn kết có hiệu quả với các trung tâm du lịch lớn của các nước trong khu vực” [9, tr.198-199]

H ng ng chủ ch ơng đ ng đắn đó của Đảng ng nh h ng không có ớc cải tổ và phát triển mạnh mẽ trong đó c c hãng LCA t nh n nhanh chóng ra đ i

Tr ớc s cạnh tranh mạnh mẽ của các hãng LCA trong khu v c và nội đ a tham gia hoạt động trên th tr ng d ch vụ h ng không n ớc ta, hãng hàng không qu c gia

Vi t Nam (VNA) và hãng hàng không cổ phần Pacific Airlines cũng chuyển một bộ

ph n sang cung cấp d ch vụ hàng không giá rẻ (LCAS) Hãng Pacific Airlines đã chuyển hẳn sang hoạt động ới hình th c hãng LCA, nh đó m hạ giá tour du l ch trong n ớc và qu c t

Trong đi u ki n cạnh tranh gay gắt hi n nay, một s hãng LCA t nh n o ngu n l c tài chính và nhân s hạn hẹp lại thi u kinh nghi m quản lí buộc phải chấp

nh n phá sản hoặc ngừng ay để s c lại ngu n nhân l c cơ cấu lại đội bay và cải tổ lại bộ máy tổ ch c quản lý Tuy v y, vi c t n tại và phát triển của loại hình LCA là một khách quan kinh t Tính khách quan này xuất phát từ nhu cầu phát triển của

s c sản xuất xã hội đang tăng l n nhanh chóng hầu h t các qu c gia trên th giới làm cho thu nh p và dân trí của các tầng lớp n c tăng không ngừng, d n đ n du

l ch tr thành nhu cầu thi t y u của bộ ph n ngày càng lớn n c có thu nh p trung bình tr lên của n c c c n ớc, kể cả c c n ớc đang ph t triển nh Vi t Nam

3 Đón nh n xu th phát triển của du l ch th giới, quá trình liên k t giữa các ngành trong cấu thành sản phẩm lữ hành du l ch đ c th c đẩy mạnh mẽ, trong đó li n k t giữa du l ch h ng không đ c coi nh l chi n l c phát triển lâu dài và b n vững của hai ngành trong n n kinh t Vi t Nam Ng y 10 th ng 4 năm 2013 “K hoạch

h p tác giữa Tổng cục Du l ch Vi t Nam và Cục Hàng không Vi t Nam giai đoạn

2013 - 2015”[21] đã cụ thể hóa ch ơng tr nh ph i h p công tác s 4050/CT-BVHTTDL - BGTVT ng y 13 th ng 11 năm 2012 nhằm nâng cao trách nhi m hi u quả của s ph i h p, chất l ng và s c cạnh tranh của hai ng nh th c đẩy du l ch Vi t Nam phát triển th nh điểm đ n hấp d n của khu v c châu Á và th giới

Với ý nghĩa đó t c giả chọn đ tài “Liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ

trong hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam” cho lu n án ti n sĩ chuy n ng nh kinh

t chính tr của mình

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

2.1 Những công trình nghiên cứu về liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ

ở ngoài nước

Cho đ n nay, tác giả của lu n án tìm thấy rất hi m các chuyên khảo nghiên

c u riêng bi t v liên k t Tourism - LCA n ớc ngo i đặc bi t lại nghiên c u đ

t i đó Vi t Nam Tuy nhiên, trong nhi u công trình nghiên c u v du l ch, hàng không hoặc hàng không giá rẻ khi ph n t ch đ n các nhân t khách quan, hoặc giải pháp phát triển của ng nh h ng không đặc bi t là hàng không giá rẻ, thì vi c liên

k t giữa hàng không và du l ch đ c đặc bi t chú trọng v coi đ y l một giải pháp

cơ bản giúp phát triển ngành Một s các công trình, tuy nghiên c u v hàng không hoặc nghiên c u đ n du l ch đ u dành một v trí quan trọng để phân tích liên k t Tourism - LCA trong đó có h ng không gi rẻ với du l ch nh sau:

- “Tourism - A new perspective” của Burn Peter và Holden Andrew

- “Tourism principle and practice” của Cooper, C Gibert

- “Tourism in Developing countries” của Martin Oppermann và Kye-Sung

- “Low-Cost Airline in the Asia Pacific Region” của An Exceptional Intra và

“Regional Traffic Growth Opportunity” của Peter Harbison

- “What future for Low-cost Airline in Asia” của Richard Stirland

- “The economic benefits of Air Transport” của IATA, ATAG