MỞ ĐẦU Cuộc đời hoạt động cách mạng của chủ tịch Hồ Chí Minh gắn liền với sự nghiệp giải phóng dân tộc Việt Nam thoát khỏi ách áp bức, thống trị của bọn thực dân, đế quốc và bè lũ tay sai, mang lại độc lập, tự do cho Tổ Quốc, ấm no hạnh phúc cho nhân dân. Một trong những sự nghiệp vĩ đại của Người, đó là sáng lập ra Nhà nước kiểu mới đầu tiên ở Đông Nam Á: Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời ngày mùng 2 tháng 9 năm 1945. Trong suốt giai đoạn lịch sử từ khi thành lập nước Bác luôn coi trọng vấn đề tổ chức xây dựng bộ máy nhà nước dưới sự lãnh đạo của Đảng tiên phong của giai cấp công nhân. Trong hÖ thèng t tëng Hå ChÝ Minh, vÊn ®Ò chÝnh quyÒn Nhµ níc lµ mét vÊn ®Ò c¬ b¶n, Ngêi hÕt søc quan t©m ®Õn viÖc giµnh chÝnh quyÒn, gi÷ chÝnh quyÒn vµ x©y dùng chÝnh quyÒn. Ngêi còng ®• thiÕt kÕ vµ x©y dùng bé m¸y Nhµ níc ngµy cµng hoµn thiÖn qua tõng giai ®o¹n lÞch sö. T tëng Hå ChÝ Minh vÒ Nhµ níc cña d©n, do d©n vµ v× d©n cã ý nghÜa ®Æc biÖt quan träng, ®Þnh híng cho viÖc x©y dùng Nhµ níc ph¸p quyÒn x• héi chñ nghÜa theo tinh thÇn ®Èy m¹nh c¶i c¸ch tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña Nhµ níc. Đây là bộ phận quan trọng trong toàn bộ nội dung tư tưởng của Người, là sự kế thừa và phát triển tư tưởng của C. Mác và Ph. Ăngghen, Lªnin trên cơ sở hiện thực Việt Nam, và những biến động của tình hình thế giới. Bước vào thời kỳ mới, trước yêu cầu của công cuộc đổi mới đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, việc xây dựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân phải tiếp tục quán triệt sâu sắc tư tưởng và học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh về quyền làm chủ đất nước và xã hội của nhân dân. Bởi, đây là nền tảng tư tưởng, lý luận quan trọng trong tổ chức và hoạt động của Nhà nước pháp quyền kiểu mới do nhân dân làm chủ.Với tầm quan trọng trên, tôi chọn đề tài: “Tư tưởng Hồ Chí Minh vể quyền làm chủ của nhân dân, xây dựng nhà nước thật sự của dân, do dân, vì dân” làm tiểu luận kết thúc môn học Quan điểm của C.Mác, Ph.Ăngghen, Lênin, Hồ Chí Minh về Xây dựng Đảng và Chính quyền Nhà nước.
Trang 1MỞ ĐẦU
Cuộc đời hoạt động cỏch mạng của chủ tịch Hồ Chớ Minh gắn liền với
sự nghiệp giải phúng dõn tộc Việt Nam thoỏt khỏi ỏch ỏp bức, thống trị của bọn thực dõn, đế quốc và bố lũ tay sai, mang lại độc lập, tự do cho Tổ Quốc,
ấm no hạnh phỳc cho nhõn dõn Một trong những sự nghiệp vĩ đại của Người,
đú là sỏng lập ra Nhà nước kiểu mới đầu tiờn ở Đụng Nam Á: Nước Việt Nam dõn chủ cộng hũa ra đời ngày mựng 2 thỏng 9 năm 1945 Trong suốt giai đoạn lịch sử từ khi thành lập nước Bỏc luụn coi trọng vấn đề tổ chức xõy dựng bộ mỏy nhà nước dưới sự lónh đạo của Đảng tiờn phong của giai cấp cụng nhõn
Trong hệ thống t tởng Hồ Chí Minh, vấn đề chính quyền Nhà nớc là một vấn đề cơ bản, Ngời hết sức quan tâm đến việc giành chính quyền, giữ chính quyền và xây dựng chính quyền Ngời cũng đã thiết kế và xây dựng bộ máy Nhà nớc ngày càng hoàn thiện qua từng giai đoạn lịch sử T tởng Hồ Chí Minh về Nhà nớc của dân, do dân và vì dân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng,
định hớng cho việc xây dựng Nhà nớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa theo tinh thần đẩy mạnh cải cách tổ chức và hoạt động của Nhà nớc Đõy là bộ phận quan trọng trong toàn bộ nội dung tư tưởng của Người, là sự kế thừa và phỏt triển tư tưởng của C Mỏc và Ph Ăngghen, Lênin trờn cơ sở hiện thực Việt Nam, và những biến động của tỡnh hỡnh thế giới
Bước vào thời kỳ mới, trước yờu cầu của cụng cuộc đổi mới đất nước theo định hướng xó hội chủ nghĩa, việc xõy dựng nhà nước phỏp quyền của dõn, do dõn và vỡ dõn phải tiếp tục quỏn triệt sõu sắc tư tưởng và học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chớ Minh về quyền làm chủ đất nước và xó hội của nhõn dõn Bởi, đõy là nền tảng tư tưởng, lý luận quan trọng trong tổ chức và hoạt động của Nhà nước phỏp quyền kiểu mới do nhõn dõn làm chủ
Với tầm quan trọng trờn, tụi chọn đề tài: “Tư tưởng Hồ Chớ Minh vể quyền làm chủ của nhõn dõn, xõy dựng nhà nước thật sự của dõn, do dõn, vỡ dõn” làm tiểu luận kết thỳc mụn học Quan điểm của C.Mỏc, Ph.Ăngghen, Lờnin, Hồ Chớ Minh về Xõy dựng Đảng và Chớnh quyền Nhà nước
Trang 2NỘI DUNG CHƯƠNG I QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
VỀ NHÀ NƯỚC
Quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước được bắt nguồn trực tiếp từ những cơ sở sau:
1 Trong lịch sử dân tộc:
Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng một Nhà nước của dân, do dân vì dân được bắt nguồn trước hết từ chính trong lịch sử dân tộc Trong quá trình hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, cha ông ta đã tích luỹ được biết bao kinh nghiệm quý báu về xây dựng Nhà nước- Nó được phản ánh qua những
bộ sử lớn của dân tộc như: “Đại Việt sử ký toàn thư”, “Lịch chiều hiến chương loại chí” Nó được ghi lại qua các bộ luật nổi tiếng như: “Bộ luật hình thư” (đời Lý), “Quốc triều hình luật” (đời Trần), “Bộ luật Hồng Đức”
(đời Lê), những bộ luật này, giá trị của nó có thể sánh ngang với các bộ luật nổi tiếng ở phương Đông Thậm chí, trong đó có các tư tưởng còn được đề cập đến sớm hơn ở cả phương Tây như: Vấn đề bình đẳng phụ nữ: Cho phép
ly hôn, có quyền thừa kế tài sản, công nhận công lao của vợ như chồng, cho phép nhận con nuôi, … Những tư tưởng thân dân của Nhà nước phong kiến thời kỳ hưng thịnh: Lý tưởng về Nhà nước vua Nghiêu, vua Thuấn; tư tưởng
“nước lấy dân làm gốc” (có nguồn gốc từ Nho giáo)
2 Từ thực tiễn Việt Nam.
Hồ Chí Minh đã vạch trần bản chất vô nhân đạo, phản tiến hoá mà thực dân, đế quốc đã thi hành tại Việt Nam
Thực dân Pháp sang xâm lược Việt Nam dưới chiêu bài đem “công lý”,
“tự do, bình đẳng, bác ái” để “khai hoá văn minh” cho các dân tộc Đông
Trang 3Dương Nhưng thực chất chúng cực kỳ vô nhân đạo: Khi xâm lược Việt Nam, chúng áp dụng lối hành hình kiểu Linsơ rất tàn bạo như:
Trói người vào gốc cây, đổ xăng châm lửa đốt
Bẻ rẳng, móc mắt, dứt tóc từng mảng khỏi đầu
Tùng xẻo: Xẻo từng miếng thịt trên người cho đến chết
Bắt đội đá suốt ngày ngoài nắng, đổ cao su nóng bỏng vào bộ phận sinh dục Nhét mìn vào mồm, vào hậu môn cho nổ
Ép buộc phụ nữ An Nam phải sinh hoạt tình dục với cho Bécgiê, nếu không chịu chúng sẽ dùng lưỡi lê đâm vào bụng
Chém đầu vứt xuống sông (Đội Văn)
Chém đầu bêu phố (Tống Duy Tân)
Đào mả của bố mẹ vứt hài cốt xuống sông (Đề Thám)
Người khẳng định: Không có công lý dành cho người Đông Dương khi
mà họ chưa giải phóng khỏi ách đô hộ của thực dân, đế quốc: Ở Đông Dương
có hai thứ công lý Một thứ cho người Pháp, một thứ cho người bản xứ Người Pháp thì được xử như ở Pháp Người An Nam thì không có một hội đồng bồi thẩm, cũng không có luật sư… Thường người ta xử án và tuyên án theo giấy tờ, vắng mặt người bị cáo Nếu có vụ kiện cáo giữa người An Nam
và người Pháp thì lúc nào người Pháp cũng có lý cả, mặc dù tên này ăn cướp hay giết người
Năm 1919, nhân danh những người Việt Nam yêu nước tại Pháp -Nguyễn Ái Quốc đã gửi đến Hội nghị Véc-xây bản yêu sách của nhân dân An Nam đòi các quyền tự do tối thiểu cho dân tộc mình Đây chính là văn kiện pháp lý đầu tiên đặt vấn đề kết hợp chặt chẽ giữa quyền tự quyết của các dân tộc với các quyền tự do dân chủ của nhân dân (Tức là kết hợp chặt chẽ giữa quyền dân tộc và quyền con người)
Trang 43 Từ thực tiễn thế giới
Khi khảo sát các mô hình Nhà nước tư sản, đặc biệt là Nhà nước tư sản Pháp, Mĩ Hồ Chí Minh đã khẳng định: Đằng sau những lời hoa mĩ về
“quyền bình đẳng, quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc”
của Tuyên ngôn độc lập 1776 là sự bất bình đẳng, đói nghèo và nạn phân biệt
chủng tộc tàn bạo, bất công, nhất là đối với người da đen Người coi “đó là những cuộc cách mạng không đến nơi”, vì ở đó, chính quyền vẫn ở trong tay một số ít người: Cách mệnh thành công đã hơn 150 năm nay nhưng công nông vẫn cứ khổ cực, vẫn cứ lo tính cách mệnh lần thứ hai Không thể xây dựng Nhà nước tư sản vì đó là nhà nước của thiểu số
Khi đến Liên Xô, Người tìm thấy một mô hình Nhà nước kiểu mới
Mô hình đó chính là sự gợi ý cho Người về một kiểu Nhà nước sẽ được xây dựng ở Việt Nam trong tương lai Vì Nhà nước kiểu mới này đã “phát ruộng đất cho dân cày, giao công xưởng cho thợ thuyền ra sức tổ chức kinh tế mới…”
Chính từ trong lịch sử, tư tư tưởng cách mạng Việt Nam và thế giới, mà năm 1930, mô hình Nhà nước kiểu mởi đã được Hồ Chí Minh nêu ra trong
“Chính cương vắn tắt” của Đảng và Người khẳng định: “Phải dựng ra chính
phủ công nông binh”
Tháng 5-1941, Hồ Chí Minh đã chủ trì Hội nghị lần thứ VIII Ban chấp hành TW và chủ trương chuyển hướng chỉ đạo chiến lược đối với cách mạng Việt Nam: Chuyển từ mô hình Nhà nước công nông bình (đề ra 1930) sang
mô hình Nhà nước đại biểu cho khối đoàn kết của toàn thể quốc dân Đây là một bước chuyển sáng suốt của Hồ Chí Minh vì nó đã phản ánh được nét đặc thù của thực tiễn dân tộc và phù hợp với chiến lược, sách lược của cách mạng Việt Nam
- Cách mạng Tháng Tám thành công năm 1945, Hồ Chí Minh thay mặt cho nhân dân Việt Nam khai sinh ra nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hoà
Trang 5-Nhà Nước dõn chủ nhõn dõn đầu tiờn ở Chõu Á Như vậy, chớnh Hồ Chớ Minh
là người đó cú cụng trong việc đặt nền múng xõy dựng một Nhà nước kiểu mới trong lịch sử dõn tộc: Nhà nước của dõn do dõn vỡ dõn
Túm lại: Từ những khảo sỏt, nghiờn cứu cũng như thực tiễn tổ chức, hoạt
động của Hồ Chớ Minh được núi ở trờn chớnh là cơ sở hỡnh thành nờn tư tưởng của Người về Nhà nước
CHƯƠNG II TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ QUYỀN LÀM CHỦ
CỦA NHÂN DÂN, XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC THẬT SỰ CỦA DÂN, DO DÂN,Vè DÂN
Quá trình tìm đờng cứu nớc là quá trình Hồ Chí Minh phê phán chính quyền thực dân t sản và tạo kiến một mô hình Nhà nớc kiểu mới phù hợp với
dân tộc Việt Nam Bởi vì, "vấn đề Nhà nớc có một ý nghĩa quan trọng đặc biệt về phơng diện lý luận cũng nh về phơng diện thực tiễn" (Lênin) Sau khi
giành đợc chính quyền thì vấn đề thiết kế một Nhà nớc nhằm giữ vững, củng
cố, phát huy hiệu lực của nó để tổ chức xây dựng cuộc sống mới luôn luôn đặt
ra đối với giai cấp cầm quyền Vì vậy, quan niệm về một Nhà nớc kiểu mới do nhân dân lao động làm chủ đã hình thành rất sớm trong suốt quá trình cứu
n-ớc, giữ nớc và xây dựng nớc của Hồ Chí Minh
Kiểu Nhà nớc là do kiểu cách mạng quyết định Năm 1911, Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đờng cứu nớc thì trên thế giới đã có nhiều kiểu cách mạng nh:
t bản cách mạng Mỹ, cách mạng Pháp, cách mạng Nhật, dân tộc cách mạng ý, chủ nghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn, 1 Nhng với cách nhìn sáng suốt,
Ng-ời đã đánh giá tất cả các kiểu cách mạng đó là cách mạng đều là "cách mạng không đến nơi" Tiêu chuẩn Ngời dùng để đánh giá một kiểu "cách mạng đến nơi" là công nhân đã thoát khỏi vòng áp bức chađã đợc sống hạnh phúc cha, dân chúng đã đợc hởng tự do, bình đẳng thực sự cha? Cái nhìn có tầm vóc thời đại của Nguyễn ái Quốc là ở chỗ này
Trong t tởng Hồ Chí Minh, Nhà nớc là sản phẩm của một cuộc đấu tranh giai cấp, là một tổ chức chính trị - xã hội, là một bộ máy chuyên chế của một giai cấp, phục vụ cho một giai cấp nhất định
Theo Hồ Chí Minh, trong lịch sử có rất nhiều kiểu Nhà nớc, tức là những kiểu Nhà nớc phục vụ cho lợi ích giai cấp khác nhau, đại diện cho các
1 Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 2, nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr, 264.
Trang 6hình thái kinh tế - xã hội khác nhau Trong " Đờng cách mệnh", Ngời đã bàn
đến các kiểu Nhà nớc: Mỹ, Pháp và kiểu Nhà nớc của cách mạng Nga Ngời thấy rằng, Nhà nớc Mỹ cũng nói đến:"Giời sinh ra ai cũng có quyền tự do, quyền giữ tính mệnh của mình, quyền làm ăn cho sung sớng Hễ Chính phủ nào có hại cho dân chúng, thì dân chúng phải đập đổ Chính phủ ấy đi, và gây nên Chính phủ " Tuyên ngôn thì nh vậy, nhng bây giờ Chính phủ Mỹ lại không muốn cho ai nói đến cách mệnh, ai đụng đến Chính phủ Còn ở Pháp,
"T bản nó dùng chữ Tự do, Bình đẳng, Đồng bào để lừa dân, xúi dân đánh đổ phong kiến Khi dân đánh đổ phong kiến rồi, thì nó lại thay phong kiến mà áp bức dân" Cả hai cuộc cách mạng và hai kiểu nhà nớc đó "tiếng là cộng hoà và dân chủ, kỳ thực trong thì nó tớc đoạt công nông, ngoài thì nó áp bức thuộc địa" Ngời khẳng định: "Trong thế giới bây giờ chỉ có cách mệnh Nga là đã thành công, và thành công đến nơi" Chỉ có Nhà nớc của cách mạng Nga là làm cho dân chúng
đ-ợc hởng cái hạnh phúc tự do, bình đẳng thật
Nguyễn Aớ Quốc đã lựa chọn việc xây dựng kiểu Nhà nớc theo Cách mạng Tháng Mời Nga - Nhà nớc theo chủ nghĩa Mác - Lênin Thiên tài của
Hồ Chí Minh chính là ở chỗ, trong khi chủ nghĩa Mác - Lênin còn rất xa lạ với nhiều dân tộc trên thế giới thì Ngời đã tìm đến với chủ nghĩa Mác - Lênin Ngời khẳng định: Chủ nghĩa Mác - Lênin là "chủ nghĩa chân chính nhất, chác chắn nhất, cách mệnh nhất" Nó "không những là cái "cẩm nang " thần kỳ, không nhữnglà cái kim chỉ nam, mà còn là mặt trời soi sángcon đờng chúng ta
đI tới thắng lợi cuối cùng, đi tới chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản" 2 Trong nhiều bài viết hồi bấy giờ, Ngời thờng nhấn mạnh: cái kiểu nhà nớc ấy phải lật đổ chính quyền thực dân, phong kiến, lập nên nhà nớc kiểu mới của mình, đó là nhà nớc công nông
Măc dầu ngời đã nghiên cứu rất nghiêm túc các tác phẩm "Tuyên ngôn
độc lập" của cách mạng t sản Mỹ, Hiến pháp Mỹ năm 1787, "Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền" của cách mạng t sản Pháp và những tác phẩm khác
nh "Th Ba t", "Tinh thần pháp luật" của Mông-tex-kiơ, Nhng với tầm nhìn thời
đại, Ngời đã thấu hiểu hết mọi mâu thuẫn và hạn chế của các t tởng t sản về Nhà nớc Trên tinh thần của chủ nghĩa Mác - Lênin và Cách mạng Tháng Mời Nga, Ngời luôn
ấp ủ t tởng xây dựng Nhà nớc công nông
Sáng lập Đảng cộng sản Việt Nam (1930), lãnh đạo cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám 1945 thành công, Hồ Chí Minh đã khai sinh ra Nhà nớc Việt Nam dân chủ cộng hoà Đó là Nhà nớc dân chủ nhân dân, mang bản chất
2 Hồ Chí Minh (2002), Toàn tập, tập 10, nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr, 128.
Trang 7của giai cấp vô sản Bản chất giai cấp của Nhà nớc Việt Nam là do giai cấp vô sản lãnh đạo, bảo vệ quyền và lợi ích thật sự cho đại đa số nhân dân lao động
-đó là Nhà nớc của dân, do dân và vì dân
T tởng về xây dựng một Nhà nớc của nhân dân, do nhân dân lao động làm chủ là điểm cơ bản nhất để phân biệt sự khác nhau của nhà nớc ta với nhà
nớc thực dân, phong kiến, nhà nớc t sản Hồ Chí Minh nêu lên quan đIểm: tất cả quyền bính trong nớc là của toàn thể nhân dân Việt Nam Ngời đã khảo sát nhiều học thuyết về nhà nớc có t tởng "lấy dân làm gốc" Các Nhà nớc phong kiến ở phơng Đông lúc đang lên, giai cấp thống trị một hệ thống các t tởng
"n-ớc lấy dân làm gốc" Nhng sự thật thì những t tởng đó chỉ là bức bình phong cho sự thống trị hà khắc, sự áp bức cùng cực nhân dân ở phơng Tây, các Nhà
nớc theo "tinh thần pháp luật" của Mông-tex-kiơ hay theo "Khế ớc xã hội" của
Rút-xô thì cũng là tinh thần xây dựng Nhà nớc gắn liền với quyền lợi của đa
số nhân dân Nhng những Nhà nớc t sản đều không đem lại quyền tự do, bình
đẳng thật sự cho nhân dân
Trong t tởng Hồ Chí Minh, Nhà nớc của dân là nhà nớc không phảI do giai cấp phong kiến hay t sản lãnh đạo mà đó là nhà nớc dới sức mạnh đạI
đoàn kết dân tộc Nhà nớc này là sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân dới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam đó là Nhà nớc do nhân dân bầu ra theo
ph-ơng thức dân chủ thể hiện nguyện vọng dân chủ của nhân dân Tất cả các chính quyền từ trung ơng đến địa phơng đều do dân bầu ra
Hồ Chí Minh cho rằng, việc nớc là việc chung cho nên bất kỳ ai, không phân biệt già trẻ, gái trai, giàu nghèo, nòi giống, tôn giáo, đều phải ghé vai vào gánh vác một phần Đứng đầu Chính phủ lâm thời, Hồ Chí Minh đề nghị tiến hành sớm Tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu bầu ra Quốc hội, Quốc hội cử ra Chính phủ Chính phủ đó thật là Chính phủ của toàn dân
"Tổng tuyển cử là dịp cho toàn thể quốc dân tự do lựa chọn những ngời có tài,
có đức, để gánh vác công việc nớc nhà hễ ngời nào muốn lo việc nớc thì
đều có quyền ra ứng cử; hễ là công dân thì đều có quyền đi bầu cử" 3 Chính phủ do toàn dân bầu lên (thông qua bầu Quốc hội) không phải là của giai cấp nào, tuy rằng có một giai cấp lãnh đạo nhng trong Chính phủ phải là đại diện cho mọi tầng lớp nhân dân Chính phủ phải "tỏ ra tinh thần quốc dân liên hợp,
là một Chính phủ chú trọng thực tế là Chính phủ toàn quốc, có đủ nhân tài khắp Trung, Nam, Bắc tham gia" Việc bầu cử Quốc hội chính thức tổ chức ra
bộ máy Nhà nớc đã thể hiện t tởng Hồ Chí Minh về việc huy động toàn thể nhân dân thamgia vào công việc quản lý Nhà nớc, thể hiện vai trò làm chủ
3 Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 4, nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr, 133.
Trang 8Nhà nớc của nhân dân Ngay sau tuyên bố độc lập, thành lập Chính phủ lam thời, Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh: "Chính phủ là công bộc của dân" "Các công việc của Chính phủ làm phải nhằm vào một mục đích duy nhất là mu cầu tự do hạnh phúc cho mọi ngời Cho nên Chính phủ nhân dân bao giờ cũng phải đặt quyền lợi dân lên trên hết thảy Việc gì có lợi cho dân thì làm Việc gì
có hại cho dân thì phải tránh" Chính phủ là của dân, do đó, nhân dân phải đôn
đốc, phải giúp đỡ, phải kiểm soát, phải phê bình, để Chính phủ thực sự là ngời đầy tớ trung thành và tận tuỵ của nhân dân Nhân dân có quyền bầu, có quyền bãi miễn đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân nếu các đại biểu đó không còn xứng đáng Chính phủ là do nhân dân làm chủ, các nhân viên Chính phủ phải là ngời đầy tớ của nhân dân chứ không phải "làm quan cách mạng" Nhà nớc là nhà nớc của dân, bao nhiêu quyền hạn đều ở nơi dân Công việc đổi mới và bao nhiêu nhiệm vụ cũng là bởi dân
Nhà nớc ta là nhà nớc do dân vì "lực lợng bao nhiêu là nhờ dân hết" Nhân dân là lực lợng hùng mạnh nhất, có sức mạnh nh nớc Nếu nh Trần Quốc Tuấn chủ trơng: "Khoan th sức dân, lấy đó làm kế sâu rễ, bền gốc để giữ yên xã tắc", Nguyễn Trãi thấy đợc: "Dân có sức mạnh nh nớc Dân có thể chở thuyền và cũng có thể lật thuyền" thì Hồ Chí Minh khẳng định: " Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân Trong thế giới không gì mạnh bằng lực lợng
đoàn kết của nhân dân" 4 "Dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong" Dân chủ, theo Hồ Chí Minh, "là dân làm chủ" "Nớc ta là nớc dân chủ, địa vị cao nhất là dân, dân là chủ" 5 Ngời nhấn mạnh: "Dân chủ là
của quý báu nhất của nhân dân" 6 Nhà nớc do dân, nghĩa là bao nhiêu quyền
hạn đều do dân Xây dựng đất nớc là trách nhiệm của dân Sự nghiệp cách
mạng là sự nghiệp của quần chúng nhân dân "Chính quyền từ xã đến Chính
phủ trung ơng do dân cử ra Đoàn thể từ Trung ơng đến xã do dân tổ chức nên Nói tóm lại, quyền hành và lực lợng đều ở nơi dân" 7 Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nớc cao nhất của của nhân dân Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nớc ở các địa phơng Các cơ quan ấy đều do dân bầu ra, là cơ quan lập pháp nhng quyền lực ở hết nơi dân, lập pháp cũng là do dân
Nhìn chung, chế độ kinh tế và chính trị - xã hội của chúng ta là nhằm
thực hiện đầy đủ quyền dân chủ của nhân dân trên cơ sở kinh tế xã hội chủ nghĩa ngày càng phát triển, cách bóc lột theo chủ nghĩa t bản đợc xoá bỏ dần,
đời sống vật chất và văn hoá của nhân dân ngày càng đợc cải thiện Do đó
4 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, tập 8, nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr, 276.
5 Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 6, nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr, 515.
6 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, tập 8, nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr, 279.
7 Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 5, nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr, 698.
Trang 9nhân dân có đầy đủ điều kiện thuận lợi tham gia quản lý nhà nớc Khi đó, "thì mới có thể tôn vinh nhân dân, mọi quyền hành, mọi lực lợng đều ở nơi dân" 8
Nhà nớc do dân trong t tởng Hồ Chí Minh là do dân tự làm, tự lo thông qua các mối quan hệ trong xã hội, qua các đoàn thể, chứ không phải Nhà nớc bao cấp, lo thay dân tất cả mọi việc "Đem tài dân, sức dân, của dân làm lợi cho dân " 9 Hồ Chí Minh coi chức năng cơ bản nhất của Nhà nớc ta là điều hành, quản lý xã hội Bởi thế, "làm việc gì cũng phải có quần chúng Không
có quần chúng thì không thể làm đợc Cho nên việc gì có quần chúng tham
gia bàn bạc khó mấy cũng trở nên dễ dàng và làm đợc tốt".
1 Tư tưởng Hồ Chớ Minh về một Nhà nước của dõn, do dõn, vỡ dõn.
Sau cỏch mạng Thỏng Tỏm thành cụng, Nhà nước cỏch mạng ra đời,
Hồ Chớ Minh khẳng định: “Nước ta là nước dõn chủ Bao nhiờu lợi ớch đều
vỡ dõn Bao nhiờu quyền hạn đều của dõn Chớnh quyền từ xó đến Chớnh phủ Trung ương do dõn cử ra Núi túm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dõn”Đú là điểm khỏc nhau về bản chất giữa nhà nước dõn chủ nhõn dõn với cỏc nhà nước của giai cấp búc lột đó từng tồi tại trong lịch sử
Nhà nước của dõn.
Hồ Chớ Minh khẳng định rừ ràng và ngay từ đầu là: “Nước Việt Nam
là một nước dõn chủ cộng hũa Tất cả quyền bớnh trong nước là của toàn thể nhõn dõn Việt Nam, khụng phõn biệt nũi giống, gỏi trai, giàu nghốo, giai cấp, tụn giỏo” (Điều thứ 1, Hiến phỏp năm 1946)
Quyền quyết định của nhõn dõn về cỏc vấ đề liờn quan đến vận mệnh quốc gia
“Những việc quan hệ đến vận mệnh quốc gia sẽ đưa ra nhõn dõn phỳc quyết” (Điều thứ 32 - Hiến phỏp năm 1946) Thực chất đú là chế độ trưng cầu dõn ý, một hỡnh thức dõn chủ trực tiếp được đề ra khỏ sớm ở nước ta
“Nhõn dõn cú quyền bói miễn đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhõn dõn nếu những đại biểu ấy tỏ ra khụng xứng đỏng với sự tớn nhiệm của nhõn dõn
8 Lê Khả Phiêu (2000), "Đảng cộng sản Việt Nam-70 năm xây dựng và trởng thành",
nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr 30
9 Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 5, nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr, 65.
Trang 10Người dân được hưởng mọi quyền dân chủ, có quyền làm bất cứ việc
gì pháp luật không cấm, và có nghĩa vụ tuân theo pháp luật
Nhà nước của dân phải bằng mọi nỗ lực hình thành các thiết chế dân chủ để thực thi quyền làm chủ của người dân
Các vị đại diện của dân, do dân cử ra, chỉ là thừa ủy quyền của dân, chỉ
là “công bộc của dân” Hồ Chí Minh phê hán những “vị đại diện” lầm lẫn sự
uy quyền đó với quyền lực cá nhân, sinh lộng quyền, cửa quyền: “Cậy thế mình ở trong ban này ban nọ, rồi ngang tàng, phóng túng, muốn sao được vậy, coi khinh dư luận, không nghĩ đến dân Quên rằng dân bầu mình ra để làm việc cho dân, chứ không phải để cậy thế với dân”
Nhà nước do dân.
Nhà nước do dân lựa chọn, bầu ra những đại biểu của mình
Nhà nước đó do dân ủng hộ, giúp đỡ, đóng thuế để Nhà nước chi tiêu, hoạt động
Nhà nước do dân phê bình, xây dựng, giúp đỡ Hồ Chí Minh yêu cầu: Tất cả các cơ quan nhà nước là phải dựa vào nhân dân, liên hệ chặt chẽ với nhân dân, lắng nghe ý kiến và sự kiểm soát của nhân dân
Nhà nước vì dân.
Hồ Chí Minh khẳng định: chỉ có Nhà nước thực sự của dân, do dân tổ chức, xây dựng và kiểm soát mới có thể là nhà nước vì dân
Nhà nước vì dân là nhà nước phục vụ lợi ích và nguyện vọng của nhân dân, không có đặc quyền lợi, thật sự trong sạch, cần kiệm liêm chính Hồ Chí Minh yêu cầu: Việc gì lợi cho dân, ta phải hết sức làm
Việc gì hại cho dân, ta phải hết sức tránh
Cán bộ Nhà nước phải là đầy tớ của dân, đồng thời là người lãnh đạo hướng dẫn nhân dân Đầy tớ thì phải trung thành, tận tụy, cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ Người lãnh đạo phải trí tuệ hơn người, minh mẫn, sáng suốt, nhìn xa, trông rộng, gần gũi nhân dân,