Đất nước đang trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hòa nhập với xu thế toàn cầu hóa của thế giới. Báo chí Việt Nam Ngày càng phát triển với nhiều tờ báo và loại hình mới, đặc biệt là sự bùng nổ của báo mạng điện tử. Báo chí Việt Nam đã và đang cố gắng thực hiện các chức năng của mình trong đời sống kinh tế xã hội.Báo chí có 5 chức năng cơ bản đó là: chức năng thông tin – giao tiếp; chức năng tư tưởng; chức năng khai sáng, giải trí; chức năng quản lý, giám sát và phản biện xã hội; chức năng kinh tế dịch vụ. Nhưng báo chí ra đời và phát triển cơ là dựa trên nhu cầu tiếp nhận thông tin của con người, do đó thông tin đã trở thành một chức năng cơ bản, quan trọng nhất của báo chí. Việc nghiên cứu chức năng thông tin của báo chí nhằm mục đích làm tốt và hoàn thiện vai trò, nghĩa vụ của báo chí đối với xã hội. Xã hội ngày càng phát triển, nảy sinh các vấn đề mới, thì nhu cầu về thông tin ngày càng lớn, đòi hỏi báo chí phải làm tốt các chức năng của mình, đặc biệt là chức năng thông tin.Trong khuôn khổ tiểu luận “Chức năng thông tin của báo chí – thực trạng và những vấn đề đặt ra” này người viết đưa ra những ý kiến của mình sau quá trình học tập, nghiên cứu bộ môn “Cơ sở lý luận báo chi” và khảo sát thực trạng thực hiện các chức năng của một số báo. Đào sâu nghiên cứu chức năng thông tin của báo chí, các yêu cầu đối với chức năng này. Kết cấu nội dung tiểu luận gồm có các phần như sau:I. Chức năng của báo chí.II. Thực trạng chức năng thông tin và những vấn đề đặt ra.III. Khảo sát 15 số báo
Trang 1MỤC LỤC
A MỞ ĐẦU……….… 2
B NỘI DUNG……….… 3
I CHỨC NĂNG CỦA BÁO CHÍ 1 Chức năng của báo chí……….3
2 Chức năng thông tin……….5
3 Một số yêu cầu của chức năng thông tin……….5
II THỰC TRẠNG CHỨC NĂNG THÔNG TIN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA 1 Thực trạng……….……7
2 Những vấn đề đặt ra……….…9
2.1 Báo “lá cải”……….….10
2.2 Thông tin giật gân, câu khách……… 11
III KHẢO SÁT 15 SỐ BÁO (Chọn Tạp chí Tri thức Trẻ, số 401 đến số 415) 1 Sơ lược về tạp chí Tri Thức Trẻ……….11
2 Hiện trạng thực hiện chức năng thông tin……… 12
C KẾT LUẬN……… 14
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO……….15
Trang 2A MỞ ĐẦU
Đất nước đang trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hòa nhập với xu thế toàn cầu hóa của thế giới Báo chí Việt Nam Ngày càng phát triển với nhiều tờ báo và loại hình mới, đặc biệt là sự bùng nổ của báo mạng điện tử Báo chí Việt Nam đã và đang cố gắng thực hiện các chức năng của mình trong đời sống kinh tế xã hội
Báo chí có 5 chức năng cơ bản đó là: chức năng thông tin – giao tiếp; chức năng tư tưởng; chức năng khai sáng, giải trí; chức năng quản lý, giám sát
và phản biện xã hội; chức năng kinh tế - dịch vụ Nhưng báo chí ra đời và phát triển cơ là dựa trên nhu cầu tiếp nhận thông tin của con người, do đó thông tin
đã trở thành một chức năng cơ bản, quan trọng nhất của báo chí Việc nghiên cứu chức năng thông tin của báo chí nhằm mục đích làm tốt và hoàn thiện vai trò, nghĩa vụ của báo chí đối với xã hội
Xã hội ngày càng phát triển, nảy sinh các vấn đề mới, thì nhu cầu về thông tin ngày càng lớn, đòi hỏi báo chí phải làm tốt các chức năng của mình, đặc biệt là chức năng thông tin
Trong khuôn khổ tiểu luận “Chức năng thông tin của báo chí – thực trạng và những vấn đề đặt ra” này người viết đưa ra những ý kiến của mình sau quá trình học tập, nghiên cứu bộ môn “Cơ sở lý luận báo chi” và khảo sát
thực trạng thực hiện các chức năng của một số báo Đào sâu nghiên cứu chức năng thông tin của báo chí, các yêu cầu đối với chức năng này Kết cấu nội dung tiểu luận gồm có các phần như sau:
I Chức năng của báo chí
II Thực trạng chức năng thông tin và những vấn đề đặt ra
III Khảo sát 15 số báo
Trang 3B NỘI DUNG
I CHỨC NĂNG CỦA BÁO CHÍ
1 Chức năng của báo chí
Chức năng là vai trò, bổn phận nghĩa vụ của yếu tố đối với hệ thống Hay nói cách khác, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lê nin, chức năng của một sản phẩm hàng hóa nào đó phụ thuộc vào trình độ phát triển của xã hội, trình
độ phát triển càng cao, chức năng hay giá trị của hàng hóa càng phong phú Do vậy, báo chí là một loại hàng hóa đặc biệt, giá trị của nó phụ thuộc vào trình độ phát triển của xã hội, trình độ phát triển càng cao – giá trị sử dụng của hàng hóa báo chí càng phong phú
Do đó:
Nghiên cứu chức năng xã hội của báo chí là nghiên cứu sự tồn tại của báo chí đối với xã hội
Nghiên cứu chức năng xã hội của báo chí cũng là nghiên cứu tính mục đích hoạt động của báo chí
Theo luận điểm của Mác: Xã hội phát triển càng cao, con người càng văn minh, chức năng báo chí càng đa dạng vì giá trị sử dụng hàng hóa phụ thuộc và
sự văn minh của con người
Những chức năng của báo chí có quan hệ chặt chẽ, bổ xung cho nhau tạo thành những mắt xích của một hệ thống hoàn chỉnh, chặt chẽ Nằm trong sự tác động qua lại thương xuyên, các chức năng này được thực hiện bằng hình thức khác nhau Do đó, vai trò thực tế của báo chí trong xã hội chỉ được hình dung đầy đủ khi hoạt động của nó được xem xét như một quá trình tập thể, hệ thống tổng hợp, khi các kết luận và những kết quả hoạt động của nó là kết luận và hoạt động của các loại hình và phương thức của hệ thống báo chí thống nhất
Trang 4Việc tách ra và phân tích các chức năng báo chí về mặt lý luận chỉ có ý nghĩa khi người ta hiểu đầy đủ hơn về mối quan hệ thống nhất giữa chúng và từ đó sử dụng có hiệu quả hơn mối quan hệ đó vào hoạt động thực tiễn báo chí
Báo chí có 5 chức năng cơ bản
- Chức năng thông tin – giao tiếp là chức năng khởi nguồn của báo chí.
- Chức năng tư tưởng là chức năng xuyên suốt, thể hiện tính mục đích
của báo chí Với chức năng này, theo quan điểm của Đảng ta, báo chí là công cụ, phương tiện quan trọng dùng để truyền bá hệ tư tưởng của Đảng, giáo dục lý luận Mác – Leenin, tư tưởng Hồ Chí Minh và làm cho hệ tư tưởng - lý luận này trở thành chủ đao, chiếm ưu thế trong đời sống tinh thần, tư tưởng của đâng đảo nhân dân
- Chức năng khai sáng, giải trí được hiểu rằng, báo chí không chỉ là kênh
thông tin - truyền thông quan trọng cung cấp thông tin, kiến thức, mà còn là diễn đàn trao đổi, chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm phong phú nhằm nâng cao trình độ dân trí, đáp ứng nhu cầu phát triển bền vững
- Chức năng quản lý, giám sát và phản biện xã hội của báo chí thể hiện ở
chỗ, báo chí duy trì và phát triển mối liên hệ chặt chẽ giữa chủ thể và khách thể quản lý thông qua việc duy trì và phát triển dòng thông tin hai chiều, bảo đảm cho các quyết định quản lý được thông suốt và thực thi
- Chức năng kinh tế - dịch vụ xuất phát từ đòi hỏi khách quan của họat
động báo chí trong nền kinh tế thị trường; đồng thời theo quan điểm chỉ đạo của các văn kiện chính trị của Đảng và Nhà nước, như Nghị quyết TW 5 (khóa VIII), các văn bản dưới luật…
Trong đó chức năng thông tin là chức năng cơ bản, chức năng khởi nguồn của bảo chí Thông tin trên các kênh truyền thông đại chúng đã không
Trang 5chỉ trở thành sức mạnh chính trị trong cuộc đấu tranh chính trị - tư tưởng, sức mạnh đột phá của sự phát triển kinh tế, khoa học mà còn góp phần hình thành diện mạo văn hoá quốc gia cũng như nhân cách mỗi con người
2 Chức năng thông tin
Tin tức nói chung và tin tức báo chí nói riêng bắt nguồn từ nhu cầu trao đổi thông tin, giao tiếp của con người và xã hội con người luôn muốn biết những gì đã và đang xảy ra xung quanh mình, từ gần gũi đến xa xôi, từ nông đến sâu Đó là nhu cầu thực tế đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển con người càng văn minh, xã hội càng phát triển thì nhu cầu thông tin giao tiếp càng cao Mặt khác, khả năng đáp ứng nhu cầu thông tin giao tiếp của con người và xã hội là một trong những chỉ báo cơ bản và quan trọng nhất đánh giá trình độ phát triển thông tin nói chung và sản phẩm thông tin báo chí – truyền thông nói riêng có khả năng cải thiện diện mạo văn hóa của con người và xã hội Trong quá trình đáp ứng nhu cầu ấy, báo chí – truyền thông góp phần tích cực vào phát triển kinh tế xã hội
Thông tin trên các loại hình báo chí đã không chỉ trở thành sức mạnh chính trị trong cuộc đấu tranh chính trị - tư tưởng, đối với sự phát triển kinh tế, khoa học và công nghệ, góp phần hình thành diện mạo văn hóa quốc gia cũng như nhân cách mỗi con người, mà còn ngày càng đi sâu vào đời sống an sinh xã hội, thâm nhập ngày càng sâu vào đời thường, đi vào mọi ngóc ngách của cuộc sống cá nhân và cộng đồng
3 Một số yêu cầu của chức năng thông tin:
Quá trình đáp ứng các nhu cầu này làm cho báo chí phát triển nhanh chóng Một số yêu cầu của chức năng thông tin:
Trang 6- Thông tin nhanh chóng, hợp thời: “hot” , hiểu được tính hợp thời, phù hợp với lợi ích của công chúng Nếu khái niệm nhanh chóng được hiểu là khoảng thời gian từ khi sự kiện, vấn đề nảy sinh đến khi đông đảo công chúng biết được qua các phương tiện truyền thông, thì hợp thời là việc công bố, việc
xã hội hoá sự kiện, vấn đề ấy vào thời điểm nào có lợi nhất cho chủ thể truyền thông cũng như cho công chúng xã hội
- Thông tin phải trung thực, đúng bản chất của sự kiện, đảm bảo lợi ích chính trị, dân tộc và quan trọng với bản thân mình Tính trung thực có thể biểu hiện ở các cấp độ sau:
1 Sự kiện phải được thông báo xác thực, đúng bản chất , quy mô của nó, không “có bé xé ra to”, không thêm thắt các chi tiết làm cho sự kiện bị sai lệch
2 Sự kiện thông tin được đặt trong tình hình, bối cảnh và tác động tích cực tới các mối quan hệ hiện tại
3 Những sự kiện và vấn đề thông tin trên truyền thông đại chúng có ảnh hưởng tích cực đến lợi ích của nhóm công chúng nào, có mang lại lợi ích cho đông đảo nhân dân, hay chỉ một vài cá nhân, nhóm nhỏ Mọi thông tin, thông điệp luôn luôn vì sự phồn thịnh của đất nước, sự chấn hưng dân tộc
- Thông tin phong phú, đa dạng, tránh một chiều Nhu cầu thông tin cũng như đời sống tinh thần của con người, không chấp nhận sự đơn điệu, nghèo nàn Một thông điệp dù hấp dẫn đến mấy cũng có lúc trở nên nhàm chán Một
ấn phẩm truyền thông cần phải thường xuyên được cải tiến, thường xuyên phải
“làm tươi” để kích thích nhu cầu tiếp nhận của công chúng
Trang 7- Thông tin phải định hướng, hướng dẫn dư luận xã hội Đây cũng chính
là nhiệm vụ hàng đầu của truyền thông đại chúng nhằm phục vụ tiến trình phát triển kinh tế - xã hội Bởi nó có khả năng vận động nhân dân tham gia thực hiện
có hiệu quả các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; kêu gọi tập hợp nhân dân giải quyết các vấn đề liên quan đến lợi ích cộng đồng, của đất nước,
từ đó, bảo đảm sự phát triển bền vững, không ngừng nâng cao chất lượng cuộc sống
- Thông tin báo chí phải phù hợp với văn hoá và phát triển, đảm báo tính nhân văn Yêu cầu này càng trở trên cấp thiết trong điều kiện toàn cầu hoá, khu vực hóa đã và đang diễn ra nhanh chóng trên mọi lĩnh vực
II THỰC TRẠNG CHỨC NĂNG THÔNG TIN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA
1 Thực trạng
Trong một thế giới phẳng, hầu như mọi người đều được tiếp cận thông tin, trở thành người cung cấp thông tin, nên báo chí buộc phải thay đổi và đã có những thay đổi cơ bản Nhiều loại hình báo chí mới ra đời và từ chỗ nặng về cổ
vũ tuyên truyền, thông tin một chiều, báo chí Việt Nam hiện nay đã có những góc nhìn đa chiều, thông tin đa dạng, có tính tương tác nhiều hơn và làm tốt hơn vai trò phản biện xã hội… Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng, mạnh mẽ
ấy cũng để lại cho báo chí Việt Nam những hệ lụy
Theo Cục Báo chí, Cục Quản lý Phát thanh Truyền hình và Thông tin điện tử, trong 2 năm 2009 và 2010, các cơ quan này phát hiện, tham mưu cho Thanh tra Bộ Thông tin và Truyền thông xử lý kịp thời 82 trường hợp với tổng
số tiền xử phạt hành chính gần 470 triệu đồng Đáng chú ý là hành vi thông tin sai sự thật có chiều hướng tăng và chiếm tỷ lệ khá lớn trong tổng số vụ vi
Trang 8phạm, năm 2009 là 22,5%, năm 2010 là 24% và trong 7 tháng năm 2011 là 33%.
(Trích dẫn: baomoi.com)
Các loại sai phạm về thông tin hay gặp trên báo chí thường là đưa thông tin không phù hợp với lợi ích quốc gia và nhân dân, thông tin thể hiện nhận thức chính trị sai lệch, thông tin không xác minh, sai sự thật hay những thông tin xâm phạm đời tư và xúc phạm danh dự nhân phẩm của công dân Bên cạnh
đó, việc thông tin về nhiều vụ việc, vụ án đang điều tra thiếu cẩn trọng, đưa tin không chính xác, không chứng minh được nguồn tin Việc đặt sai tít bài, giật tít , thông tin sai sự thật về các vấn đề xã hội và thông tin sai tên, chức danh nhân vật và địa danh cũng dẫn đến những hệ lụy cho xã hội
Bài báo sai sự thật trên VOV Online( nguồn: Internet)
Trang 9Tần số xuất hiện của tên giết người Lê Văn Luyện trên các báo nhiều hơn những vấn đề quốc kế dân sinh đã khiến kẻ sát nhân man rợ trở thành
"người hùng" được một bộ phận giới trẻ tung hô Bàn quá nhiều về những vụ việc vi phạm đạo đức, những trò quảng cáo thô lỗ của người đẹp, nghệ sĩ…, vô hình trung một số tờ báo đã tiếp tay cho những trò lố bịch đua nhau nở rộ Phơi bày những cuộc ăn chơi thiếu văn hóa của các đại gia, người mẫu lên mặt báo,
vô tình đã cổ vũ cho chủ nghĩa hưởng thụ thô thiển, đã khiến giới trẻ ngộ nhận
đó là những giá trị, đánh mất dần những giá trị chân chính đích thực… Báo chí đang góp phần tha hóa độc giả, và ngược lại những nhu cầu lệch lạc của một bộ phận độc giả đang tha hóa một bộ phận báo chí, truyền thông
Báo chí phải phản ánh thế giới như nó vốn có Nhưng phản ánh chân thực không đồng nghĩa với việc tung ra những hình ảnh rùng rợn, phản cảm, những thông tin thiếu kiểm chứng để lôi kéo người đọc Báo chí dù ở loại hình nào, trước hết đều là những sản phẩm văn hóa, phải mang đậm tinh thần nhân văn, nhân đạo, hướng tới cái đẹp và giá trị đích thực của văn minh nhân loại
2 Những vấn đề đặt ra
2.1 Báo “lá cải”
Báo “lá cải” đối vơi người Việt Nam lag một danh từ chỉ những tờ báo
có nội dung giật gân, nhảm nhí, phóng đại mọi chuyện, ngồi lê đôi mách, khaii thác chuyện đời tư và scandal của các nhân vật nổi tiếng nhằm mục dích câu khách
Nhiều lúc ranh giới giữa báo chính thống và "lá cải" đã bị xóa nhòa, do vậy việc phân định hai tính chất này là hết sức cần thiết để định hướng việc tiếp cận thông tin cho độc giả Việc này, báo chí nhiều nước đã làm, thậm chí người
ta đưa ra lời cảnh báo để bạn đọc lựa chọn trước khi tiếp cận thông tin Làng
Trang 10báo nước ta đã có nhiều cuộc bàn thảo và có rất nhiều ý kiến khác nhau về hiện tượng phát triển "nóng" của các mạng "lá cải", báo "lá cải" và xu hướng "lá cải hóa" thông tin của một số báo Có người cho rằng: Báo chính thống giống như bữa ăn chính, báo "lá cải" như thứ quà vặt Quà vặt đem lại thú vui cho nhiều người nhưng không thể thay thế bữa ăn chính Theo quan điểm này, báo "lá cải" vẫn có chỗ đứng bên cạnh dòng báo chí chính thống trong một xã hội hiện đại Đúng sai thế nào khoan bàn đến, bởi dù có như vậy thì cũng không thể chấp nhận việc "tầm thường hóa thông tin" chạy theo nhu cầu tha hóa của một
bộ phận độc giả, làm phương hại đến lợi ích cộng đồng Cách ứng xử với thông tin không chỉ khẳng định bản lĩnh của mỗi tờ báo mà còn phản ánh giá trị văn hóa của cả xã hội
Hiện nay ở Việt Nam chưa có nghiên cứu nào về báo “lá cải” và luật cũng không thừa nhận loại báo chí này Điều 1 Luật Báo chí 1980 quy định
“Báo chí là cơ quan ngôn luận của các tổ chức đảng, cơ quan nhà nước, tổ chức
xã hội; là diễn đàn của nhân dân” Điều 6 của Luật quy định sáu nhiệm vụ và quyền hạn của báo chí, trong đó các chức năng của báo chí chủ yếu là thông tin, tuyên truyền, định hướng… chứ không có chức năng giải trí Hơn thế, các vấn đề về tội ác, đời tư công dân, vấn đề khoa học thần bí chưa được kết luận, tại Nghị định 51/2002 đã được quy định một các rõ ràng
Vì vậy, việc nghiên cứu, đề suất hướng quản lý báo tạm gọi là “lá cải” phải đạt các mục tiêu: Ngăn chặn ngay lập tức việc xuất bản các thông tin lá cải đang gây tác động xấu cho xã hội; tạo hành lang pháp lý cho loại hình báo giải trí thương mại thuần túy, tạo nguồn thu để tái đầu tư trở lại cho báo chí chính thống
Trang 112.2 Thông tin giật gân câu khách
Sự quan tâm thái quá của giới truyền thông đối với những thông tin bạo lực, những scandal của giới người mẫu, ca sĩ, diễn viên đang dẫn tới tình trạng thiếu hụt thông tin có tính giáo dục, phát hiện, cảnh báo mang ý nghĩa xã hội sâu sắc nhưng lại dư thừa đến mức bội thực thông tin giải trí, giật gân, thậm chí độc hại, từ đó góp phần tạo môi trường cho những khuyết tật xã hội lây lan Đó chính là những “khuyết điểm” và cũng là bài học đau đớn của giới truyền thông
Thông tin giật gân câu khách ngày càng nở rộ trên báo chí cho thấy đã có biến đổi tiêu cực trong thị hiếu độc giả trong những năm gần đây Nhiều nhà xã hội học cho rằng đã có sự tha hóa, hay nói cách khác là tầm thường hóa trong thị hiếu của một bộ phận không nhỏ độc giả Sự tha hóa ấy, bắt nguồn từ những
tư duy lệch chuẩn về lối sống, quan điểm thẩm mỹ… Để có một xã hội phát triển bền vững phải có một nền tảng văn hóa vững chắc, trong đó đạo đức và lối sống là những thành tố cơ bản Khi con người quan tâm nhiều hơn tới lợi ích của cộng đồng, đến đạo lý, các phạm trù lẽ phải, trách nhiệm…, chắc chắn lối sống vị kỉ, thực dụng sẽ bị co hẹp
III KHẢO SÁT 15 SỐ BÁO (Chọn Tạp chí Tri thức Trẻ, số 401 đến số 415)
1 Sơ lược về tạp chí Tri Thức Trẻ
Với tôn chỉ: “ Sống trẻ, sống khỏe, sống trường thọ”, tạp chí Tri Thức
Trẻ chuyên san của báo Tiền Phong đã cung cấp cho bạn đọc những thông tin, tri thức quý giá về y học, khoa học Với nhiều chuyên mục hấp dẫn, bổ ích như: Sức khỏe, 1001 chuyện học đường, những ngộ nhận về tình dục, vấn đề đương đại, tâm lý học và cuộc sống, công nghệ mới, hồ sơ khoa học… Các