NGHIÊN CỨU XÃ HỘI HỌC DÂN TỘC VỀ ẤP BẾN CHÙA XÃ PHƯỚC HƯNG

Gia đìinh ông Tr m Tô không tr ng tr t thêm và c ng không nuôi trâu bò... đállg quan 1â~n.. b ba phàn công nh~ll kìl~l... 'I heo cách nh dài có Th Công... lá cày nông thôn.. các vùng nú

Xã này g m ba p: B n Chùa, u Gi ng, Ô Rung và hai h p tác xã: 3/2 và 30/4 Xã

c H ng là m t xã dân g c Kh me c trú t lâu đ i, t p trung nh t t i p B n Chùa

nh ng p khác c ng có dân Kh me nh ng v i m c th a th t Tr c khi đi sâu vào đ c t

p B n Chùa, m t vài nét chính v xã đ c nêu ra đ có đ d ki n so sánh v trí c a p B n Chùa đ i

v i toàn xã

Ph c H ng có di n tích t nhiên là 2.355 ha, đ t canh tác là 2.005 ha, 2/3 là đ t tr ng m t v lúa mùa Dân s g m 2.024 h v i 12.120 nhân kh u, 2.727 lao đ ng chính Xã n m trên tuy n l và con sông nh , thu n ti n cho vi c đi l i và buôn bán Nhìn chung Ph c H ng có đ a đi m thu n l i cho c

vi c buôn bán nh và ngh th ng h , buôn bán b ng ghe xu ng, b ng đ ng xe đò đi các n i Ngoài

Di n tích t nhiên c a p B n Chùa hi n nay là 343 ha trong đó di n tích tr ng lúa là 257 ha, th y

l i là 8 ha, đ t v n t p là 4,8 ha (tr ng tre gai và me, keo, i,…)

Dân s trong p là 309 h trong đó có 57 h ng i Vi t S kh u là 1459 trong đó có 779 n và 680 nam S lao đ ng chính là 536 ng i, ph n là 217 và 706 n theo

Trong s ng i Kh me thì s đông ng i x p theo th t là h Kim, Th ch S n, Kiên Có m t s ít

h lai Hoa nh ng g c Kh me mang h Tr m (Tr m Tô…) và h T ng (h T ng Sarên)…

Trong s 100 h làm bi u m u đi u tra xã h i h c chúng tôi th y có 49 h có t 1 đ n 2 con, 37 h

có t 2 đ n 5 con và 12 h có trên 5 con và 2 h không có con S h c trú lâu đ i có 90% và s h

m i t i sau 1954 là 10% Nh v y s h đông con v n còn nhi u

M t đ dân s p B n Chùa tính ra là cao, n u tính chung c di n tích t nhiên là kho ng 500

ng i 1km2 còn n u tính theo th c (nhà và v n) là 10.000 ng i 1km2

Vùng c trú c a ng i Kh me trên đ t gi ng cao, đ t sét pha cát, khô c n R t ít nhà có v n,

th ng nhà n khít nhà kia có khi chung quanh m t sân nh đ vài ch c mét vuông có ba ho c b n nhà châu vào nhau ho c có khi khít vách nhau Do đó cây c i không có và ng i Kh me r t ít tr ng

đây chíng quy n m i

Nghiên c u 61 phong trào tr ng d a và đi u M t s nhà có v n t p, tr c đây ch tr ng tre gai, i, ho c đ hoang Tuy đã đ c chính quy n phát đ ng tr ng d a và đi u nh ng còn m t s ít h vì mê tín nên không dám ch t các cây to m c hoang s cây đó có ông tà ho c ma qu

Trong s các h nông dân có m t s v a làm ru ng v a làm các ngh th công nh đan r rá (dân đây th ng ph i mua r rá, đ đan t Trà Cú mang lên) g m 9 h , th m c 5 h (đóng xu ng, bàn gh

th ng dùng), th s a xe hnn đa, xe đ p 2 h , th may 2, th h t tóc 1 S thu nh p c a nh ng h này

th ng cao h n nh ng h s ng đ n thu n b ng nông nghi p N u ch tính ti n làm m n đ n gi n trong lao đ ng m i ngày m t ng i đ c tr t 400 đ ng tr lên v i c m hai b a (giá bi u tháng 6/1987)

p B n Chùa, do v trí g n l , g n ch và sông r ch nên c ng có nh ng ho t đ ng buôn bán ho c

th công nh mà c b n là kinh t gia đình, có gia đình l y buôn bán, th công nghi p là chính mà làm

ru ng và ch n nuôi là ph Nh ng ng c l i c ng có nh ng gia đình l y nông nghi p ch n nuôi là chính, buôn bán nh ho c th công là ph Cái đó còn ph thu c vào s c lao đ ng chính, tay ngh và

s v n s n có ho c m t s i tr giúp nào đó t ngo i vi t i

Trong p có kho ng 50 nhà g ch l p ngói ho c tôn, chi m 40, s nhà này th ng có tr c ngày 30/4/1975 Xe đ p tính bình quân m i h 1 chi uc, xu ng thì 10 h 1 chi c Trong p có 4 chi c hon

đa, rađiô 100 cái, cát sét 3 chi c, không h nào có ti vi

C p th ng có 1 h thi u n quanh n m, h trung nông khá chi m 10%, h đ n kho ng 60% và

thi u trong 3 tháng là 30%

Th ng gia đình nào c ng có nuôi gà, v t và heo, nh ng đây bà con Kh me nuôi heo th rông không có chu ng (gi ng nh l i nuôi heo c a đ ng bào Ch m ho c Th ng Tây Nguyên) Do đó có nhi u nh c đi m nh : Không l y đ c phân chu ng, heo phá v n nên không tr ng đ c thêm rau,

b u bí, heo th ng vô trong nhà n m d i g m gi ng nên r t thi u v sinh, nh h ng đ n s c kh e đây có kho ng 20% s h nuôi trâu

có th hình dung đ c c th cu c s ng trong gia đình m t nông dân Kh me p B n Chùa vào

lo i trung nông, chúng tôi l y đi n hình gia đình ông Tr m Tô, t p đoàn tr ng t p đoàn 2

Gia đình ông Tr m Tô có 4 lao đ ng chính (v , ch ng, con gái, con r ) và 1 con nh , 1 cháu nh

Ch h 45 tu i, trình đ v n hóa c p 1

Ông Tr m Tô có nhà lá, vách g trên đ t th c là 500m2

S công đ c c p là 16 công r i

M i n m làm 6 công lúa 2 v th n nông và 10 công r i lúa s m T m bu c và B 40

1 6 công lúa th n nông 2 v :

2 10 công r i lúa T m Pu c và B40

Thâu 30 gi x 6: 180 gi Thâu: 126 gi

62 PHAN L C TUYÊN c) Phân lân 60kg

966 kg thóc 3.168 kg thóc

6 S thóc này bán đi v i giá quy đ nh chung là 50 đ ng m t kg (tháng 6/1987) quy thành ti n là:

Nghiên c u 63

r đi làm m n Gia đìinh ông Tr m Tô không tr ng tr t thêm và c ng không nuôi trâu bò

Chúng tôi mu n nêu thêm m t tr ng h p khác mà đây kinh t gia đình đóng m t vai trò quan

tr ng c ng thêm v i s khéo làm n c a m t giáo viên n l ng nhà n c nh ng có kh n ng và k thu t lao đ ng thêm v i bi t làm n

Ông S n Ng c D ng 35 tu i, có v 4 con, h c l p đ l c c (l p 7 bây gi ), vào chùa tu t n m

17 tu i Sau gi i phóng d y h c, l y v , h c b túc v n hóa t p trung, h t c p hai Gi i ch Kh me, có trình đ và ch u khó làm

Gia đình g m 1 lao đ ng chính, 1 lao đ ng ph , 1 n theo (v , em gái 12 tu i, 4 con t 10 tói 3

tu i) Ông D ng lãnh 13 công ru ng, có 2 công v n tr ng đ c 10 cây d a, 200 cây đi u, có r ch nuôi 200 cá tra, nuôi heo, 3 trâu (2 con đ cày) gà đ 10 con, có 30 gà con, v t 10 con

Thu và chi c a gia đình ông D ng khái quát nh sau :

1 và 2 13 công ru ng th n nông 2 v và 1 lúa mùa (trong c n m) 255 gi

3 và 4 Chi phí “Khu v c nhà n c” và các kho n chi canh tác 2.700kg

9 M t tháng thu lúa có giá tr b ng ti n là: 10.000đ Nh v y b h t: 4.800đ

10 S ti n ki m đ c do bán heo, h t v t, h t gà, cá trong c n m là 88.800đ, bình quân m t tháng

64 PHAN L C TUYÊN

- N u trông vào ru ng đ lúa thì không đ s ng và chi phí các kho n đã chi m t 50% t i 60%

(không tính công c a gia đình)

- c canh cây lúa s làm nông dân ngày càng nghèo đi

- Kinh t gia đình là m t v n đè r t quan tr ng C n phát huy tri t đ kh n ng, trí tu , hoàn c nh

c a m i thành viên trong gia đình và s d ng sinh thái h p lý đ phát tri n kinh t gia đình

- Ki n th c trí tu và trình đ v n hóa r t c n cho nông dân đ phát tri n kinh t gia đình

V n đ giãn dân p B n Chùa

Do m t đ dân s ngày càng t ng, c p y và chánh quy n đã có k ho ch giãn dân ra vùng p m i

ven kênh 13, đào t n m 1985 Cho đ n nay đã có 53 h ra vùng p m i này và s còn đ a dân ra n a

Theo s quan sát và nghiên c u t i ch chúng tôi th y có kho ng 1/3 s h ch a tích c c xây d ng

kinh t gia đình, th m chí còn có hi n t ng đem bán cây, phân, đ dùng nhà n c c p phát đ l y ti n

n nh u sau đó đi làm m n đ s ng R t may s này không đông

Ng i Kh me p B n Chùa theo đ o ph t Ti u th a (vihayama) cùng dòng v i đ o Ph t

C mpuchia Có hai ngôi chùa, m t là chùa Walt Sleang Mean Chey (ngôi chùa có cây mã ti n) ngôi

chùa này có t lâu đ i và thu c phái Mohanikay Chùa th hai là chùa Walt K đas re (chùa gi a

ru ng) và m i t o d ng 80 n m nay Hi n nay m i chùa đ c xác đ nh nh m t h , đ c c p ru ng và

đóng góp ngh a v nh nh ng nông h khác Riêng ph n t do tín ng ng v n đ c tôn tr ng theo

đúng hi n pháp và lu t pháp c a nhà n c S thanh niên đi vào chùa tu không đông đ o nh tr c

gi i phóng S sai di (chú ti u) là 12, s t kh u (s ) là 13 k c v l c c Khi vào tu (th ng là tu i

15) ng i đi tu kàn cam k t v i chính quy n đ a ph ng là đ n tu i ph i ch p hành ngh a v quân s

nh m i công dân sau khi xong n u mu n tr l i chùa tu c ng đ c Nh ng h u h t sau khi đi ngh a

v quân s v nh ng sa di và t khâu đ u hoàn t c, l y v và tham gia công tác đ a ph ng

Nh ng ng i dân Kh me trong p đ u là x ng là “con sãi” và v n b o l u m t n n tín ng ng

đ m nét v i Ph t giáo, vì h tin r ng ngôi chùa t ng tr ng không nh ng cho tôn giáo, tín ng ng mà

còn là đi n hình cho n n v n hóa truy n th ng c a dân t c Kh me t ki n trúc, điêu kh c đ n h c v n

(dân trong p t i chùa h c ch Kh me và các v sãi c th ng là ng i gi i ch ngh a, kinh sách, bi t

rành vi c xây d ng, ngh thu t t o t ng và v tranh Ph t )

Ng i dân Kh me tham d t t c nh ng ngày l chính c a đ o Ph t và nh ng ngày h i dân t c t i

chùa, nh hát dù kê, múa lâm vông n ngày h i ho c T t truy n th ng h đ u n m c qu n áo đ p

và mang l v t lên chùa C ng chùa v i ki n trúc l ng l y, đ y m u s c r c r v i t ng Ph t huy n

bí và uy nghi, v i khuôn viên r ng r i có cây to, bóng mát, hoa c r c r , trai gái đã hò h n nhau t i đó

đ g p nhau, đ trao đ i tâm tình và ti n t i tình yêu M t đi u c n chú ý là chính t i chùa các cô gái

Nghiên c u 65 vào “m t xanh” c a các th y chùa thì sau h t ngh a v v i Ph t, h s tr v l y v Các cô gái tha h

có d p lên chùa đ ph c v đ c l c các v s đ “chi m lãnh v trí trong trái tim” các v s Ng i con gái Kh me thích l y ch ng là nh ng ng i đã xong vi c tu các chùa, càng tu lâu thì “tu i đ o” càng

đ c quý tr ng và có uy tín H l y ngôi chùa chính làm trung tâm sinh ho t xã h i và t ng tr ng cho

p c a mình

Nh ng này l chính c a ng i Kh me trong p là:

1 Chôi Chnam- ?hmei (vô n m m i) ho c g i là l ch u tu i, th ng đ c coi nh T t Nguyên

án c a ng i Vi t T t th ng kéo dài trong 3 ngày: ngày 12, 13 và 14 tháng 4 d ng l ch Trong d p này h cúng t ti n và đ n đ nh các c bô lão trong h t m cho đ t nh ng t i l i Trong d p này trai gái th ng t ch c hát đ i đáp nhau g i là Avai, và múa Lâm thôn, và t ch c các bu i hát dù kê

gi ng nh hát c i l ng c a ng i Vi t Trong d p này p, sóc c a bà con Kh me su t ngày đêm vang dôi ti ng tr ng náo n c lòng ng i

2 L Son Dêunta hay l cúng ông bà b t đ u t ngày 29 tháng âm l ch và kéo dài trong 3 ngày H tin r ng đ n ngày 20 b m , ông bà đã ch t thì linh h n v th m con cháu nên h làm c m cúng long

tr ng Ngày 30 gia ch đón s v nhà cúng Và ngày th là 1/9 âm l ch, h lên chùa cúng và l y d u

d a thoa lên c p s ng c a trâu hay bò h nuôi và coi đó là s sám h m v i trâu bò vì trong n m h đã đánh ho c quát m ng chúng L này còn kéo dài thêm vài ngày dành đ bè b n thân th m vi ng và vui

ch i v i nhau

3 L Ok Ombok l c ng m t tr ng, t ch c vào ngày r m tháng 10 âm l ch và b t đ u vào lúc 21

gi và th ng đ c g i là l l y tr ng (Sâm oas Presh Khê) còn Ok Ombok có ngh a là “ n c m d p

l y tay th y vào mi ng” Th ng trong d p này có th đèn l ng và múa hát, bi u di n v n ngh , cu c vui ch m d t vào lúc tr ng l n

4 L Chotsima là l t ch c khánh thành m t ngôi chùa m i, l này ch là m t tr ng h p đ c bi t Trong l này con cháu th ng cúng báo hi u cha m

Hi n nay p B n Chùa bà con ng i Kh me đã tinh gi m nhi u và ngày càng g n g i trong sinh

ho t v i ng i Vi t, nên nh ng ngày l này c ng ch còn t ch c m t cách gi n d i và th ng có s tham d cùng vui ch i c a ng i Vi t

Ngoài nh ng l T t c truy n và theo đ o Ph t ng i Kh me còn b o l u có m c đ nh ng tín

ng ng dân gian ti n tôn giáo nh vi c th cúng ông Tà (Neak Ta), g n gi ng nh t c th cúng Thân cây đa, ông ng ng i Vi t ho c đ ng bào Tây Nguyên Tr c đây ta còn th y bà con th Neak Ta

am Pô (th n cây đa)… R i h c ng t ch c đ Neak Ta nh p vào ng i đ lên đ ng bóng

C ng nh phong t c ng i Vi t, ng i Kh me còn t c cúng nhà m i do pháp s (Acha) ch trì

Ng i Kh me còn tin bùa, phép, th cúng, ng i và tin có ma qu v.v

G n đây qua quá trình chung s ng v i bà con ng i Vi t nh ng mê tín d đoan đã m t d n, nh t là trong s thanh niên, đôi khi ch còn nh ng ng i già c còn mê tín

T c c i xin, ma chay (thiêu ng i ch t) c ng đã tinh gi m trong p B n Chùa trong su t 12 n m sau gi i phóng ch còn hai gia đình t ch c đám c i và đám mà theo truy n th ng x a

66 PHAN L C TUYÊN

V y ph c, ng i Kh me ngày càng hòa nh p v i ng i Vi t nh t là các cô gái p B n Chùa m c

hoàn toàn gi ng ph n Vi t, qu n áo bà ba ho c qu n áo s mi ch không còn m c sà rông n a

M t đi u rõ ràng là xu th hòa nh p, nh t là v v n hoá v t ch t và xã h i gi a ng i Kh me và

ng i Vi t ngày càng rõ r t và có kh n ng nhanh chóng h n so v i v n hóa tinh th n

V n đ giáo d c p B n Chùa sau gi i phóng đã đ c chú ý và đã có m t s vi c t t đ c th c

hi n

Tr c gi i phóng, p có 2 phòng h c g m 4 l p 1 và 120 h c sinh, sau n m 1975 do có 4 phòng h c

v i s h c sinh t l p 1 t i l p 5 là 222 em

Khó kh n nh t hi n nay là v n đ đ i s ng c a giáo viên p B n Chùa vì th y cô giáo đ u ph i sinh

s ng b ng đ m i hình th c lao đ ng Các giáo viên h u nh không đ c đ c sách báo, tr sách

chuyên môn d y h c, không đ c nâng cao v m t trình đ v n hóa xã có 1 th vi n nh ng khi

chúng tôi t i kh o sát thì đã đóng c a hàng 4, 5 tháng nên không ai có th m t sách đ c xã lâu

lâu m i có 1 l n đ i phim ho c v n ngh v ph c vu C xã Ph c H ng c ng không có đ c 1 s p

bán sách báo ài truy n thanh h u nh không ho t đ ng p B n Chùa nói riêng và xã Ph c H ng

nói chung v n đ nâng cao trình đ h c v n và v n hóa cho nhân dân đang là m t trong nh ng v n đ

c n đ c đ c bi t quan tâm

Ta th h i m t p xa xôi nh p B n Chùa, ng i Kh me s ng t p trung nh v y mà s không

bi t ch chi m quá n a, ph ng ti n thông tin đ i chúng l i h u nh tr ng, h p hành thì ít ch u đi, nh

v y làm sao đ ng l i chính sách c a ng và Nhà n c và nh ng y u t c b n v xây d ng xã h i

m i, con ng i m i xã h i ch ngh a có th xâm nh p vào đ c Dù n m c y ph c và n p s ng ngày

càng chan hòa và bà con ng i Vi t, nh ng rõ ràng s chan hòa v c c u nhân b n m i ch a đ c

bao nhiêu, t duy ch a đ c đ m i tâm h n và n p s ng ch c ch n còn b nh ng h t c mê tín d

đoan ho c nh ng tàn d c a n n v n hóa c , ch ngh a th c dân ki u m i và nh ng lu n đi u ph n

đ ng phá ho i tác đ ng vào không ít ó c ng là m t v n đ khi n chúng ta c n suy ngh

I NG C ~IG NH N C~ C NIIÀ l\aáy, Xí ~GHI P Cô~lg NG~I~P VÀ NH NG V N ~

XÃ H l AN~ T RA c noA TH~CB

~l~ là'n lròn v.li trò giai (' p !iê?l phonr' tron~ s n~hi p xâ" clt.Tn~ (~ãt n ~ gi~i c p tôn~ llhân nll t đ nh ph i đ e p lal lìuy r.t'l ti~m n ll c a m:nll tr ( h t là lron~ ~h~ má~ ~i ngllièp

Nhlrr~ ~ h ~ t~ tính tich c c c a đòi n~ ( ô'lg n~ ân đ đl~r ~ l~h(-' i tllác đ q đâu ? (' n phai làm

~tì dé ~11:;P h ph.í' hu h~l t? ln I .~ đ~ Nil ll~ câ:l l( i n~y d t ra th t s n-.h~ m túc Q ' (.á~

~l' c đi u tr.l xã hòi t :: lltò~ so n~l.l máy xl tlè.llì p t i Hâ Nòi, c:lúng tôi nlu~n có ~c.rí st' l lll lli ~U V lý ~l( i V l đ tl'èa ~

1 M t v i hi n tr đállg quan 1â~n

Tr c het, ~húnt) tn; tìm lli Ll tí~ái đ~ ct~l cò;lg nl~a ~l i v i nh~ má) xi nghi~ap Ý kiên c ' cl~ng lthân v l~uy u ~ ll~v b c tllict hi :l llày (' 'l ll ~b() th y m l quan lâm c a công nhân cll ycll h ~ng ra b~ llgoài :lll l'lá~ , xi ngh ~p Cll có l~ / c~l'j tr~ l i c ~ c ng nhân licn ~l an đ l n'r~i má~ xi n~lièp ~ t., ng :'h d ng l i m đ đòi h i có vièc l ul (.c c6 l "rlg đ so'lg

T t cá~ cuòc h p phân x (!'ng và t( đ i s n xu t, n~t d ~ t~lm th i t ch r/ kh nh~l~g m~i q(lan

tàm kh c bên llgo,li rìhâ m:í~ i n~hic~ llg'rr~i (:òng l:h:ì/1 t ra có trá(ll nhi m Ho đâ dón~ ~óp nhi u ý ki n t) lcll v~ kê hcl ~ll s~n ~tl t, ~ t ch c và b tri l(:() d ng h p lí vc công b nl lroíl~

!)rlân pll i tit~ll ~lt~ ng S~j.~a ~ ng n~lán l~i t ra th ~ v i các v n đê quan lr n', l~h~ ?th : c n c'.) kc ho ~l l.'o d(.)llg (l-,8%); nâng c'lo cll t l ng s rl ph~tm (lo.3~

I) c bièt chl có 3.tl/ tôn~1 l)tl~a qu~tn tâm đen tinh llình b o ~ lài sán c nhà rnãy, xi l'ghi p

đi 'j Ilà tll~í phù h p v i hi n t li~ Sl.,l / ( ôn~ nhân cho r~ng vi c n (' p t~i s~n t~ lthà rn~l\ xi nghi p là do hoân c nh thiêu th n c a gi,l đinh Tìn~i hinh trên cllo th y ý th c làtn ch c a ng i cô~lg nhân nhã m y xi nghi p đã k~lông dlr c phát huy

Tìm h;~u vê tinh tich c c ('hính tr - xa h i ~ a công nhân chúng tôi th y ph n l n h th c s t l(; dr~i v i eá(: llo t đ ng côlg đo~n (.oàn thal h niên ph n v.v ' Công tác pllát tri~n I) llg t:ii llilà

máy, ~í nghi p chtra ! t T l côug nhân là ng viên c rl th p

rl) Trong bai ch ~v u s d ng s li(.u đi u tra ~ã h i h c tni các Tth m y: Cao su Sao uàng Xđ pl? ~g, Còng c 5ô 1 n m 1988 v~ m~ s quan sát, phúng ván chusêll sâu nh ng nhà m y xf

nghi~p khác

68 - -_ - \ít HOA T!I~CH ~ôllg n!l~ll l~i~l !ri': r t il (!J:là !â.ìl (là '1 (~ ' ~ ì đê l i ~r thon n c và tlit~ gi i Ch có 37,1/ ~lìn~ ,l~lul )ra l'.vi là nó ~t~n ~ ~ l~l~ 1 k 31.:)/ công nhân cá

lành không d c báo báo gì jl~ ~ ló đ c cung r t inh ch Jleu nh t~nil c t báo l t ~ ~ 1 ' ~ 11 Nhi u công nhân th c s kiêng eo h ,là thú t~o~lg lao đ~n~ h làm vi c u oai trong m t nh p đ

bu bu c S chít nhân v t đ ~lil ll~ú'c r t ít N~ ~ là, s công nhan làm ra nh m s n ph n không

~l(!t ch l ng v n còn cao lim hi u v ngll~ nhan c a các tai lên do dò.là chúng 'ôi th h~Tn 8n/ các

tr ng h p là do ~hò'lt tuân th các qu'7 tr nh vê quy tr~llll s n xu t lây lui:~ nlá~ xí nghi p có nh ng quy đ nh r t nghiêm v vi c đ m b o gi c ng cao đ m-? ~onc đi u đó v n ch a ng n c n d c tình

tr ng còn nhi~ công nhân n,ch vi t khô:l.(' lý do

ý th c f.h u d u nàng cao trinh đó n h )l chì công nhìn ch a cao S côní~ nhân hi n Qan~ theo

h c các l p b túc ~7 lj hóc và ki hu ('~n (háp I~ièn Tla~ d n c n l i 28~v trên ti lý s công nhào

th c tri u ìr:l có trinh d c p 11 'l~rollg khi đó sa còng nhân có trình đò tr(l~lg h c v d ? h c lr ~

ti p s n xu t ch ló ~8o/

Thái dò c a còll~t llh~n d i v \'i~ h c lúp n~lárn n.lò cao trình dò ch'l~ n lu n và tay nhè c ng còn nhi u h n (thê b ba phàn công nh~ll kìl~l h (ra l t có sách k thu t nào nêu nh cu c thi

trân.(7 'l)~c t xi l.'.t?(in t ~l:~ ~ ,g t ~ v il ~ l p ( a c ng nhân th c chát là t nhún t;l: (!~ tro'l ) ~

t i ~là" bà~ ~ !l ~hòl~l x!làt ~hat t nhu câu th c s mong m( :l ~ó tr{l.ll :l ~ rnl~ ~rí t~l~t av llgl,ê vàli~lil (ll(lll~ ' lý thuy t Tham kh o báo cát) l~l~ l:t~t c~l) ~ (i(.fl t'1r) \à l~i rltl' 'l~ ('ùtlo

nh~ìn :n ~t xi nghi p, chúng tói th ~ 'r~ ~g rn~ l(.7p bo t' ~ l~ !'l'.l t (.?i() ('ôìlt nhâll c() ~l ~l~ nhân tham ~ia thi ch có 1-1 n ; ~i l~ l 'll:~ '.trl~ ' ~ ~ b~ln? L~an báo ~áo đtl ll~ ll ~ét vi e v n d ng cò;ig nhân ~ l i il â ! ') r~t l~ 'i() ~ià'l, xí ngì'ir"p t~ã c~ r t li~ìicu bièn pháp đè uín lý song hicu ~u dem l i (' )lra d ~c à bao

Chln~ì n'l n~ dl u kt ~è~ t" ~lil~l n o :.' ti 'hl~h ~ i s~o cli có m l b r)h.tn ?'ll c )n~ llhân có dt

~ ~ các sán~ ki~ll và (ip d lg lll~ ll~ tiêll ~ k thu t tron~ s ll u t' Tron~ n m qll~l ~ ('òn~

~lllâ:l ~6 ',ár ~ ki~n ~ái ti n l~ thtl~lt lâ 13,()/, sáng kiê!l trong "ièc h('p l~ lìt;~ s :l ~át là 7,l~ s~a~

~i n ~t~n~ ~ e tilt ki(jm n~it~rên v t li u là 7,(),9 ' álg cllú ý !~ ?l"_tt)[' r~ ~t' ~í"_ :.~n '';? ~ìp lrun v~ l~ ~li l l) l i cá~ l tr ng s n xu t v~ n~t ~ ~ll~ ì ~ ' ~ ~ (~ () ~ 2 - uâ~ ~ l ~vl:)~a 1~ .' :i)[) ~ ,n ~l~ ~i~ đli t"?n~r c('n~ nbân đ ~ kh o sat? Nh n( h~ll c'~é tl :í ~ 1 t~t (~l !i~ (.~li l' p c ,lg 'ltlân tl~r'- bi t? v~li trò l tll s ( ~ m nh

N~ ~i c~g ntl~l'.'~ ~ ~rj ~ tll~ p!l: ~ l~ly (i ~c ý l! ~ chính tr cao c :l mi:'h k!li s tiiiêil th()vl ~

\Jt cll~ '."( ~r~ c~t !l'.) V:lr~ d i s~rl~ hàn(.T n~ (i y r y llh n~ l(l âu v~ b a n v ~ i , ~ ~c"ãc l~tl:~ c :l gi~ ( in:i vc h - hànll' '~ a con cái T~m tl l~io ll i công n~lân (~ !/1~ ~ ~n i)') v~i

l 'l~i m~ xí n~ d ~c trong khi nilà máy ~i nahi p tr~ l ll l c(ì [tlíín.l (.''() ll l~ ~ ti n ('h~ llú ~ ng

tro.l~ mlr i n ~ (lll,l l v/ ~ y mà nh n~ li~tr~i '~rl~ n~a ,~u plr~t b~n~ các l nà~ ha~ ~ch ~lác l~i'n tllêm nh nhâm hù đ~ap ~àr) ?l l lit tili~l t(t.tl :tó ~hi n-,u :l t~lu nh p cllính c a 'n~lr('i cjn~ nhân

đ n t bên nrvdà: ~lllà má : xí n~ ~ thì !át ~êll ('ái xã llòi bêll ngoài ~lli i lôi ctl~n h h n S g n bó

c l lì(.) đ~i v i ll!.à 'ná~ xí n~hi l~ l~tt ~ u ph i l ng l o đi T i cá~ lll!à rn:iv .\í ;lg'r~ i) t~ '.' :l èu

~n n~ (tã lr nèn c c/1

i Dgù '.' ' ~ ~l~ già (lõi H~n n r~ ~f) lll:i~ d~u ll: ~ tl.'( ~ k~ ~ht.,l' ~j.l ~ !"'' .:~l ~l ~ (' ~ v~ l(h

n n~ l~m "; ~ à r l h.ll (.ì 'l',.i ?l~l \ l~ ~i:l ~ác ?.l t l::".:', ~ !~ : t- ~ l~lò~ ít nh n( c máy đ

~rì n rn ('lli~n c~t~ ll~t~iií) : ì?' l?',' ' ~ r; '~ ~l t~ ~ì cìlún ~ (lu~ c k~ tlu c h ng !ló~ th: u ll'l tùlì~ tll '" t :~ { : ~ : ~ ~l J~ ~ì :llt)t ví ~lu liê~ b.èu l.à m t nhà in:t: ntl~l ll~j~l t"' ~ ~ ' ~ n ~ t l'.~

~t.l ~t~ ~j : ~ll~c dt! c lrung Quòc làp dlt l lì ln l~ ' cn lr' ~ \ !'.t~ ~ (~ hl~l' ~í' d~ ~n~a tà~l ~g tll

công T~ollg ~lli ~l{) đi ~l i('a \~ c(/ ~ìl( ~l~ r '~ - ~ ~ 'i (~l l'('?: l:'l:t/1 llhl ~ná~ ~hún~ tòi tl'.'l~ r.h~l : n ~ :;li-l~l ? ~ d'):~í '~ l: .~ ! ' ~ ~ l: ~ ' ~ ~ìl', cn ~iò:l ( :lo chi m t i ~ll,7/.'., tr~n ~ ::-' s .l~ l~ì ~ ??(y~ i~í".: 'l! ('l~ ~lr :, ~ ~ , sô ~ù:~ l~t) dlr(":' h i tr l i l~án~ h t:h')n~ d c sir ~ !l~

~ì(;l.t l~ht (~l (i~ ! ~ ~ t.t(' ~ì" ('il~l~ l~ ,.~t trollg n!l llg n~ll~ cn n! n i~lli~l n~tr~i Lônt~ ~l~tll iì?~

1 \:~i !:~ !:,t::" : '.~ii ~i~ ~l ~ t p nHn(,r C~O k;en tht(r' vâ ta~ ll~hê ~tltr~ (ru~ll l"r li~ l; ' ~ ~u

~l~ (~ì i;l ((?l 1 t.:.n l.h~irg lì(} t (~ ' ~1s'l~ n(~ tì!ll iòi ~ ~ s~m(, l~ ~ tr~lì ) : '?-': ('.).':~ [l::'."ll .~

!' 'iì~ (ii ~ st.r iìtí'i~g lhu tlollh la(j ~l~ll~ ~à l~l ' tló i~o d ll~ d(~ ~i '!.) ~ l ('òn ~l ,ti 11~l sl~

C ông bl.'c ~ n~ lth(.'c '

M t đi~m n a kí;ien r.~l~ì ('r~ll~ llh~ì l~ô l.(t l llh~ s::y lre:l., ao đònc' là điêll l~ n " silih t'ôll~

.l~hl p (~n ~l a lol Cô!]t n!l('~l ll~i i ,àm ~ic~ (}tlg mòt ln~i tí n~ licng n qu:l l n, l~ò~g l~í n~t

;~ l ~ ~ "~ ll~i lir l ~ò ~llr~ (',lo l)t'(' bièt là l~i nhà nìáy Cao sll S o \rà!lt~ và~ lllù~ h~ klli Ct','!ll~ l/)t ~l kl~ôlì~a íl nll ;l' n~ày ~òllg nhân ph i làm vièc trol?g ~l~l ~iètl nhi(" ( ~ qjá i{j~ C(; nh ng

tl~i khi ll~i ('huy n v i ~òng nhân, chúng t')i p~ái li": t() lcl L{lì :n~ ll'.lle í! r~ ~ rt'll 1 hi đó tìsì c ~

~r~trl~ b chóng nt)na, cllôno ll tl.ó/r~ (' ~ h~i do óa càđt '((i c~ ) có tá~ đ~l.đl l.ì b~o 'I' p lllè

lãnh d o các nhà má~ đã ~uan íâm ~ i :hi.~ll ~liê ~i~ ; ~ì) ~j lt ~t;o 'òj~ ll :àn íllì ll~ liièu qu th ~

t v n c n r~il h:in (:h~

~ông nhân ~ ng òi r~lt tìl c ~c h i h~i;, ( ?(~t l~ ~tl ' l;ê~ li:m~ n~à" ~ i hi~n tr ng c a lao

đò:lh' cúa sinh ho t và ~la lì~th hì~h x~t li()i S t~ng ~ ?lg, ngu~ên t c pbân p loi tlleo lao d~ll~ là lll ll~ dit~u trl:Ct thl!'.: ll~lât ~p(ì ~í lr~i Cô:lg rmàll đòi il i ph i d~r c thtlc s tòn tr ~l~ trong lll~ì

má~r ~ tr(~ t ("'lg llh:ìn l~êll ca n!liêu v ch đ - tiê l ~llg, ti~l tn n-, q ~ íl ()i là ln t ~l';;' èn

~t~l b u tll n s k.!ell tll llg "i th ng đ n quá mu ll m n S dài ?l~ vc ~ ~lt và đ ll~ ~iêll ~tl

l n~ tll n khôllg k p th i s là~n bi m s~lt ll~l!Ll Lình ll ng s~ly [r').l~ ll/) d 'lg (.l' ( c.'ní nt~n l~ron~ kbi rló, tll ~llg lhir llg ('ón~ \'ièc n" ~ ~hl d c iìà !a~ ~í ll~ q:l:'n t~m d n vàu nll ng t] p

cu : n m íll~ll n a tìlllì tl~ n ) nh~n ,'itli ('á(' i~ !).:'l:ì i~n :;~l ( (.n eh;( rn m t l l quá ~ao đà t~o nèl~ ll t t~l lý clì~ r :l~ lhtln!l q;l t () ~ò(', ~f) ~ll~ l hân làm r:l ph i' (hia s quá ì ?l cl~o ll!ìt~n,

ng ~i ~lló~l tr ~ li( ~ s~n xti t _

Có n(n 'rá('h n~ 'i cô~ ll~lân ~è ý t.' c c;'i/1!l !r' ?sét'l kllònr<' l~ll l~ìnll d ~ ch a ih c s tin

~t~T'l~ \ào {in~ tl ~ l li~l (' ~ ~ !) l:g ~á;lt l~o ('iía )! ? I~hông ít nh llg n i ng ~i ('ôl' liil:':l ~hlra

~h~lc s;.r ~ t" ' tll~m ( ~ \'à() ~it' ~o~ii đòng ('D lípìl ('ll t qu n lý c a llilà má~ \i ll~li~ p li cll a

lllltc ~l' ~tr " i) ~ l~tj ' l~icn c :i l;li/1h ~ ~ièc xày dt~ll~ l~ 'l.l ('h s~ìl \u l \:c ~á~l d rl( !~tt ~ t'

~n i~j lđllll {t~l atlà i~lá~ ~í llghi p và các il{làtl ~u n~ ~c ('he (tò tlào t:i(j '('('t 'bt'l (tt~t' g t'l~ n~át

\.\' ( n~ n~lân ch bàn ! n bên ngoài c~ n i p ~ ~ác v(.'l' t ~ ll qll~l'l tâln t' ~tr ~l~ đ ptlál ilu~ lri t

e p còng nhin t.là đi~u l~ií~ll ~á~ l.ottt t~l~ ~a d n ~

70 ' ~t 11~ 1'11~cH Th i gian qua cá(' nl,à m~ xí ngbi('p d'ã ~ó l:!li~ll ~o g.t'l~ đ:tn~ kè tr('ng si ~

nâng cao tr.nh d~ sinh l~ ~ ~ n hó~l c ~ ~n~í nl'â,r t ~n~ n::l?: d~ ~ ~lltt~ (' c m t s~ bu l cho c/)l]

nhán ~e:.l p.;itn ~hlr ~lìb :i c v~ll ?l("!!è t!'i (t u l~ l: ~ ('.í) l:o'i dã xâ~ d ng đ c n~n~ đt)i ~ n l?nii( :lc)ì 'P d nt~l 1 l ':() LO~I gi i c',a ~l.~nl !)\lô C(; nh ng n i d~ l (:l (~l (: ('h~ còl~ nhàn

tli n' ' nl:il Nl.t~ll~ nili~l clltlli~ l.'i còll() lá(' l::l~ ~ a nhi ll n:: má~ ~ nghi( p ~all ch ~l đ ~

lanil ú~lo quall tâm m l các!l th á dá'lg i?il l i l:ll li nõ lt'l't~ c a ('á~ n~l(i m(i~ ~í í?.t h;~p ~o:lg

! ll?l v c llà~ (llú ! lót th y l nh đ~o m i dù'll~ l.!i ~ nlì ng hr~it '/ n ì~ l]oi l~t' ~ , ('ìi~lng !a

khô:.g th trá~h ('ô nhân i!l~ ~ i ~nh l ),ll vân h(ja lro" l~hi l'h ll~ đi~u kiè;l ~ n h~a t i thieu

c a ('ôtlg nhân ?iong'd i s lìg llàn.a n~à~ clll~a đ c gi i qu~t l)ó 1., lillll tr ng m t ' n hóa nghi~m

tr n~ ( m:"i lr ~n~ làm vi ~ c~ln~ nlk nlt)i tr '(a'ng sil~l ho(!t c ~ ~ côn~ nllân Tìlih tr nnt Cll t ('il)i ~ :)?là S~r l ~ l(:)i l i di str mrl ~ sillh ~ n(Ti ~ng t ng Vì'l:l c n ~ ~l~ hlè~l ~ ~rll~

pliò l'i~n

Ti?lh tr~ng trcll tlây l'l t s~ do~ ~l ~òi ll i nhìr!lh~ ' 'J (y 'l l ~l ) ,?ó S(rl:l Xá( ô /th l i nhièln

v c ' Tnin~ l51 ~ i ìl!à.l ltlá~ ~i ri~iìr~p lìl:l trlr(~ l~ t là trd~ll nt'ièm ô i v i hiai t~ p cô:l;l

rl;lâ;l

3 (< i đll(l V i th thách, 1 m ~ đ~ v ~l q~ ~ ~ (l)

S c n lg th c tê c:i~t càu ~ l n:')-f ila'.~ đè :l ?l 1 l"n n~t~ rlr.'.(~i !~nh đ'lt~ rlu ?l ~ e c nhj má~

xí ll~li p

S vi ~ s kn~i(' i n vlê'l nh l~ ?l đ~o n~l~ m~ ~i n~ :li~p llh n rđ nlu ll g í~ ~ c mRnh c~a

mi:.ll lrli~c llêt Il~m 'l'o~ ~ c lll:!nh clta ~i:ii c p t'ông nil n ~ nâl vâv ~l/ i cll~l ~ li~c (ll,'l k:it~rl

tl~ ~ qu~tl ln ~ll~ kll n ~hinh la l~m th nào kh i đ ng đ c ti ll nj~ ('ua giai cãp?

V i tinh th~l,l 'rr_ n dâ' vi( r xây d nh vá ~há~ tri~ll t p lhè côllg nhân (~n đ (: quan tâln l

m l ll~l ll~ lh~n: ~ ll d~ lr l ~n~ tlìl~l ~áng ~llen thtr llg k p th i b lg đãi llg sát ch t gi~m bót c~lo c~n~ llhàn l j lt) l n~ v v sinh ll(j t gi'l dinh và nguy n s ng ~ iêl)g l T l (' nb !lg đi u này khtìng th~ d c coi nh s b~n (vn c la n~ è~h n c và cú:l nhà máy xl nghi p m p~l i đ ~ coi Dhlr đièll kl n đàll liên c a s~m xu t ~à tllr c đ a v o tronn ~ ho~ch c ,l t n~ đ(tn V chl Có olì đ nh vê đ i ~ôn~ v l ch t n~ ~i cônr llhân m~i có ~l nh tlb ( iêll kièn t i ~hièu đ th hi n ~a l,hát hlly b n chát g ai (' p t~lla llo trong m i ho t dòng

(:li hén ~ l~ tl~l ~à nân~ ~tp tay nghê ~ a côn(-, nhân 'à m t ~ng tác ('ó l~lln qu8rl tr ng đ (: hi t

~u~ l ('ôl~ l.h,ill p,l i đ ~ rèll lll~èn t~l~ llghê, ph i x c ti ~ v i nh~l; điêu k' ll k tllu~ lllôll lll.),l

tl~i ra i ~à 'ar dó ~l }lll~ sâng ki n ~l h i thi t ll~hls l~ m t hi l ~lá~ ~í~h c ~ d~ p lát hu~ tài n.lng

và lrìlth đ k lhu l' c~a c ng nháll, ?lìl lg bi n p"~P nà~ ('h l:l đ!.t~c m t so n i qu:in làl~l dúll

m (' \'lè~ cl eôn~ nhân di h c t p thêm v k th slt rl~l; u khi d đlr ~ ('oi n'l nl~t~n~ vi (' lãng

phl Nâllg ~n trình đ ch{, ~èn nlô~l ct~l ' ('ôn nhân đ nt th~i v/]i vi c (' i ttêll k tllu t c ' 'll~ m, 'r

lt ~lgtlièr) khòl g ctl tr ~ ticp l~m l ng :? ~lg su~t l:lo d n- nl còn t o ra (ièm h ng thú ì'lu đ ng

c a cô:l~ nilàn ~m bc h v('i nt.hè n~hiè~ t'úa lnil~h ~uan lr ng h ~ n a l ?.tl l.g di u ~n ~ n v i

còll~t n~lli p

i)ôl nga.' ' 71 giai c p công nhân lên ngang tìm và s r'lt~rlh l ch s c'j'' !' ' r ng t~ c làm ch k thu t, ng i cl nó nhân c ng tu/1~ nh ~l()i m i s suy nhái C a mà) ~ll~i môi sinh ho t cá nhân,

đ i m i sách ng x trôn-, quan lê ~ tri

è làm tròn "ai tr giai (áp tiên ph n-, trang sú nghi p ~â~ dtrn~r d t rlr ~ ~l~ tính tiên phong vê chinh tr c a d i ng công nhân ph i l t mìn tr c h t ty nhà máy xi nghi p M r ng dân ch trong xi

n,(.hi p không chi có l c dung tnr(~ mà l phát hu' kh n ng c a cóng nh n trong qu n lý sát xu t mà

cùn nâu ( {(l ý n t ('hintl tr c a giai l p tiên phong đè đáp ng đ c đòi h i c a chi nh (' ~ và ~

đám đ tò ch c đ8n~ có s k t h p ch t ch v i công đoàn dè công đo n làm l nhi m v la tr ng

h (' qu n lý ~ tl giai c p công nhân, không ng ng nâng lao ~ t~ ~ c~línil in và trình đ qu n lý c a

h

V i đ i s ng v t ch t đ c n đ nh v i h ng thú tre nh lao đ ng s:in t.lý v i ý th c s s m nh chinh tr c a minh, giai c p công nhân ph i đ c không n~ lg dâng cao v trình đ v n h a

Vì l i ích tr c ti p c a nhà máy, xí nghi p c ng nh v l i ích lâu đài c a đ t ~ c không th u (

th i gian và ti n c a đ cho công nhân đ c h c t p Câu l b th vi n, phòng chi u phim và di n

k ch sân th thao ph i tr thành nh ng di u ki n c n thi t do th a mãn nhu c u v n hú l~l ~t m t cao

~ s công nh t

V i đi u ki n trên nh máy xí nghi p ~lô~ chi cán xu t ra nh ng s n ph m v t ch t theo kê ho ch hàng b m C a mình mà còn t trong ~i~li c p công nhân t o ra nh ng con ng i trêu bi u cho dân t c

và th i đ i

7!'ea d~ n~ ~l Gt~í~ 5~ ~i("m dôc Trllllg tâm Ba rh~u ~l~ll ~ h í h(lc ~l ~ ~it l) 11 d~ (( ~ arl 'n~t

v Náng l't~n~ ~ h tl~ hóii!l }l i ll"eo ln ll cú t \.E~r O n/1tim 1'111 ~ ~ n/1t "i~ li kicl~ n~ nrl ~y ll(l/:i clta cá~ l'hà ph(/ lrá('/1 ~h~a l~ v cl!í/1/1 lr/ v~ r'!lut/êl~ ~l(/ cli(' (~c klloa h~ ll!.í~l l'(~l Vl~t ~ anl

r n clr l~ào pi?!êll 11 lrn~ ~u ý ~l~ll í/ã t],u nl~n d ~c dè (i l eho U~ I~SCO th~n(j qii(l ~iám doc Tra::" l(im Ba (,h~u ~p clli Xã }l'li h ( lr đ,l lr~n.q g~ l thi~u ý íll~i~ rn~t st) ll!~ all n tý l~hoa h ~ chílth lr l~ clllly~ll '/ta ~ác ~l'~ ll c nh~n l)lìn u ( Vai lr~ ~li'l cá~ ~al(i lri 11dn hóu tronq ~r ll ll/1 tllfin/1 n/1 ng !háld~ d ~ o l nhfr~ ~u~n n đng l c7ng chf) s(r pllál lr~n ' ~i l Sam

Giáo s - Ti n s V INH C

~ plló Vi~n lrlr ng Vi~n Khoa ll c Vl~l Nam

~i ll trlr(jrlj ~i~ll Công rglì~ Qu c yia

N \g ltr n-~v lâ '('ll t qt: '~l r~ rlll C a rr i qtlá trìnll !)h~t t~i n kinh t -xã h i Cilílth ~ sácìl p!lát triéll ll :i ltr :lg k!lòn~ cl; d :t \'à~ llguô~l t i ngu)rên ti :l vóll ~ôllt ngh th tr n~ ~v ~lià c~ licn qll~ln tnrc tiep ~ i coll llgtr i và lruyên th~ng ~ n hóá M t chírth s~ch n n l (.l~ ~lì có llit ll~t'lll c(lng l~lli nó th c s vl coll ngll i l~hô?lr lám t~n tll'-r~ng nll tl~ t;'l~ ~cR l'ì llg ~ ;l !lóa gây

ra b i s phá ho i si:lll thái G~m đây, trê.l các ~lltr ng t ~n tr!l~ll u'ô lg d i chúllg toàn th gi i,

ng ~ri la liêd t c nt ~ nh cá~ s k;cn: lll l a~it B.ic ~u, đóll~ c l ~át c các nhà máy điè!l nguyên t~ 'l'h y ~n và~ n ill ~l~lo, l~i h ~l kllt ll~ khi p 'rclléenòb n Ltên ~ tai h ~ gây ra D ~ các Công trình th y đi n ~lun~ l l u ~ c ~ôn~ Amadôll lo i 11' t~òi ti ~ (i u gi i h n c :l s phát l~icn

N (tc ta btr ~ s(ìo giaì do~l;l i)~á tríèll lll i có di ll l(iè~l tiep thu các b;ii h ~ k~nh ngtli m c a ('ác nu c klláe ~l i a ch n cho mìnb nlól chíl~h sách phát tli n ll ll~

vãn ta." ít l ng đúng đ n D i ~â , xin nêu lên m t s v n đ có liên quan v i v n hóa, mà chúng

ta c n phái đ c p, khi xây d ng m t minh sách n ng l ~llg cho chi n th (' phát tri n kinh l -xã hòi

c a đ t n c

1 ngu n n ng l ng tái t o và xã h i c truy n Vi t Nam è Xã h i có truy n Vi t Nam, b ng nh ng công ngh đ c đáo dã khai thì các ngu n n ng l ng tái tao đ th lu n nhu c u đ i song và xây d ng

nên v n h a dàn l c

Ngày l u J m t l i là m t ngu n n ng l ng quan tr ng trong ngh nông, ngh đánh cá ngh làm

mu i v.v Sân ph i là m t b ph n không th thi u d c c a ki n trúc nhà : nó vi t dúm-, làm n i sinh ho t đ ng th i là đ a đi m s n xu~ t th c lúa, l~h(yi thóc, r m v.v } s7g i đ n b ng sòll~1 I-/ôllg th ng lát sân b ng lo i g ch [lát Tràng có màu tro ~áln v i hè so h p th nhi t cao l t hình

lh e khá đ c đ o là công nghè (( x p i ~ t c là sau khi cày, đài đùm xem lên t hành các ch ng cao đi

ph i n ng cho th t khò tr c khi ( d i ~ t c là tát n c vào đi b a phàn l n (:ác ngh th còng (h ch, g m, d t, nhu m v.v ) đ u s d ng , ng l ng m t tr i lan ngu n n ng l ng quan tr ng Trong e~ biên nh làm nl ~l, làm t ng làm bánh v.v n ng l ll~ m t tr i c ng r t quan tr ng

C i g , thiu g , các phê th i nông llghi~p v.v là ngu n nhiên li u cho sinh ho t và (hu s n xu t trong c'í~ nhành nghè th còng D ng nhiên li u sinh ~h l này chêm m t t tr ng ép đ o trong c n

b ng ntymj l (~g c a xã h i có truy n

Th y n ng, n ng l ng gió d c dùng ch y u trong giao thông d ng thu nhuy n bu m th bê v.v.:.) M t so vùng micnllúi đùng các thác v su i dè có c n ng b ng các d ng c đ n gi n g i là

~tc n~

ng l c s c kéo dè làm đó là do các d i gia sút' : tr u, bò, ng a, trong đó trâu là ch ~ u con trâu

là d u c ~lghi~p)) vì đâu r t thích h p và quy t đ nh d i v i nh c tròng lúa ~l ~c Có tll~ nói trong

~u~t m t nghìn n m B,t thu c ng i ph ng Bác không m~llg l i m t lo i đ ng t (' l nh cho k thu canh tác lúa n c có hi u qu và n ng su t cao h n con trâu

ông h p các nét d i đ o c a s s d ng cá( ngu n n ng l ng tái l o nói riêng và c i nên ~7 n ma còng ngh c a xã hòi có truy n Vi t Nam nói chung, chúng ta th y n i lên các yêu t sau :

1 Con ng i r t tòn tr ng n u ích )lia' ph i là sùm bài t nhiên, nôi theo ngôn ng th i nay là tòn trong sinh thái 'I heo cách nh (( dài có Th Công công có Hà Bá )), ngh a là không ph i con ng i

mu n làm gì d i tôi t nhiên l ng d c khi hãy toi e h !lo s có thè b tr ng p~l l~ ào mót cái ao hay' lái gicng có t h~ ch m ~ Long m ch ~ thì lai ll l khòn l ng Dáng sau l p v~ m~ tin đt), ('ó ch a

d llg m ~ triet lý dân ~lan u~ ên thâm v y ! 'I ôll t i trollg m t thiê?l llllièn nhièt đ i th llg ~u) ên b

de (i a b l bão l t con' ng t ~i~t Nam lron~ xã h l (' ~ru~cn vác dình m t thál đò có tíul~ cllãt

~lralth tllt ~ man màu sác c u xin dói v i t nhi~lì :

L y tr i m a xuollg,

L(5~ n c tôi t.ô/1g

~ v lu II có ~ y tr y bát (:em

L y râm ri u !l h pê

T~on~ v n h c tru~ ll klr~tu dàn gi i c ng nh các huy n tho i ('~ ta không th y các bác i thánh d i non p bi n ho c c m tu~êll chinh v i t~ i trá( công trình to l n duy nhân làm th y đ~ì đ a

m (' c vùng sòng l n là h thông đè d i bà c ng nh d c xây đ p d n và th n tr ng sau l i đã tin

t ng hàng tr i ch p nhan s ki n S n Tinh !h ng Th Tinh

CÓ mè nói r ng m t đ o lý ~ nq h i kia lai t l:l ~n b o ~ sinh thái, dù m c dò còn (( ngân

l n dã s m hình thành \'~ b n vu t trong hè th ng giá tr c a xã h i c truy n vi t sâm

~ N p s ng c n li m lá m t lít t ch m c a d o đ c troll~ ~ h i lo truy n ~ièt Nam phái dò ~ dùng -vùi ~ b lên án mà bây vào đó ph i là (( đ lg-đ llg l i )' Kllt~nc' có đô ,lùng nào b \là b n u

~ lron~ xã h i llôn nghi p truy n thon ~71èt Nam t ~ll c s công ngh (: y lúa n c làm c t lòi

dã tinh t làllil mòn hè t'l n~ công ng ~llôl(g pll~ :h i

l)án~ chú ~ là di nâng cao n ng su t mía c n ph i t,liu-' Phàn d m (ngoài ph n chu n/ do ch n

nu i) dt)n~ lúa Vi t Nam dã dùllr~ bèo hoa dân là m t lo i th c v t có kh n ng t đ nh đ m t l~lòng khí i th c s lá m t lo i ljìlàll d m có t r t lâu d i n c ta Bèo hoi dâu có thì nói là m t

l(j i xi n~hicp s a 1[~l ph(ìl~ dr~lm khoáy pll~ th t và dùng n~íg llr(7/1y ll~à tr i

Theo quan đi m sinh thái thì phân đ m Crea danh b l m d ng và tr tjlành nguy em th c s N~ l~ t dân( ti m tách đè tr v vùi phàn x m sinh h c (lao fcrtiliser) mà bèo hoá dâu là m t thí tr nói bài

tuy nhiên chúng ta ph i t~ y ông m t xã h i ch dùng ~íc ngu n n ng l ng tái t o d ng t llblêll

ngh a là '(Ti loài do [t ng thanh th p mì sã hòi đó không thè phát tri n nhanh n u ldlô g nói l tri tr

Dó chính là bài toán l b n b i III tu th nh kllòn~r d gi i quytt gi a ~u c u ló( j phát lritn cao và

b o \' sinh ttlái, mà t(ìt c các n c đt,n~ phát tritn, trong đó có Vi~t Nam, g p ph i khi ('hu~èn s.tll~

th i k~ côl ~ n.hièll hóa

li~l ng ~ ng c('ng nghicp hóa v('i ch ngll a ~h c dân v c licll tranh di t sinh

1 cuòi th k 1~ xã h i trll~ n thô;l~ ~i l ~lm (( b ~ tiêp nh n nh h ng còng ng)'ièll t pll n~ ~i~ây t~i ~i t v ql~ân ~âu r n() 'rày a'r(jn~ cô dên treo ng~ c li n ~ ~ Iioàng đc kllép t i dói ~ua N ng l ll~ ~licn còn là (li~u t)i ~ln Nh ng ti p ther) tàu d n~n \'à đ i bác là m l chti Ilgh a t b n th c dân lao vào (( ng u nghi n )) m t d l n (' ('òn d y p tài nguyên li c.ìll ll n~

l ng, d~ c p đo t n~liêu h n và nhanh h n ~l(l than l thièll Qu ng ~úth ~l c kh~i thá~ mòt só nh~ máy nllièt di n đ ~ xây d l~ ~ m t s thành pllò l n đ d cun~ cáp c'lo m t s xi nf hièp s a

ch a e khi, công llg~ièp nh và đ m j o sinil lio l cho cá(' l ll~ l('p qu~n l i t s n Ng i ân quê

v n s ng v i nh ng ng òll ll llg ll'~n ('o tru n c a 'millh Trong g~an 80 n m c à chú n h a th c dân nb n~ bi~n d i \: (' c u n dg l ~n,í \'à

ban ~óa' _ _ _- - :) V n hóa m t m t vi g p s c thi khánhfi qu)'ét li t mít khác 'l th a đánh

l vê l ng đã không có tá(' d ng mìn' tl~ty d i vê chai xã h i Vi t Sam Ch yêu ~ ll là ã h i n~ll~ nghi p vi nhi u s c thái có truy n c ng sinh v i m t n n (o t nghi p nh lúc ~ cl? ngh a th (' dàn

Ti p đó là lùn cu c chi n tranh k?l i li t M t sô nhà m u đi n môi du:l~1 lên l n b pa h y hàng tri n gi ng cho đ c hóa h c c ch a diô~ill dã dlrt~c r ~t'(~ll~ mòi vùng r ng l n fj Sam Vi t Nam

L n đ u tiên m t hình th c chi n tranh di t sinh đ c th c hi n Nó đ c k t h p v i chi n loanh khi hiu, làm thay d i quy lu t m a ( ta su t m t d tràng n n kilômét

Nh ng lui l ng bom đ n kh ng l , t ng đ m nh c a toàn loe gió; đ i chi n II, c ng ph i có trái bom-cu i-cùng Và th gi i s (' ll pll~i suy nghì vè s ki n này kiêng nhì ho t đ ng chính tr -x

h i Nh B n (ìi-xa-cu I.kê-da thì tá?l t? à t ý ki n clr~l Ac-nòll 'ró;-n -bi cho r ng đó l m t s dùng c m ki m có ch ng l i m t s áp d t v~tl hát ph ng ~râ~ cho m t dân t c ph ng ông

lll-n ng l ng cho r ng bay

Châu A nã (~ ~l con ông ba ~ lia N i là thành phó I~ônb ban l nào (lo" ~un(l, Vi t Xam không ~ãl

c nh t

T ngày thõng nh hát n c, (' có nh ng cô g~llg phi th ng nhát trên n'~llg l ng chu n b cho

quá trình công nghi p h6~l ~

Nh máy nh ~ dân kh ng l hoa Biên (! t'l l~i c p dòng di n Nl~l máy th y đi n tr án ít phu

N m đã hoá thành Dàn khoan khui tr c d u ngoài kh i trên vùng o lr~llg đã cung táp hàng v n t n vàng đen v.v

( t c u n ng l ~n~t d thay đ i vê ch t, ph n nhiên li u thun v m tròn chi m 17o/, thêm ~8% d n khí 1~ th y n ng 10/ (Con s d kìn t a n m 198(tì)

T nhiên m c n ll~ l t~lig tính cho m t llhr i (: n r t lh~lp 'r ng li u th n ng l ng khoang lT't~n :)'(.)O kg \l.Qc(l)/ng i X n m, tron~đó tiêu thu n ng l ng th ng m i ~ll(\ n~ 1 10 là

Slqc/n~tr i X n n (t so sánll: ~n l) 22(J : ~rrung Qu c bt)o ; Licn XÒ G~OO)

Bên c nh đó, cùllg nh nlli~u n e dang phál ~n~n há~ clìúnr' ta đ~ng b x~ch b i câc ~ ng 'klm :

l ng phl và t ng dân s~ quá llhanh, Nállg l ng m ~húng l~ s?í' d n~ hièn nay cón lãng phi đ n 30/ ~ùdg n~ dân so ti~p t c tác dòng đ n ll n ph~ r ng hi n nsy hàng n m đang m~t di hàng ch c

20-~lgàn ha r ng, ~ (' r llg đ u ngu('n ~ llguyên sinh

r)è thúc d y công n~lli p hó~l t ng l lu ntl p qttoe dàn (linh lrên ~i u ng i) l o đi u ki ll ~llo ~on rông Vi t Nam bay, p)! i liêp t c tícll clr(' phât tri n t n~ lthanh các ngu n n:ing l n~a D b o đ ll

n m 20ó~j ~ ì ~ dân 78,8 lri u ng (ti thì l ng ll ng_ l ~ng liêtl tll!l ph i kho~ílg ~O tri u l ll Nl.QC, ngllìa là ROO kg ~lqc/11gtt ix:ì m

.l'u' nhiên de đ~m b o cl o m t s p:lát tr (5n ki~th' te - ~ n h (ì ll~i h a, tr'állll n'l ng tai h a khôll

l ~llg, trong chínll sá~ll phát tri~ll n lg l llg c~l~l pll i gi~ìi quy t các ván đc (~t t sa!l đâv :

1 11 p tilc phát huy truy n th lg dân t c, không ('h y theo x h i 1t~a th (thi d : có nc/1 có ql~á nhi~u ô lò ttr ll!?âll dt lá~ ngh n llh Ban~kol~ lli n nay hay (l) \LQC : n ng l ng quy chuàn

?6 - _ _ - - _ cll~ \'lt'r TÂS không ?) i 'óng v t chât d ~h u h p l~ v ti t ki m K t qtl là tiet kit'm tôi đa n ng l llg

2 1.u tiên b o ~7 sinll thái 1 a (h ll công ngnè tiêu th!l ít n ng 1tr :lg, công ngh không ph th i : phál htly tru~ n t~óng dùng đ~m si/th h~c (bèo hoa dâu ) troll~ nóng nghi p

3 Có k ho ~h đ ng b ) gi m t~ đ t n~ dâll ~ó Có (liinh sách ~ti u ti~ 11111 11h p, ehuv n m t

ph ~ l i nh ~n cl;a vi c stt d!lng di n n ng ~t~a cá~ llllà máy tll ~ dt n cho các nhóm c d~ân ch u lth h ng tiêll ~ t' c a vi ~ xll~ đ ng ll ('h a n c v~ d ~r ng r ng đ u ngu n

~ Có ch nh sách ~ n llg l n(g ngllycn tir I.ièll Vi t \am c(' lr('nh d c n n~ l ng nguyêlì t hay không? N u khòng thì ph i có s chll~m b nh the nào? I)ay ~ nh tlg d ng ~ôllg llgh m i tron~ s n ~u t ~à qtl n lý 'n~n~ ltr i~g Pilát lri n côtlg ngh ~ d ng c;tc ngu l~ tlân~ l tlg tái t ~

~ a p'lát huy truycll t!lòu~ v a hicll đ~i hóa Phi l p tr~ng hó ~ m'í'(' ~tò ll p l~ h th ng n~mg llr ng

V ll đê n ng l ng ~a v n llóa m.l gjrì hc ) v~i nó ?à ~ :l n ô llhi m sinh thái ngày nay đ tr thàuh vân đ toâ~l c ll, ('hí í{ ( n~ là ~ n (il kllu v c

Các ll c giàu, thu nh p qu (' rl~ll ti;lh lrêll đ u ng.i i r! l trèn lo.OO~ đòl'l/n ;n đã tlmg vào b u

~hi qu~ n hàn~ t t~n CO~ m t n~lm mà tai h'l~ lllì ul i n~ i ljh i chl ó có ph i là l còng b n~ llay khò!lg ? _

C n có m t côn~ ~vc qtl~c t bào (Tâm an toán và còng ll llg ('ho cá( dân t c l n và lth giàll

~à nghèo trong lmll v e ?l ~l~ llr ng ~à ô nhiêln s'llil thái

CHÊ VI~T T N

phó tr ng Ban Kinh l~ Trung ng

Cân nh~c l i quá kh d th y nl~ ng dièm noí L~ t trong lìn!l hinll l? n-, l ng ~t khó kh n c a

Vi t Nam ~ê nllng lu ng dã lth hlr llg khá l~li ~ai lrò (: a ('ác giá tr vàn hóa và (òn là mòt thá~h ~ló

l n c :l (ì t ll c tron( nil ng tll p k t i

Th i k Vi t Nam còtl thu c Plláp' s n l ng di ll ('~o nli l là n el 1939 (cách đà~ lún~ ~O n m)

ch có l08.G81.000 kw.;h ~iá~ clj ( n nl chit~n lr(illh, lltl t l(ì ~u t' chi n trán:l phá h~ti b ng khôilg q:lrìll C d ( ~ q{lo~ \l~ dói ~ i miln B (' Vi t N~m đ né;ll bolT' t'ln Pllá nhi~ll c s nhièt đ: ?l i)hítl ~lm, các c~ s đ; n có ( icu ki n l'!lát lri n h :) Klli kt't l!l c chi n tr:lnh, s n ltrt'n~ đi ll nlr e Vièt Nam tll~na nhát n m 19't) ch ~ó 2 t~ Jsí tri u kw/h (phi~l Bác : 1 t)r bl lricu kw/11 phí:l N(im : 1 t 317 t~ièu kwíh)

N m 1989 v i 6t) trièu dân s n l ~ng đi n g ll 8 t~7 k~v/h t ng h n các r m 19:)9: 81~ 1 n,

11 ?)l 197~ h n.t~ 1 n '1'rong s ll 1 ?lg 8 t k~h: t)0% 1à 11111 t đièn, '1~tj/ là th y đi ll còn 8

~v lá tu c-bill khl và dòljg c đi-ê-den ~lll

S ll l ng dicn bìl~h quân đ u n~ i r~t th p ch 110 kw/h

v n hóa"' 7' V i s n l ng tr~ll 50% dùng trong công nghi p, s o Xu t nông nghi p ch y u dành cho th y l ' : 10/ Pil~ll th p ~á'l~ s d ng cho các r t đ ng v n llóa-thông tài t ~ t ~ deo 10/ giêng

tháp sáng ch có ~6%, trung đó ~uo/ dành cho 13 tri u đàn các đô th t l t n th t đ n 20~

1 V t c a nh ng Dàng 1 n( truy n th ng ? Vi c c d ng n ng ~ng truy n th ng hi n l i là gì

?

80 o/ dân s : ~2 tri u ng i còn s d ng ( ác ngu n n ng l ng truy n th ng

7 tri {j t~ll than antrachita

20 v n t n dau~ l a/n m đ th p sáng nông thôn (không kè 2,t) tri u t n x ng d u khác ph i nh p khâu cho các níu câu)

Nh ng quan tr ng nh t ]â v n ' n d ng ch t đ(51 tll ~ kho ng 13 tri u t n quy ~hu~n (í t n quy

chùa 1 ~o'}o k(':do) ó là con s th ng kê đ c Còn hàm ch c tri u h gia đình dung lá phe li u đ đun n u l~hòllg th tính đ c T tr u kho ng 2 tri u t n (Vi t Nam s n xu t -0 tri u tán l ng th c,

nh ng chi vô lo tri u t n thóc c 8 t n thóc do 1 t n tr u, và 2 t n n u cho 1 t n n?liên li u quy chu n) Ngoài rõ còn r m, r lá cày nông thôn dông b n và kho ng 13O.Ú~JO l n c i h ng và

~v'ôi tr ng b hu ho i do cháy r nh và đùng ~l i làm ch t đ t di n u n cho các gia đình

Do s n ltr n~ đ ll quá lu t), ph i dùng nhic~u n~llg l nr' lru~tn th ng ô d ng s c p nên đã gây s khác bi t v m c sóng v n hóa s l nông thôn và thành th : Các dân t c ít ng i vùng núi ('a~ l i g p khó kh n l nh trong ho t đ ng v n hóa các vùng nông thôn, ho t đ ng ttlón~ tin d i chúng b hun th do thiêu đi n Nhi u gia đinh ph i dùng dài chđ~ gìn ho c á('quy

các vùng núi dà ~â~ d ng m t s c s thay đi n nh có JDO kw đ n l.ODO kw

đó n i 8.000 kw Nh ng d c đ m c a s n ~u t th y di n là không n đ nh Trong vài th p k t i, liêu khô/1~ day m nh đ c s n l ng di n th c lli~ll di n khi hóa nông thôn thì vai trò c (' nh ng

n ng l ng truy n th ng còn quan tr ng mà nh n m c n đó bi n pháp đ nu i r ng và b o v lót môi tr ng si~ll thái

khoáng s n kllác ~ d) Blrc x~t m(ll tr i : Tr ~s phón~ x lru:.g bình t'r~n toàn lãnh th d c TOO

đ n 17~ kcalo/~m2/n m, t ng đ ng 1'1 đtn 1.) ~lm nhiên 11 u quy chuàn/cm2/n m vi t

78 ~ n ~ AN~I vls 'am có 33 v n km , kh~nb~ kê "ùn(' lành h i h n 1 lri u k?u2 Có S gi n~mg

t l )( tiêll 2.~no b ; /1ì m ~ó t!l~ khai thác b n~7 ('ô,lt' ngìli p đ c n llg l ng m~tt tr :

d) ~l.T n~ llr(7ng gió: Toc dò lrung binh rl i )mflgià~ à lbí đièm m t v i đ n ( gió Tllu n

H i và Côn o

( ) N n" l ng (/ta nh t : Vi t N:ìm có kho n~ 200 ln~h n(r nh'èt đ t ~oa tl lên t p trlmg nìi u nh~t Tây Bác (chi~m 40o/) ~icn nay m i ~h~li thá~ m t ( m ('h n c ptl c \' cho y tê còn công nghi p ch a ~hdi tllác du c

h) ~lg l~l~T[lg th y lri u : l'rên 3.20í)k;n b bi n có bièn d th y tn u và dar tlnl đ ,l hình thu n l i cho vi c t o ll ('h ~l n e đ khai th;tc ngu ll nâ~lg lt~fTng nà: i) Khi slnh p(,/(l : l-l 'l h p k li si.lh

ra lronh qu lrình lên nlen t pllân rá(' ~â x ,nh (ìo~ là kìli m~tan ( ó nhi~t d ~ll(' : t).000 d n () )OO kcalo/m~ thí di~n x d ng m t ~ h m t o l~hi si th ~ [ d~ tl'ln n u

k) Thl}y n~llg 'i~e p~it ~i~rl : I~ t phong ~hú lll ?l~ lt~ i snn ~ n~ i dày đ c !'l' ~l (, '2

kw/km2 c ng sll t lý thusêt 9~k~lkll~ vào loii (~o llh'tt t~l ~i i V i ~2( ct,n sòng dài lokrn tl lên là 3t)o l~ k~lh/n m, tr r n n~ l~illh tê khai thá( d c ~ó tb l 80 d n 90 lv kw/h/r rl) D~ kh (' s~t có tht xây d ll~ 80 cól.g lrình th ~ đi :l ( t~ng công su t g ll 1'1 tri d kw v i đicll n((llg trêll 6~ t~ k"'/h I~ n nh l là S n l~a ( thè xâv d ng th ~ đièn công su t 3 trièu 200 nghìn kw b llg 12 t k"'/h v i giá thàn h , ch b~lng 1/6 đ n 1/8 so ~ i giá thà!lh di n lkw/h lh tr'/ :l" qt:oc l

m) Nhl t đien : V i ~ièc kh.li thác thall s d llg k'li đ llg hành, llhi t di n cò (ó kh n llg phát

trièn

n) Cllál d61 th(rc v('t : V tr u r m r n ll có p!l~r(T~ phip kh'li thá~ t t v~ các ph ng ticn,

d ng (' ti t ki~lli c th t llg thêm ngu~n n ng ll~Tn() này

Ph ng hlr ng phát trièn cá~ ngu n n llg ltr llg ~ict N~tm l~ong llh ng th k t i là m l yêu c~lu h l s c c p bách l) tinh đ n n m 2000 đâ c~l d~lj ~O t r kw/1 Vi t Nam s pllál lrièn các

n~ljt)n :làn~ l ng tru~ n thôl~ sà lli n ~t:!i lth n.( n l t i h ng ch ~ u là th ~ dict! ~ó tl~êt' b p llhi t dièn đ(' u d tlh ngu~ìl di n ~Ti~ Na~ s rút kill!) ll( hit~m ~c nl~ c ~ii tr c lè trátlll sai làm

~ê p!l(it l i~l tht y diè và chú tr ng x~l\r d ng nhiêu c s th đt n l~h ('ác vùnr l' tlg núi và trung

d chit~m h n l}2 dit'n tich d t n c, v~ là n i (' trú ~ a nhiêu dàll t c ít ng (')i dè nân cao trinh đ

đ n~ đcll s ~án hóa gi tl l'ác ~ llg c :l d t n c

TR~N ANH VINH

Th tr n~l th nll l B ~t đng l (7ng

1 Nh ng dicm :l i b~t v tình hình n n~ 1tr n- c a ~rièt Naln : Sh ng nãlr (r (' 198~ là ttli~u

đi n én d u n m 198() đ; n đã lh a mãn nltu ('âu mi n N8m

vãn hóa'.' 79 rni~n B c đã đ c đáp :là t h ~l m ít s ' :III m n Trung v n còn tình tr ng thi u

vi n Nh ng n m s p t ác ~r tr i da:l-,r xa \' nhìn s ~ltr ~ hoàn thành tu ?l s thoa n n cho các mi n

c a đ t n c, tr m t s t nh xa t i đi n

L i đi n c a các thành ph l n nh : Hà N i nô phí Mình, là Phòn~v c n ph i tài l o m i đ m

b o c p o dinh ~llo các náu cau và sinh ho t còn nhân dân ~ Vê trùm đã b c d u th a mân nh c u trong n c có ph n đè xu t kh u D u khí đã đ c khai thác và đ ng th m dò phát tri n

~ll~g l n.IÀ truy n th ng c a Vi t Nam chi m v trí quan tr ng t tr c đ n nay nhi t đi n là th

y u, nh ng n m g n dày t l th y đi n đã chiêm gan â0% Cho đ n cu i th k này th y đi n s chi m phân u th Ngoài xây d ng các ng trình th~lv đi n v n các ph i xây thêm các nhà máy nhi t

đi n ch y than, ch y du ch y khí ác d m hào t l 10/ v n~uòn đ d phòng cho ml~3 khô ki t liên t'lt~ -,c i truân tr l ng !l n còn l n, m t s n c ló n~đuôn thu đi n lên các mu n nán

l ng truy n th~ll v n còn giá tr c a nó trong m t giai đo n nh t dinh

~ 'rron~ t ng tai rlgll~i ta s th y trtr~c ngùn l ng nhi t h ch ngày càng có v trí gian tr ng trôn( câu bào nên, l ng c a lo i n~lr i Tr c m t ngoài các l~lj rì di n tru en lu ng m t s n c ph i s

d t di n nguyên t nh ng ph i đ m ~ o an toàn han Các d !l ll~nr l ng m i nh n ng l ng m t

tr i n ng l ng gi ;ê đ c áp d ng r ng rãi đ n n u đ c gi i quy cl ~ m t l~il~ll t xây d ng

4 Ng i ta th ng ~ ) ntl n~ ván đe c n đ c ti n l i đá an toàn trong s ít nó n ng l ng I~li van đ này (' ~l d c gi i qu\' t t ,o m i đ i th ?lo xã h i lông thôn c ng nh tin là th Dòng t l~i

v n dê kín.~l t l m t vi c lu n lu n đ c l t ra càng nông thôn c n đòi h i r h n

5 ~ tl s d ng k~nl 11a~ lãng phí hàng 1~r ng n~ ( l ta th ll~ quy cho ~ ách qu n lý, thi u s

hi u bi t r ~ ng i s d ng, và ng i qu n lý V n dê giá c là màu h t đ làm cho vi c s d ng n ng

l ng hi u qu h n

N n ll~ rl~l c ng là m t ~ì i dung ('htnll c a cut~c tranh lu n chlnh tr vi t~v l ) d ng n ng

l ng trên m t ( u lìg~ i s dánh ~i.t s phát trit'n c a nlr c đó Loài lg i d u lranh đ đ a l i s vàn minh c a cu ~ sóllg, m~ mu n có v n minh thi ph i hca mãn nhu c u vê n~lg l ll ('ho ('u c

s ng ~ s n xuát c ng nh dân d ng) ~hính nh n l~ l ng mà c ~i i hóa và t đ ng hó,l cao và

đ a n~ng su t iao đ ng ~tó l i đ íìl b o cho ch~ đ này thàug ch đ khác

~iáo s - Ti n s NGUY~ N DUY QUÝ '

~ó lrlr ng Ban ~hr)a glúo Trung ng

1 i~n n i b t nll~t vê tình 11ình n n~ 1 ng ~ a Vi t Nam 1~ thi u n n~ 1 ~ng ~l.y g t tr c hêt là đi n n~ln~ S đ ng dân c s~ng r;ôn~ thôn, tuyèl j bò ph n là h :l có đi n dùng S phân b~ đi 'l n~ng tron~ c n ~ khôn~ đ~u llliên Trung c a

80 ' tr n INII H U đ t n c quá mong các thành pho l n các tr ~ và vùng công nghi p đa cái di n thung đ ng dây c i di n đen ng i dùng diên rái l!li u sà ch t l ng cân rát th p Ch t d t

~t~lle, là " n đê n i là ph i đ c quai em gi i quy t l m chi n l c lo n qu c M t trong ll~l ~g nguyên lthâll phá r ng dè là h u qu n ng n ~ b o v môi m ng s;nó thái là nhân dân t gi i ql~yct

ch t d t m t cách tùy ti n th u k 1 o ch chung

2 Trong vi c s d ng n ng 1 nb hi n t t và- trong t ng lai gan nh ng n ng l ng lru~ n th ng

lân có giá trí quan tr ng Ph i có l ho ch dè ,ái sinh n ng l ng t:.nên thông

3 nh ng lo i n ng l ng s phát trên tron(7 t ng lai tr c hét là tll ~i đi~ll ~h'i ~ đ n vi c xây

d ng các tr m ~h v đi n nh ) nhi t đi n, n ng l ng g!ó n ng llr~l!là m t tr i c n ng l ng sinh

h c Trong đi tn ~ đi n là u tiên hàng đ u tôi di l? nhi t đi n là các ngu n n ng l ng còn eo nhi u

kh n ng l n vi c ph i lri~n n ng l ng nguyên t c n ph i nó hiên c u v cân nh c k l ng tá v kinh t l n k thu t bao g m c v n đ an loàn

4 Khi dùn b n ng l ng nhân dân thông thích r" không đ c h i và b o đ m 111 toàn

Nh ?lgtlltr llg ít chú ý đ n 1j o v môi tr ng sinh thái tr nhóm dân c có trình đ v n hóa và kllo~l h c luôn d i so

~ Vi c xây đ n kém hai l~n~ tr i ì rl~ lùng có 1 l~i~u nguyên II!~ll trung đó nguyên 'lu n đui ~l

la do qu n lý ì~ém ph n ánh trinh đ ~l'át li èll kinh là kllo~t t l và k ~ thu t cc~l th p

6 n ng l ng là v n đ rl~rlr 1~m 11àn~ ( tu c a các n c trên qu gi ; vì n quy t đ nh s phát tri n nllí~nll ch m v l~l/1h t bà xã h i c a t 1' t tác mr ~ \ ng l ng là m t n i dung tranh lu n thu l~4 ~u'('ll l n là vi nó an v i l ch sùi trân c u g~ll v i v n đê h o ~ mi i tru n~ ~illll thái c a b nh

linh nhúng l:l, gđli ~ i lH() vt ~n toàn cho m i qut~l~ ~ni~l, gan ~ i nh l,g l.hi~rll v tl ~ m~íl ~tl

c~ nhi m ~ tr''l~t) tu ng lai e a nh~n loai ~ u l â ('l.Gl; Và d llh huól.g kht 'lg đúrg s l hríl lliè~l llâng l ng kll nc' nh ng khòng giái quy t đ ~ nhi lll v l~if.h t và xã l!ò~ tr ~c mdt ~mà tlòn lh

h ng đ(n s l n ~à phát trièn tr/)l~ t ng lai

7 Ch d t t ng mà US~S(.O đ' ~l r:l : v n hó~ ~à ll :l~ 1'1 n 1ôi đê ngll 11ên đ i là :

n llgl r 1 ~l{it t:'l~n l'à l' tl llóa ~ n l g lu n~ không nh n~ là l~guon aoc c a m i s phát tricn ~

v n l~óa nlà ch~nll vi c s đ ng nh ng nguôn n lìg ll~ :?g m i h p li ph n nh s phát tricll và v n hóa cúa th i d i, c a v n n'inh nhân lo i trong n' t th~l k l ch s nhat d nh

Gi o s TR N BINH H u

K~oa ~g o n, rr~ng ?i llnc Tònq h~p ()/1t'( qla l[(i ~t

S kll:''lhi~m c n kièt ll n~l llr n lrong n'l l~ th p k t i là mòt v n dê til háell đ i v i toall lthà;l lo ti Str ~i~ t~l:l~1 d~ì!l sô l i ['m cho ~an đc cáp bách lllt~lll Sh ng s đòng ng i lrên th

gi i cll!ra ý t~l c ~r c ~ ng!l a gay gat e a v n ~l ,1 ) Trên t'l~ gi i c ng ch a n i lèn m t ti ng nói

chung đ m nh đ bá(' đ ng, d th c

v n hóa"' '1 tinh h N n đói r~n~ tàn phá 'hiên nhiên x y ra nhi u n kém phát trên Si lân phí

n ng l ng đang ph bi n ( ích nâu nay cách khác S ch y đ t tiêu phí ng a ltz ng vào c t ph ng

ti n chi n tranh là m t lãng phi em l n

Gi i quy t n n khan hi m và c n ki t n ng l ng ch đ i ch sên ~ nh m tìm tòi khoa h ( -k thu t

nh m ti t ki m nsngl ng và tim ra ngu n n n l ng tuy th Các ng nh khoa h c Phân v n, xã h i và

c các ngành ngh thu t, thông tin đ i ~húnl c tll~ làm c ng vi c báo đ ng vè nguy c t r c m t

ng th i c ng có th nghiên c u v m t l i s n, m t cách- t ch c xã h i có l i nho vi c gi i du ~r l khó kh n chung : ti t ki m ít phò t ng không l m le chinh ph c không khai thác đ n lán phá thiên nhiên mà bi t chú ý b o v môi tr ng: s ng g n bó v i thiên nhiên Vi c kêu g i các bên h n ch s lãng phí vào ch y đua võ ti ng c ng có ý ngh a r t l n

V n đê n ng l ng tr nên gay g t tll~ quan h qu c t gi a các qu c g tàu nguyên li u v i c c

qu c gia ph i tri n dùng nhiêu n ng l ng c ng thành màu thu n phác t p, d d u đ n đ ng đ C n có

nh ng c ng c, nh ng lu t qu c l c ng b ng gi i quy t h p lý quy n l i các phía ~

phòng ch v v n đê n ng l ng mà c th c t ngày nay đang đòi h i c lth~u lo i ý th c v m t s

cu c sông chung v trách nhi m d i v i ngôi nhà chung là h~nl' tinh ch ng la M t tinh thân c ng

đ ng m i nh v y là n n t ng đ gi i qua nhi lu v n đê này n8v k t c v n đê r ng l ng

GI O ' PH M KHI M ÍCH

mó Vi n tr ~7ng V n Thông tin Khoa h c xa l u

~ !l ban Khoa h c xá h t Vi t ~T(/m

vãn đ n ng l ng th ng ch đ c quan tâm t phi các nhà khoa h e k thu t

, các nhà kinh t h c và sinh thái h c Và ng i nghiên c u ~ h i h c tôi chfl tr ng đ n vi c ~lr

d ng n n~ t ng c a các nhóm ra h i Vi t N m - m t n c đ~n~ trong quá trình chuy n t xã h i

li n công nghi p sang xã h i hi n đ i

Hi n th i h n 80y dán s "in N m sinh sóng nông th n và lao đ ng v i k thu t nông nghi p l c

h u đây ng i nông dân ch y u v n ch khai thác và s d ng h th ng n ng l ng 'inh vát quen

thu c t bao đ i Còn nh ng h thông ll x'l l ng d a trên ch t đ t hóa th ch thì v n xa l v i h

mi n núi tình tr ng h a canh (đót r ng làm n ng) không ph i là hi m đ ng báng, ch v u vào s

d ng trâu b đè cày k o ôi khi ng i nông dân còn ph i t o cây thay trâu, ngh a là ph i đ p nl

nh ng nhu c u c p bách v n ng l ng b ng cách s đ ng m t lo i đ ng c đ c bi t- ( đ ng c con

ng i ', nh cách nói c a Jean-claude i)ebeir N u vi c s d ng ô níl v t đè làm vi c là m t th xa x , xét theo quan đi m n ng l ng thi qu m t Vi t Nam đang có s xa x s lãng phlghê g m S lãng phí "à) l i di n ra cùng m t lúc v i s thi u th n ghiêm tr ng vê n ng l ng trình đ phát tri n kinh t hi n nay Vi t N u m i đ m h o cho m i ng i m c n ng l ng bình quân 1800 kilocalo/ngà.T' kém xa 6 - XHH 3/ 89

a2 PH M KHIÊM ÍCH móc trung bình c a các n c đan phát tri n c n( nh c a the gi i (2.)90 k".localo/ngàv vào cu i nh ng n m 70 theo s li u ( úa F~O) ,

Mu n gi i quy t c n b n lì/1~l h n!i luôn kém v v n hoa lron~ bi c S d ny n~n~ llr~ny, nh t

thi t ph i ti n hành công nghi p hoa d t n c Quá trình công ngh m hoa đ t n c hi n nay là quá trình xóa b trình tr ng l c h u v kinh t - xã h i áp d ng r ng rái các ph ng th c s n xu~ftt công nghi p vào ('á~ ngành kinh ít qu c' dân, tiên thu nh ng thành t u c a (:ách m ng khoa h c-k thu t

hi n đ i V~ín đ n ng l ng dân(., đ c gi i quy t trong bói c nh chung c a quá trình công nghi p hóa (r phi-(~ di n )) (non'classique) đ Ch a th nói r ng đà có s nghiên c u khoa h c dây d đ ~ìy

d ng m t chính sách n ng l ng thích h p Vi t Nam Tuy nhiên v i s h p tác \ giúp đ qll~c t

Vi t Nam đang làm cách phát tri n n ng l ng theo h ng k t b p các d ng n ng l ng có đi n và

hi n đ i d a trên c s khai thác và s d ng h p lý ngu n tài ngll~cn thiên nhiên c a đ t n c

N u châu ~ và B c k ng i ta đã khai các t i 3G~ ngu n th y n ll~ thi Vi t Nam và cúc n c châu A m i khai thác kho ng d i 10/ ti m n ng đó c a mìn!l Cá: công trình th y di n sông Do và Tr

An đã phát hll~ hi u qu bánh th c tê c ng nh lòng trình th đi n nay Tây N(vuyên dâng chu n b

kh i còn và ch ng trinh h p t qu c lê khai thác sông ~lêkông (g m Vi t \lam l~tto C'lmpt'chia và thái lan d i s b o tr c a Liên hi p qu c) nhi u h a h n trong t ng lai, cho lh ~ htr(Tn~ u tiên quan tr ng trong vi c gi i quy t v n d n ng l n mi t Nanl

M t h ng quan tr ng khác là khai lll~lt' ll ~ là n~ll ll t~ìi n~llyên thiên l)hiêll nhi t đ i h c li t

là phát huy giá tr c a các t~ìi n~nyên tái l o nh s d ng n ng l ng m t tr i tr c ti p gìn m t tr i m,ít diên gió hi u su t cao, s d ng sinh kh i th c v t v.v ~l t sò nhà khoa ~ ~ k lhllàl ~ièt Nanl đang n l c lìm tòi th nghi m theo tr ng nàn n n dây m t s nhà khoa l u trên th gi i nh lean-claude I)eheir e~l-paul Deléage và Darie I élìlt:ra mong cu n I.es s~rvitlsdes d la puissn('e ne hislotre d l'énergie" Paris, Flammlrion l(l86) khi đ c p đ n ~ t ng lai n ngllr ng c a các n c lthí~ Nam )) d n~ìu lèn m t nh n tr nh quan tr ng : các dây chuy n bi n đòi sinh h c ng s nay có

tiêm n~nh no nh t và có ý mua ~ã h i l n nll t Th c n, ch t ílol và chát d o sc thll đ c nh ~ai trò

ct a h a h ~ th c v t thay cho hóa các bon và hó t d u và dó là nh ng s n plrànl c :l rn t n n ~ n minh công nghièp th c v t lh t s~ (une véritable civilisation inđu~trielle du vég(tal)

Mô hình phát trièn n ng l ng c a (( các ll ( phía ~am ~ có th~ không hoàn toàn thích h p đôi

v i (( ('ác n c phí:l B t' )) 1 uy v y, đitu cô giá tr chung ngày ('àng tr nêll dt hi u là mu n gi i qtl~

t v n d n ng l r'g ~ua m i n ~ lnòi khll v c, cùng nll c a th gi i nói chung, ng i tl không th

ch llrth d n ~àc gi i plláp kt~oa h c - k~ thu t, mà còn ph i có eác gi i pháp xã h i - ('hínll tr hù'u hi~ u n a Không th~ nàn v t qua dlr c "u c kh n~l kho ng llâng l llg ch b nb m t ('h ng lrìnll (' u v t 31nh th~i í)è có th~ kh c ph t nguy ~ c n ki t m ngtl n d tr n ng l ng đè loài ng ~i

kh i b thiêu trên nh ng đám chá~ h,it l'hân đ~ cho nen v n minh nlìân lo i ('ó th~ t~n t i và ti p t c phât tri ll l~hòllg l~h n~ c n phài xác láp m i quan h hài llóa gl a xã h i và l nhiên, mà phái có s 'l l c l ~ tll c a các dân l c xà~ d n~ l i m ~ quan h gi a ng ('i và n~ (ìi gi a các qu (' ~aia theo nll ng nguyên t c nhân b n Tôi ngh r llg ( ~y l:ì nh rlg v n đ~ đ,to đ c, v n hól ( a ~i c s

d ng n ng l ng m t NESCO đ~lllo quan tâm ~

vân hói ' ~ Giáo s NGUYÊN T QUA

3 Trong t t!lo lai n ng l ng n~uyiln t se phát tri n m nh

4 1 âm lý chung c a ng i dà n là s d ng to i 11~u ên 11 ll s ch r tiên

Nông thôn s d ng r m r cái phê thái / Thành th s d ng di n: d u h a, khí đ t S khác nhau

gi a các t ng l p dân a' d ng n ng l ng ~ li n quát đen m c sóng v t ch t và v n hóa ' ~ ~ Nên sít trùng kì :' lso~ lãll~1phí n ng l n ~ ng i ta có thè qui cho nhân t ' h y u là s hi u bi t v lo i nâng l ng đó Ngoài ra, nhân t liên quan là thi t b và công c đ s d ng n ng l ng Chinh cách giá c cùng l nhân t có ánh h ng đét Vi c s d ng n ng l ng

6 N ng l ng 1â m t trong nh ng v n đ cân thi t đ c đ t ra trong s n xu t và đ i s ng S c n thi t đó ph i d t gi i qu~ t theo m c tiêu là đ m b o đ n ng l ng c a s n xu t c a xi h i và d i

s ng c a ng i đã Ng i ta ch n h ng ch y u là t ng công su t c a (ác ( s s ll'xu t ra n ng

l ng và t ng c ng bi n pháp ti t ki m trong s d ng c s d ng có hi u qu cao

7 Ph i ch ng nên đ t p d n n ng l ng th con n' t, theo ng a là t ng nhi t l ng (thông qua

th c n đ làm cho con n~u i kh e m nh (đ c bi t là tr em) đ t o rà m t xã hòi t ng lai phát tri n

v thè ch t và v n hóa

Ti n s chuyên ngành PHI' NG NG C TH CH

y bai KÝ ho ~h Nhà n c

1 Nh ng đi m noi b t n~at c a tình hình n ng l ng Vi t ~anl :

- Thi u nhiênli u-n ng l ng cho các ngành và các vùng lãnh th Tình tr ng này đang kim hãm

VI PIIL~ XG NG C TIIACH Khai tl' c~ s d ng nhiên lièu-ll no m ng còn l ng phí, ch a ti t

ch t và v n hoa c a công nhân ngành than còn nhiêu khó kh n b n :

Tiêu dùng đi n tính theo ~ u ng i d t m c d i 100 l~h

tri n phát ra ch y u l nhi t đi n t l l~l y đi n đang l ng do xây d ng nh lllá~ l n và th y đi n

hi n t n ng l ng trtly~ll thôn nh tr m, đi n chi m v tri ch y u trong lên kinh t qu c dân

1 ng vi, n ng l ng truy n th ng đ c b sung thêl~l d u khi c ng chiêm v tri (:h y u trong nên kinh t qu c d u s chi m 1 ~ trung l n trong cân đ i nhiên li u - n m l ng c l u('

3 N~ ôi 'ta th m tnr~ nh ng 1~ i n m, l ng nào s phát tri n trong t ng lai? I rong t ng lai các lo i n ng l ng than di n.:d u khí v n ti p l c phát tri n Ngoài ra còn phát tri n cá( ngu n

ng ng l ng nh khi sinh v t gió đ a nhi t n ng nâng l ng m t tr i t n đ ng ~ãc ph th i Dông nghi p làm nhiên li u

1 d i ta th ng g p nh ng v n đ gì trong nht'n~ tâm thê c a dân chúng có li t, đúm t(tvi ~ i c s

d l~t n~t~g l ng li u có nh ng khác bi t theo các nhóm xã h i không ? Tâm lý dân chúng liên quan

t i vi c s d ng n ng l ng có nh ng v n đ sau : lâm IV thung l s d ng n ng l ng sao (.ho đ ton kém ~th l trong chi phí tiên d ng c a ng i dân

Mu n s d ng ph ng lo i n ng l ng s ch

Nông thôn và đò th có khác nhau ít nhiêu v tâm lý :

Nông thôn còn ch u nh h ng c a t p quán thói quen, s d ng nh ng nhiên li u nh r m, r lá

c i v a' là d n s ch v n nhà c a, v a s d ng nh ng phê th i vào m t sô công vi c l~ll ('

thành ph mu n s d ng nh ng n~ n ng l ng n~lr đi n sau đó là khi d u

nh ng ( ~ng này có u đi m là s ch d đâu khi n và không chi m vi trí nhà

) N u tr s d ng kém lla~ lãng phí n ng l ng ng i ta có thè truy cho nhân t nài ?

~ i c si d :./nó kem hay lãng phí n ng ltr n~ Vi t Nam do nhi u nhân t n i lên là nh ng t'!lâm

t sau :

v n bón S C ch qu n lý bao cáp giá c ch a ph n inh giá là n ng ' ng

M~ y móc thi t b và c m c s d ng n ng l ng mát l m kì':l, thu hd(j nhiên lièu-n n~ l ng cho m t dân vi sán ph m cao

Nói chung n ng l n(-) lluòll l v n tê th i s trong s n xu t t đ i s ng th y u là di m đ m

b o nàng l ng cao nhu c u nôn kinh te và ng i ta ch n '(!'<l h ng ch v u là l công su t c s

s n xua n ng l ng ~ ti t ki m l'~lll~ l ng

GIÁO s NGUYÊN PHÁP

Chú ~hi~llt mùn Quan h l~lxl/1 là đ6~ n2t l

Trlr ~g Dn~ l u dinh tê Quán ~đn Ha Nói '

Vân hóc t n ng l ng là ll~li v n đê r ng có liên quan \'~i nhau tr s')nc' (ho nhau có v Dgh a đôi

~ i t ng qu c ~i~ và cá đ i v i qu c tê Cu c s m (tú:l ti n ng i nô chung trong ~iê~l ki n toé gi i

hi n nay có không ít m t đ qu c ~ nó:l do đi u ki n càng ngày càng thu n l i trong ác cao ti p, liên

h , trao đ i ~ ll có:l, thông tin v.v T đô nên v n hoa dân tòi có nhiêu c h i đ c b ~ull~ phong phú liêm b ng nh ng đi u !lay nh ng đi u b ích c a các dân t c khác Nôi cách khu n n v n h a tuyên thòng c a n c này có t m d c nh ng cái đ p trùm-, l n ~âll lia tru~ên th ng c a n c khác làm phong phú thèm S u ~ ~ nói đ n v n hóc và lu n h~ !là không ch bô h p trong khuôn kh th i

~i~n tr c mai mà rõ ràng t liên q~lall d n t ng lai c a nhân lo i n a Di u này (' ll~t :le hi u ~7ì

càng ngày d( i s ng kinh te nói chung càng đ c qu5c tê hoa nên v n hoa th n i có đi u ki n ph n ánh nh ng d u huy đi u t c a v n hóa các dân t c ó c ng là kho làng ~ ô gù rút nhân lo i th ng

là nhi u n i ng i ta phàn bi t liên ~ !l hóc truy n tllon~ (dân t c khác m t hay m t đ p c a dân t i)

v i n n v n hóc không truy n th ng tác ám ( h n n v n hóa ho c m t nh t đ nh t a n n v n hói ng ti lan ho (: nên ' n hoa ph ng }lông n n v n hóa ph ng Tâm , n n v n hoá khu v c ~v Cám nhân

bi t nh ~ " tuy có c s khách quan nh ng d n llay c n d c b slmg lô~i('ll l.('n, đ~ tránh thi~n

ll ng đ nh ki n h p hòi

~luón cò n l vãn hóa có giá tr chàn cllinh pll i (.ó ?l n l llg c a nhi u tllê h n i ti p Tron' l eh

s c a dàn t c Vi t Sam khòng it nh ng bđi h !' nh ng kinll nghl nl quý đ Và ch c ch n d i v i ('ác dàn l c (.á~ l) c ktlác khôn~t có s lo i lr nào c Nói l~hác đi v n dê n llg l ng có giá tr

l o nên nll ng n n \' ll hóa có giá tr ch~n chinh Và rò ràng đ d l đ c n n v n hóa dó ph i lànl ~sao

đè t} h trc ('t~a l ng dân t c t ng qu c gia ch m lo ctlo mìllìl ('ó [i ll n~ l ng càll thiêl ~ dâ~ ,

\' trí c a giáo d c r l quan lr ng đ i v i t ng l~rp tr ~l t sl l i l~ khôn~ ~oi trt)llg giáo d c ph

thông s có ll u qtl đ~ng ti c t.ô lthiên trillh đ kho,l ll c k~ lhtl ' l m t cái lh~llg l th~p đ~ll cao

đ vu n l('n kllông n~l, lig, song di"m xu~t pllát vàn là tj lll p mà (li d n lèl~ l)o dó s dâu t là r l can thicl Chlnh I'XESCO n~lì có chlrollg trình thiêt th c h các nu c đang pllát lri~cn v m t nà~

V kiên ngh xin nêu nh sau :

g' l'H~ H~U T'l~ 1 Có tllc tò cll nht~llg cuò~ h i th o qt'oc 1 t ng kh vlrc đè dóng góp đ c

1 Tinh hinh n ng 1'/ llg c ~l \:i t N ln-lth ng tlièln noi b l ?th l :

Ti~m nãnrl ('ác d ng ll llg l n r~t p~l~n(' p}lú nh ll~ /'lllr: 'llr(/(' kh~i lhâ(', agu~vêll nhân khó

hh n tr(lng khai thá(' là v n ~à k~ thtnt

Tinh tr r)n~ lllicu n n~r !tr ng dallg clli phòi rclt l~r~l ( c~í; ~ pll.il trièn kinh t l h i n i chung

và ~ n ilóa nói rièng

- ~ h ng n ng l r d du ~ kh~ th:íc và s d n~ hi u q đ t d c t'òn r t th p

2 Vi tri c a nh lló n ng 1 ll~ trlls~n th ng trollg vi ~ s d ng n ng 1 ng ~i n t i là các lo~i

n ll' l llg t th e ~ t ~ dòn~ v t : than ~ i., dàu m và cá(' l~ i n ng l ng t ~lhi~n phon~ n n-,

(h ~ n ng, n n l ng m~t tr i đtr e s d ng dtr(Ti ng t nllitn Trong t llg lai ('ác lo i n n~ llr ng t th c v t và d ng v t s đ c s d ng r t h~ln cllê n~lr (' l~i (',ic l(l~i n llg l ll~r t nllicll

sê đ c s d ng t ~g lên trên c s áp d n(- nh ilg tièn l' k~ thuàl

~ Nh ng lo i n ng l ng s(' phát trièn lrong l ng lai Vi t Nam l dl y l'zl~ d u khi n ng l llg n~u)'ên t llãng l ng m t tr i

4 S d ng n ng 1 ng ~i ~ n đ b o đ m môi t~ ng t nhiên và s cân b ng si~b thái V~m đê này ~ó quan h kháe bièt gi a ('ác nhóm xã h i (nòng thôn, thành th ) 5 N u có s d ng k~m ha~ 1ãng phi n ng 1 ng thì 1thân t ch y u 1à do k~ thl' l ~ì t ~ n h đ qu n lý '

b Nàng l ng chi phôi rát l n đ n s pll t trièn kinh t( x h i và do đó ~ ng a n i dung chính c a cuòc tr~nh lu,ìn chính tr : ch ng trinh n ng l ng ngu n và ph ng th c kha thác N ng l ng là

m t trong nh ng tll c đo s phát trièn (' a m i n c

7 u 1 ~h vi~c kllai 111~c và s d l'g ('ác ngu r~ n ng hr ng ~ó v 11gh a thi t th ( đ i v i

đ i s~ng v n hóa

vál hóa'.' ~ GIÁO s Ó C HI~U

Khoa ~g vàn Trll ny ~ i h c Tõnq ll p ~u c ~a l~à ~ ~

1 -1 itn b c a các n ng 1 ng m i :

1 ánh htr nh 1 n n cuò(' s ng tànl 11 n con ng i C.ó tht ~ i n~ng 11~t~ng nguyên tn, loài

ng i có th~ xóa b ~á(' bi il gi i qu c ~i~t nl r ng ~ tr!l c ~l lnìlth : có th đ a loài ng i vao k nguvèll th 11, ('oll ng i s lt~ b( n ng(l:ti hànll tillll trái d t

~ án/1 h ng den l duy tri t ll ('; n ng lu('ng có ttlè l nlòt đièm xu i phát (hay di~m t a) c a

nh ll~ l ~lll con llg ~i vc lnòi quall hè ~ t (:h l-linh thđll ('ái llà, ~à eál ki~ ~ác dòng l n nhau tron ~ \' n đòllg ; l dó s vá~i d n~ (' :t ltr dtly coll n~l, i sè đ c xác d nll ('ó hit u q ll ll hi~ll l~a~ ; dó là náll" l~r ~lh ttr tr~llg eon llg ~ii

~ nh ll ng d~l thái dò ~llírth tr ; nó ('ú thè thuyct ph ~ lo,ii llglr~i ìl ng \'ê t 'l c s /1g cáo c

l l ng, h n là nht~ng tr,lilll ch p bá qu~èn, h,ìll lìl dâll t (:, s d !lng b o l c bóp ngh t l do

trallh giàl~h cll ng'l a \ã h i il~t~ cll ngh a ttr b~ll v~ N'; ~ l o di u kièll cho s phát huy d o á c

con llt i : h a bìnl~ nl~àn d o t du

C n đ ~ '[ n dè : (( ~r n h(~ và n ng i ~t'llg sà n ng l n~ ~à ~ n llo~l ~ Il Vi t Nam do t nll hìl.h k:nll t và v n hóa hi n nay ~ n d nlà UXI~S~J d t ra vãn hoa và n ng l ng, l ch a thích ll(7~l v i t~l c liê:l các llãlìg l llg ('ô đí l (đi ,l than dá ) hi n th i k s khai (có tlle ch m m t

th k~ , so v i mòt ntr e đ~mg ph t tri n : ~n ò, Philippin ) Cá~ vãn dt sìnll tl'ái, ò nllièrn it d c

d t ra (trù c{ic vùng b ~lliên tranll ph ho i) ; l~hôll~ hiêt bao lthièu nhà ln~y lth a, s a ch a ô tô

v n phòng pham dang llolt đ llg gi a thíl dò lià Sùi m~ ch a nl t t~ ch c ('hilth qllyên l n, nlì llào xú~ d(.)ng (t pll!r n~ đên trung llg)

V n (i n~llg l llg nh IJN~SÍ.O nêu r~l, v ~ nlliêu n c khác, lá dling d ll

Nh ng dà ', các ~âll đ hxt~ng th (', tn c phàm, t do c n d t ra tr (' htt ho c d t song song, tá(:h v n đê n ng l llg kh i cáe s ll dê ~ìlâc c b n h n lá cll ~ h p lý M t k{li, các đ ng l i kinh.t , v n hóa co bien đòng, h g d c v các n c ti~n ti n, dân tòc Vi t Nalil vórl thông minh( sáng l~ s b t kip cá(' n c khác

Phó ti n s TÔ DUÝ H P

rr n'l pllòllg C ( ô tã h ' uà chính sácll lâ ]l~t 'i~ll ~ ~ ll i h ~

~y ban K ?oa ~l()c ~ì~ ll i Vi~t ~an~

1 Nìl(rng diem n l b~t nltâl cù~l ti nh ~inll n llg ! ng ~i~ t Nam :

lilitu h t llghiêl~l lr li~ phá!l l n các d ng n n~ itr !l~ cân thi t cllo s ll xu t v tièu dùll~ tr

n llí llrt)jlb tll t tl l d i d~ng t llilièn _

ss Tô Di.y } ~ Ph n n ng l ng hi n có đ c bi t !à đi n ll n~ (nhi t đi n th y đi m ch t l ng

kém, hi u qu s d ng không ' ao, phân b không h p lý (cá(' vùng nông thôn h u nh không có, đi n liêu dùng các thành ph l n ql~ lãng phi)

Nh ng ~lgut'n n ll~ l ng hi n t i hai nh không (có, cb~llg h n nh di n n~u~cn t

2 V trí vsi tr ~ltt n ng 1 nr' truy n thông :

N ng l n 1 c khi gi n đ n, th lòng c i chinh t tr ng r t l n

i n n ng (n:li t đi n và th đi m chi m t tr ng đánh kè trong s n xu t v thu dùng '

Trong l ng mi ngoài nh ng ì t~ng m t th i t nhiên t i đi n n ng n đi n

đ c ~i l là th y đi n quy mò v a và nh ~ có t v lr rl~ đ~llg ký và ph bi n róll~ rái các vùng nông thôn

3.C c d ng Dàng 1 ll~ t th phát 1rl~n trong t ng lai :

Thây đi n m ra quy mô l n có ba mi n Bác 'trung Nám ; du ' mò v a là h các vùng nông thôn và m tr n

Dâu khi mi n Nam và m t ph n mi n B ('

4.Tâm th c a ng i dân trong vi c s d!III 1ì n~ 1 n~ :

nóng thôn : đang ngày c nh t nh ( âu l n vè n ng l ll~ tr ):én tìlóll~ đ c bi t là đi n n ng do

ph c v cho s~l~ tu t nong nghi p nh ng ( blr~ có nhu tàu b c thi t vê n n(' l n,() cho sinh ho t thành pho : ch a th a l')~ll d h c cho nhu c u sau ~ul(t và tiêu d n~v

Nói chung ch a l'i~t ti t ki m llãn~ l ng (x ng d u, di n .)

5.Nghiên nhân gia tinh tr ng lãng phí n ng 1 ~ng

Ch y u là do c cllc~ quan liêu bao c p kén do

Lu t pháp vê khai th (', s d ng phân ph i các llgu d n ng l ng ch a ~l~liê~l minh

- Ch a có 'l u ' s n xu t hàng toa phai tri n trình đ khoa h c -k thu t nói cung cò' th p ké,"l

6 V n dê n ng l ng trong h th ng chính sách :

ng và Nhà n c dang ph i ch n ngành n ng l ng m i nh n đ xác dinh chính ách 'u liên N ng

l ( lia lru~ n thông hay n ng l ng hi n đ i nh t ? Quy mê l n hai quy môn ho ?

7 B sung ~ ki~ll riêng :

Nêu thêm vào khai ni m v n MINH tháng hè v n đ : n ng l ng-v n minh-v n hoa

11

1 t v n đ n ll~ l ng t chuyên ngành :

và s d ng các ngu n n ng l ng th hi n m t n ng l c l n hút ng i : chi m linh ác ngu n l c thiên nhiên và sáng t o gi i t alli~n th hai m t khác gi i quy t ~ lrđê n ng l ll~ vì t s ng cùn và phát tri n

~v n liên' ~tl c a con ng i, th c ch t là m t n i dung c a ch ngh a nhân t o Hi n nay n ng

l ng l v n đê toàn c u i v i các n c ch m phát tri n dang là v n do b c bách' ma vi c gi i qu) t

thành công chi có th trong chi n l c bi t k t h p là l c v i h p tác q~l c t

~ V n đê n ng l ng và các hình thái duy lý khác nhau

Truy n th ng Vi t Nam ch y u d ng l t lo i duy lý kinh nghi m c truy n t ng ~llg m ngh

th còng s d ng các ngu n n ng l ng t lthiêll là' ch ~ u (c b p m t tr i v.v ) đo đó ván đ l n khi ti n hành công nghi p hóa nói chung, xã ' đ ng c ng nghi p n ng l ng nói riêng lá thi~tl h t trí

th c ktl~a h c k thu t, thi u h t đ i ng chuyên gia v thiêu h i có thói quen và tác phong ( ông nghi p

do c s công nghi p n ng l ng truy n th ng ch a đ c xây d ng cho nên r t khó ti p thu công ngh hi n đ i nh t V t đ đ c đ t ra là lam th nào đ nhanh chóng lo i duy lý có hàm l ng khoa

h c cao, đ c bi t trong gi i chuyên gia khoa h c k thu t và gi i du? ri lý ?

~ L a ch n nành ] ng công ngh có ách h ng t i ki u phát tri n xã h i : N u chi th(i~ m u các

d ng n ng l m c 'khí gi n đen k thu t th công thi không thoát kh i tình tr ng nghèo n n c a đ t

n c, không thoát k~l ~ khu phát tri n tri hè vôn có lúa ~jông ph ng

n u chi n l c công nghi p n ng l ng ch y u theo công th c đi n khi hóa toàn qu c song d ng

là các d ng đi n n n~q có bi n thì ki u phát tri~ll xã h i giong các n c công nghi p hóa ph ng Tày V n minh công nghi p mía cao linh v n minh n ng nghi p d a trên k thu t th công : nh ng không đ c s v t ch t - k thu t đ gi i quy t c n b n nh ng v n do công b ng xã h i và ch ngh a nhân đ o nói chung Nguyên nhân c ban là hàng hóa ch a dõi mo

- Nh ng d ng n ng l ng ~â công ngh c b n nh t nh n~llg l ng n~u~vên l n ng l ng nhi t

h ch, tr ng sinh h c (~ v.v đang và se (:ô kh n ng t o ra m t ki u phát tri n m i c a xã h i m t

đ t sóng v n minh m i : v n minh h u công nghi p' tin h c hóa đ s c s n xu t d i dào hàng h a

nh đó có th gi i quy t c n b n h n v n đ phân ph i theo nhu c u, nh ng v n đ công b ng xã h i

4 Nói chung ba hình th c tr ng l ng c b n : l t uyên (: đ n, và phi có đ n t ng ng ba ki u phát tri n xã h i : ti n công nghi p công nghi p h a và lin h c nó(:

M t cách t n~t ng, công bâng ~ â nhân đ o ngày càng đ c gi i quy t th c s và đày đ h n

Vi t Nêm ch yêu cho t i nay v n trinh đ v n minh nông nghi p th công v i các hình thái

n ng l ng c truy n, hi n na~v m i b t đ u quá trình công nghi p hóa hình thái n ng l ng ch yêu

là đi n n d~ eo tri n Trong l ng lai t tr ng th ~ ll s thu c vê th a di n và d u khí

) Các hình thái n ng l ng v đ o đ c :

Trong n n v n minh nông nghi p, k thu t th còng, các d ng n ng l ng c truy n thì chu n đ o

đ c thõng tr Vi t Nam là ch ngh a gia tr ng (đ c h thong hóa trong Nho giáo)

- Trong giai đo~ll Jli n hay s kh i đ u ~t'đ ~llr~i trình c ng llgll~ p hóa t o ra ti n đê và nhu tàu

,,RAO ÔI NGHI P V

M T 'V I CH SÔ TH NG KÊ

MÀ KHOA H C XÃ H I QUAN TÂM

TÔI'11 ~HI~N CHIÊU Nó ~ ra ', m t trong nh ng công t quai tr ng.đ các khoa h c xã h ' nh t

hi ~ kinh t h c.v:ì xã h i h c n m b t d a thlr~ tr ng là h i ('hínb là các s li n th ng kê Các s li u

thu kê ch s thông lúc Dh ll ánh (lá( m t khác nhau c a đ i s ng xã }lòi nh sau xu t "àl chát? ho t

d rl~ v n nó:l phân h dân c lao đ ng di n ra theo t ng th i đi m khác llhall I)~ chinh là nllù'n~

chi báo ph n ánh s phát tri n đ c quá trinh qu n lý kinh ít', xà h i v n h a tinh toàn c ' '~ n~àllll, cá(' đ a ph ng Các ( h s lh ll~ kê do dtr ~ l p h p trì c s ho c t ctjò~ t ?lo d u tra dàn s l i

do m t (.'~ quan thuyên môn ti n hành cho nén t'hún~ m~n~ đ tin c y cao Chính vi lê đó các t (:h c, các t quan xí Tlghi('p nh ng nh (;i lam ~òn~ tác qu n tý dùng nh nh ng ng i nghi n c u khoa l u l~ll ló th dân và(' ~llú!lo di \t t.h k ho ch ~ p t i c a minh

Vi c s d ng ('á~ sô li u th ng kè vào n ~hiêll c u s ~llát tri n xã II::)i là t t y u khách quan thông qua nh ng con do đó n l n~ ng i ll~lliêll c u khoa h c ló l~l~ nhìn nh n \à h i m t cách

khách quan h n s bám sát th t li n h n Song hiên nay vi c s d m., cá(' s lít u th ng kê sao n~h,èil

t u khoa h c con l~hi~ u h u the li u đó có th do nh ng nguy èll nhân sau :

m i khoa h c xã h i có m t đ i l n~ cár~ l ti p đàn riêng c a mình, cho nên nhìn nhìn xã h i theo

nh ng ch s l~llát' nhau trong khi đó các ('oD s g ng llg('nll th ng kê d a ra l i theo yêu t n c a cllílsh ngành trung kè D~ll trong th ng kê thi~ll nh ng con s mà tác khoa h c khác t n thi t

- Các s li u th ng kê đo dòng c c thông kê qu n lý thao đ i t ng c a ngành

\'hi(tl lli~n t ng xã h i m a d c d a vào trong c niên giám lll ll~ kê lth l là các ch sò thu c

l nh v c đ i s ng tinh tinh t' ~ \ã h i các ph ~llg ti n thu c gia đình cá nhân, m i quan h chính tr

SÓ li u thong k t hi n nay r t nghét) llàll ~ê n i dllllg, cho llên kh n ng phán tich s kièn xã hòi

d a trèn các st) li( u th ng kê r l h n ch Thôllg th ng các sr~ lièu th llg kê quá t p lrung vào các

ch ~o kinh tê do các xi nghi p, c quan đ a lên thiêu ~ pllđn lícll c thè ~Ti d , có d a ra s

llr~lr/g ngtr i đi ~enl hàllg n ln the(l các o i hìllh n.( ll thtlàt, song col~ sô chl d ng l i dó mà l~llòng the nh ll xét gì h n là lânh l p llgllê nghi p' llra ttlòi llào di xem nhiêu n)l t ? l~ a tu i, gi i tínll có anh h )lg đ n ~so lâ/1 đi xem hay kilòng ? Lác lll~ lo i đê lài nào v di n nào đ c côllg chúng hâm m nll l? Nh ng con sô lla~ rãt c n lhiêt cho khoa h ~ xà h i c ng nh nh ng llg i l'tm ('òllg tác th c ti ll, c ng ch a có trong các niên giám th ng kê

m t vài 1 1 m t s khái ni m đ a ra gi a khoa h c xã l u v th ng kê h c th a đ c th ng nh t

ch ng h n khái ni m giai c p, ngh nghi p xã h ị i u đô c ng d n đ n ~ té( khoa h c xã h i khó s

d ng các con s th ng kê

- Các đ c đi m c a t ng đ a ph ng ít đ c thè hi n tr~ll niên giám th ng kê do t ng ~ ~ th ng kè cua (.áp, mà l i do c quan th ng kê đ a ph ng tung (áp 'l u t này c ng gây khó kh n cho vi c so sánh trong công tác c a nh ng ng i nghiên c u khoa h c xã h i (vì ít m n đ c đ y dù tài li u c a các đ a ph ng trong m t th i gian ng n)

Chính vj nh ng lý ào trên chúng tôi thong mu n thông qua tòng đi u tra dân s c ng nh llĩn giám th ng kê hàng n m eo thêm nh ng so li u m t ph n ánh toàn di n đ i s ng xã h i lìĩn naỵ t t nhiên nh ng s li u đó có th là do các c s cung c p, c ng có th là các cu c đi u tra m t: đ a vàọ Thông qua ll~ ng con so nh v y chúng tôi, nh ng ng i nghiên c u khoa h c xã h i c ng nh các cán b qu n IV hy ' ông s n n phàn đ y đ h n th c tr~lllg xã h i theo t ng l nh \ c C th là : 1

D ~ S - 1~ A O 1)() ~ G

Bên l nh (ác đi u ~ĩn đ a lý thiên nhiên thì dân so là m t c s quan tr ng đ xác đ nh đúũ đàn

k ho t h phát trên kinh tê - xã h i t a mòi ( ~ ph ng Nói đ n dân s - lao đ ng ngo t vi c chú

tr ng đèn s l ng chúng ti côn phù chú ý đ n ch t l ng c a chúng khinh vì l đó chúng tôi mong

mu n có nh ng con s c thè theo t~rll'.' th i gian

V dân c ;

1 Trong các niên giám h ng n m nên đ a thêm ph n c tàu dân c theo giá tinh ~ l a ru i nh p

tu i) Qua tháp tu i nàỵ chúng ta s th y đ c s phát tri n dân s nh thê nào qua t ng giai đo n và cl~ t l ng c a dân c (b.lo nhi u lao đang ph i nuôi là ng i ch ạ ho c quá tu i lao đ ng) Khi xây

d ng tháp lu n cô chú v đ n h đ i t ng : tràn c llô~g nghi p và phi nông nghi p (ho c đàn ( đò

th và nông thôn) N u có th đ ặ cho tháp ru i tu t so khu v c đĩll hình : ' h do Hà N i thành ph

H Chí Minh, đông b ng Bác Bò, đ ng b ng sông C a [.ong ~ùllg núi r~h;a B c và các t nh Tây Nguyên

2 Trong ph n dân ~ có thè đ a thc~zn vào :

a) Quy mô gia dinh : s ng u cùng s ng trong m t mái nhà (c n h ) mà có chung kinh t ( n chung

m t mâm) đàn cùng phân chia theo 6 đ a đi m trên đâỵ b GÕ con m t c p v ch ng sinh ra "à s con theo tu i c a m (tu i c a m chia theo kho ng: < 20 20-2~ 2t)~9 30-3t, 35-39 và 40 tr lên)

S con theo ngh nghi p c a m Trong khi ch a có nh ng đ nh ngh a chính th c do các c p có thêm quyên v ch ra, chúng ta cón t m th i phân ' chia thành (lá(' nhóm ngh nghi p sau :

Trí th c : là nh ng ng i cán b có trinh đò h c v n t d i b tuy lên, làm vi c trong c quan

nghiên c u khoa h c: cán b giàn' d ~ bác s k s hun vi c t i các nhà máy nh ng h không tr (:

ti p đ ng m:in v n nghè s báo viên d y h c các tr ng ph thông nh ng ch a có b ng d i h (' ho (: các chuyên viên các c quan mà ch a qua d i h c c ng không n m ti ng láng l p nàỵ

~ ròs Thu \ nhi u Viên ch c : nh ng ng i làm lroll~ các c quan n'l~ n c, ch a có b ng đ i h e

nh ng không tr c t ~p s n xu t Ví d : lthâll lên k toán bán hàng, v n th các ngành

- Công nhân : đó là nh ng ng i tr c ti p tham gia s n quát (k c k ( mà đ ng mà ) trong các c

s qu c doanh, t llh~n, nh : nhà máy, ~l nghi p s n xu t các công tr ng xây d ng, giao thông và

c nh ng ng i s n xu t trong các c s nghiên c u khoa h c: th đi n, lái xe, v.v , công nhàn các

Buôn bán d ch v : nh ng ng i d~llg trong đ tu i lao đ ng nh ng khôll~ làm trong các ng nh

ho c cá( c quan s n xu t (' â nhà n c ho c t p th H mi các c a hàng t nhân có thu ho c không

th c Ví d : buôn lán bách hóa bán rau d ch v n u ng

Nh ng ng i ch a ~ ll~lh nghi p n dinh ho c l~hóilg có \ti c làm (h dang rong tu i lao đ ng)

Chú ý : Nh ng ng i đã quá tu i lao đ ng thi (ân c vào nghi nghi p ~ đè đ a h vào các nhóm

llghê nghi p thích h p

c) S ) g p k t hôn trong mà n m (c ng phân cho theo ~ đ a đi~e'n dã nêu) Ch c n liêu t l s

ng i trong t ng dán sô c a khu v c đó

di Mòi ~ll báo nêu lên quá trình hóa nh p gi a các dân tòi mà c ng là mi báo nêu lên k t qu c a quá trình đ a dân di xây d ng vùng kinh t m i-ch bia v dân t c ( ( các ( p v ~h~ng Cô th đ a

ch sô này d i d ng sau ;

Nh ng s li u trên không chi c m thi t chia nh ng ng i làm công tác nghiên c u, còn giúp t t cho

th c hi n ch ng trình k ho ch hóa gia đình và sinh d cô k ho ch

3 S thu chuy n (đi th ) c a dân c d ng c h c) trong tác t nh