Đề tài Lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh – Giáo dục thể chất trường Cao đẳng Tuyên Quang

Đề tài Lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh – Giáo dục thể chất trường Cao đẳng Tuyên Quang Đề tài Lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh – Giáo dục thể chất trường Cao đẳng Tuyên Quang Đề tài Lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh – Giáo dục thể chất trường Cao đẳng Tuyên Quang Đề tài Lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh – Giáo dục thể chất trường Cao đẳng Tuyên Quang Đề tài Lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh – Giáo dục thể chất trường Cao đẳng Tuyên Quang Đề tài Lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh – Giáo dục thể chất trường Cao đẳng Tuyên Quang Đề tài Lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh – Giáo dục thể chất trường Cao đẳng Tuyên Quang Đề tài Lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh – Giáo dục thể chất trường Cao đẳng Tuyên Quang Đề tài Lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh – Giáo dục thể chất trường Cao đẳng Tuyên Quang Đề tài Lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh – Giáo dục thể chất trường Cao đẳng Tuyên Quang Đề tài Lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh – Giáo dục thể chất trường Cao đẳng Tuyên Quang Đề tài Lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh – Giáo dục thể chất trường Cao đẳng Tuyên Quang Đề tài Lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh – Giáo dục thể chất trường Cao đẳng Tuyên Quang Đề tài Lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh – Giáo dục thể chất trường Cao đẳng Tuyên Quang Đề tài Lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh – Giáo dục thể chất trường Cao đẳng Tuyên Quang Đề tài Lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh – Giáo dục thể chất trường Cao đẳng Tuyên Quang Đề tài Lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh – Giáo dục thể chất trường Cao đẳng Tuyên Quang Đề tài Lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh – Giáo dục thể chất trường Cao đẳng Tuyên Quang

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu 4

3 Mục đích, đối tượng, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu 4

4 Luận điểm cơ bản và đóng góp mới của tác giả 4

5 Phương pháp nghiên cứu 6

NỘI DUNG 10

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 10

1.1 Một số khái niệm cơ bản có liên quan và quan điểm về Huấn luyện VĐV chạy cự ly 100m 10

1.1.1 Một số khái niệm cơ bản có liên quan [4];[5];[6];[17];[21];[23] 10

1.1.2 Quan điểm về Huấn luyện VĐV chạy cự ly 100m [4];[5];[8];[10] 12

1.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến thành tích của VĐV chạy cự ly ngắn 15

1.2.1 Cơ sở sinh lý của chạy cự ly ngắn 15

1.2.2 Cơ chế cung cấp năng lượng trong chạy cự ly ngắn 16

1.2.3 Các chỉ số về tốc độ trong chạy cự ly ngắn 19

1.2.4 Mối quan hệ giữa độ dài bước chân và tần số bước khi tốc độ chạy đã tăng cao 23

1.2.5 Mối quan hệ giữa độ dài bước và tần số bước chạy khi tốc độ chạy giảm xuống 24

1.3 Các phương tiện và phương pháp Huấn luyện tố chất thể lực chuyên môn cho VĐV chạy cự ly ngắn 27

1.3.1 Các phương tiện sử dụng trong Huấn luyện tố chất thể lực chuyên môn trong chạy cự ly 100m 27

1.3.2 Các phương pháp sử dụng trong Huấn luyện tố chất thể lực chuyên môn

cho VĐV chạy cự ly ngắn [2];[3];[7] 30

1.3.3 Huấn luyện các tố chất thể lực trong chạy cự ly 100m 33

1.4 Đặc điểm tâm sinh lý nữ lứa tuổi từ 18 đến 22 44

1.4.1 Đặc điểm tâm lý nữ lứa tuổi từ 18 đến 22 44

1.4.2 Đặc điểm sinh lý nữ lứa tuổi từ 18 đến 22 45

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC HUẤN LUYỆN CHẠY 100M CHO NỮ SINH VIÊN NGÀNH SINH – GIÁO DỤC THỂ CHẤT TRƯỜNG CAO ĐẲNG TUYÊN QUANG 48

2.1 Quan điểm Huấn luyện sức mạnh tốc độ trong chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh - GDTC trường Cao đẳng Tuyên Quang 48

2.2 Thực trạng điều kiện cơ sở vật chất phục vụ cho công tác Huấn luyện, giảng dạy của Trường Cao đẳng Tuyên Quang 51

2.3 Thực trạng giáo án phát triển sức mạnh tốc độ chạy cự ly 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh - GDTC trường Cao đẳng Tuyên Quang 53

2.4 Lựa chọn các test đánh giá sức mạnh tốc độ trong chạy cự ly 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh - GDTC trường Cao đẳng Tuyên Quang 53

2.5 Xác định tính thông báo và độ tin cậy của các test đã lựa chọn 56

2.6 Đánh giá thực trạng sức mạnh tốc độ trong chạy 100m của nữ sinh viên ngành Sinh – GDTC Trường Cao đẳng Tuyên Quang 58

CHƯƠNG 3 LỰA CHỌN VÀ ỨNG DỤNG CÁC BÀI TẬP PHÁT TRIỂN SỨC MẠNH TỐC ĐỘ NHẰM NÂNG CAO THÀNH TÍCH CHẠY 100M CHO NỮ SINH VIÊN NGÀNH SINH - GIÁO DỤC THỂ CHẤT TRƯỜNG CAO ĐẲNG TUYÊN QUANG 60

3.1 Lựa chọn các bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh - GDTC trường Cao đẳng Tuyên Quang 60

3.1.1 Cơ sở khoa học của việc lựa chọn các bài tập phát triển sức mạnh tốc độ 60

3.1.2 Đối tượng phỏng vấn để lựa chọn bài tập và kết quả 61

3.2 Xác định hiệu quả các bài tập phát triển triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh - GDTC trường Cao đẳng Tuyên Quang 68

3.2.1 Tổ chức thực nghiệm sư phạm 68

3.2.2 Xây dựng tiến trình Huấn luyện sức mạnh tốc độ cho đối tượng thực nghiệm trên cơ sở hệ thống các bài tập đã lựa chọn 69

3.2.3 Kết quả thực nghiệm sư phạm 70

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 78

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 80 PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU

Bảng 2.1 Vai trò và thực trạng công tác Huấn luyện, giảng dạy sức mạnh tốc

độ trong chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh - GDTC ở Trường

Cao đẳng Tuyên Quang (n = 25) 49

Bảng 2.2 Tỷ lệ thời gian Huấn luyện các tố chất thể lực cho nữ sinh viên ngành Sinh – GDTC trường Cao đẳng Tuyên Quang 50

Bảng 2.3 Thực trạng cơ sở vật chất phục vụ giảng day, Huấn luyện ở Trường Cao đẳng Tuyên Quang 52

Bảng 2.4 Kết quả lựa chọn test đánh giá sức mạnh tốc độ trong chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh – GDTC Trường Cao đẳng Tuyên Quang (n = 25) 56

Bảng 2.5 Hệ số tương quan giữa sức mạnh tốc độ và thành tích chạy 100m của nữ sinh viên ngành Sinh – GDTC Trường Cao đẳng Tuyên Quang (n=20) 57

Bảng 2.6 Độ tin cậy các test đánh giá sức mạnh tốc độ trong chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh - GDTC Trường Cao đẳng Tuyên Quang (n=20) 57

Bảng 2.7 Thực trạng sức mạnh tốc độ trong chạy cự ly 100m của nữ sinh viên Trường Cao đẳng Tuyên Quang với đội tuyển trẻ Tuyên Quang (n=40) 58

Bảng 3.1 Kết quả phỏng vấn lựa chọn các bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh – GDTC Trường Cao đẳng Tuyên Quang (n=25) 62

Bảng 3.2 Kết quả lựa chọn các bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh - GDTC Trường Cao đẳng Tuyên Quang (n=25) 63

Bảng 3.3 Kết quả kiểm tra sức mạnh tốc độ và thành tích chạy 100m 71

Bảng 3.4 Kết quả kiểm tra sức mạnh tốc độ và thành tích chạy 100m 72

của đối tượng nghiên cứu sau 04 tháng thực nghiệm 72

Bảng 3.5 Kết quả kiểm tra các test đánh giá sức mạnh tốc độ và thành tích chạy 100m của đối tượng nghiên cứu sau 08 tháng thực nghiệm 73

Bảng 3.6 Kết quả so sánh tự đối chiếu sức mạnh tốc độ và thành tích chạy 100m trước và sau thực nghiệm của đối tượng nghiên cứu 73

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong công cuộc đổi mới đất nước Bên cạnh những thành tựu về kinh

tế, khoa học, kỹ thuật… thì nền thể dục thể thao nước ta cũng đang và đã dần khẳng định được vị thế, vai trò của mình Việc tập luyện thể thao không những là món ăn tinh thần, mà TDTT còn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc giữ gìn, củng cố và tăng cường sức khoẻ, phục vụ đắc lực cho công cuộc học tập, lao động, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Với chính sách đối ngoại của đất nước thì TDTT góp phần tích cực vào công cuộc xây dựng mối quan hệ hoà bình, hợp tác, hữu nghị trên cơ sở giao lưu và học hỏi Trong các giải đấu quốc tế những thành tích cao của VĐV đã góp phần nâng cao lòng tự hào dân tộc của nhân dân và nâng cao uy tín của Nhà nước ta trên thế giới Vì vậy, việc đào tạo đội ngũ VĐV tiêu biểu cho dân tộc, phong trào TDTT, nâng cao thành tích thể thao là điều kiện quan trọng để mở rộng mối quan hệ hợp tác quốc tế và cũng là để thể thao Việt Nam tự khẳng định mình

Nhận thức rõ được tầm quan trọng của TDTT trong những năm gần đây Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến phong trào TDTT như: Đầu tư trang thiết bị, dụng cụ tập luyện và thi đấu thể thao Thành lập và Huấn luyện các đội tuyển nhằm phát triển thể thao thành tích cao

Trong giai đoạn hiện nay, nhiệm vụ trọng tâm của công tác TDTT là

phát triển phong trào TDTT quần chúng Bởi lẽ TDTT quần chúng là “vườn ươm” và là nền tảng cơ sở để phát triển thể thao thành tích cao

Để phát triển thể thao quần chúng cần đặc biệt quan tâm tới phát triển TDTT trường học Bởi đây là nội dung cốt lõi trong chiến lược phát triển thể thao của nước ta Vì đó vừa là đối tượng chiến lược vừa là nơi có điều kiện thuận lợi nhất để áp dụng những hình thức, nội dung phương pháp hoạt động

thể thao phong phú đa dạng, đem lại hiệu quả cao Chính vì lẽ đó Đảng và Nhà nước ta luôn giành sự quan tâm đặc biệt cho công tác GDTC trường học

Trong các môn thể thao Điền kinh có lịch sử lâu đời nhất, được phổ biến rộng rãi trên thế giới Với nội dung phong phú và đa dạng, điền kinh chiếm một vị trí quan trọng trong chương trình thi đấu của Đại hội thể thao Olimpic và đời sống văn hóa thể thao nhân loại Điền kinh là môn thể thao với nội dung hoạt động phong phú dưới nhiều hình thức khác nhau như: đi bộ, chạy, nhảy, ném đẩy và nhiều môn thể thao phối hợp thu hút được đông đảo quần chúng nhân dân tham gia tập luyện ở mọi nơi, mọi lứa tuổi Tập luyện điền kinh đơn giản nhưng lại mang lại hiệu quả cao, do đó điền kinh được coi là môn thể thao quần chúng

Ngày nay điền kinh là môn thể thao không thể thiếu trong những cuộc thi đấu của Đại hội thể thao toàn quốc, khu vực, Châu lục và trên thế giới Tập luyện điền kinh là tiền đề, là cơ sở vững chắc cho việc tập luyện của các môn thể thao khác Bởi vì trong điền kinh luôn có sự phát triển của các tố chất thể lực sức nhanh, sức mạnh, sức bền, khéo léo, mềm dẻo và khả năng phối hợp vận động, đồng thời phát triển con người một cách toàn diện cường tráng

về thể lực, dồi dào về sức khỏe, có tinh thần lạc quan, kiên trì, tự chủ, sẵn sàng, quyết tâm đem lại vinh quang cho đất nước

Thực tiễn đã chứng minh để đạt được thành tích cao trong chạy 100m phụ thuộc rất nhiều yếu tố như: điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị, tư tưởng, trạng thái tâm lý, kỹ thuật và tố chất thể lực Trong các tố chất thể lực thì tố chất sức mạnh tốc độ là yếu tố quan trọng rất cần thiết cho nội dung chạy cự ly 100m Yếu tố quyết định đến thành tích chạy cự ly 100m là tăng

độ dài bước chạy và giai đoạn nâng cao hiệu quả chạy lao sau xuất phát, sự liên quan chặt chẽ tới thành tích đó là các chỉ số sức mạnh tốc độ

Trường Cao đẳng Tuyên Quang là một trong những cơ sở đào tạo có uy tín và chất lượng trong khối các trường Đại học, Cao đẳng cụm trung du miền núi phía Bắc nói chung, các trường Cao đẳng và trung học chuyên nghiệp trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang nói riêng Hiện tại nhà trường quản lý 245 cán bộ

GV, hàng năm nhà trường đào tạo hơn 6000 học sinh, sinh viên có đến 80% là sinh viên nữ Trong đó nữ sinh viên ngành Sinh - GDTC hàng năm chiếm tỷ

lệ cao hơn so với nam sinh viên Nhìn vào bảng thành tích phong trào TDTT hàng năm của trường thì sinh viên nam ngành Sinh - GDTC đã có đóng góp rất lớn cho tổng thành tích thể thao của nhà trường Bên cạnh đó thành tích thể thao trong nội dung chạy 100m nữ, của nữ sinh viên ngành Sinh - GDTC trường Cao đẳng Tuyên Quang kết quả đạt được có phần thấp hơn

Chạy cự ly 100m là nội dung yêu cầu người tập phải đạt được mức độ phát triển toàn diện cả về mặt thể lực, kỹ thuật, chiến thuật Là hoạt động có chu kỳ diễn ra rất nhanh, trong thời gian ngắn đòi hỏi người tập cùng lúc sử dụng nhiều khả năng như: Sức nhanh; sức mạnh, sự khéo léo Qua quan sát thực tế các buổi tập luyện trên lớp của nữ sinh viên ngành Sinh - GDTC cho thấy, trong quá trình thực hiện bài tập tần số bước chạy và độ dài bước chạy của sinh viên chưa tốt, điều này chứng tỏ sức mạnh tốc độ còn yếu Với đặc thù là trường không chuyên nên gặp khó khăn trong tập luyện cũng như dụng

cụ, sân bãi, y tế, nơi sinh hoạt và đặc biệt là việc lựa chọn bài tập chưa phù hợp nên thành tích chạy 100m của nữ sinh viên ngành Sinh - GDTC trong nhà trường chưa cao

Xuất phát từ những lý do trên và với mong muốn góp phần nâng cao thành tích chạy cự ly 100m của nữ sinh viên ngành Sinh - GDTC trường Cao

đẳng Tuyên Quang chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh – Giáo dục thể chất trường Cao đẳng Tuyên Quang.”

2 Lịch sử nghiên cứu

Chạy cự ly 100m là nội dung yêu cầu người tập phải đạt được mức độ phát triển toàn diện cả về mặt thể lực, kỹ thuật, chiến thuật Là hoạt động có chu kỳ diễn ra rất nhanh, trong thời gian ngắn đòi hỏi người tập cùng lúc sử dụng nhiều khả năng như: Sức nhanh; sức mạnh, sự khéo léo Qua quan sát thực tế các buổi tập luyện trên lớp của nữ sinh viên ngành Sinh - GDTC cho thấy, trong quá trình thực hiện bài tập tần số bước chạy và độ dài bước chạy của sinh viên chưa tốt, điều này chứng tỏ sức mạnh tốc độ còn yếu Với đặc thù là trường không chuyên nên gặp khó khăn trong tập luyện cũng như dụng

cụ, sân bãi, y tế, nơi sinh hoạt và đặc biệt là việc lựa chọn bài tập chưa phù hợp nên thành tích chạy 100m của nữ sinh viên ngành Sinh - GDTC trong nhà trường chưa cao Việc lựa chọn bài tập nhằm phát triển sức mạnh tốc độ trong chạy cự ly 100m đã được nhiều tác giả nghiên cứu như: Đàm Quốc Chính (2000); Đàm Trung Kiên (2003); Nguyễn Đình Mến (2011) Nguyễn Thành Long (2007); Hoàng Thị Thúy (2009) Những công trình nghiên cứu của các tác giả trên có ý nghĩa hết sức to lớn trong việc lựa chọn các bài tập phát triển sức mạnh tốc độ trong chạy cự ly 100m nói chung Ngoài các công trình nghiên cứu của các tác giả nêu trên, còn nhiều bài viết liên quan đến đề tài được đăng trên các bài báo khoa học của tạp trí khoa học TDTT, thông tin khoa học của Viện Khoa học TDTT Tuy nhiên chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu các bài tập nhằm phát triển sức mạnh tốc độ chạy cự ly 100m cho

nữ sinh viên ngành Sinh - GDTC trường Cao đẳng Tuyên Quang

3 Mục đích, đối tƣợng, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu của luận văn

Thông qua kết quả đánh giá thực trạng sức mạnh tốc độ trong thành tích chạy 100m của nữ sinh viên ngành Sinh-GDTC đề tài lựa chọn và ứng dụng các bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh - GDTC trường Cao đẳng Tuyên Quang

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Các bài tập nhằm phát triển sức mạnh tốc độ trong chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh - GDTC trường Cao đẳng Tuyên Quang

3.3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nhiệm vụ 1: Thực trạng công tác huấn luyện chạy cự ly 100m cho

nữ sinh viên ngành Sinh - Giáo dục thể chất trường Cao đẳng Tuyên Quang

Nhiệm vụ 2: Lựa chọn và ứng dụng bài tập phát triển sức mạnh tốc

độ trong chạy cự ly 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh - Giáo dục thể chất trường Cao đẳng Tuyên Quang

3.4 Phạm vi nghiên cứu

- Trong giờ ngoại khóa

- Nghiên cứu các bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh - Giáo dục thể chất trường Cao đẳng Tuyên Quang

4 Luận điểm cơ bản và đóng góp mới của tác giả

Nhận thức rõ được tầm quan trọng của TDTT trong những năm gần đây Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến phong trào TDTT như: Đầu tư trang thiết bị, dụng cụ tập luyện và thi đấu thể thao Thành lập và Huấn luyện các đội tuyển nhằm phát triển thể thao thành tích cao Đảng và Nhà nước Luôn giành sự quan tâm cho công tác phát triển Thể thao Quần chúng đặc biệt là công tác GDTC trường học

Thành tích chạy 100m của nữ sinh viên ngành Sinh - GDTC trường Cao đẳng Tuyên Quang trong các cuộc thi đấu thể dục thể thao giữa các trường Đại học, Cao đẳng trong khu vực miền núi phía Bắc và trong chương trình học thành tích còn nhiều hạn chế Nếu lựa chọn được các bài tập phát triển sức mạnh tốc độ trong nội dung chạy cự ly 100m phù hợp với nữ sinh viên ngành Sinh - GDTC trường Cao đẳng Tuyên Quang sẽ góp phần nâng cao thành tích chạy cự ly 100m nói chung và thể lực chuyên môn nói riêng Qua

đó nâng cao được thành tích học tập, thi đấu cũng như nâng cao chất lượng đào tạo chung của nhà trường

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp phân tích tổng hợp tài liệu

Trong quá trình nghiên cứu tiến hành đọc và phân tích tài liệu tham

khảo như: các văn kiện Đại hội Đảng, Chỉ thị, Nghị quyết, giáo trình điền kinh, lý luận và phương pháp thể dục thể thao, lý luận và phương pháp GDTC trong trường học, Sinh lý học thể dục thể thao, tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sư phạm, Huấn luyện thể thao để tổng hợp chọn lọc một số vấn đề có liên quan đến đề tài về cơ sở lý luận, sinh lý, tâm lý, phương pháp về thể dục thể thao để phát triển sức mạnh tốc độ của lứa tuổi cần nghiên cứu và phải đảm bảo tính khoa học của đề tài

5.2 Phương pháp phỏng vấn

Đề tài tiến hành phỏng vấn 25 HLV, GV, chuyên gia có trình độ Đại học

và trên Đại học, có nhiều kinh nghiệm trong công tác giảng dạy và huấn luyện khi tiến hành nghiên cứu nhằm thu thập các thông tin và số liệu cần thiết cho quá trình nghiên cứu Trên cơ sở đó đề tài sẽ xác định để lựa chọn ra các bài tập phù hợp nhất để phát triển sức mạnh tốc độ trong quá trình giảng dạy môn chạy cự ly ngắn 100m cho nữ sinh viên ngành Sinh - GDTC trường Cao đẳng Tuyên Quang Thông qua việc ghi chép và quan sát các buổi tập của nữ sinh viên ngành Sinh - GDTC trường Cao đẳng Tuyên Quang ở nội dung chạy cự

ly ngắn 100m để đánh giá sự tiếp thu lượng vận động và khả năng phối hợp vận động, đặc điểm của từng sinh viên

5.3 Phương pháp quan sát sư phạm

Để giải quyết tốt các nhiệm vụ đặt ra đề tài đã sử dụng phương pháp này

để khảo sát thực tế và phát hiện những thay đổi về số lượng và chất lượng trên đối tượng nghiên cứu, từ đó đưa ra những nhận xét, đánh giá với vấn đề nghiên cứu

5.4 Phương pháp kiểm tra sư phạm

Trong quá trình nghiên cứu, đề tài sử dụng các test đánh giá sức mạnh tốc sau:

1 Chạy 30m XPC (s)

Để đánh giá sức nhanh và sức mạnh tốc độ

Dụng cụ kiểm tra: Đồng hồ bấm giây, cọc tiêu, cờ lệnh

Cách tiến hành kiểm tra: 2 người kiểm tra 1 người đứng ở vạch xuất

phát, 1 người đứng ở ngang vạch đích theo dõi bấm giờ người được kiểm tra Khi có lệnh "vào chỗ" người được kiểm tra đi vào vạch xuất phát, chân trước

và chân sau cách nhau khoảng rộng bằng vai, trọng tâm hơi đổ về trước, 2tay thả lỏng tự nhiên, bàn chân trước ngay sau vạch xuất phát, tư thế thoải mái Khi nghe khẩu lệnh "sẵn sàng ", hạ thấp người, trọng tâm cơ thể dồn vào chân trước, tay hơi co khuỷu đưa ra ngược chiều chân, thân người đổ về trước, đầu hơi cúi, toàn thân giữ yên, tập trung chú ý đợi lệnh xuất phát Khi có lệnh

"chạy" lập tức lao nhanh về phía đích, khi ngực hoặc vai của người chạy cách mặt phẳng đích 20cm thì bấm đồng hồ và kết thúc

2 Chạy 60m XPC(s): Dụng cụ kiểm tra; Cách tiến hành kiểm tra: giống như chạy 30m XPC

3 Chạy 100m XPT(s): Dụng cụ kiểm tra; Cách tiến hành kiểm tra: giống như chạy 30m XPC

4 Bật xa tại chỗ (cm)

Để đánh giá sức mạnh bột phát của chân

Dụng cụ kiểm tra: Thước dài 3m rộng 0,5cm, kẻ vạch xuất phát, thước

băng đặt bên cạnh vuông góc vạch xuất phát và làm điểm xuất phát Thước được ghim chặt xuống đất để không bị xê dịch trong khi kiểm tra

Cách tiến hành: Người được kiểm tra đứng 2 chân tự nhiên, 2 mũi bàn chân

đặt sát mép vạch xuất phát, 2 tay giơ lên cao, rồi hạ thấp trọng tâm, gấp khớp khuỷu, gập thân, người hơi lao về phía trước, đầu hơi cúi, 2 tay hạ xuống dưới ra

sau, dùng hết sức phối hợp toàn thân bấm mạnh đầu ngón chân xuống đất bật nhảy ra xa đồng thời 2 tay vung về phía trước khi bật nhảy và khi tiếp đất 2 chân tiến hành đồng thời cùng một lúc Kết quả đo được tính bằng độ dài từ vạch xuất phát đến điểm chạm cuối cùng của gót bàn chân, chiều dài lần nhảy được tính bằng đơn vị cm lấy lẻ từng 1cm Thực hiện hai lần lấy lần xa nhất

5 Bật xa ba bước (cm): Dụng cụ kiểm tra; Cách tiến hành kiểm tra: giống như bật xa tại chỗ

5.5 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Để có cơ sở đánh giá hiệu quả của các bài tập đã lựa chọn, đề tài tiến hành thực nghiệm trên 40 nữ sinh viên ngành Sinh – GDTC của trường Cao đẳng Tuyên Quang và được chia thành hai nhóm:

- Nhóm A: Nhóm thực nghiệm gồm 20 sinh viên Khóa K20: Tập theo

bài tập thể lực chuyên môn đã nghiên cứu và lựa chọn

- Nhóm B: Nhóm đối chứng gồm 20 sinh viên Khóa K20 : Tập nội dung

bài tập theo chương trình giảng dạycủa bộ môn

5.6 Phương pháp toán học thống kê

Để xử lý số liệu thu thập được đề tài sử dụng các chỉ số sau: x, t, δ, r,W [18]

1 Giá trị trung bình cộng:

n

x x

n

i i

B A

n n

x x t

B A

n n

x x x

x



5 So sánh 2 số trung bình tự đối chiếu:

n d

d

x t





Trong đó:

2 2

d n

d

6 Tính hệ số tương quan:

2 2

) ( ) (

) )(

(

y y x x

y y x x r

i i

i i

5 , 0

) (

2 1

1 2

V V

V V W







Trong đó: - W: Nhịp độ phát triển (%)

- V1: Kết quả kiểm tra lần trước của các chỉ tiêu

- V2: Kết quả kiểm tra lần sau của các chỉ tiêu

- 0,5: Các hằng số

Việc phân tích và xử lý các số liệu thu thập được trong quá trình nghiên cứu của đề tài được xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel đã được xây dựng trên máy vi tính

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Một số khái niệm cơ bản có liên quan và quan điểm về Huấn luyện VĐV chạy cự ly 100m

1.1.1 Một số khái niệm cơ bản có liên quan [4];[5];[6];[17];[21];[23].

Sức mạnh: Theo Nô vi cốp A.Đ, Matveép L.P, Nguyễn Toán, Phạm

Danh Tốn “Là khả năng của con người chống lại lực cản hoặc khắc phục một lực cản nào đó nhờ sự nỗ lực của cơ bắp.” hoặc “là khả năng sinh lực lớn của

cơ bắp để thực hiện các hoạt động khác nhau”

Sức mạnh là tiền đề cho sự phát triển của các tố chất thể lực khác Trong quá trình phát triển sức mạnh, người ta sử dụng các bài tập động lực trước Sau đó mới đưa cái “hãm” tĩnh lực vào để nhằm phát triển khả năng tập chung, nỗ lực

Khái niệm về sức mạnh tốc độ

Sức mạnh tốc độ là sức mạnh được sinh ra trong các động tác nhanh Trong hoạt động thể thao có rất nhiều quan điểm về tố chất sức mạnh tốc

độ Có 3 quan điểm dưới góc độ chuyên môn sau:

- Sức mạnh tốc độ theo quan điểm cũ Verkhosanxki: Thể hiện khả năng chống lại đối kháng bên ngoài trong khoảng từ 40-70% khả năng tối đa

- Sức mạnh tốc độ theo quan điểm Jurgen Hatmann: Nét đặc trưng cơ bản của sức mạnh tốc độ đó là sự kết hợp giữa sức mạnh tốc độ với lực của bên ngoài (trọng lượng tạ, trọng lượng dụng cụ)

- Sức mạnh tốc độ là năng lực cố gắng lớn nhất của bắp thịt thực hiện các động tác trong khoảng thời gian ngắn nhất với biện độ nhất định

Như vậy, có thể khái quát sức mạnh tốc độ là sức mạnh được sinh ra trong các động tác nhanh

Sức nhanh: Theo tác giả Nguyễn Toán, Phạm Danh Tốn “Sức nhanh là

một tổ hợp những đặc điểm chức năng của con người xác định trực tiếp và chủ yếu tính chất nhanh của động tác, cũng như xác định thời gian của phản

ứng vận động”

Sức bền: Theo Nô vi cốp A.Đ, Matveép L.P, Nguyễn Toán, Phạm Danh

Tốn “Sức bền là năng lực thực hiện một hoạt động với cường độ cho trước, hay là năng lực duy trì khả năng vận động trong thời gian dài nhất mà cơ thể

có thể chịu đựng.”

Sức bền là khả năng cơ thể chống lại mệt mỏi trong một hoạt động nào

đó, là khả năng duy trì hoạt động khi mệt mỏi xuất hiện trong thời gian dài

Khéo léo: Theo Lê Bửu, Trịnh Trung Hiếu, Trịnh Hùng Thanh, Hồ Thiệu

Tùng, Trần Đức Phấn khéo léo là khả năng của con người thực hiện một hoạt động vận động nhất định, chính xác và có hiệu quả cao phù hợp với yêu cầu của bài tập thể chất nào đó đề ra Theo quan điểm tâm lý học, khéo léo là một phức hợp các tiền đề của sinh viên để thực hiện thắng lợi một hoạt động thể thao nhất định Năng lực này được xác định trước hết thông qua các quá trình điều khiển và được VĐV hình thành, phát triển trong tập luyện Khéo léo có quan hệ chặt chẽ với các phẩm chất tâm lý và các tố chất thể lực của con người Như vậy có thể nói “khéo léo là khả năng của con người trong một hoạt động”

Mềm dẻo: Nô vi cốp A.Đ, Matvêép L.P mềm dẻo là khả năng thực hiện

những bài tập thể chất có biên độ lớn đòi hỏi các nhóm cơ, khớp, dây chằng tham gia vào hoạt động có độ đàn hồi cao đáp ứng được yêu cầu của bài tập Nhận xét về các tố chất vận động

Trong quá trình GDTC cho học sinh, giáo dục các tố chất thể lực luôn được coi là vấn đề quan trọng, vì vậy việc phát triển các tố chất thể lực một cách toàn diện là nhiệm vụ bắt buộc đối với những người làm công tác Thể dục thể thao quần chúng và đặc biệt là trong Huấn luyện thể thao nhằm đạt thành tích tối đa Các tố chất thể lực của con người (sức nhanh, sức mạnh, sức bền, năng lực phối hợp vận động, mềm dẻo ) có mối quan hệ biện chứng, thống nhất và dàng buộc chặt chẽ với nhau.Theo Harre D “Sự phát triển cực hạn của một năng lực thể chất nào đó chỉ có được trên cơ sở nâng cao các khả năng chức phận chung của toàn cơ thể”

Khi sử dụng các phương tiện, phương pháp, điều kiện chuyên môn để

phát triển các tố chất thể lực người ta thường xem xét dưới ba góc độ:

Sự phát triển hài hòa thống nhất các tố chất thể lực của cơ thể; sự phát triển tương hỗ và sự chuyển l n nhau giữa các tố chất thể lực; sự hạn chế

l n nhau trong việc phát triển các tố chất thể lực lứa tuổi học sinh tiểu học (6 đến 10 tuổi) năng lực vận động phát triển nhanh chóng Giai đoạn này hầu như tất cả các chỉ tiêu về năng lực thể chất đều có tỉ lệ tăng trưởng lớn nhất, đặc biệt là sức nhanh, sức bền chung và năng lực phối hợp vận động Vì vậy giáo dục các tố chất vận động cho trẻ em lứa tuổi này phải được đặc biệt chú trọng

1.1.2 Quan điểm về Huấn luyện VĐV chạy cự ly 100m [4];[5];[8];[10].

Muốn đạt được thành tích cao trong chạy 100m VĐV cần phải có quá trình luyện tập thường xuyên lâu dài, có hệ thống và đảm bảo tính khoa học Đồng thời cũng phải biết vận dụng những phương tiện, phương pháp, những bài tập phù hợp cho từng giai đoạn tập luyện và phù hợp độ tuổi - trình độ - năm luyện tập của mỗi cá nhân VĐV Việc lựa chọn bài tập nhằm phát triển sức mạnh tốc độ cũng như bài tập bài tập hoàn thiện tốt kỹ thuật cần phải được phân phối hợp lý cho mỗi kỳ Huấn luyện trong năm và hợp lý cho mỗi

giai đoạn Huấn luyện đảm bảo phù hợp với độ tuổi, trình độ phát triển thể chất - thể trạng của cơ thể mỗi VĐV giúp cho việc thi đấu đạt được thành tích đỉnh cao Trong quá trình Huấn luyện VĐV điền kinh nói chung và cự ly 100m nói riêng được chia làm 4 giai đoạn Mỗi giai đoạn thực hiện mục đích

và nhiệm vụ riêng biệt đáp ứng nhu cầu và mục đích Huấn luyện

- Giai đoạn Huấn luyện ban đầu là giai đoạn Huấn luyện cơ sở tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển thành tích trong tương lai của VĐV trẻ Giai đoạn này sự tác động của bài tập nhằm phát triển toàn diện các tố chất thể lực của VĐV Giai đoạn này kéo dài từ hai đến ba năm, lượng vận động sử dụng

có cường độ trung bình, khối lượng bài tập lớn nhằm phát triển thể lực chung toàn diện Các yếu tố thể lực ở đây chủ yếu là sức bền chung, tính linh hoạt và bài tập tăng khả năng phối hợp vận động

- Giai đoạn Huấn luyện chuyên môn hóa ban đầu là Huấn luyện thể lực chung toàn diện, nâng cao mức độ chung của cơ thể tạo nên các vốn kỹ năng vận động để hình thành nền tảng vững chắc cho thành tích trong tương lai, giai đoạn này sử dụng rộng rãi các phương tiện Huấn luyện có chú ý đến đặc thù của chạy 100m Trong giai đoạn này người ta sử dụng các bài tập có tính chất d n dắt và định hướng và vận dụng những bài tập nhằm phát triển thành tích cao Lượng vận động sử dụng trong giai đoạn Huấn luyện chuyên môn hóa ban đầu là duy trì khả năng mền dẻo, linh hoạt cũng như khả năng phối hợp vận động Tuy nhiên chiều hướng phát triển thành tích thông qua việc vận dụng lượng vận dụng cao về khối lượng chính và cường độ tăng dần Việc phát triển sức bền chung làm nền tảng cho phát triển sức bền chuyên môn (sức bền tốc độ) sau này và hỗ trợ cho các tố chất thể lực khác, cũng như phát triển hoàn thiện các chức năng hệ thống trong cơ thể VĐV Bên cạnh đó

là hàng loạt các bài tập mang tính chất thử nghiệm để xác định thử nghiệm để xác định môn điền kinh sở trường của từng cá nhân Giai đoạn này kéo dài từ

ba đến bốn năm cũng là thời gian một mặt để HLV trang bị vốn kỹ năng vận động đầy đủ cho VĐV Mặt khác cũng là lúc cần có sự hướng d n, chỉ bảo để các em có sự nhận thức đúng đắn về nội dung cũng như yêu cầu, tính chất của một bài tập tập luyện và đồng thời cũng nhận thức đầy đủ về hành động của mình để theo mục tiêu đã lựa chọn

- Giai đoạn Huấn luyện chuyên môn hóa sâu: là giai đoạn mà tính chuyên môn hóa được thể hiện rõ rệt hơn, tỷ lệ các bài tập mang tính chất chuyên môn hóa về thể lực, kỹ - chiến thuật, tâm lý được sử dụng nhiều hơn và đây cũng là thời điểm phát triển thành tích của VĐV Những bài tập vận dụng đều mang tính chuyên môn hóa sau này người ta người ta sử dụng đa dạng các loại hình bài tập, các phương tiện hữu ích như các bài tập hỗn hợp, bài tập tăng cường khả năng chịu đựng cao của cơ thể VĐV và nhất là các bài tập kiểm tra và thi đấu được sử dụng nhiều trong các giai đoạn chuẩn bị cho việc hoàn thiện đến thành tích cao Ngoài ra lượng vận động sử dụng còn tác dụng tăng khả năng nỗ lực ý trí, tính kiên trì bền bỉ và tính quyết đoán trong quá trình thực hiện Tuy nhiên với khối lượng bài tâp chuẩn bị lớn mà cường độ trong mỗi lần thực hiện cũng đòi hỏi rất cao, đặc biệt là các bài tập kiểm tra hay trong thời kỳ chuẩn bị cho các cuộc thi đấu cọ sát mà hàng năm v n tổ chức Giai đoạn Huấn luyện chuyên môn hóa sâu thường trực tiếp d n dắt VĐV tới việc hoàn thiện thể lực, kỹ chiến thuật để VĐV sẵn sàng thi đấu đạt thành tích cao ở giai đoạn tiếp theo

- Giai đoạn hoàn thiện thành tích thể thao: đây là giai đoạn vận động chạy 100m đạt đến trình độ cao nhất, tương ứng với cuộc thi đấu lớn đòi hỏi lượng vận động trong HLV phải biết điều hòa mối mối quan hệ giữa khối lượng và cường độ Giai đoạn này xuất hiện nhiều cuộc thi đấu có tính chất cạnh tranh giành thứ hạng cao, mật độ thi đấu trong năm nhiều nên đòi hỏi quá trình thi đấu kết hợp với hồi phục phải hợp lý Việc tham gia thi đấu cần

phải tập trung vào các giải lớn như: giải vô địch quốc gia, các giải vô địch quốc tế và thế vận hội Olympic

Tóm lại mỗi giai đoạn Huấn luyện đảm nhiệm chức năng và nhiệm vụ riêng biệt, tuy nhiên việc tập luyện phát triển ở giai đoạn này chính là sự chuẩn bị cho phát triển của giai đoạn sau và nó trở thành chiếc cầu nối, các mắt xích không thể thiếu trong quá trình đào tạo nên VĐV có thành tích cao

1.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến thành tích của VĐV chạy cự ly ngắn

1.2.1 Cơ sở sinh lý của chạy cự ly ngắn

Mối tương quan giữa đơn vị vận động nhanh và chậm trong cơ bắp của các VĐV đạt thành tích cao ở những môn điền kinh khác nhau cho thấy, các VĐV chạy cự ly dài trình độ cao, tỷ lệ phần trăm các đơn vị vận động cơ rút chậm (các sợi cơ “chậm”) có trong cơ bắp cao hơn rõ rệt

Ví dụ: Các sợi “nhanh” và “chậm” ở các VĐV chạy marathon ưu tú (tương quan của các sợi) từ 18 – 25% đến 82 – 75% ở các VĐV chạy ngắn cấp cao thì mối thương quan trên là ngược lại: từ 70 – 90% đến 30 – 10% [13 ];[18]

Những số liệu nêu trên đủ chứng minh về khả năng có thể xác định sớm việc chuyên môn hóa thể thao sau này của VĐV ngay từ khi mới bước vào tập luyện thể thao

Các kết quả nghiên cứu gần đây cho thấy, theo mức độ già đi của con người thì số lượng các sợi cơ nhanh trong cơ bị giảm đi những người 20 tuổi, trung bình các sợi cơ nhanh chiếm khoảng 60%, ở những người 60 tuổi chiếm 45% Ngoài ra trong quá trình phát triển, các sợi nhanh cũng bị bỏ lại theo lứa tuổi Nếu như ở tuổi 40, diện tích của mặt cắt ngang của sợi co rút chậm nhỏ đi 20% thì ở sợi co rút nhanh là 40% Điều này có thể liên quan đến việc giảm sút tính tích cực hoạt động thể lực của những người có tuổi và đặc biệt là giảm các lượng vận động có cường độ lớn đòi hỏi sự tham gia tích cực của các đơn vị vận động nhanh trong cơ

Trong Huấn luyện thể thao, khi sử dụng các lượng vận động gần giới hạn

và giới hạn thì khả năng của hệ thần kinh được cải thiện, thu hút vào hoạt động một số lượng ngày càng nhiều các đơn vị vận động nhanh và chậm Khi tập luyện với cường độ thấp thì chủ yếu chỉ những đơn vị vận động chậm tham gia vào hoạt động Trong trường hợp này nếu không tập luyện nhóm những đơn vị co rút nhanh thì VĐV sẽ thực sự bị giảm tiềm năng tốc độ - sức mạnh của mình

Trong cơ thể con người, các khả năng nhất định cả về việc thể hiện sức bền cũng như sức nhanh đã được sắp đặt, vì vậy điều quan trọng là làm thế nào để có thể khám phá sớm những năng khiếu này và phát triển chung phù hợp với quy luật sinh học Việc cải tiến kỹ thuật thực hiện các bài tập, nâng cao tiềm lực năng lượng, hiền thiện việc Huấn luyện tâm lý - đó là tất cả nguồn dự chữ mà khi sử dụng có thể đạt được thành tích cao

Việc áp dụng các phương pháp Huấn luyện khác nhau và việc kiển tra tình trạng của VĐV sẽ hiệu quả nhất nếu như nó được dựa trên cơ sở các kiến thức về các quá trình sinh học diễn ra thực tế trong cơ thể con người Chỉ trong trường hợp này mới có thể xây dựng được các kế hoạch Huấn luyện tối

ưu và tiến hành Huấn luyện hợp lý

1.2.2 Cơ chế cung cấp năng lượng trong chạy cự ly ngắn

Nguồn năng lượng chủ yếu để cơ hoạt động là ATP Sự phân chia ATP thành ADP và phốt phát vô cơ làm giải phóng một số năng lượng nhất định

Vì dự trữ ATP trong tế bào cơ không lớn nên để duy trì các hoạt động thì cần thường xuyên tái tạo chúng Việc tái tạo ATP trong quá trình hoạt động cơ được thực hiện bằng 3 cách khác nhau về tốc độ, thời hạn hồi phục năng lượng, công suất và dung lượng [13];[18]

Quá trình chủ yếu của việc tổng hợp lại ATP là cơ chế ưa khí Khả năng ưa khí của VĐV càng cao thì quá trình phục hồi diễn ra càng nhanh hơn

Điều này giúp VĐV có khả năng đi tới vòng thi đấu sau ở trạng thái tương đối khỏe hoặc là sử dụng các bài tập có cường độ thường xuyên hơn Theo mức

độ tăng chiều dài của các cự ly chạy ngắn thì tầm quan trọng của cơ thể bảo đảm năng lượng có dung oxy của các cơ hoạt động sẽ được nâng cao lên

Việc phát triển khả năng ưu khí là có hiệu quản sử dụng nhất khi sử dụng lượng vận động tập luyện có cường độ trung bình, trong đó tần số mạch nằm trong giới hạn từ 150 - 165 lần/ phút

Trong chạy cự ly ngắn, các quá trình năng lượng chủ yếu diễn ra khi không có sự tham gia của oxy (quá trình năng lượng yếm khí) Công suất của quá trình yếm khí so với ưa khí cao hơn từ 2 - 4,5 lần

Khi không đủ oxy, sự tổng hợp tại ATP từ ADP xảy ra do sự phân hủy creatin phốt phát (hay sự phân chia men glucoza hay glucogen thành axit lactic) Những quá trình được gọi tương ứng là lactate yếm khí và gluco phân yếm khí [24 ];[26]

Việc phân giải creatin phốt phát là năng lượng mạnh nhất trong cơ thể, cho pháp phát huy tốc độ chạy cao nhất ngay từ lúc xuất phát và nhờ ngay từ lúc bắt đầu hoạt động để đạt được độ lớn cực đại ngay từ giây thứ 2 - 3 Do dung lượng của nguồn năng lượng này nhỏ nên việc bảo đảm nhu cầu năng lượng của cơ bằng phân hủy creatin phốt phát chỉ thực hiện một vài giây, sau

đó bắt đầu tích cực chuyển sang quá trình yếm khí khác – glucô phân

Các kết quả nghiên cứu cho thấy, chạy với tốc độ cực đại trên cự ly dài gấp đôi không đòi hỏi sự tiêu hao năng lượng gấp đôi Việc tiêu thụ năng lượng lớn nhất ở VĐV được quan sát thấy trong đoạn chạy lao sau xuất phát Đoạn này chiếm khoảng 1/3 cự ly chạy 100m nhưng tiêu hao về năng lượng hơn 50% Như vậy từ khía cạnh năng lượng việc duy trì tốc độ chạy cao không phải là vấn đề chính chủ yếu vì rằng để thu giữ được quán tính chuyển động chỉ cần tiêu chi phí năng lượng được khắc phục sức cản của không khí,

di chuyển cơ thể của VĐV theo quỹ đạo trong từng pha bay, cũng như hoạt động lăng và dừng lại của chân lăng, tay, duy trì tư thế tối ưu

Việc giảm tốc độ trên cự ly ngắn là do sự tiêu hao dần các nguồn dự trữ bảo đảm năng lượng và sự tích lũy axit lactic trong cơ thể Việc nâng cao đáng kể sự tích tụ sản phẩm của việc trao đổi năng lượng này d n đến làm rối loạn sự phối hợp động tác, sức cơ yếu đi và bị chuột rút

Phân tích việc tập luyện của VĐV chạy cự ly ngắn từ quan điểm năng lượng thì việc Huấn luyện cần được tiến hành theo hướng chủ yếu sau:

- Nâng cao nguồn năng lượng, chủ yếu đảm bảo hoạt động cơ ở chế độ phi lactat – yếm khí, tạo điều kiện nâng cao năng suất hoạt động trên đoạn xuất phát và tăng tốc độ cực đại ở giữa quãng Như các thí nghiệm cho thấy phương pháp chủ yếu để tăng công suất nguồn năng lượng yếm khí là chạy lặp lại các đoạn 30 – 50m với tốc độ cực đại Lúc này thời gian kéo dài các đoạn nghỉ cần từ 3 – 5 phút và số lượng lần lặp lại không được quá 5 – 6 lần

- Tăng công xuất của cơ chế đảm bảo năng lượng mang tính chất glucô phân và tăng dung lượng hệ thống đệm có tác dụng trung hòa những sản phẩm phân hủy glucô phân Trong máu người, các chất glucô phân đa dạng thực hiện chức năng này Số lượng các chất này chế định khả năng duy trì tốc

độ cao ở cuối cự ly Trong trường hợp này, việc tập luyện thường xuyên gồm các đoạn chạy 150m và dài hơn, các quãng nghỉ tương đối ngắn

Việc nghiên cứu hệ thống Huấn luyện các VĐV chạy cự ly ngắn cho thấy, trong các cuộc thi đấu, VĐV thể hiện thành tích cao hơn so với trong tập luyện Thi đấu là một tác nhân kích thích mạnh, làm tăng hoạt tính của hệ thần kinh, kích thích việc đẩy vào máu những hoocmon này với số lượng dồi dào sẽ thúc đẩy nhanh sự phân hủy glucô trong các cơ, nâng cao áp lực máu

và kích thích hệ thần kinh, làm cho sự cung cấp máu và phối hợp động tác của VĐV được tốt hơn [27];[28];[29]

1.2.3 Các chỉ số về tốc độ trong chạy cự ly ngắn

1.2.3.1 Thời gian xuất phát

Tốc độ chạy của VĐV là nhân tố quan trọng nhất có ảnh hưởng quyết định đến thành tích trong chạy ngắn Tuy vậy, khi VĐV rời bàn đạp xuất phát

và thực hiện bước đầu tiên sau xuất phát thì việc thắng hay thua của một số các đấu thủ có thể đã trở nên khá rõ ràng Việc thua thiệt trong xuất phát khó

có thể bù lại ở giữa quãng, vì vậy điều quan trọng cần làm rõ là các động tác xuất phát diễn ra trong trình tự nào và có những khả năng nào để tiết kiệm thời gian xuất phát Tiếng súng phát lệnh của trọng tài là tín hiệu để bắt đầu hành động, nhưng trước khi VĐV có hành động đầu tiên thì đối với mỗi người cần một khoảng thời gian nhất định Khoảng thời gian này được gọi là thời kỳ tiềm tàng phản ứng vận động Nếu người phát lệnh đứng cách vạch xuất phát khoảng 15m thì sóng âm thanh đi tới chỗ VĐV xuất phát phải mất 0,05 giây Sự lan truyền sóng âm thanh, sự biến đổi của những giao động cơ học thành xung động thần kinh, việc tìm địa chỉ của lệnh, việc truyền xung động thần kinh để tạo lên hoạt động tích cực của các sợi cơ là nội dung cơ bản của thời kỳ tiềm tàng phản ứng vận động Đối với VĐV chạy ngắn trình độ cao, thời kỳ này kéo dài khoảng 0,10 đến 0,18 giây Minh họa vấn đề này là những số liệu thu được trong đợt chung kết chạy 200m tại Đại hội Olympic lần thứ 22 mà các nhà nghiên cứu đã thu được như sau [2];[3];[7]:

1 P.Menhia (Italia) 20,19 giây (0,148 giây)

2 A.Uelxơ (Anh) 20,21 giây (0.148 giây)

3 Đ.Kvôri (Jamaica) 20,29 giây (0,154 giây)

Chỉ số thời gian có trong ngoặc chỉ rõ thời gian từ sung lệnh nổ đến khi tay của VĐV rời khỏi mặt đường Khoảng thời gian từ lúc sung lệnh nổ đến khi VĐV bắt đầu hành động dường như hết sức nhỏ nhoi song rõ ràng trong xuất phát số phận của chiếc huy chương vàng đã được quyết định nghiêng về

phía VĐV Italia, người đã không để mất ưu thế có được trong xuất phát cho tới khi về đích

Đối với con người, thời gian tiềm tàng phản ứng vận động là những chỉ

số khó biến đổi, song dù sao cũng có những phương pháp tạo ra sự cải thiện phần nào Ví dụ như các VĐV có kinh nghiệm trong lúc chờ đợi sung lệnh nổ, thường làm căng các nhóm cơ nhất định và bắt đầu ấn nhẹ chân lên mặt tựa bàn đạp xuất phát Trong thời điểm sung nổ, các cơ sẽ bắt đầu hoạt động dường như là đã có đà và vì thế thời gian cần thiết để chuyển sang hành động tích cực được rút ngắn lại

Thời gian tiềm tàng phản ứng vận động cũng phụ thuộc vào trình độ đẳng cấp của VĐV Thời gian tập luyện được dành cho xuất phát theo lệnh càng nhiều thì phản xạ có điều kiện được hình thành ở VĐV càng vững chắc Nhờ việc chuyển hóa nhiều năm, thành tích chạy cự ly ngắn sẽ rút ngắn thời gian tiềm tàng phản ứng vận động xuống còn khoảng một nửa

Thời gian mà VĐV cần từ lúc đạp vào mặt tựa của bàn đạp xuất phát đến lúc rời khỏi bàn đạp được gọi là thời kỳ vận động của xuất phát Trung bình sự tác động lực của VĐV vào điểm tựa trong xuất phát chiếm khoảng 0,22 – 0,45 giây Độ dài thời gian lưu lại của VĐV trên bàn đạp xuất phát phụ thuộc vào tốc độ các động tác của tay và chân, kỹ thuật xuất phát và lực đạp sau vào bàn đạp xuất phát Trình tự kế tiếp nhau của các hành động xuất phát và thời gian trung bình mà VĐV cần để thực hiện chúng được nêu ra dưới đây:

Phát lệnh

Thời kỳ tiềm tàng phản ứng vận động 0,14 giây

Thời kỳ vận động cũng như thời gian tiềm tàng phản ứng vận động được thay đổi tùy thuộc vào trạng thái của VĐV trong chu kỳ Huấn luyện năm

Thời gian “chạy tại chỗ” chỉ kéo dài khoảng 0,3 giây và chiếm khoảng 3% thời gian Vì vậy tốc độc cực đại của VĐV và khả năng duy trì tốc độ đó trên cự ly có ý quyết định Nếu như bàn về tốc độ chạy trung bình của VĐV

cự ly ngắn ưu tú thì chỉ số này có ý nghĩa trong các thành tích kỷ lục

Tốc độ chạy trung bình trên các cự ly ngắn đem đến cho VĐV và HLV một lượng thông tin nhỏ, vì vậy khi phân tích kết quả của mỗi VĐV điều quan trọng hơn là phải nghiên cứu diễn biến sự thay đổi tốc độ trong quá trình vượt qua cự ly Việc nghiên cứu các đặc điểm tốc độ sau xuất phát, tốc độ cực đại và chạy rút về đích sẽ giúp ta đánh giá được tình trạng của VĐV, làm rõ những mặt mạnh mặt yếu của anh ta, so sánh với các chỉ số tương ứng của các đối thủ và xác định chiến lược Huấn luyện chung của VĐV chạy trên cự ly ngắn

Các phương pháp nghiên cứu diễn biến tốc độ thường xuyên được hoàn thiện Nếu như đầu tiên các số liệu nhận được trên cơ sở các chỉ số của đồng

hồ bấm tay đơn giản thì sau này những nghiên cứu đã áp dụng những phương pháp đô tốc độ chạy chính xác và tin cậy hơn Ví dụ việc ghi điện cơ khi vượt qua cự ly giúp chúng ta phân tích những mối quan hệ tinh tế Gần đây, để ghi thời gian chạy trên các đoạn người ta đã sử dụng cảm biến quang điện Việc hoàn thiện phương pháp này đã cho phép sử dụng các cảm biến quang điện đặc thù ghi lại sự thay đổi Với sự hỗ trợ của dụng cụ ghi vận tốc cũng có thể nghiên cứu diễn biến tốc độ ngắn [10];[24]

Việc phân tích diễn biến các thành phần tốc độ của các VĐV mạnh trên thế giới, trong một phạm vi nhất định sẽ có ý nghĩa lớn như mô hình m u để ứng dụng trong Huấn luyện Ví dụ thông thường trong chạy 400m người ta thường tiến hành xác định diễn biến tốc độ qua các đoạn 100m, đặc biệt là

đoạn vòng và 100m cuối về đích Trên cơ sở xác định được thời gian của từng giai đoạn trong cự ly chạy, có thể xác định dễ dàng xác lập biểu đồ diễn biến tốc độ trên cả cự ly chạy [6];[7];[20].

1.2.3.2 Tần số bước chạy và độ dài bước chạy

Tốc độ chạy phụ thuộc vào sự thay đổi các thành phần như độ dài bước chân, tần số bước Vì vậy để phân tích diễn biến tốc độ chạy thì ngoài thời gian chạy qua các đoạn trong cự ly chạy nhất thiết phải có thông tin về số lượng bước chạy trong các đoạn cự ly để từ đó xác định tần số bước và tốc độ chạy trong từng đoạn cự ly

Ngày nay bằng phương tiện kỹ thuật hiện đại có thể cho phép xác định được độ dài bước, tần số bước cũng như làm rõ độ dài bước chân và tần số bước được thay đổi như thế nào trong mối liên quan với sự thay đổi tốc độ chạy trên từng đoạn cự ly chạy

• Tần số bước chạy

Các VĐV vào chung kết (Barrell, Myttrell, Cryxty, Xtyuart và Xylva) Đã đạt tần số tố đa ngay trong giai đoạn 100m – 200m Số VĐV còn lại đạt tần số tối đa trong đoạn 200 – 300m Mức độ đạt được tần số không liên quan đến vị trí thứ hạng của VĐV Phederic và Xtyaurt có tần số bước cao nhất 5,02 bước/giây) nhưng đều chỉ đạt vị trí thứ 5 và thứ 6 trong bảng xếp hạng Như vậy cũng phù hợp với nhận định trên của tác giả Dilietriok [2] Trong một số trường hợp ta nhận thấy ở các đoạn cự ly chạy mà VĐV đạt được tần số bước tối đa cũng không tương ứng với các đoạn mà ở đó VĐV đạt được tốc độ tối đa của mình

Da-• Độ dài bước chạy

Tất cả các VĐV thi chung kết (trừ VĐV D.Xylva) đề đã đạt được độ dài bước tối đa trong 1 đoạn cự ly chạy Nhưng riêng VĐV D.Xylva đã 2 lần đạt được độ dài bước tối đa Độ dài tối đa của bước chạy cũng không có liên quan

tới vị trí thứ hạng của VĐV: Leuyt (vị trí số 1); Barrell (vị trí số 2); Cryxty (vị trí số 4) và Xuryn (vị trí số 8) đều đạt được độ dài bước tối đa là 2,70m

Như vậy, ở các đoạn cự ly chạy mà tại đó VĐV đã đạt được độ dài bước tối đa có sự trùng hợp với các giai đoạn mà ơ đó VĐV cũng đã đạt được tốc

cự ly chạy VĐV Cryxty (vị trí số 4 và VĐV Xuryn (vị trí thứ 8) có tốc độ chạy tăng cao trong 7 đoạn cự ly chạy Tốc độ chạy tăng cao trong 6 đoạn cự

ly chạy cũng đã diễn ra ở các VĐV Myttell (vị trí số 3), Xtyuart (vị trí thứ 6)

và D.Xylva (vị trí thư 7)

Sự tăng tốc độ chạy chỉ nhờ sự tăng dần số bước được nhận thấy ở tất cả các VĐV Cryxty và Leuyt hiện tượng này diễn ra trên 2 đoạn cự ly, số còn lại chỉ diễn ra trên 1 đoạn cự ly chạy

Sự tăng tốc độ chạy chỉ nhờ sự tăng độ dài bước cũng nhận thấy ở tất cả các VĐV trên một số đoạn cự ly chạy như ở VĐV Barell diễn ra trên 5 đoạn,

ở Leuyt, Cryxty, Phederic diễn ra ở 4 đoạn cự ly chạy Myttrell, Xtyuaty, Daxylyva và Xuryn diễn ra trên 3 đoạn cự ly chạy

Sự tăng tốc độ chạy nhờ tăng dần số bước và độ dài bước cũng nhận thấy

ở tất cả các VĐV tham gia chung kết, trong đó 4 trường hợp (Myttrell, Cryxty, Xtyuart, Xuryn) được diễn ra trong 4 đoạn cự ly; số còn lại (Leuyt, Barrell, phederic và Da-Xylva) chỉ diễn ra trên 2 giai đoạn cự ly chạy

1.2.5 Mối quan hệ giữa độ dài bước và tần số bước chạy khi tốc độ chạy giảm xuống

Số lượng các đoạn cự ly mà ở đó tốc độ chạy giảm xuống thường dao động từ 1 – 3 đoạn trong cự ly chạy Số lượng các đoạn này không liên quan đến vị trí xếp hạng của VĐV Chẳng hạn ở VĐV Phederic tốc độ chạy đã giảm xuống trong một đoạn cự ly chạy nhưng chỉ đứng ở vị trí thứ 5 trong bảng xếp hạng Trong khi đó, tốc độ chạy của Leuyt đã giảm trong 2 đoạn cự

ly chạy nhưng VĐV này đã dành chiến thắng (chiếm vị trí số 1) VĐV Xylva tốc độ chạy cũng bị giảm trong 2 đoạn cự ly nhưng lại về đích thứ 7

Da-Sự giảm sút tốc độ do giảm tần số bước được nhận thấy trong 5 trường hợp (Myttrell, Cryxty, Phederic, Xtyuart và Da-Xylva) Hơn nữa trong 4 trường hợp đầu thì tốc độ chạy ngắn liền với sự ổn định độ dài bước, trong trong trường hợp cuối (ở Da-Xylva) độ dài bước chạy lại tăng lên

Sự giảm tốc độ do độ giảm độ dài bước chạy cũng nhận thấy ở 6 VĐV đầu tham gia chung kết Trong tất cả các trường hợp trên khi tốc độ bị giảm

do độ dài bước thì tần số bước lại tăng lên

Sự giảm tốc độ do giảm tần số và độ dài bước được nhận thấy ở 4 VĐV (Myttrell, Leuyt, Myttrell và Xuryn) và sự giảm sút này đều diễn ra trong đoạn gần cuối cùng của cự ly chạy Điều thú vị trong đoạn cuối là sự giảm tốc

độ chạy diễn ra ở tất cả các VĐV, nhưng nguyên nhân của sự giảm sút tốc độ lại rất khác nhau: 4 VĐV nêu trên sự giảm sút tốc độ là do sự giảm sút của các thành phần tốc độ (giảm độ dài và tần số bước) 3 VĐV (Cryxty, Phederic và Da-Xylva) lại do sự giảm sút về tần số bước Trong vấn đề này ở Cryxty, Phederic thì độ dài bước hầu như giữ nguyên không giảm, còn ở Da-Xylva thì độ dài bước lại tăng lên Và cuối cùng ở Xtyuart tốc độ chạy trên đoạn 350 - 400m giảm xuống do sự giảm chiều dài bước đi đôi với tăng tần số bước chạy

Từ những phân tích trên có thể thấy nếu xem xét theo từng thành phần độc lập thì việc đạt được tốc độ tối đa, độ dài và tần số bước tối đa nhanh hay chậm trên các đoạn cự ly chạy, chưa có cơ sở xác định được thành tích chạy trong 100m

Trong chạy 100m có thể nhận thấy mối quan hệ giữa độ dài bước và tần

số bước chạy: sự tăng tần số sẽ giảm độ dài bước và ngược lại Cũng có thể nhận thấy trong một vài đoạn của cự ly chạy có sự tăng hoặc giảm của cả độ dài bước và tần số bước

Các đoạn cự ly chạy mà ở đó đạt tốc độ chạy tối đa thì không trùng hợp với các đoạn đạt tần số bước tối đa nhưng nó lại trùng hợp với các đoạn mà ở

đó đạt độ dài bước tối đa

Hiện nay tốc độ chạy của các VĐV trên bất kỳ đoạn chạy cự ly ngắn nào cũng có thể được xác định chính xác khi sử dụng máy quay video chuyên dụng Diễn biến tốc độ của những VĐV chạy ngắn thế giới nổi tiếng trong các cuộc thi đấu lớn đã được các nhà khoa học nghiên cứu Các VĐV mạnh nhất đạt tốc độ cực đại ở đoạn 3/4 của cự ly và ở 10m cuối cùng thì tốc độ hơi giảm xuống Việc xuất hiện của các đỉnh điểm tốc độ cực đại mà các nhà nghiên cứu đã phát hiện

sự liên hệ nhịp xuất hiện của chúng với trình độ của các VĐV [7]

Các số liệu thu được trong các nghiên cứu ở các cuộc thi đấu chạy cự ly ngắn cho phép xây dựng mô hình diễn biến tốc độ chạy đối với một thành tích

cụ thể Nhờ sự đối chiếu so sánh các thử nghiệm kiểm tra với các tiêu chuẩn

có thể làm rõ ưu thế hay nhược điểm trong Huấn luyện kỹ thuật cũng như mức độ

Phát triển các tố chất thể lực được biểu hiện rõ nhất trong một đoạn cự ly

cụ thể Cách tiếp cận vấn đề hoàn thiện thể thao như vậy cho phép làm tối ưu quá trình điều khiển việc Huấn luyện và đạt được các chỉ số chung ở mức cao trong một thời gian ngắn hơn với sự tiêu hao sức lực ít hơn

Các VĐV chạy ngắn có trình độ cao, sau khi đạt được tốc độ chạy cực đại chỉ giảm tốc độ này xuống rất ít ở cự ly Làm được như vậy là do họ không những có khả năng tiềm tàng về mặt năng lượng mà có cả kỹ thuật chạy hợp lý, cho phép họ sử dụng nguồn năng lượng dự trữ bên trong tiết kiệm hơn Trình độ chuẩn bị của VĐV càng thấp thì việc giảm tốc độ chạy của họ càng rõ, thậm chí ở những đoạn dài hơn

Nếu xem xét đồ thị thay đổi tốc độ chạy ngắn thì có thể chia thành 3 phần đặc trưng nhất [3];[7];[10]

1 Chạy lao sau xuất phát được thể hiện chủ yếu trên đoạn 30m Sau đó phần lớn VĐV đạt được tốc độ chạy cực đại (90 – 94%)

2 Chạy với tốc độ cực đại Độ dài đoạn này phụ thuộc vào trình độ chuyên môn của VĐV

3 Giảm tốc độ chạy vào cuối cự ly chủ yếu thể hiện đặc điểm sức bền tốc độ của VĐV

Trong chạy lao sau xuất phát trên đoạn 30m, Các VĐV có đẳng cấp khác nhau có thành tích sau:

Độ lớn tốc độ cực đại phụ thuộc vào đẳng cấp của VĐV

Việc tăng thời gian do giảm tốc độ chạy đặc biệt được nhận thấy ở các VĐV có đẳng cấp thấp

các VĐV chạy có đẳng cấp khác nhau việc giảm tốc độ chạy rõ rệt được nhận thấy khi cách vạch đích một đoạn khác nhau các cự ly khác trong chạy ngắn, tốc độ chạy của VĐV được xác định trước tiên bởi việc phát triển sức bên tốc độ và sơ đồ chiến thuật chạy Người ta cho rằng một VĐV được Huấn luyện tốt cần phải thể hiện thành tích chạy 200m bằng hai lần kỷ lục chạy 100m của bản thân Phát hiện những VĐV có trình độ tập luyện tốt, việc giảm tốc độ chạy ở nửa thứ hai của cự ly 200m trung bình khoảng 6 - 8%, còn ở những VĐV có trình độ thấp hơn là 10 - 12%

Việc giảm tốc độ chạy ở 10m cuối cùng, thậm chí, ở đoạn này các VĐV xuất sắc nhất cũng bị giảm tốc độ

Phân tích diễn biến tố độ chạy ngắn giúp ta có khả năng so sánh các thành phần riêng biệt của nó ở các VĐV khác nhau và trên cơ sở này có thể điều chỉnh để làm chính xác chương trình Huấn luyện Hiển nhiên rằng xuất phát, chạy lao sau xuất phát, chạy với tốc độ cực đại và duy trì tốc độ đó trên đoạn càng dài càng tốt phụ thuộc không chỉ vào các chỉ số kỹ thuật và trình

độ Huấn luyện tốc độ - sức mạnh mà cả vào hoạt động của các cơ chế bên trong mà mắt thường không nhìn thấy được Chính vì vậy mỗi HLV và VĐV cần phải biết rõ các quy luật hoạt động sinh lý chủ yếu của cơ thể chúng ta trong các điều kiện hoạt động với công suất cực đại

1.3 Các phương tiện và phương pháp Huấn luyện tố chất thể lực chuyên môn cho VĐV chạy cự ly ngắn

1.3.1 Các phương tiện sử dụng trong Huấn luyện tố chất thể lực chuyên môn trong chạy cự ly 100m

Phương tiện sử dụng để Huấn luyện thể lực cho VĐV chạy 100m là các

bài tập chuyên môn Khi sử dụng các bài tập này cần lưu ý, tốc độ tối đa mà con người ta có thể phát huy trong động tác nào đó không chỉ phụ thuộc vào sức nhanh mà còn phụ thuộc vào nhiều nhân tố khác như: sức mạnh động lực,

độ linh hoạt khớp, sự hoàn thiện kỹ thuật.Vì vậy khi giáo dục tốc độ nhất thiết phải phối hợp chặt chẽ giữa giáo dục các tố chất thể lực với hoàn thiện kỹ thuật động tác Để giáo dục tốc độ người ta sử dụng các bài tập tốc độ Các bài tập này phải thoả mãn 3 yêu cầu [23];[26];[29]:

1 Kỹ thuật bài tập cho phép thực hiện với tốc độ giới hạn

2 Kỹ thuật bài tập đã được tiếp thu tới mức kỹ xảo

3 Thời gian bài tập ngắn không quá 20’’ đến 22’’ để tốc độ không bị giảm ở cuối cự ly

Về nguyên tắc, cần thực hiện tần số động tác tối đa Lượng vận động và quãng nghỉ đều hướng tới tần số tối đa

Bài tập thể lực cho VĐV chạy 100m là việc thực hiện các động tác cụ thể, để tăng cường thể chất và nâng cao trình độ thể thao Để đạt được thể thao thành tích cao, người ta sử dụng các phương tiện khác nhau, kể cả các phương tiện chung của quá trình sư phạm Trong Huấn luyện chạy 100m thì nhóm phương tiện chung bao gồm: Điều kiện về dụng cụ, tạ, bóng nhồi… Điều kiện về môi trường tự nhiên - và bài tập thể lực Trong đó bài tập thể lực

là phương tiện chính nhằm chuẩn bị thể lực chung và phát triển lực chuyên môn cho chạy 100m

Các bài tập thể lực chạy 100m phải phù hợp với mục đích nhiệm vụ của quá trình Huấn luyện Thông qua việc lựa chọn một cách hợp lý từng bài tập thể lực và thông qua việc phân chia một cách tối ưu khối lượng vận động và cường độ vận động của từng bài tập hoặc từng nhóm bài tập, các bài tập phải được sắp xếp trình tự, hệ thống nhằm phát triển đầy đủ những năng lực cần thiết và phù hợp với yêu cầu của kỹ - chiến thuật [6];[10];[19]

Trong Huấn luyện chạy 100m hiện đại, tập luyện là một quá trình không những diễn ra từng giai đoạn, từng năm, mà còn diễn ra hàng tuần và từng buổi tập Mỗi buổi tập không chỉ diễn ra một bài tập mà phải sử dụng nhiều bài tập Do đó, tập luyện phải là quá trình luân phiên liên tục Trong từng thời

kỳ khác nhau, tính chất và yêu cầu của bài tập cũng mang ý nghĩa khác nhau Bài tập thể lực chuyên môn là tổng hợp chuyên môn các yếu tố động tác của thi đấu mang những nét đặc trưng gần giống hoặc giống yêu cầu thi đấu

Ưu thế của các bài tập phát triển thể lực chuyên môn trong chạy 100m là thông qua việc thay đổi các đặc điểm của lượng vận động tập luyện, so với đặc điểm của lượng vận động thi đấu, sẽ tác động có trọng điểm vào từng năng lực riêng biệt

Có hai loại bài tập phát triển thể lực chuyên môn là: bài tập phát triển thể lực chuyên môn cơ sở và bài tập phát triển thể lực chuyên môn cơ bản

Bài tập phát triển thể lực chuyên môn cơ sở được hình thành và phát triển trên cơ sở phát triển thể lực chung, biện pháp thực hiện các bài tập là lặp lại nhiều lần Việc lựa chọn bài tập có ý nghĩa rất quan trọng vì nếu không nắm được các nguyên tắc, phương pháp, tính hệ thống, tính phù hợp trong từng giai đoạn cụ thể, sẽ dễ d n đến sai lầm và có ảnh hưởng xấu đến quá trình phát triển các tố chất thể lực chuyên môn Cho nên, các bài tập được lựa chọn làm phương tiện giáo dục các tố chất thể lực chuyên môn cơ sở còn phải thực hiện với cường độ nhỏ, mặt khác khối lượng thực hiện các bài tập đó cũng phải được tăng lên một cách từ từ trong các điều kiện từ dễ đến khó Bài tập phát triển thể lực chuyên môn cơ bản là việc nâng cao đến mức cần thiết sự phát triển các tố chất vận động và khả năng chức phận của các cơ quan nội tạng Trước tiên, các bài tập này phải phù hợp với việc phát triển các

tố chất vận động và khả năng chức phận của các cơ quan nội tạng Trước tiên, các bài tập này phải phù hợp với việc phát triển các tố chất vận động, mà sự phát triển các tố chất này phụ thuộc chủ yếu vào các bài tập riêng có cường độ như cường độ thi đấu hoặc giảm hơn chút ít, hoặc cao hơn chút ít

Khi thực hiện các bài tập phát triển thể lực chuyên môn cho VĐV chạy 100m, cần hướng tới việc củng cố và hoàn thiện các mặt năng lực cần thiết của cơ thể Sức mạnh tốc độ, tốc độ, sức bền tốc độ là những tố chất đặc thù của chạy 100m Song, khi ứng dụng các bài tập này cần thực hiện với khối lượng vừa phải, chú ý phát triển các nhóm cơ nhỏ, khối lượng đươc nâng dần theo từng thời kỳ của lứa tuổi, đặc biệt khả năng phối hợp vận động tính linh hoạt lại chiếm vị trí then chốt cần ưu tiên sử dụng

Khi sử dụng bài tập, phải đảm bảo tính phù hợp, tính hệ thống, tính khoa hoc Có như vậy, mới có thể tác động đúng và hiệu quả đến sự phát triển các

tố chất thể lực đặc thù của chạy 100m Hiện có nhiều quan điểm khác nhau về lựa chọn và sắp xếp các bài tập thể lực chuyên môn cho VĐV chạy 100m, song không có tài liệu nào nêu cụ thể về việc sắp xếp các bài tập phát triển tố chất thể lực chuyên môn cho VĐV chạy 100m giai đoạn chuyên môn hóa sâu một cách cụ thể, có căn cứ thực tiễn và khao học

Đối với VĐV có trình độ kỹ thuật thuần thục, nên lấy phát triển sức mạnh chuyên môn làm chính Trước khi tập luyện sức mạnh tốc độ, cần phải khởi động kỹ, chú ý thả lỏng nhằm nâng cao đàn tính của cơ bắp Trong Huấn luyện các bài tập, nên sắp xếp nửa đầu của buổi tập, không nên tập luyện tốc

độ và linh hoạt vào lúc đã mệt mỏi Bởi vì, mệt mỏi sẽ ảnh hưởng không tốt tới các nhân tố tạo nên sức mạnh, sẽ mất đi tính nhịp điệu Nếu tập miễn cưỡng thường không có hiệu quả, đôi khi còn tác hại, khi Huấn luyện cần tăng cường số lần lặp lại

Đối với sinh viên, VĐV chạy 100m giai đoạn chuyên môn hóa sâu, cần đưa các bài tập phát triển sức mạnh tốc độ, tốc độ, sức bền tốc độ, thực hiện trong thời gian ngắn, với phương pháp lặp lại Mục đích chính của các bài tập nhằm tạo khả năng thích ứng của các chức phận trong hệ thống cơ quan cơ thể đối với sự tác động của lượng vận động, hỗ trợ cho việc thực hiện các bài tập phát triển thể lực chuyên môn chạy 100m trong các giai đoạn sau

Vì vậy, khi lựa chọn, sắp xếp bố trí hệ thống các bài tập phát triển tố chất thể lự trong quá trình Huấn luyện, chúng ta cần tuân thủ các nguyên tắc nâng dần lượng vận động, nguyên tắc hệ thống, nguyên tắc lựa chọn, nguyên tắc phù hợp… các bài tập được tiến hành tuần tự từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp và phải căn cứ vào quy luật phát triển về lứa tuổi, giới tính, trình độ

và đặc điểm tâm sinh lý của từng đối tượng tham gia tập luyện

1.3.2 Các phương pháp sử dụng trong Huấn luyện tố chất thể lực chuyên môn cho VĐV chạy cự ly ngắn [2];[3];[7].

Các phương pháp tập luyện lặp lại (Lặp lại tăng tiến và phương pháp

biến đổi) Khi sử dụng các phương pháp này cần lưu ý một số đặc điểm sau:

- Cường độ phải luôn được duy trì ở mức tố đa trong mỗi lần thực hiện bài tập

- Thời gian bài tập đảm bảo duy trì tốc độ tối đa

- Số lần lặp lại được quy định theo khả năng duy trì tốc độ tối đa

- Quãng nghỉ giữa các lần tập phải đủ cho cơ thể hồi phục hoàn toàn Thời gian quãng nghỉ được xác định trên cơ sở diễn biến hưng phấn thần kinh trung ương và tốc độ hồi phục các chức năng thực vật có liên quan điến việc “trả nợ” ôxy (B.V TAVARTKI LAZE) Tính hưng phấn của hệ thần kinh trung ương được nâng cao ngay sau khi thực hiện bài tập tốc độ và sau

đó giảm dần Nếu chỉ dựa vào chỉ số này thì quãng nghỉ sẽ rất ngắn để duy trì tính hưng phấn tạo thuận lợi cho lần lặp lại sau Tuy nhiên, việc thực hiện các bài tập tốc độ sẽ tạo khoảng thời gian dài tới hàng chục phút Quá trình hồi phục các chỉ số sinh lý khác như nồng độ CO2 trong máu, thông khí phổi Có thể còn kéo dài hơn Vì vậy thực hiện các bài tập tốc độ với các quãng nghỉ ngắn giữa các lần lặp lại sẽ nhanh chóng làm giảm tốc độ

Như vậy quãng nghỉ một mặt phải đủ ngắn để hưng phấn thần kinh không kịp giảm đi nhiều, mặt khác phải đủ dài để cho các chức năng thực vật hồi phục hoàn toàn Để giải quyết mâu thu n này, người ta sử dụng nghỉ ngơi tích cực để duy trì tính hưng phấn của thần kinh trung ương

Phương tiện để nghỉ ngơi tích cực là các bài tập có cường độ thấp nhưng đòi hỏi các nhóm cơ đã tham gia bài tập cơ bản phải hoạt động Ví dụ: Sau chạy cần đi bộ nhẹ nhàng hoặc chạy thả lỏng

Đối với các bài tập tốc độ sự giảm tốc độ là dấu hiệu đầu tiên để dừng tập các bài tập tốc độ trong buổi tập, nếu tiếp tục chỉ có tác dụng phát triển

sức bền Trong mỗi buổi tập các bài tập tốc độ được xếp vào gần phần đầu, trong hệ thống các buổi tập, các bài tập tốc độ được xếp vào ngày đầu hoặc ngày thứ hai sau ngày nghỉ

Phương pháp trò chơi và phương pháp thi đấu cũng được sử dụng rộng rãi trong giáo dục tốc độ, thi đấu tạo nên những cảm xúc mạnh mẽ buộc người tập phải nỗ lực lớn điều đó làm cho kết quả tăng lên

Trong quá trình giáo dục tốc độ chạy 100m cho VĐV cần chú ý Một mặt

để nâng cao tốc độ trong một động tác nào đó cần phải lặp lại nó nhiều lần, mặt khác việc lặp lại nhiều lần sẽ tạo nên định hình động lực và kết quả làm cho tham số của động tác trở nên ổn định Thêm vào đó không chỉ những đặc tính về không gian mà cả những đặc tính về thời gian, tốc độ và tần số động tác cũng trở nên ổn định Lúc này tiếp tục tập thì tốc độ cũng không phát triển

được nữa Hiện tượng đó gọi là: “Hàng rào tốc độ” hoặc “trở ngại tốc độ” Cách phòng ngừa: Với người mới tập không nên đi vào chuyên môn quá

sớm mà phải Huấn luyện thể lực toàn diện trước trong một số năm Các bài tập tốc độ được sử dụng dưới hình thức và tình huống luôn thay đổi, biến dạng Đặc biệt, các trò chơi linh hoạt, các môn bóng và các bài tập trên địa

hình tự nhiên là những phương tiện tập luyện rất bổ ích Với các VĐV có

trình độ cao trong những giai đoạn tập luyện nhất định, khối lượng các bài tập tốc độ trong môn chuyên sâu giảm đi và tỉ trọng các bài tập sức mạnh tốc độ, những bài tập chuẩn bị chung và những bài tập chuẩn bị chuyên môn khác

tăng lên Ví dụ: Trong nhảy cao số lần nhảy qua xà là 12 -15% toàn bộ các lần

nhảy Các bài tập với tạ và những hình thức nhảy khác sẽ chiếm thời gian chủ yếu trong tập luyện Những bài tập trên sẽ hạn chế được sự ổn định tốc độ

trong giậm nhảy Trong trường hợp nếu ổn định tốc độ v n cứ xuất hiện,

người ta sẽ áp dụng các biện pháp chuyên môn nhằm phá vỡ hoặc làm yếu trở

ngại tốc độ

Phá vỡ “trở ngại tốc độ”: Chạy xuống dốc, chạy theo vật d n, chạy

tăng tốc, chạy có sử dụng sức kéo cơ học, ném dụng cụ nhẹ hơn hoặc nặng hơn dụng cụ tiêu chuẩn, giảm chiều dài của dây cầm trong tạ xích

Làm yếu “trở ngại tốc độ”: nghỉ tập một thời gian nhằm phá vỡ những

đặc tính thời gian (tốc độ) Trong thời kỳ này tập các bài tập nhằm nâng cao trình độ các tố chất thể lực (sức mạnh tốc độ) thì sau thời gian nghỉ tập, thành tích có thể sẽ được nâng lên

1.3.3 Huấn luyện các tố chất thể lực trong chạy cự ly 100m .

Thể lực chung là sự phát triển toàn diện về các tố chất thể lực như sức nhanh, sức mạnh, sức bền và khéo léo, mền dẻo… Huấn luyện thể lực chung

là đảm bảo sự phát triển đồng bộ các yếu tố thể lực đặc trưng và được tiến hành trong suốt cả quá trình Huấn luyện nhưng tập trung cao ở trong giai đoạn đầu của quá trình Huấn luyện (giai đoạn Huấn luyện nền tảng và giai đoạn Huấn luyện cơ bản) Phát triển các tố chất thể lực chung nhằm tạo nên

cơ sở ban đầu thật tốt để chuẩn bị cho quá trình đi sâu ào từng môn điền kinh lựa chọn Về quan hệ các tố chất thể lực chung và thể lực chuyên môn phải phối hợp có tính khoa học, có tuần tự, theo từng thời kỳ Huấn luyện mà người

ta phân chia theo tỷ lệ thường thì trong giai đoạn đầu người ta sử dụng 2/3 tổng khối lượng để nhằm phát triển thể lực chung tạo nền móng tốt cho giai đoạn tiếp theo Qua thực tiễn Huấn luyện cho thấy cần Huấn luyện tốt các tố chất thể lực sau cho VĐV chạy 100m:

- Huấn luyện sức mạnh: Muốn phát triển các dạng của tố chất sức mạnh, chúng ta cần chú ý đến quá trình sử dụng phương pháp, hệ thống bài tập và lượng vận động phù hợp cho đối tượng VĐV mới đem lai kết quả phát triển thành tích cao, nhất là đối với VĐV chạy cự ly ngắn nói chung và chạy 100m nói riêng Bởi lẽ, khi chạy cơ thể VĐV cần sinh lực cho mỗi lần thực hiện đạp sau cho mỗi từng bước chạy nhằm tăng độ dài tối ưu Đặc trưng

trong chạy 100m là cơ thể hoạt động nhờ tiêu hao năng lượng được tích lũy sẵn có trong cơ bắp mà có được như vậy cần phát triển sức mạnh tuyệt đối Chỉ có sử dụng trọng tải bên ngoài tối đa mới đủ điều kiện để tách tế bào của

cơ, qua nghiên cứu các nhà sinh lý học thể dục thể thao cho biết: Nhờ trọng tải bên ngoài lớn làm căng cực hạn của cơ đã d n đến các tế bào cơ bị tách ra làm hai và cứ như vậy diễn ra trong quá trình Huấn luyện các tế bào cơ được nhân đôi nhiều lần giúp cho các cơ tăng tiết diện ngang Từ tăng số lượng tế bào cơ nên việc tích lũy ATP và CP trong cơ được thuận lợi tạo khả năng hoạt động của cơ bắp tốt hơn [3]; [7]; [8]; [9]; [17]; [26]

Các bài tập phát triển sức mạnh – nhanh chỉ được phép sử dụng khối lượng nhỏ nhưng cường độ hoạt động lại cao Để Huấn luyện cho VĐV chạy 100m ta căn cứ vào đặc điểm sinh lý lứa tuổi, giới tính và trình độ để đưa ra những bài tập, những phương pháp và khối lượng cho phù hợp Đối với VĐV trẻ sử dụng các dạng bài tập khắc phục trọng lượng cơ thể là chính, nếu có sử dụng trọng tải bên ngoài cần được tăng nhẹ đến nặng theo năm tập luyện và phát triển sinh lý cho độ tuổi với trọng tải từ 10 - 50% trọng lượng cơ thể ở giai đoạn Huấn luyện nền tảng và giai đoạn Huấn luyện cơ bản Sau đó tăng dần trọng tải bên ngoài tối đa lên 75% trọng lượng cơ thể ở giai đoạn Huấn luyện cơ bản và giai đoạn Huấn luyện đạt thành tích cao Đối với Huấn luyện sức mạnh bền cần sử dụng các bài tập nhanh nhưng số lần lặp lại và tổ lặp lại nhiều hơn Còn phát triển sức mạnh tuyệt đối ta sử dụng trọng tải bên ngoài tăng dần phù hợp cho độ tuổi - năm và trình độ tập luyện cho VĐV, sử dụng trọng tải bên ngoài bằng hoặc lớn hơn trọng lượng cơ thể ở các tư thế thực hiện đối với các loại nhóm cơ Các dạng bài tập chủ yếu người ta dùng phương pháp lặp lại, phương pháp căng cực nhanh chóng, phương pháp giãn cách tối đa Như vậy các bài tập tạ đòi ở nhiều tư thế khác nhau (cử - đẩy - gánh trọng tải nặng ở tư thế ngồi sâu với góc độ của khớp gối từ 90 - 1200

phát triển sức mạnh tuyệt đối đem lại hiệu quả cao) đảm bảo tính hiệu quả của bài tập Trong chạy cự ly 100m các hoạt động diễn ra quá nhanh chỉ phần trăm giây thì các hoạt động đòi hỏi khả năng sử dụng lực ở thời điểm đúng mới đem lại hiệu quả cao Vì vậy người ta nhận định rằng: Độ dài bước chạy phụ thuộc vào khả năng vận dụng sức mạnh- nhanh, để có hoạt động động tác mạnh nhanh thì tính linh hoạt của quá trình thần kinh là điều cần thiết không thể thiếu được Vấn đề này phụ thuộc vào tốc độ chuyển trạng thái hưng phấn

mà sức nhanh mạnh phụ thuộc vào mức độ co cơ của hàm lượng ATP trong

cơ thể lại là nguồn năng lượng chính cung cấp cho hoạt động của cơ Chính vì vậy để nâng cao hoạt động của thần kinh cơ bắp cần chú ý tới năng lượng cung cấp cho chúng trong quá trình tái tổng hợp lại năng lượng đó Bởi lẽ các hoạt động chạy 100m chỉ diễn ra rất nhanh do vậy hàm lượng CP và ATP chỉ được tổng hợp theo cơ chế yếm khí gần như hoàn toàn, do vậy đối với các bài tập sức mạnh - nhanh cần phải đủ thời gian nghỉ để hồi phục lại số năng lượng tiêu hao

Để xác định trọng tải bên ngoài đối với mục đích phát triển sức mạnh tuyệt đối cần phải dựa vào sức mạnh tương đối Qua nghiên cứu BJ-Tabacniknăm 1979 đã xác định được sức mạnh tương đối về mức độ hoạt động của các nhóm cơ tham gia thực hiện các động tác co duỗi tính theo công thức sau:

Mtd = Trong đó:

Mtd: là sức mạnh tương đối Mmax: là sức mạnh tuyệt đối P: là trọng tải cơ thể (kg)

- Huấn luyện sức mạnh - nhanh: Chạy 100m là hoạt động đòi hỏi có tốc

độ và được thực hiện từ đầu cho đến cuối cự ly, vì vậy yếu tố sức mạnh -

MmaxP