ĐỀ TÀI “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh”

ĐỀ TÀI “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh” MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Ở Việt Nam, sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đang được triển khai sâu, rộng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Do đó, đòi hỏi lực lượng lao động được đào tạo cơ bản theo hướng vừa “hồng”, vừa chuyên. Nghĩa là vừa có phẩm chất chính trị, đạo đức, vừa có năng lực chuyên môn nghề nghiệp cao, sáng tạo trong mọi hoạt động thực tiễn. Để đáp ứng yêu cầu trên, cần phải có sự đầu tư cả về qui mô và chất lượng, trong đó trách nhiệm quan trọng trước hết thuộc về ngành giáo dục và đào tạo. Đại hội XI khẳng định: “Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo theo hướng thực hiện đồng bộ các giải pháp phát triển và nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo. Trong đó, đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, phương pháp thi, kiểm tra theo hướng hiện đại, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội” [24, 126]. Như vậy, đổi mới phương pháp dạy học theo hướng gắn lý luận với thực tiễn là yêu cầu cấp thiết hiện nay. Đây là nhiệm vụ quan trọng không chỉ đối với đội ngũ giảng viên mà cả đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục và toàn xã hội. Đảm bảo sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học chính là thực hiện nguyên lý giáo dục: Học đi đôi với hành, nhà trường gắn liền với xã hội, với sản xuất và trong từng môn học, rèn luyện năng lực sáng tạo nhằm nâng cao năng lực thực tiễn của người học. Đây là nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin. Trong thực tế việc dạy học các môn lý luận Mác - Lênin nói chung và môn tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng chưa thực sự tích cực, sáng tạo, trong việc phát hiện, tìm tòi, vận dụng vào thực tiễn, nên đã làm cho quá trình tiếp ĐỀ TÀI : “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạ y học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh” 2 thu tri thức của sinh viên trở nên nặng nề và thụ động. Các kiến thức cơ bản về lịch sử cũng như về chính trị, kinh tế và xã hội chưa được sinh viên hiểu và vận dụng một cách có hiệu quả. Nội dung bài giảng của các giảng viên còn nặng về lý thuyết, ít được lý giải, minh chứng bằng thực tiễn sinh động. Thực trạng đó đã tác động không nhỏ tới thái độ sinh viên trong việc tiếp cận môn học. Tất cả những vấn đề đó đòi hỏi trong quá trình giảng dạy cần có sự gắn kết giữa nội dung của môn Tư tưởng Hồ Chí Minh với thực tiễn sinh động, qua đó sinh viên sẽ được rèn luyện kỹ năng, được giáo dục thái độ, hành vi ứng xử trong những tình huống thực tế, những biến đổi lớn lao của sự phát triển kinh tế - xã hội đất nước. Mặt khác, với một trường mang tính chất đặc thù cao như trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh, sinh viên là những người có xu hướng theo chuyên ngành đào tạo, vì thế, những bài học mang tính chất lý luận với các phương pháp truyền thống không tạo được tâm lý hứng thú cho sinh viên cả trong quá trình nghe giảng cũng như tự học, tự nghiên cứu. Điều này đã làm giảm sự ham muốn nghiên cứu của sinh viên, thậm chí tạo ra tâm lý sợ học môn này, sinh viên sẽ có những suy nghĩ chống đối học là để thi cho qua. Tất cả những vấn đề đó đòi hỏi trong quá trình dạy học, đặc biệt với tư tưởng Hồ Chí Minh phải có sự gắn kết giữa nội dung (lý luận) của môn học với thực tiễn đời sống. Xuất phát từ những lí do trên, tác giả đã chọn vấn đề: “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh” làm đề tài luận văn Thạc sĩ chuyên ngành lý luận và phương pháp giảng dạy giáo dục chính trị là cần thiết, phù hợp với yêu cầu đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo của nhà trường hiện nay. 2. Lịch sử nghiên cứu Đổi mới giáo dục Đại học, Cao đẳng là một trong những chủ đề nóng ĐỀ TÀI : “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạ y học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh” 3 hiện nay ở Việt Nam. Trên nhiều diễn đàn, vấn đề đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy, gắn nội dung dạy học với thực tiễn cuộc sống là vấn đề thu hút sự quan tâm đặc biệt của các nhà nghiên cứu, nhà khoa học cũng như chính đội ngũ cán bộ, giảng viên. Tiêu biểu cho ĐỀ TÀI “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh” ĐỀ TÀI “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh” ĐỀ TÀI “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh” ĐỀ TÀI “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh” ĐỀ TÀI “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh” ĐỀ TÀI “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh” ĐỀ TÀI “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh” ĐỀ TÀI “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh” ĐỀ TÀI “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh” ĐỀ TÀI “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh” ĐỀ TÀI “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh” ĐỀ TÀI “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh”

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới các thầy giáo, cô giáo Khoa Lý luận Chính trị - Giáo dục công dân, Khoa Sau đại học trường Đại học sư phạm Hà Nội đã dành nhiều tâm huyết truyền đạt tri thức, giúp đỡ tôi hoàn thành khóa học và thực hiện luận văn Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Tiến sĩ Phạm Văn Thanh, người đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn tôi trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, khoa cơ bản trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh cùng gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã giúp đỡ, tạo mọi điều kiện và động viên tôi hoàn thành khóa học cũng như hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Hà Nội, tháng 6 năm 2014

Tác giả

Ngô Thúy Cẩm

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ở Việt Nam, sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đang được triển khai sâu, rộng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại Do đó, đòi hỏi lực lượng lao động được đào tạo cơ bản theo hướng vừa “hồng”, vừa chuyên Nghĩa là vừa có phẩm chất chính trị, đạo đức, vừa có năng lực chuyên môn nghề nghiệp cao, sáng tạo trong mọi hoạt động thực tiễn Để đáp ứng yêu cầu trên, cần phải có sự đầu tư cả về qui mô

và chất lượng, trong đó trách nhiệm quan trọng trước hết thuộc về ngành giáo dục và đào tạo

Đại hội XI khẳng định: “Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo theo hướng thực hiện đồng bộ các giải pháp phát triển và nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo Trong đó, đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, phương pháp thi, kiểm tra theo hướng hiện đại, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội” [24, 126] Như

vậy, đổi mới phương pháp dạy học theo hướng gắn lý luận với thực tiễn là yêu cầu cấp thiết hiện nay Đây là nhiệm vụ quan trọng không chỉ đối với đội ngũ giảng viên mà cả đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục và toàn xã hội

Đảm bảo sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học chính là thực hiện nguyên lý giáo dục: Học đi đôi với hành, nhà trường gắn liền với xã hội, với sản xuất và trong từng môn học, rèn luyện năng lực sáng tạo nhằm nâng cao năng lực thực tiễn của người học Đây là nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin

Trong thực tế việc dạy học các môn lý luận Mác - Lênin nói chung và môn tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng chưa thực sự tích cực, sáng tạo, trong việc phát hiện, tìm tòi, vận dụng vào thực tiễn, nên đã làm cho quá trình tiếp

thu tri thức của sinh viên trở nên nặng nề và thụ động Các kiến thức cơ bản

về lịch sử cũng như về chính trị, kinh tế và xã hội chưa được sinh viên hiểu và vận dụng một cách có hiệu quả Nội dung bài giảng của các giảng viên còn nặng về lý thuyết, ít được lý giải, minh chứng bằng thực tiễn sinh động Thực trạng đó đã tác động không nhỏ tới thái độ sinh viên trong việc tiếp cận môn học Tất cả những vấn đề đó đòi hỏi trong quá trình giảng dạy cần có sự gắn kết giữa nội dung của môn Tư tưởng Hồ Chí Minh với thực tiễn sinh động, qua đó sinh viên sẽ được rèn luyện kỹ năng, được giáo dục thái độ, hành vi ứng xử trong những tình huống thực tế, những biến đổi lớn lao của sự phát triển kinh tế - xã hội đất nước

Mặt khác, với một trường mang tính chất đặc thù cao như trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh, sinh viên là những người có xu hướng theo chuyên ngành đào tạo, vì thế, những bài học mang tính chất lý luận với các phương pháp truyền thống không tạo được tâm lý hứng thú cho sinh viên cả trong quá trình nghe giảng cũng như tự học, tự nghiên cứu Điều này đã làm giảm sự ham muốn nghiên cứu của sinh viên, thậm chí tạo ra tâm lý sợ học môn này, sinh viên sẽ có những suy nghĩ chống đối học là để thi cho qua

Tất cả những vấn đề đó đòi hỏi trong quá trình dạy học, đặc biệt với tư tưởng Hồ Chí Minh phải có sự gắn kết giữa nội dung (lý luận) của môn học với thực tiễn đời sống Xuất phát từ những lí do trên, tác giả đã chọn vấn đề:

“Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh” làm đề

tài luận văn Thạc sĩ chuyên ngành lý luận và phương pháp giảng dạy giáo dục chính trị là cần thiết, phù hợp với yêu cầu đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo của nhà trường hiện nay

2 Lịch sử nghiên cứu

Đổi mới giáo dục Đại học, Cao đẳng là một trong những chủ đề nóng

hiện nay ở Việt Nam Trên nhiều diễn đàn, vấn đề đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy, gắn nội dung dạy học với thực tiễn cuộc sống là vấn đề thu hút sự quan tâm đặc biệt của các nhà nghiên cứu, nhà khoa học cũng như chính đội ngũ cán bộ, giảng viên Tiêu biểu cho các công trình khoa học về phương pháp dạy học, đổi mới phương pháp dạy học có: “Giáo dục học hiện đại”, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia, Hà Nội của tác giả Thái Duy Tuyên,

(2001); Tô Xuân Giáp (1996) “Phương tiện dạy học”, Nhà xuất bản Giáo dục

Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong quá trình dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh có vai trò hết sức quan trọng trong việc truyền đạt kiến thức của người dạy đến người học, làm cho người học lĩnh hội tri thức một cách có hiệu quả nhất Với sự phát triển của khoa học và thực tiễn hiện nay, lý luận đó đem lại phương pháp luận thực sự khoa học để phân tích các hiện tượng trong đời sống xã hội Từ đó, vạch ra phương hướng và giải pháp đúng đắn chỉ đạo cho hoạt động thực tiễn Đây là khía cạnh nghiên cứu góp phần thực hiện quan điểm chỉ đạo mà Nghị quyết Hội nghị lần thứ VIII Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI: Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế Nhằm thực hiện mục tiêu: Tạo sự chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng yêu cầu tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, sống tốt và làm việc hiệu quả Xây dựng nền giáo dục mở, thực học, thực nghiệm, dạy tốt, học tốt, bảo đảm các điều kiện nâng cao chất lượng; chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa,

xã hội hóa và hội nhập quốc tế hệ thống giáo dục và đào tạo, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa, phấn đấu đến năm 2030, nền giáo dục Việt Nam đạt trình độ tiên tiến trong khu vực

Trong các bài nói, bài viết của mình, đặc biệt trong Hồ Chí Minh toàn tập (1996), tập 8, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội Hồ Chí Minh đã dùng nhiều cách diễn đạt khác nhau về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn: “Lý luận phải liên hệ với thực tiễn”, “lý luận phải đi đôi với thực tiễn”, v.v Cốt lõi Người muốn nhấn mạnh: “Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là một nguyên tắc căn bản của chủ nghĩa Mác - Lênin Thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng Lý luận mà không liên hệ với thực tiễn là lý luận suông” Lời dạy của Bác cho chúng ta bài học sâu sắc về mối quan hệ giữa lý luận với thực tiễn Trong mối quan hệ đó cần nhận thức đúng đắn vai trò quyết định của thực tiễn đối với lý luận

Như vậy, có thể khẳng định rằng quan điểm gắn lý luận với thực tiễn là một trong những chủ đề đã tập trung sự quan tâm nghiên cứu của cả những bậc lãnh tụ thiên tài

Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong quá trình dạy học, thời gian qua đã có một số công trình nghiên cứu của các tác giả: Tác giả

Hoàng Chí Bảo (2005), “Mấy vấn đề lý luận và thực tiễn về phương pháp giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh”, Đại học Quốc gia Hà Nội; Nguyễn Duy Bắc (2004)

“Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về dạy và học môn học Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh trong trường đại học”, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội; Tác giả Hà Thế Ngữ (2001), “Giáo dục học, một số vấn đề lý luận và thực tiễn”, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia, Hà Nội

Tác giả Trần Văn Phòng (2006) “Đổi mới phương pháp học tập lý luận chính trị theo tư tưởng Hồ Chí Minh”, đăng trên Tạp chí Lịch sử Đảng, số 7, v.v

Trong các công trình trên, các tác giả đã đi sâu phân tích và đề cập tới yêu cầu cũng như vai trò của việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học nói chung, nhưng chưa có công trình nào đề

cập nghiên cứu việc “vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực

tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh” Do vậy, việc lựa chọn vấn đề nghiên cứu của tác giả không trùng lặp

với bất kỳ công trình nào đã công bố gần đây Các công trình khoa học nói trên sẽ được tác giả kế thừa trong quá trình triển khai đề tài của mình

3 Mục đích nghiên cứu của luận văn

Hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát thực tiễn, đề xuất các giải pháp nhằm vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh

- Làm rõ cơ sở lý luận của việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh

- Làm rõ quy trình, điều kiện, vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm, từ đó đề xuất các giải pháp vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn Tư tưởng

Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận giải cơ sở lý luận của việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh cho sinh viên Khảo sát thực trạng, tiến hành thực nghiệm sư phạm với việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn Tư tưởng

Hồ Chí Minh cho sinh viên, trên một giáo án cụ thể có đối chứng ở trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh Nội dung Tư tưởng Hồ Chí Minh là rộng lớn

Luận văn chỉ tập trung tiến hành thực nghiệm sư phạm thông qua một số đơn

vị kiến thức trong chương trình học tập môn Tư tưởng Hồ Chí Minh của sinh

viên trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh, giáo trình “Giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh (dành cho sinh viên trường đại học, cao đẳng khối không chuyên, chuyên ngành Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh)”

Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn vào dạy học chương II: (Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc) môn Tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh

5 Những luận điểm cơ bản và đóng góp mới của tác giả

Làm rõ cơ sở khoa học của việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh

Làm rõ thực trạng việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh

Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh

6 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng ta về giáo dục và đào tạo, luận văn có sử dụng kết hợp các phương pháp sau: Phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, đánh giá, khảo sát, điều tra, phương pháp thực nghiệm sư phạm và các phương pháp nghiên cứu khác

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, kết cấu của

luận văn gồm 3 chương và 7 tiết:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng nguyên tắc

thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh

Chương 2: Quy trình, điều kiện vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý

luận và thực tiễn trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm và giải pháp nâng cao hiệu quả vận

dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh

NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG NGUYÊN TẮC THỐNG NHẤT GIỮA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN TRONG DẠY HỌC MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH Ở

TRƯỜNG CAO ĐẲNG Y TẾ QUẢNG NINH

1.1 Cơ sở lý luận của việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường cao đẳng Y tế Quảng Ninh

1.1.1 Nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong lý luận dạy học hiện đại

Trong Từ điển Bách khoa Việt Nam, tập 3, Nhà xuất bản Từ điển Bách

khoa, Hà Nội (2003), có ghi: “Nguyên tắc giáo dục - Là những luận điểm cơ bản của lý luận giáo dục, chỉ đạo việc lựa chọn và vận dụng nội dung, phương pháp, hình thức, tổ chức nhằm giáo dục trong gia đình, nhà trường

và xã hội” [49, 158]

Từ đó, có thể định nghĩa “Nguyên tắc dạy học - Là những luận điểm cơ bản của quá trình dạy học, chỉ đạo việc lựa chọn và vận dụng nội dung, phương pháp, hình thức, tổ chức nhằm thực hiện dạy học đạt chất lượng” Nguyên tắc, theo tiếng Latinh “Pricipium” là tư tưởng chỉ đạo, qui tắc cơ bản, yêu cầu cơ bản đối với hoạt động, được xây dựng trên cơ sở nghiên cứu bản chất, quy luật của hoạt động đó

Nguyên tắc được hiểu như là điểm chủ yếu đầu tiên, là luận điểm cơ bản,

là điểm xuất phát, là tiền đề của một lý luận nào đó, trên cơ sở của nguyên tắc này, toàn bộ lý luận được xây dựng theo một hệ thống xác định, chặt chẽ Nguyên tắc chỉ đạo toàn bộ quá trình xây dựng lý luận, do đó, chỉ đạo cả quá trình vận dụng lý luận vào hoạt động thực tiễn của con người Trong nguyên tắc bao gồm những yêu cầu bắt buộc con người phải tuân theo Khi vận dụng

nó vào hoạt động thực tiễn và hoạt động nhận thức Tuân theo những yêu cầu bắt buộc của nguyên tắc, con người sẽ đạt được hiệu quả cao trong hoạt động của mình Nếu không tuân theo những nguyên tắc, sẽ dễ dàng phạm phải những sai lầm khi xây dựng lý luận và vận dụng vào thực tiễn

Nguyên tắc là những luận điểm có tính định hướng, được rút ra từ mục đích công việc, từ những quy luật, điều kiện khách quan cũng như kinh nghiệm hoạt động thực tiễn Nguyên tắc có giá trị chỉ dẫn các hoạt động có đông người tham gia Nguyên tắc bao giờ cũng mang tính khách quan, mặc dù nguyên tắc được con người nêu ra khi khái quát kinh nghiệm hoạt động của mình nhưng nó không phải là sản phẩm của tư duy thuần túy, ý chí chủ quan của con người

Nguyên tắc là những qui định mang tính quy luật để chỉ đạo hoạt động thực tiễn của con người có hiệu quả hơn

Nguyên tắc có thể được xây dựng trên cơ sở của một quy luật, và cũng có thể được xây dựng trên cơ sở của một tập hợp quy luật Nhưng nguyên tắc và quy luật không đồng nhất với nhau Quy luật là vốn có của hiện thực khách quan, biểu thị các mối liên hệ và quan hệ phổ biến, bản chất, bền vững của các

sự vật, hiện tượng Còn nguyên tắc chỉ tồn tại khi xác lập được mối liên hệ giữa chủ thể và khách thể trong mọi quá trình hoạt động cụ thể, nhất định nào đó Dạy học là một hoạt động xã hội có tính khoa học, để đảm bảo cho quá trình dạy học đạt được kết quả tối ưu thì cần phải có các nguyên tắc dẫn đường Các nguyên tắc dạy học là những luận điểm cơ bản có tính quy luật của lý luận dạy học có tác dụng chỉ đạo toàn bộ tiến trình giảng dạy và học tập phù hợp với mục đích dạy học nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học đã đề ra Vận dụng các nguyên tắc dạy học là nhiệm vụ rất quan trọng của lý luận dạy học Tuy nhiên không thể có nguyên tắc chung cho tất cả các môn học, cấp học Phải căn cứ vào đặc thù tri thức môn học, để có hệ thống các nguyên tắc dạy học phù hợp

Hoạt động dạy học của nhân loại đã có hàng ngàn năm nay Trong đó, dạy học theo hướng vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn vẫn là hoạt động dạy học phổ biến Ngày nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ và sự nhận thức nhanh nhạy của con người, các nguyên tắc dạy học của con người vẫn đang được các nhà khoa học nghiên cứu, vận dụng

và đi tới sự hoàn thiện hơn

Hoạt động dạy học có những nguyên tắc cơ bản sau:

Nguyên tắc tính khoa học - đó là hệ thống lý luận được xây dựng, kết cấu rất chặt chẽ, phản ánh tính lôgic, bản chất của sự vật Thực hiện nguyên tắc tính khoa học sẽ đảm bảo được việc thực hiện những yêu cầu của quy luật về sự thống nhất giữa việc dạy học và giáo dục, giữa dạy “chữ” và dạy “người” Thông qua dạy và học “chữ” để dạy và học “làm người” và ngược lại Đây là quá trình biện chứng, qui định lẫn nhau của quá trình dạy học

Nguyên tắc tính Đảng - là kiên quyết bảo vệ những luận điểm khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối chính trị đúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam nhằm thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Để đảm bảo nguyên tắc tính Đảng, cần phải biết vận dụng những lý luận khoa học của học thuyết Mác - Lênin để làm sáng tỏ những vấn đề nảy sinh trong hoạt động thực tiễn, trong sự phát triển của tự nhiên và đời sống xã hội

Nguyên tắc tính thực tiễn - cũng xuất phát từ nguyên lý giáo dục của Đảng ta: Học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà trường gắn liền với xã hội Do đó, việc nắm vững lý luận chính trị phải biết vận dụng lý luận vào thực tiễn cách mạng Trong bài giảng có những sự kiện, thực tiễn cách mạng, những đường lối chính sách của Đảng được áp dụng vào các giai đoạn cách mạng, cả những thành tựu cách mạng đạt được và những thất bại, v.v Cũng cần sử dụng để minh chứng cho lý luận Trong bất cứ hình thức tổ chức giảng dạy và học tập nào giảng viên cũng nên kết hợp lý luận và thực tiễn Nguyên tắc tính vừa sức - vừa sức trong dạy học được quan niệm là quá trình dạy học phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh và sinh viên Các môn học nói chung và môn tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng là môn mang tính khái quát và trừu tượng, nên việc đảm bảo tính vừa sức là điều kiện cần thiết đem lại chất lượng giảng dạy và học tập Đồng thời, cũng đảm bảo được

nguyên tắc tính khoa học, tính Đảng, tính thực tiễn trong giảng dạy bộ môn Những nguyên tắc dạy học này rất phù hợp với mục tiêu giáo dục con người mới phát triển toàn diện Song xuất phát từ yêu cầu cụ thể của từng nguyên tắc, sự phân biệt các nguyên tắc như trên chỉ mang tính chất tương đối Các nguyên tắc dạy học có liên quan mật thiết với nhau, nội dung của từng nguyên tắc nhấn mạnh một phương diện, một khía cạnh nào đó của quá trình dạy học nhưng nó lại đan kết, hỗ trợ các nguyên tắc khác Các nguyên tắc đó sẽ chỉ đạo người dạy lựa chọn và vận dụng nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức nhằm thực hiện dạy học đạt hiệu quả Tuy nhiên, trong mỗi tiết học, mỗi bài giảng cụ thể hay cả quá trình dạy và học cần kết hợp tất cả các nguyên tắc với nhau, nhưng có thể có nguyên tắc được lưu tâm nhiều hơn, coi trọng hơn, được vận dụng đầy đủ hơn, nhất là đối với nguyên tắc thực tiễn, vì tri thức khoa học nếu không được thực tiễn kiểm nghiệm, đánh giá thì sẽ không đảm bảo được sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, giữa học đi đôi với hành

Trong quá trình dạy học có nhiều nguyên tắc khác nhau, trong đó thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là một nguyên tắc trong dạy học hiện đại Xây dựng các nguyên tắc dạy học là nhiệm vụ quan trọng của lý luận dạy học Nó

có tác dụng định hướng cho một bài giảng, dù người giảng viên có sử dụng các phương pháp, hình thức giảng dạy nào đi chăng nữa thì cũng không bao giờ được xa rời nguyên tắc

Lý luận và khoa học có mối quan hệ biện chứng với nhau Khi lý luận phản ánh đúng bản chất sự vật, phản ánh đúng quy luật thì đó là khoa học

Lý luận là hệ thống những tri thức được khái quát từ thực tiễn, phản ánh những mối liên hệ bản chất, những quy luật của các sự vật, hiện tượng Hồ

Chí Minh chỉ rõ: “Lý luận là sự tổng kết những kinh nghiệm của loài người,

là tổng hợp những tri thức về tự nhiên và xã hội tích trữ lại trong quá trình lịch sử” [42, 497]

Để hình thành lý luận, con người phải thông qua quá trình nhận thức

kinh nghiệm Nhận thức kinh nghiệm là quá trình quan sát sự lặp đi, lặp lại diễn biến của các sự vật, hiện tượng Kết quả của nhận thức kinh nghiệm là tri thức kinh nghiệm Tri thức kinh nghiệm bao gồm tri thức kinh nghiệm thông thường và tri thức kinh nghiệm khoa học Tri thức kinh nghiệm thông thường (tiền khoa học) thu được thông qua quá trình sinh hoạt và hoạt động hàng ngày của con người Nó giúp con người giải quyết nhanh một số vấn đề cụ thể, đơn giản trong quá trình tác động trực tiếp đối tượng

Tri thức kinh nghiệm khoa học là kết quả của quá trình thực nghiệm khoa học Nó đòi hỏi chủ thể phải tích lũy một lượng tri thức nhất định trong hoạt động sản xuất cũng như trong hoạt động khoa học, mới có thể hình thành tri thức kinh nghiệm khoa học Tri thức kinh nghiệm khoa học giúp các nhà khoa học hình thành lý luận Tri thức kinh nghiệm tuy là thành tố của tri thức nhưng ở trình độ thấp, thế nhưng nó là cơ sở để hình thành lý luận

Lý luận được hình thành khái quát trên nền tảng kinh nghiệm thực tiễn Không có hoạt động thực tiễn, kinh nghiệm thực tiễn thì không có lý luận khoa học Thực tiễn đề ra những vấn đề lý luận phải giải đáp; đồng thời kinh nghiệm thực tiễn cung cấp cứ liệu để nghiên cứu, khái quát lý luận Đối với chủ nghĩa Mác - Lênin không có thứ lý luận vì lý luận, chỉ có lý luận nào gắn liền với thực tiễn, phục vụ thực tiễn và được thực tiễn khảo nghiệm mới bắt rễ

trong đời sống Lênin cho rằng “Quan điểm đời sống, quan điểm thực tiễn phải là quan điểm đầu tiên, cơ bản của nhận thức luận” [31, 178] Như vậy,

lý luận là hệ thống tư tưởng có tính quan điểm được khái quát hóa bắt nguồn

từ thực tiễn nhằm luận giải biện chứng về quy luật tồn tại, vận động, phát triển của một sự vật, hiện tượng nào đó

Do quá trình hình thành và bản chất của nó, lý luận có hai chức năng cơ bản là chức năng phản ánh hiện thực khách quan và chức năng phương pháp luận cho hoạt động thực tiễn Lý luận phản ánh hiện thực khách quan bằng những quy luật chung hay chung nhất Tri thức kinh nghiệm cũng như tri thức

lý luận đều phản ánh hiện thực khách quan, nhưng ở những phạm vi, lĩnh vực

và trình độ khác nhau Lý luận phản ánh hiện thực khách quan để làm phương pháp luận nhận thức và cải tạo hiện thực khách quan bằng hoạt động thực tiễn Những nhu cầu của thực tiễn bao giờ cũng có tác dụng quyết định đối với sự phát triển khoa học Chẳng hạn do nhu cầu trồng trọt và chăn nuôi, nhu cầu của hàng hải mà sinh ra toán học và thiên văn học Sự phát triển của các nhà máy, công xưởng sinh ra cơ học Trong lịch sử nhân loại, khoa học phát triển mạnh nhất sau thời kỳ Trung cổ, lúc nền sản xuất tư bản chủ nghĩa xuất

hiện và phát triển “Nếu như, sau đêm tối trung cổ, các nhà khoa học tự nhiên sống lại với một sức mạnh thần kỳ, thì chúng ta phải đem thành tích đó quy cho sản xuất” [36, 185]

Lý luận do hoạt động thực tiễn của con người sinh ra Đến lượt nó lý luận lại có ảnh hưởng to lớn đến thực tiễn, mở ra trước mắt con người viễn cảnh mới Ví như lý luận Mác - Lênin là sự khái quát kinh nghiệm của phong trào cộng sản và công nhân thế giới Sức mạnh của chủ nghĩa Mác - Lênin là

ở chỗ trong khi khái quát thực tiễn cách mạng, lịch sử xã hội còn vạch ra sự liên hệ lẫn nhau giữa các hiện tượng, quy luật khách quan của sự phát triển, cung cấp cơ sở khoa học cho các Đảng cầm quyền, vạch ra chủ trương, đường lối một cách khoa học

Hồ Chí Minh cho rằng: Lý luận là đem thực tế trong lịch sử, trong kinh nghiệm các cuộc tranh đấu, xem xét, so sánh thật kỹ lưỡng, rõ ràng, làm thành lý luận, rồi lại đem nó chứng minh trên thực tế Đó là lý luận chân chính

Nhờ đó, lý luận được khái quát từ những kinh nghiệm thực tiễn, nhưng

lý luận là trình độ cao hơn về chất so với kinh nghiệm Tri thức lý luận được thể hiện trong hệ thống các khái niệm, phạm trù, quy luật Khác với kinh nghiệm, lý luận mang tính trừu tượng và khái quát cao, nhờ đó, đem lại sự hiểu biết sâu sắc về bản chất, tính tất nhiên, tính qui luật về các sự vật, hiện tượng khách quan

Theo triết học Mác - Lênin, thực tiễn là toàn bộ những hoạt động vật chất có mục đích, mang tính lịch sử - xã hội của con người nhằm cải biến tự nhiên và xã hội

Hoạt động của con người bao gồm hoạt động vật chất và hoạt động tinh thần Thực tiễn là hoạt động vật chất Hoạt động vật chất là những hoạt động

mà chủ thể sử dụng phương tiện vật chất tác động vào đối tượng vật chất nhất định nhằm cải tạo chúng theo nhu cầu của con người Con người sử dụng các phương tiện để tác động vào đối tượng theo những hình thức và mức độ khác nhau tùy thuộc mục đích của con người

Hoạt động thực tiễn rất phong phú đa dạng, song có thể chia ba hình thức cơ bản là: Hoạt động sản xuất vật chất, hoạt động chính trị - xã hội,

hoạt động thực nghiệm khoa học Hoạt động sản xuất vật chất là hoạt động

trực tiếp tác động vào tự nhiên, cải tạo tự nhiên nhằm tạo ra của cải vật

chất cho sự tồn tại và phát triển của xã hội Hoạt động chính trị - xã hội là

hoạt động của con người trực tiếp tác động vào xã hội, cải biến các quan hệ

xã hội theo hướng tiến bộ Hoạt động thực nghiệm khoa học là hoạt động

của các nhà khoa học tác động làm cải biến những đối tượng nhất định, trong một điều kiện nhất định

Mỗi hình thức hoạt động cơ bản của thực tiễn có một chức năng quan trọng khác nhau, nhưng không thể thay thế được cho nhau song giữa chúng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, tác động qua lại lẫn nhau Trong mối quan hệ

đó, hoạt động sản xuất vật chất là hoạt động cơ bản nhất, đóng vai trò quyết định đối với các hoạt động khác

Nếu chỉ dừng lại ở những hiểu biết, kinh nghiệm mà con người có được thông qua hoạt động thực tiễn sẽ không có giá trị đối với sự tồn tại và phát triển của xã hội Thông qua quá trình hoạt động thực tiễn, những tri thức kinh nghiệm của con người được khái quát lên thành lý luận và truyền lại cho thế hệ sau Thực tiễn là cơ sở, mục đích và động lực chủ yếu, trực tiếp của nhận

thức Thông qua hoạt động thực tiễn, con người buộc thế giới phải bộc lộ những thuộc tính, những quy luật để con người nhận thức chúng Mọi lý luận khoa học đều đòi hỏi được luận chứng bằng các kết quả đã thu được từ thực nghiệm khoa học hoặc bằng các tài liệu thực tế dưới hình thức các tri thức kinh nghiệm, phản ánh đúng đắn hiện thực khách quan Nhưng tri thức kinh nghiệm lại chỉ có được từ thực tiễn Thực tiễn thì luôn luôn vận động, phát triển không ngừng và luôn đặt ra nhu cầu cho nhận thức của con người phát triển, con người muốn cải tạo được thế giới và cải biến chúng cho phù hợp với nhu cầu của mình thì không ngừng tác động vào thực tiễn Như vậy, thực tiễn càng vận động và phát triển

Thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý Lý luận là kết quả của quá trình nhận thức, nhưng trong quá trình nhận thức con người luôn chịu sự chi phối bởi các yếu tố tình cảm, tâm trạng, cảm xúc, tri thức, năng lực của tư duy Những yếu

tố đó có thể phản ánh sai lệch hiện thực Vì vậy, để kiểm tra độ chính xác của

lý luận phải có sự kiểm nghiệm, đánh giá lại những tri thức lý luận đã có Tiêu chuẩn để đánh giá lý luận không có công cụ, phương tiện nào khác ngoài thực tiễn Theo Lênin, thực tiễn vừa có tính phổ biến, vừa có tính hiện thực trực tiếp Tính hiện thực trực tiếp là tiêu chuẩn khách quan duy nhất để có thể kiểm tra tính chân lý của lý luận Một lý luận được gọi là chân lý khi tri thức đó phù hợp với hiện thực khách quan và được thực tiễn kiểm nghiệm

Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn - Một nguyên tắc cơ bản trong quá trình dạy học hiện đại

Đối với bất kỳ lĩnh vực khoa học nào, để nâng cao hiệu quả nhất thiết phải bám sát thực tiễn Đó chính là thể hiện mối liên hệ hữu cơ giữa lý luận với thực tiễn Xét đến cùng thì mọi nghiên cứu lý luận đều không mang mục đích tự thân, mà nghiên cứu lý luận chính là nhằm giải quyết các vấn đề được đặt ra từ thực tiễn Mặt khác, lý luận không thể tự thân, phát triển nếu thiếu tư

liệu được khái quát từ thực tiễn Lý luận phải hướng về thực tiễn, gắn với thực tiễn Đối với lĩnh vực giáo dục và đào tạo nói chung, dạy học hiện đại nói riêng thì việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn rất cần thiết và quan trọng, là sự thống nhất giữa nguyên tắc tính khoa học và nguyên tắc tính thực tiễn trong lý luận dạy học và lý luận giáo dục học

Như chúng ta đã biết, lý luận là toàn bộ những hiểu biết của loài người được tổng kết và khái quát hóa trong các lĩnh vực khoa học, chúng được rút ra

từ thực tiễn và trở lại chỉ đạo thực tiễn Còn thực tiễn là toàn bộ hoạt động của con người nhằm đảm bảo cho xã hội tồn tại và phát triển

Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn có ý nghĩa và tầm quan trọng đặc biệt Nó giúp cho sinh viên có điều kiện thuận lợi trong việc nắm vững lý luận nghề nghiệp và tiến hành hoạt động thực tiễn nghề nghiệp một cách có cơ sở, tránh được tình trạng lý thuyết suông, hoặc thực tiễn

mù quáng Trên cơ sở đó, sinh viên có sự chuẩn bị để tham gia hoạt động thực tiễn nghề nghiệp với cương vị những cán bộ khoa học có trình độ đại học, phát huy cao độ tính tích cực, độc lập, sáng tạo trong hoạt động thực tiễn đó

Trong dạy học, để người học có thể hiểu và nắm bắt được nội dung tri thức của bài học, cũng như biết vận dụng tri thức đó vào trong cuộc sống hàng ngày, đòi hỏi giảng viên phải có phương pháp giảng dạy phù hợp Phương pháp dạy học mà giảng viên sử dụng phải đảm bảo yêu cầu truyền tải nội dung tri thức cơ bản của môn học, vừa có sự liên hệ, mở rộng với thực tiễn cuộc sống, có như vậy mới phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và bồi dưỡng năng lực tự học,

tự nghiên cứu, rèn luyện năng lực thực tiễn cho người học Làm được việc này giảng viên phải biết vận dụng thành công nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là một trong những nguyên tắc cơ bản của lý luận dạy học hiện đại Khi thực hiện nguyên tắc này cần nhận thức rõ các vấn đề như sau:

Giúp sinh viên hiểu rõ quá trình ra đời và phát triển của khoa học nói

chung, nhất là các khoa học về nghề nghiệp tương lai của mình nói riêng Cần thấy rõ những đặc điểm cơ bản của thiên nhiên và xã hội của đất nước, nhất là thực tiễn nghề nghiệp tương lai trong điều kiện đất nước đang đổi mới toàn diện sâu sắc, trong nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước

Quá trình dạy học hiện đại là quá trình mà trong đó bằng tác động chủ đạo của người thầy nhằm phát huy tính tích cực và tự giác của trò để hình thành và phát triển ở họ ý thức, tình cảm, hành vi đạo đức phù hợp với các chuẩn mực của đời sống xã hội Theo đó, hai hoạt động chủ yếu của quá trình dạy học là hoạt động dạy và hoạt động học Quá trình dạy và học là sự tác động qua lại có chủ đích được thay đổi một cách có trình tự giữa giảng viên

và sinh viên nhằm thực hiện có hiệu quả các mục tiêu của quá trình dạy học Đây là hoạt động nhất thiết phải có sự tác động qua lại giữa giảng viên và sinh viên Trong đó lấy hoạt động học làm trung tâm Muốn vậy, người giảng viên phải vận dụng nhiều phương pháp, phương tiện nhằm phát huy năng lực tự học, chủ động và tích cực từ phía sinh viên

Thực hiện nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn có thể diễn ra theo nhiều hình thức và tùy vào từng bộ môn Với các môn khoa học tự nhiên cần tăng cường kỹ năng thực hành, thí nghiệm, luyện tập, tìm hiểu thực tế Đối với các môn khoa học xã hội và nhân văn, cần liên hệ với thực tế tại địa phương, những vấn đề thời sự đang diễn ra trong nước và thế giới Tư tưởng

Hồ Chí Minh trong nội hàm của môn học này đã luôn chứa đựng sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn Về lý luận tư tưởng Hồ Chí Minh là sự kế thừa tinh hoa văn hóa nhân loại, sự vận dụng và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin, để giải quyết những vấn đề thực tiễn của cách mạng Việt Nam Giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh xác định: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đến cách mạng xã

hội chủ nghĩa; là kết quả sự vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác

- Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta; đồng thời là sự kết tinh tinh hoa dân tộc và trí tuệ thời đại nhằm giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người” [11, 12]

Trong các trường Đại học, Cao đẳng, mọi sinh viên đều phải học môn tư tưởng Hồ Chí Minh Môn học này một mặt cung cấp cho sinh viên một hệ thống tri thức; đồng thời là phương pháp luận để nghiên cứu các hiện tượng và quá trình kinh tế, chính trị đang diễn ra trong thực tiễn, để vận dụng vào trong quá trình học tập của sinh viên, v.v, sẽ giúp sinh viên khơi dậy niềm say mê nghiên cứu và khám phá các tri thức mới đang diễn ra trong cuộc sống Thông qua quá trình vận dụng tri thức vào thực tiễn góp phần hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng nhìn nhận, kiểm nghiệm, so sánh, khái quát, v.v Nếu như nhà giáo dục đóng vai trò chủ đạo, người tổ chức, điều khiển quá trình dạy học thì người được giáo dục không chỉ là đối tượng của tác động giáo dục mà hơn thế, người được giáo dục giữ vai trò chủ động trong quá trình học

Nhiệm vụ của người giảng viên là thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, sao cho chất lượng bộ môn được nâng cao, cũng đồng thời nâng cao năng lực tự học, tích cực, chủ động của sinh viên Muốn vậy, người giảng viên cần phải truyền được cảm hứng, ham thích tìm hiểu của sinh viên, cuốn hút họ vào quá trình truyền đạt Để làm được điều đó nhất thiết, phải gắn tri thức khoa học với thực tiễn sinh động; học đi đôi với hành Kiến thức sẽ mờ nhạt, mau quên đối với sinh viên nếu không được vận dụng lý giải, kiểm nghiệm thực tiễn

Qua kiểm nghiệm thực tiễn, bản thân sinh viên sẽ rút ra cho mình những bài học sâu sắc, những kinh nghiệm quí báu mà khó có thầy cô nào có thể tận tình chỉ bảo được Đồng thời, với quá trình ấy, tri thức sẽ được ghi khắc, nhớ lâu chứ không đơn thuần là lĩnh hội một chiều, một cách máy móc

Để vận dụng hiệu quả nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong

quá trình dạy học, người giảng viên cần phải quán triệt các quan điểm sau:

Thứ nhất, giảng viên dạy môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng

Y tế Quảng Ninh phải thấy được khả năng của việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong hoàn cảnh cụ thể của nhà trường, của bản thân và người học

Thứ hai, vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn xuất phát từ trong quá trình dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh Đây là môn học có tính đặc thù, nhưng rất sát với thực tiễn Việt Nam

Thứ ba, vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn xuất phát từ đặc thù của sinh viên trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh

Thứ tư, vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh xuất phát từ tình hình trong nước và thế giới hiện nay

Thứ năm, vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn xuất phát từ thực trạng giảng dạy môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng Y

tế Quảng Ninh

1.1.2 Vai trò, ý nghĩa của việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh

1.1.2.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng Cộng sản Việt Nam đã

đưa ra định nghĩa: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, kết quả của

sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và quý giá của Đảng và dân tộc ta, mãi mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta giành thắng lợi” [24, 22] Từ định nghĩa trên, một lần nữa

chúng ta nhận thức rằng trong nội hàm tư tưởng Hồ Chí Minh luôn luôn thể hiện sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn một cách rất biện chứng.

Tư tưởng Hồ Chí Minh là “kết quả sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại”

Tư tưởng Hồ Chí Minh bắt nguồn từ chủ nghĩa Mác - Lênin, lấy chủ nghĩa Mác - Lênin làm nền tảng, nhưng tư tưởng Hồ Chí Minh cũng là sự kế thừa, phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, nổi bật là chủ nghĩa yêu nước, tinh thần đoàn kết dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, cả phương Đông và phương Tây

Việc tiếp thu, vận dụng, phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin của Hồ Chí Minh là cả quá trình gắn với hoạt động thực tiễn, kết hợp lý luận với thực tiễn, xuất phát từ những yêu cầu của thực tiễn Người nhấn mạnh rằng, việc học tập, vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin, trước hết phải nắm vững "cái cốt lõi", "linh hồn sống" của nó là phương pháp biện chứng; học tập "tinh thần, lập trường, quan điểm và phương pháp của chủ nghĩa Mác - Lênin để áp dụng lập trường, quan điểm và phương pháp ấy mà giải quyết cho tốt những vấn đề thực tế trong công tác cách mạng của chúng ta"

Từ những vấn đề có ý nghĩa phương pháp luận thể hiện tư duy độc lập, sáng tạo, Hồ Chí Minh trong suốt cuộc đời của mình đã vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn cách mạng Việt Nam và tạo ra một hệ thống luận điểm mới, sáng tạo, hình thành nên tư tưởng Hồ Chí Minh Tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống lý luận tập trung giải quyết những vấn đề đặt ra của cách mạng Việt Nam như giải quyết vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc, vấn đề chủ nghĩa xã hội, vấn đề Đảng Cộng sản Việt Nam, v.v

Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh luôn giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa dân tộc và giai cấp Người khẳng định,

phải đi từ giải phóng dân tộc đến giải phóng giai cấp; dân tộc không thoát khỏi kiếp ngựa trâu thì ngàn năm giai cấp cũng không được giải phóng Đường lối của cách mạng Việt Nam là đi từ giải phóng dân tộc, xây dựng chế

độ dân chủ nhân dân, từng bước tiến lên chủ nghĩa xã hội; kết hợp độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội Động lực cơ bản của toàn bộ sự nghiệp cách mạng

đó là đại đoàn kết toàn dân trên nền tảng liên minh công nhân, nông dân, trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản

Xuất phát từ nhiệm vụ cơ bản, hàng đầu của Cách mạng Việt Nam là đánh đổ đế quốc, phong kiến, giành chính quyền về tay nhân dân, ngay từ đầu, Hồ Chí Minh đã xác định: Phải giành chính quyền bằng bạo lực, bằng khởi nghĩa vũ trang và chiến tranh cách mạng nếu kẻ thù ngoan cố, không chịu hạ vũ khí

Trên cơ sở kế thừa truyền thống quân sự của dân tộc, học tập kinh nghiệm hoạt động quân sự của thế giới và của các Đảng anh em, tổng kết thực tiễn đấu tranh vũ trang, chiến tranh cách mạng của nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, Hồ Chí Minh đã sáng tạo ra học thuyết quân sự hiện đại của Việt Nam Trong đó, nổi bật là quan điểm về chiến tranh nhân dân Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, sau khi cách mạng vô sản thắng lợi, giai cấp vô sản sẽ thiết lập nên nền chuyên chính vô sản Vận dụng sáng tạo quan điểm đó vào thực tiễn cách mạng Việt Nam, một cuộc cách mạng từ giải phóng dân tộc mà phát triển lên, Hồ Chí Minh cho rằng: Mục đích của Quốc tế Cộng sản là làm thế giới vô sản cách mạng, thiết lập

vô sản chuyên chính, nhưng chúng ta phải căn cứ vào trình độ chính trị, kinh

tế, xã hội của đất nước mà đề ra đường lối, chiến lược cách mạng phù hợp, chứ không phải nước nào cũng phải làm cách mạng vô sản, lập chuyên chính như nhau

Về vấn đề chủ nghĩa xã hội và con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, trước hết, Người khẳng định: Sau khi cơ bản hoàn thành cách

mạng dân tộc dân chủ, chúng ta nhất định phải quá độ lên chủ nghĩa xã hội Chỉ có xây dựng chủ nghĩa xã hội, chúng ta mới thực sự giải phóng được dân tộc, xã hội và con người Vì vậy, chủ trương tiến hành đồng thời hai nhiệm vụ chiến lược (miền Bắc quá độ lên chủ nghĩa xã hội, miền Nam tiếp tục hoàn thành cách mạng giải phóng dân tộc và cách mạng dân tộc dân chủ) là một sáng tạo lớn, có tính cách mạng cao và phù hợp với thực tiễn đất nước

Theo Hồ Chí Minh lý luận là “đem thực tế trong lịch sử, trong kinh nghiệm, trong các cuộc đấu tranh, xem xét, so sánh thật kỹ lưỡng rõ ràng, làm thành kết luận Rồi lại đem nó chứng minh với thực tế Đó là lý luận chân chính” [39, 233] Lý luận là sự tổng kết những kinh nghiệm của loài người, là

sự tổng hợp những tri thức về tự nhiên và xã hội tích trữ lại trong quá trình lịch sử Người hiểu lý luận một cách thấu đáo nên làm chủ được lý luận Người nắm bắt chính xác bản chất của thực tiễn, xu hướng vận động của nó nên những dự báo của Người như là một hệ quả lôgic của sự phân tích khoa học về thực tiễn, nhờ đó lý luận mà Người rút ra luôn luôn bắt nguồn từ thực tiễn, phù hợp với thực tiễn, tính đúng đắn của lý luận luôn luôn được thực tiễn chứng thực

Hồ Chí Minh cũng đưa ra quan niệm độc đáo về “thực tế” Theo Người:

“Thực tế là các vấn đề mình phải giải quyết, là mâu thuẫn của sự vật Chúng

ta là những cán bộ cách mạng, thực tế của chúng ta là những vấn đề mà cách mạng đề ra cho ta phải giải quyết Thực tế bao gồm kinh nghiệm công tác và

tư tưởng của cá nhân, chính sách và đường lối của Đảng, kinh nghiệm lịch sử của Đảng cho các vấn đề trong nước và thế giới” [41, 497]

Trong quan niệm của Hồ Chí Minh, thực tế không đồng nhất với thực tiễn nhưng nó gắn bó chặt chẽ với thực tiễn Thực tế trong quan niệm của Hồ Chí Minh không phải là toàn bộ hiện thực khách quan nhưng nó là một bộ phận của hiện thực khách quan, là hiện thực - nhưng là hiện thực sống có vấn

đề, đặt trong tương quan với hoạt động thực tiễn của chủ thể hành động, là

“mâu thuẫn” của sự vật

Hồ Chí Minh đánh giá rằng, nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn

là nguyên tắc tối cao, là bản chất của chủ nghĩa Mác - Lênin, chủ nghĩa duy vật biện chứng gắn chặt chẽ với phép biện chứng duy vật là chỗ sâu sắc, tinh túy và triệt để của triết học Mác Sức mạnh và sức sống của nó không chỉ là nhận thức

và giải thích khoa học về thế giới mà còn cải tạo thế giới bằng cách mạng Hồ Chí Minh nhìn thấy bản chất ấy ở sự thống nhất lý luận với thực tiễn

Bằng nhiều cách diễn đạt khác nhau, mối quan hệ này đã được quán triệt

trong toàn bộ tư tưởng của Người Hồ Chí Minh luôn coi trọng “lý luận đi đôi với thực tiễn”, “lý luận kết hợp với thực hành” [42, 293]. Người nhấn mạnh:

“Thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng, lý luận mà không liên hệ với thực tiễn là lý luận suông” [39, 496] Điều đó có nghĩa là:

Thực tiễn cần lý luận soi đường, còn lý luận phải dựa trên cơ sở thực tiễn Nếu không sẽ mắc phải bệnh giáo điều hoặc bệnh kinh nghiệm Để khắc phục bệnh

kinh nghiệm theo Người trước hết phải khắc phục bệnh kém lý luận: “có kinh nghiệm mà không có lý luận cũng như một mắt sáng một mắt mờ” [39, 23] Người cũng cho rằng: “Không có lý luận thì lúng túng như nhắm mắt mà đi” [39, 234 - 235] Như vậy, lý luận có một vai trò hết sức quan trọng và to

lớn đối với thực tiễn, nó là kim chỉ nam cho hành động thực tiễn, nếu không

có lý luận soi đường thì hoạt động thực tiễn khó mà giành được thắng lợi Trong khi nhấn mạnh vai trò của lý luận đối với hoạt động thực tiễn, Người cũng không quên nhắc nhở rằng, có lý luận rồi thì phải kết hợp chặt chẽ với kinh nghiệm thực tế, liên hệ với thực tế nếu không lại mắc phải bệnh

lý luận suông, tức bệnh giáo điều Người khẳng định: “Lý luận cốt để áp dụng vào công việc thực tế Lý luận mà không áp dụng vào trong thực tế là lý luận suông Dù xem được hàng ngàn, hàng vạn quyển lý luận, nếu không biết đem

ra thực hành, thì khác nào cái hòm đựng sách” [39, 234]

Như vậy, lý luận thực sự đúng đắn và có ý nghĩa khi được áp dụng vào

thực tiễn, phục vụ và chỉ đạo thực tiễn, đóng vai trò soi đường dẫn lối cho hoạt động thực tiễn Đồng thời lý luận chỉ có ý nghĩa đích thực khi được áp dụng một cách phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh thực tiễn, nếu không áp dụng đúng điều kiện và hoàn cảnh thực tiễn thì lý luận cũng không còn có ý nghĩa và không thể bộc lộ được tính khoa học của lý luận

Hồ Chí Minh không để lại một tác phẩm chuyên khảo nào về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, nhưng các bài viết, các bài nói của Người luôn luôn đề cập tới nguyên tắc cơ bản này với nhiều cách diễn đạt khác nhau nhằm giúp cán bộ, Đảng viên, quần chúng nhân dân dễ nhớ, dễ hiểu, dễ vận dụng Cả cuộc đời của Người luôn là tấm gương sáng về việc quán triệt nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn Người cũng quán triệt nguyên tắc này trong học

tập chủ nghĩa Mác - Lênin Người chỉ rõ: “Phải học tinh thần của chủ nghĩa Mác - Lênin, học lập trường, quan điểm và phương pháp ấy để mà giải quyết cho tốt những vấn đề trong công tác của chúng ta” [42, 497]

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh, nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, học đi đôi với hành, nói đi đôi với làm trong học tập và trong hoạt động giảng dạy có ý nghĩa vô cùng quan trọng Đặc biệt khi vận dụng vào dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh, một môn học với kiến thức mang tính lý luận, trừu tượng cao để đạt được mục tiêu dạy học là rất khó, do đó khi giảng dạy môn tư tưởng Hồ Chí Minh đòi hỏi cần phải quán triệt nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn

1.1.2.2 Vai trò, ý nghĩa của việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh

Thực tế dạy và học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh cho thấy, một trong những yếu tố cơ bản có ý nghĩa quyết định chất lượng dạy và học nội dung này là đổi mới phương pháp dạy học theo hướng lấy hoạt động nhận thức của sinh viên làm chủ đạo để tăng cường tính tích cực, sự chủ động tham gia của họ, tạo môi trường để họ tranh luận, nêu chính kiến, trên

cơ sở đó biến tư tưởng Hồ Chí Minh thành niềm tin, làm giàu tri thức cho sinh viên, khắc phục tình trạng ghi nhớ và tái hiện một cách thụ động Đó chính là sự vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy và học môn

tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, thực tiễn không chỉ là cơ sở nền tảng của nhận thức mà thực tiễn còn là mục đích của nhận thức Con người nhận thức được bản chất, quy luật của sự vật chính là chỉ đạo hoạt động

thực tiễn, cải tạo sự vật hiệu quả hơn Theo chủ tịch Hồ Chí Minh, “Thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thì thực tiễn mù quáng Lý luận mà không liên hệ với thực tiễn là lý luận suông” [41, 496]

Quán triệt nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy môn tư tưởng Hồ Chí Minh có ý nghĩa vô cùng quan trọng Điều này xuất phát từ đặc thù môn tư tưởng Hồ Chí Minh Môn tư tưởng Hồ Chí Minh có chức năng là thế giới quan và phương pháp luận cho người học, làm cơ sở cho người học tiếp cận với các kiến thức của các môn học chuyên ngành và vận dụng vào hoạt động thực tiễn

Tri thức của môn học còn giúp cho người học hiểu được bản chất của tư tưởng Hồ Chí Minh về hệ thống quan điểm toàn diện của cách mạng, hiểu được

tư tưởng kinh tế, tư tưởng chính trị, tư tưởng quân sự, tư tưởng văn hóa, về sự vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin vào hoàn cảnh cụ thể của nước ta Do vậy, có thể vận dụng lý luận đó vào thực tế, hành động theo quy luật, tránh bệnh chủ quan, giáo điều, duy ý chí Nó cung cấp các luận cứ khoa học, làm cơ sở cho sự hình thành đường lối, chiến lược phát triển xã hội Thực tiễn giáo dục đã kiểm nghiệm và phân tích cho thấy rằng, hiệu quả của giáo dục phần lớn phụ thuộc vào kiến thức và sự trải nghiệm của bản thân người học, người tiếp thu giáo dục Muốn có kiến thức và kinh nghiệm, sinh viên phải tham gia vào các hoạt động ở các môi trường và các hoàn cảnh khác nhau Đối với sinh viên, cần rèn luyện bằng cách cho các em tham gia vào

lĩnh vực hoạt động thực tiễn với đời sống cộng đồng, xã hội, văn hóa, chính trị, v.v, phù hợp với sức khỏe, với trình độ lứa tuổi

Lao động sản xuất của sinh viên trong nhà trường và xã hội, làm mở rộng các mối quan hệ xã hội, qua lao động sản xuất, người học sẽ có điều kiện vận dụng những kiến thức đã học trong nhà trường vào thực tiễn, đào sâu kiến thức, rèn luyện tay nghề, v.v Để thực hiện nguyên tắc trên, trong nhà trường cần phải thái độ tôn trọng lao động, yêu lao động, vì mình và vì xã hội Gắn lý thuyết với thực tiễn lao động sản xuất

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh

1.2.1 Thực trạng vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh

1.2.1.1 Thực trạng dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh

Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh là một trong những trường có trách nhiệm đào tạo nguồn nhân lực về y dược có trình độ Cao đẳng, đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe cho nhân dân trong và ngoài tỉnh Tiền thân là trường Trung học Y tế được thành lập từ năm 1960, trường trực thuộc Uỷ ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh

Để từng bước nâng tầm của nhà trường, đáp ứng yêu cầu đào tạo cán bộ, y

tế, một trong những nhiệm vụ trọng tâm của nhà trường là công tác xây dựng đội ngũ giảng viên Cho đến nay nhà trường có 1 Hiệu trưởng, 2 phó Hiệu trưởng,

110 cán bộ, giảng viên, trong đó có 3 tiến sĩ, 5 nghiên cứu sinh, 50 thạc sĩ, hệ thống tổ chức của Nhà trường có 16 phòng khoa, nhà trường cũng đã tiến hành đào tạo và tuyển sinh trên 1000 sinh viên hệ Cao đẳng và 6000 sinh viên hệ Trung cấp

Trải qua những chặng đường phát triển, đến nay trường có 3 khoa thực hiện

nhiệm vụ đào tạo là: Khoa Y, Khoa Dược và Khoa Khoa học cơ bản, với 5 chuyên ngành: Cao đẳng Điều dưỡng, ngành Y sĩ đa khoa, Điều dưỡng trung học, ngành hộ sinh, ngành dược sĩ Trong đó, khoa “Khoa học cơ bản” có nhiệm vụ giảng dạy các môn khoa học Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam Bên cạnh các lĩnh vực đào tạo chuyên môn cho sinh viên là chủ đạo, nhà trường còn chú trọng bồi dưỡng giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống, giáo dục đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước Chính vì vậy, mỗi giảng viên đều phải có ý thức trong việc sử dụng hợp

lý các phương pháp giảng dạy, biết kết hợp lý luận và khả năng vận dụng vào thực tiễn cuộc sống, có như vậy mới tạo được hứng thú cho học sinh, sinh viên, trong việc lĩnh hội cũng như nghiên cứu Hiện nay, trường Cao đẳng Y

tế Quảng Ninh có 4 giảng viên giảng dạy bộ môn tư tưởng Hồ Chí Minh Tổng số tiết giảng dạy môn tư tưởng Hồ Chí Minh theo chương trình của Bộ

là 45 tiết, trong đó giảng dạy lý thuyết là 30 tiết, thảo luận là 15 tiết Tất cả các giảng viên đều được đào tạo ở các trường Đại học sư phạm trên toàn quốc, hầu hết các giảng viên đều có trình độ chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm cần thiết để thực hiện nhiệm vụ giảng dạy

Bảng 1.1 Về trình độ chuyên môn và trình độ sư phạm của đội ngũ giảng viên

Thạc

sĩ

Đang học Thạc sĩ

Đại học

Dưới

5 năm

5-10 Năm

11 -

15 năm

16 -

20 năm

Tỷ lệ 25% 25% 25% 25% 0% 0% 50% 25% 25%

(Nguồn: Tác giả khảo sát tại trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh tháng 3 năm 2014)

Qua khảo sát, có thể thấy trình độ chuyên môn của đội ngũ giảng viên đáp ứng tốt nhu cầu của người học Các giảng viên không chỉ giỏi về trình độ chuyên môn, ngoài ra họ còn được nhà trường tạo điều kiện cho tập huấn các

kỹ năng nghề nghiệp nhất định, để trong quá trình giảng dạy môn tư tưởng Hồ Chí Minh họ có thể liên hệ các kiến thức liên quan đến ngành nghề đào tạo, đảm bảo mục tiêu giảng dạy của nhà trường “Học phải đi đôi với hành” Bên cạnh đó, nhà trường luôn chú trọng đến chính sách đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Cụ thể: Giảng viên học cao học, nghiên cứu sinh đúng chuyên ngành sẽ được hỗ trợ 100% tiền học phí, tiền tài liệu và tàu xe

Với sự quan tâm của nhà trường, đội ngũ giảng viên dạy môn tư tưởng

Hồ Chí Minh, đã có điều kiện nâng cao trình độ, mở mang tầm nhìn, sự hiểu biết các vấn đề chính trị, xã hội và các hoạt động liên quan đến ngành đào tạo của nhà trường, giúp các giảng viên trong quá trình giảng dạy đưa các kiến thức của đời sống thực tiễn mà mình hiểu biết vào bài giảng, góp phần làm sinh động bài học, đồng thời cụ thể hóa các kiến thức mang tính trừu tượng của môn học Qua đó, thực hiện thành công quá trình vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong hoạt động giảng dạy

Nhìn chung, các cấp lãnh đạo nhà trường và đội ngũ cán bộ, giảng viên đều nhận thức rõ vai trò và tầm quan trọng của việc sử dụng phương pháp dạy học, có sự liên hệ giữa lý luận và thực tiễn, giữa lý thuyết và thực hành, các vấn đề thực tiễn của địa phương, của đất nước, của thế giới phải được đề cập, liên hệ trong từng bài giảng, từng đơn vị kiến thức Đây chính là điều kiện cần thiết đề việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tế giảng dạy ngày càng hiệu quả hơn

Tuy nhiên, đội ngũ giảng viên giảng dạy môn tư tưởng Hồ Chí Minh của trường còn nhiều hạn chế, chưa được như mong muốn Tỷ lệ giảng viên có kinh nghiệm chưa nhiều, thâm niên công tác lâu năm cũng chỉ trong khoảng

16 đến 20 năm chiếm tỷ lệ 25% trong số các giảng viên tham gia giảng dạy Hầu hết các giảng viên đảm nhiệm dạy môn tư tưởng Hồ Chí Minh này đều là giảng viên tốt nghiệp chuyên ngành chính trị, chứ không phải tư tưởng Hồ Chí Minh chuyên sâu, nên khi tiếp cận các tri thức của môn học còn gặp

nhiều khó khăn, đặc biệt khi liên hệ kiến thức thực tế vào trong bài giảng

Về tỷ lệ trung bình các giờ giảng môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở tất cả các chuyên ngành đào tạo còn nhiều so với giờ giảng chuẩn của giảng viên trên một kỳ giảng dạy, nên trong quá trình dạy học giảng viên không có nhiều thời gian để đầu tư cho chất lượng chuyên môn và thâm nhập thực tế Thực tế đặt

ra, đa phần các giảng viên chưa nhận thức rõ mối quan hệ giữa lý luận gắn liền với thực tiễn trong bài giảng, kiến thức thực tế mà các giảng viên liên hệ còn chưa phù hợp, không phản ánh được thực tiễn của đời sống đang diễn ra liên quan tới kiến thức của môn học Bên cạnh đó, nhiều giảng viên chưa cập nhật được kiến thức mới, nên các kiến thức thực tiễn giảng viên đưa vào bài giảng còn nghèo

Sở dĩ vẫn tồn tại những hạn chế trên bởi nhiều nguyên nhân:

Về mặt chủ quan, đội ngũ giảng viên của nhà trường còn trẻ, thâm niên công tác chưa nhiều, nên chưa có sự tích lũy kinh nghiệm, do giờ giảng nhiều nên việc thâm nhập thực tế để tìm hiểu các vấn đề chính trị - xã hội còn rất hạn hẹp Bản thân các giảng viên trong khoa mặc dù đã có sự cố gắng, nỗ lực nhưng vẫn còn tư tưởng ỷ lại, chưa thực sự chủ động để đổi mới phương pháp dạy học, vận dụng công nghệ thông tin vào giảng bài, cũng như các kỹ thuật dạy học hiện đại để làm cho bài giảng sinh động, phong phú và đảm bảo chất lượng cả về lý luận cũng như trong thực tiễn

Về mặt khách quan, mặc dù nhà trường đã có sự đầu tư lớn về trang thiết

bị dạy học hiện đại nhưng chưa phù hợp với đặc thù môn học Bên cạnh đó, các giảng viên khi sử dụng các thiết bị dạy học hiệu quả chưa cao, trình độ sử dụng công nghệ dạy học của các giảng viên còn nhiều hạn chế Ngoài ra, do các giảng viên chưa được đào tạo sâu về kiến thức chuyên môn mà chủ yếu là giảng viên môn chính trị sang giảng dạy nên việc khai thác kiến thức của các giảng viên gặp nhiều khó khăn

Như vậy, tuy đã có sự nỗ lực, sự cố gắng của đội ngũ giảng viên, được

sự quan tâm của đội ngũ nhà trường, nhưng đội ngũ giảng viên của bộ môn chính trị nói chung và tổ bộ môn tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng còn nhiều hạn chế về cả số lượng cũng như chất lượng, thực sự chưa đáp ứng được yêu cầu trong điều kiện hiện nay

1.2.1.2 Thực trạng vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy, học tập môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng

Y tế Quảng Ninh

Trong trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh cũng như các trường Cao đẳng khác hiện nay cho thấy, mối quan tâm hàng đầu là vấn đề chuyên môn của các ngành liên quan trực tiếp đến chuyên môn nghề nghiệp tương lai của sinh viên Còn các môn cơ sở mang tính định hướng chính trị, giáo dục phẩm chất

và các năng lực khác như môn tư tưởng Hồ Chí Minh thường được ít coi trọng hoặc chỉ mang tính chất bổ trợ, theo chương trình qui định chung mà thôi Điều này dẫn đến chất lượng đào tạo của môn học tư tưởng Hồ Chí Minh thấp, từ đó gây tâm lý coi nhẹ môn học trong sinh viên, dẫn tới hiệu quả học tập thấp Từ quan niệm như thế đã tạo nên tâm lý buông xuôi của giảng viên

bộ môn Do đó, hệ quả của việc đảm bảo nguyên tắc thống nhất giữa lý luận

và thực tiễn hầu như bị lãng quên

Môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh, được

áp dụng giảng dạy cho các chuyên ngành: Điều dưỡng, Nữ hộ sinh, Dược sĩ Môn này được bố trí giảng dạy vào vào đầu kỳ hai của năm thứ nhất Đây là thời điểm mà người học vừa rời khỏi ghế nhà trường phổ thông để vào học trường chuyên nghiệp, là giai đoạn mà phần lớn các em đều háo hức tìm hiểu

và khám phá tri thức của nhân loại, các em có ý thức giác ngộ những luồng tư tưởng mới Đây là một yếu tố quan trọng để giảng viên phát huy vai trò trong quá trình giảng dạy

Tuy nhiên, vẫn còn một bộ phận sinh viên vào học với động cơ học tập không chính đáng nên không muốn tìm tòi, học hỏi, không muốn quan tâm đến môn học, coi đây là môn học phụ nên chểnh mảng, thậm chí xem

thường môn học

Thực tế cho thấy khi không hứng thú với môn học thì sinh viên sẽ không tích cực nhận thức, ít đầu tư thời gian cũng như công sức, không chịu khó tìm tòi những phương pháp học tập có hiệu quả, việc học tập sẽ mang tính hình thức đối phó, như vậy việc học tập sẽ không thể có hiệu quả cao

Để thực hiện nội dung nghiên cứu, tác giả tiến hành điều tra xã hội học, kiểm tra mức độ hứng thú đối với môn tư tưởng Hồ Chí Minh của sinh viên, điều tra 250 sinh viên của các lớp K6A, K6B, K6E, K6G, K6H của ngành điều dưỡng

Bảng 1.2 Hứng thú học tập môn tư tưởng Hồ Chí Minh của sinh viên

Thứ tự Mức độ hứng thú học tập Số lượng (SV) Tỷ lệ (%)

(Nguồn: Tác giả khảo sát tại trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh tháng 3/2014)

Qua bảng số liệu cho thấy, đa số sinh viên không hứng thú đối với môn học chiếm tỷ lệ cao nhất là 60%, số lượng sinh viên hứng thú với môn học chỉ đạt 32%, trong khi đó có tới 8% sinh viên nhàm chán môn học này Thực tế cho thấy, nếu giảng viên không duy trì hình thức kiểm tra chuyên cần thì tỷ lệ

bỏ học bằng mọi lý do, thậm chí có những buổi học trên lớp sinh viên nghỉ không lý do trung bình từ 10 - 15%, nhiều khi trong giờ học, một số sinh viên giết thời gian bằng hình thức nói chuyện riêng hoặc đem môn khác ra học Những biểu hiện như vậy đã làm ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến chất lượng giảng dạy môn học

Từ thực tế trên đây, vấn đề đặt ra là tại sao sinh viên trường Cao đẳng Y

tế Quảng Ninh lại không hứng thú với môn học tư tưởng Hồ Chí Minh? Để trả lời câu hỏi đó, tác giả tiếp tục tiến hành điều tra ý kiến của sinh viên lớp

K8A, K8B, K8C, K8D, K8E của ngành Dược với 120 sinh viên (mỗi lớp 24 sinh viên), về vấn đề giảng dạy Giảng viên có sự liên hệ kiến thức lý thuyết với thực tiễn đời sống xã hội trong giờ giảng không?

Bảng 1.3 Ý kiến của sinh viên về sự liên hệ giữa lý luận với thực tiễn

trong giờ giảng môn tư tưởng Hồ Chí Minh

Thứ tự Sự liên hệ giữa lý luận với

thực tiễn trong giờ giảng Số lượng sinh viên Tỷ lệ (%)

(Nguồn: Khảo sát tại trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh)

Qua điều tra cho thấy 51,7% sinh viên cho rằng sự liên hệ giữa lý luận và thực tiễn trong bài giảng mà giảng viên thực hiện quá trình giảng dạy ở mức độ bình thường, có 16,7% cho là tốt, trong khi đó có 31,6% cho rằng cần có sự thay đổi Qua quá trình giảng dạy cũng như trực tiếp dự giảng, tác giả nhận thấy những giảng viên tâm huyết đã chú tâm đến việc tìm tòi, khám phá và sáng tạo trong quá trình giảng dạy, có nghiên cứu thực tế để liên hệ vào bài giảng của mình, làm cho bài giảng trở nên phong phú, hấp dẫn và có chiều sâu Nhưng bên cạnh đó, cũng có nhiều giảng viên vẫn chỉ dừng ở mức độ thuần túy là truyền tri thức, chưa có sự đầu tư cho bài giảng, các bài giảng còn mang nặng lý thuyết, bản thân các giảng viên cũng không có sử dụng các kỹ thuật dạy học hiện đại để làm toát lên tri thức lý luận có liên hệ với thực tế bài giảng Đa phần các bài giảng như thế không gây được hứng thú cho người học, mà còn gây nên sự nhàm chán, là một trở ngại cho việc phát huy khả năng độc lập, sáng tạo của sinh viên trong quá trình nhận thức

Bảng 1.4 Sự nhận thức về ý nghĩa, vai trò của môn tư tưởng Hồ Chí Minh

Thứ tự Vai trò, ý nghĩa của môn học Số lượng sinh viên Tỷ lệ (%)

2 Môn học bình thường 120 68,6%

(Nguồn: Khảo sát tại trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh tháng 3/2014)

Qua việc khảo sát lấy ý kiến của 175 sinh viên, có 45 sinh viên, chiếm tỷ

lệ 25,7% sinh viên cho rằng môn học này rất thiết thực, theo các em học tốt

và nắm chắc môn tư tưởng Hồ Chí Minh sẽ có phương pháp luận tốt và tư duy khoa học xã hội Bên cạnh có những sinh viên thấy được tầm quan trọng của môn tư tưởng Hồ Chí Minh thì còn có những em chưa thấy được vai trò của môn học, cụ thể có 120 sinh viên chiếm tỷ lệ 68,6% cho rằng môn tư tưởng

Hồ Chí Minh là bình thường, không học cũng không sao Có 10 sinh viên chiếm 5,7% cho rằng môn học này là không thiết thực vì không liên quan tới chuyên ngành của mình Như vậy, có thể nói lên rằng đa số sinh viên chưa nhận thức đúng vai trò và tầm quan trọng của môn học

Thực tế, sinh viên không hứng thú với môn học này là do trong quá trình dạy học, phần lớn giảng viên không đưa được các ví dụ mang tính thực tiễn, sinh động, để cụ thể hóa làm sáng tỏ những kiến thức khoa học trừu tượng, khó hiểu, còn sinh viên ở vào tình thế buộc phải nhớ, phải thuộc mặc dù không hiểu

Được sự giúp đỡ và tạo điều kiện của nhà trường, tác giả đã tiến hành khảo sát một số tiết học thuộc nội dung môn tư tưởng Hồ Chí Minh, đã cho thấy thực trạng vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn của đội ngũ giảng viên còn có những hạn chế như: Việc chuẩn bị bài giảng của giảng viên còn sơ sài, chưa có sự đầu tư công sức, thời gian và tâm huyết, Vì thế, khi kết thúc nội dung bài giảng, nhiều sinh viên không hiểu, không nắm vững chắc các kiến thức cơ bản trong giáo trình Đến khi kiểm tra hoặc thi thì học thuộc trong vở ghi, giáo trình mà thôi

Việc lựa chọn các phương pháp dạy học chưa phù hợp với nội dung kiến thức, thiếu cơ sở khoa học, trong các giờ giảng trên lớp phần lớn giáo viên chủ yếu thuyết trình giảng giải, sinh viên chỉ có nghe, ít có sự phản biện từ

phía sinh viên đối với giảng viên Các giờ giảng chỉ mang tính lý luận thuần túy, mới chỉ dừng lại ở những kiến thức cơ bản, sự liên hệ giữa lý luận và thực tiễn chưa được vận dụng có tính chất hệ thống phù hợp

Tình trạng này, đã làm giảm đáng kể sự chú ý của sinh viên trong mỗi buổi học Từ những tình trạng giảng dạy và học tập còn nhiều hạn chế, nhưng phần lớn đại đa số giảng viên chưa tìm ra biện pháp nào để cải thiện tình hình

Vì thế, việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy mới chỉ dừng ở lý luận, tức mới chỉ dừng ở nhận thức mà chưa được hiện thực hóa bằng hành động, bằng thực tiễn vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy

Như vậy, thực tế giảng dạy và học tập môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh còn nhiều hạn chế và thiếu sót do những nguyên nhân sau:

Nguyên nhân từ phía giảng viên: Mặc dù giảng viên có sự đầu tư đối với

bài giảng, có sử dụng các phương pháp, phương tiện dạy học mới trong quá trình giảng bài như máy chiếu, phim ảnh, mô hình, v.v Tuy nhiên, do kiến thức môn tư tưởng Hồ Chí Minh là môn lý luận nên những kiến thức của môn học này mang tính khái quát, trừu tượng rất cao, đòi hỏi cả người dạy lẫn người học phải có sự say mê, đầu tư thời gian công sức để tìm tòi, nghiên cứu Những giảng viên giảng dạy môn Tư tưởng Hồ Chí Minh do tuổi đời còn

ít, thâm niên công tác chưa nhiều, kinh nghiệm thực tế còn hạn hẹp, nên trong quá trình giảng dạy liên hệ thực tiễn vào bài giảng còn nhiều hạn chế, nhất là vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn này Các giảng viên chưa sử dụng phương pháp dạy học mới nhằm phát huy tính tích cực và sáng tạo của người học

Cách thức tổ chức giờ giảng của giảng viên, chưa có sự cuốn hút, chưa gây được trí tò mò, sự tìm tòi, khám phá của người học Trình độ nhận thức của phần lớn giảng viên không theo kịp tình hình thực tiễn của xã hội, do đó,

việc chứng minh cho bài giảng bằng khoa học, bằng thực tiễn còn tỏ ra lúng túng, không thuyết phục được người học

Nguyên nhân từ phía sinh viên: Đa số các em sinh viên thi đỗ vào học

trường này chủ yếu là học sinh khá và trung bình nên nhận thức cũng hạn chế hơn so với sinh viên của nhiều trường khác Trong tâm lý của các em cho rằng việc học môn tư tưởng Hồ Chí Minh là một bộ môn phụ, không học cũng không sao, mà học cũng không áp dụng nhiều cho chuyên ngành của mình, nên không tạo ra động lực để học một cách chính đáng, không tìm cho mình một phương pháp học tích cực để thực hiện mục tiêu đào tạo mà vẫn quen học theo cách học ở phổ thông, nặng về học thuộc lòng một cách máy móc, thiếu động

não để nắm chắc bản chất của kiến thức, từ đó vận dụng sáng tạo vào thực tiễn Nguyên nhân từ phía nhà trường: Trong công tác quản lý của trường

Cao đẳng Y tế Quảng Ninh, một bộ phận cán bộ quản lý cho rằng, nhiệm vụ của nhà trường là đào tạo các sinh viên y dược, nên phần lớn thời gian của sinh viên phải dành cho việc thực hành, nghiên cứu chuyên sâu và do đó dành thời gian để học các môn khoa học cơ bản, trong đó, có môn tư tưởng Hồ Chí Minh thường không nhiều Điều này góp phần làm ảnh hưởng tới kết quả học tập của sinh viên

Từ thực trạng và nguyên nhân việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa

lý luận và thực tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh của đội ngũ giảng viên, vấn đề đặt ra để khắc phục những hạn chế còn tồn tại, đồng thời thực hiện đồng bộ các giải pháp phát triển và nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, cần có biện pháp nâng cao hiểu biết của giảng viên để vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong quá trình dạy học

1.2.2 Sự cần thiết phải vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận

và thực tiễn trong tổ chức hoạt động thảo luận môn tư tưởng Hồ Chí Minh

ở trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh

Trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế hiện nay, việc đào tạo

những thế hệ công dân tương lai, đào tạo những người có lập trường giai cấp vững vàng, có ý thức tự trọng và tự tôn dân tộc Nhận thức được ý nghĩa đó, Đảng và nhà nước đã rất quan tâm đến việc đào tạo những thế hệ công dân phát triển vững chắc, liên tục Môn tư tưởng Hồ Chí Minh có vai trò quan trọng trong việc hình thành, phát triển phẩm chất, năng lực cần thiết của người cán bộ y đức Đặc biệt, đây là yếu tố nền tảng để hình thành phẩm chất nhân cách, thế giới quan và phương pháp luận của người cán bộ hành nghề y Với ý nghĩa đó, trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh đã sớm chủ động đổi mới phương pháp dạy học theo hướng vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh, theo đó chất lượng dạy và học nội dung này đã có nhiều chuyển biến tích cực

Tổ chức thảo luận trong quá trình giảng dạy môn tư tưởng Hồ Chí Minh

ở trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh đã bước đầu được quan tâm thực hiện

Từ việc tổ chức, điều khiển cho sinh viên giải quyết các bài tập trắc nghiệm, các tình huống xã hội, từ đó, các em biết cách liên hệ kiến thức thực tiễn, làm sáng tỏ kiến thức lý thuyết và vận dụng kiến thức lý thuyết để giải quyết các vấn đề mà thực tiễn đang đặt ra

Qua khảo sát, đánh giá của 15 giảng viên ở “Khoa cơ bản” về hiệu quả vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn thông qua hoạt động thảo luận nhóm của sinh viên cho thấy:

Bảng 1.5 Đánh giá của giảng viên về hiệu quả của việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn thông qua hoạt động thảo luận nhóm

(Nguồn: Khảo sát tại trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh 3/2014)

Kết quả trên cho thấy, giảng viên đồng tình với hiệu quả của việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn thông qua hoạt động thảo luận nhóm tỷ lệ chiếm 40%; còn lại chủ yếu đánh giá ở mức bình thường chiếm 46,7%, vẫn còn có 13,3% ý kiến đánh giá ở mức không hiệu quả

Để đánh giá mức độ hiểu bài của sinh viên thông qua hoạt động thảo luận nhóm, tác giả đã khảo sát 150 sinh viên của trường tại lớp K8A, K8B, K8C (mỗi lớp 50 sinh viên), cho thấy kết quả như sau:

Bảng 1.6 Đánh giá của sinh viên về hiệu quả của việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn thông qua hoạt động thảo luận nhóm

(%)

2 Yêu thích, tích cực học tập môn học 25 16,7%

3 Hình thành nhiều kỹ năng học tập 20 13,3%

4 Lớp học ồn, giờ học kém hiệu quả 40 26,6%

6 Hình thành thói quen thụ động ỷ lại 25 16,7%

(Nguồn: Khảo sát tại trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh)

Qua bảng số liệu này cho thấy, 40% sinh viên cho rằng việc liên hệ giữa

lý luận và thực tiễn trong giờ thảo luận đạt hiệu quả chưa cao Song còn đến 26,6% sinh viên có ý kiến cho rằng lớp học ồn, giờ học kém hiệu quả, bài học không có hệ thống và có đến 16,7% cho rằng mất thời gian, khó hiểu bài hơn,

có 16,7% ý kiến đồng ý với phương án hình thành thói quen ỷ lại

Như vậy, trong thời gian qua ở trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh nói chung và các giảng viên Khoa cơ bản của nhà trường nói riêng đã tập trung đổi mới phương pháp dạy học, quán triệt quan điểm vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn vào hoạt động giảng dạy Thông qua nhiều hình thức tổ chức dạy học, trong đó có hoạt động tổ chức thảo luận nhóm đã bộc lộ rõ ràng dụng ý của bài giảng, cũng như làm sâu sắc thêm mối liên hệ kiến thức lý luận và thực tiễn cuộc sống

Mặc dù đạt được một số thành tựu nhất định, song kết quả đạt được vẫn

chưa cao, do những nguyên nhân sau:

Về mặt chủ quan: Khó khăn ở chính bản thân giảng viên, họ đã quá quen với các phương pháp dạy học truyền thống, lấy thầy giáo làm trung tâm, là người chủ động, tích cực, còn trò là khách thể ngồi nghe Họ chưa quen với vai trò là người chủ đạo, tổ chức, hướng dẫn, điều khiển quá trình nhận thức của người học Do đó, trong quá trình giảng dạy họ ngại phải đổi mới phương pháp dạy học

Một số giảng viên thừa nhận là do năng lực tổ chức, điều khiển thảo luận của họ còn rất hạn chế, nên trong quá trình định hướng để người học nắm bắt được câu hỏi, cũng như định hướng cho người học liên hệ với thực tiễn còn gặp nhiều khó khăn

Về phía sinh viên, thể hiện ở kỹ năng hợp tác trong thảo luận: Sự thiếu kinh nghiệm hợp tác trong quá trình thảo luận của các em cũng là một điều dễ hiểu, bởi chính bản thân các em là sản phẩm của quá trình đào tạo bằng các phương pháp truyền thống, vì vậy, tính thụ động, trông chờ, ỷ lại vào người thầy trở thành một thói quen thường trực của đa số sinh viên hiện nay

Về mặt khách quan, số lượng sinh viên quá đông trong một lớp học cũng

là trở ngại lớn cho việc tiến hành hoạt động thảo luận nhóm Chính điều này

đã làm ảnh hưởng đến chất lượng giờ thảo luận Bên cạnh đó, cơ sở vật chất của trường chưa đáp ứng được nhu cầu của hoạt động thảo luận nhóm Đây cũng là yếu tố ảnh hưởng lớn đến chất lượng giờ giảng của giảng viên, khi thực hiện nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong hoạt động giảng dạy nói chung và trong môn tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng

Như vậy, việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong hoạt động thảo luận nhóm môn tư tưởng Hồ Chí Minh còn nhiều hạn chế, đòi hỏi cần có một phương pháp và cách làm mới để sau khi học xong môn học, sinh viên có khả năng vận dụng những kiến thức bài giảng vào trong thực tiễn cuộc sống

lý luận và thực tiễn có vai trò rất quan trọng trong việc xác định phương pháp dạy học phù hợp với nội dung kiến thức, phù hợp với người học

Môn tư tưởng Hồ Chí Minh là một môn học trừu tượng và có tính khái quát cao, nên việc quán triệt nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn có ý nghĩa quan trọng, giúp người học có tư duy biện chứng giữa kiến thức lý luận và thực tiễn của bộ môn, tạo hứng thú học tập, từ đó hình thành ở người học thái độ học tập đúng đắn và yêu thích môn học Việc quán triệt nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng y tế Quảng Ninh đã được quán triệt, thực hiện Tạo được hiệu quả trong hoạt động giảng dạy phù hợp với nguyên tắc dạy học ở trường: Đó là “Học

đi đôi với hành”, “Giáo dục gắn liền với thực tiễn lao động sản xuất”

Mặc dù đã được quán triệt thực hiện, nhưng đa phần giảng viên vẫn chưa đảm bảo được vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong hoạt động giảng dạy, lý luận còn xa rời thực tiễn Với mong muốn nâng cao chất lượng giảng dạy môn tư tưởng Hồ Chí Minh, chúng tôi đã tiến hành phân tích cơ sở khoa học của nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, vận dụng vào thực nghiệm giảng dạy nhằm rút ra quy trình, điều kiện và giải pháp

để khắc phục tình trạng trên ở trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh