phân tích thực trạng sử dụng trấu và mức độ chấp nhận lắp đặt hệ thống ép củi trấu của các nhà máy xay xát tại quận thốt nốt, thành phố cần thơ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA KINH TẾ - QUẢN TRỊ KINH DOANHTRẦN THỊ PHƯƠNG HỒNG THÚY PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG SỬ DỤNG TRẤU VÀ MỨC ĐỘ CHẤP NHẬN LẮP ĐẶT HỆ THỐNG ÉP CỦI TRẤU CỦA CÁC NHÀ MÁY XAY

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA KINH TẾ - QUẢN TRỊ KINH DOANH

TRẦN THỊ PHƯƠNG HỒNG THÚY

PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG SỬ DỤNG TRẤU VÀ MỨC ĐỘ CHẤP NHẬN LẮP ĐẶT

HỆ THỐNG ÉP CỦI TRẤU CỦA CÁC NHÀ MÁY XAY XÁT TẠI QUẬN THỐT NỐT,

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA KINH TẾ - QUẢN TRỊ KINH DOANH

TRẦN THỊ PHƯƠNG HỒNG THÚY

MSSV: 4115257

PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG SỬ DỤNG TRẤU VÀ MỨC ĐỘ CHẤP NHẬN LẮP ĐẶT

HỆ THỐNG ÉP CỦI TRẤU CỦA CÁC NHÀ MÁY XAY XÁT TẠI QUẬN THỐT NỐT,

05 - 2015

I

LỜI CẢM TẠ

Trong quá trình học tập tại trường Đại học Cần Thơ, em đã được quý Thầy, Cô truyền đạt nhiều kiến thức bổ ích, nhất là những kiến thức chuyên ngành để làm hành trang bước vào cuộc sống sau này Em xin chân thành cảm

ơn sự chỉ dạy tận tình của quý Thầy, Cô rất nhiều!

Con xin cảm ơn Cha, Mẹ đã động viên và ủng hộ để con có thể hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Em xin chân thành cảm ơn Cô Ngô Thị Thanh Trúc đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ và truyền đạt kiến thức, kinh nghiệm cho em trong suốt thời gian thực hiện đề tài

Xin cảm ơn sự hỗ trợ và động viên của các bạn cùng lớp trong quá trình thực hiện đề tài

Chân thành cảm ơn các cô (chú), anh (chị) phòng Kinh tế quận Thốt Nốt

đã cung cấp số liệu để em có thể hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Chân thành cảm ơn các cô (chú), anh (chị) ở 5 phường tại quận Thốt Nốt,tỉnh Cần Thơ đã giúp đỡ em trong quá trình đi phỏng vấn các nhà máy xay xát

Xin cảm ơn sự giúp đỡ của các nhà máy xay xát trên địa bàn quận Thốt Nốt, Thành Phố Cần Thơ đã nhiệt tình cung cấp thông tin để em hoàn thành bài nghiên cứu này

Do kiến thức còn hạn chế nên luận văn sẽ không tránh khỏi những sai sót Vì vậy em rất kính mong nhận được sự đóng góp ý kiến của Quý Thầy/Cô

và các Anh/Chị cùng các bạn để luận văn của em hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Cần Thơ, ngày … tháng … năm …

Người thực hiện Trần Thị Phương Hồng Thúy

II

TRANG CAM KẾT

Tôi xin cam kết luận văn này được hoàn thành dựa trên các kết quả nghiên cứu của tôi và các kết quả nghiên cứu này chưa được dùng cho bất cứ luận văn cùng cấp nào khác

Cần Thơ, ngày … tháng … năm …

Người thực hiện

Trần Thị Phương Hồng Thúy

III

NHẬN XÉT CỦA CƠ QUAN THỰC TẬP

Cần thơ, ngày … tháng … năm 2015

Thủ trưởng đơn vị

(ký tên và đóng dấu)

IV

MỤC LỤC

Trang

Lời cảm tạ i

Trang cam kết ii

Nhận xét của cơ quan thực tập iii

Mục lục iv

Danh sách bảng vii

Danh sách hình ix

Danh sách từ viết tắt x

Chương 1:GIỚI THIỆU 1

1.1 Đặt vấn đề nghiên cứu 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 2

1.2.1 Mục tiêu chung 2

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 2

1.3 Phạm vi nghiên cứu 2

1.3.1 Phạm vi không gian 2

1.3.2 Phạm vi thời gian 2

1.3.3 Đối tượng nghiên cứu 2

Chương 2:CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3

2.1 Cơ sở lí luận 3

2.1.1 Nguồn gốc của trấu 3

2.1.2 Hiện trạng sử dụng trấu ở Việt Nam 4

2.2 Phương pháp nghiên cứu 12

2.2.1 Mô tả vùng nghiên cứu 12

2.2.1 Phương pháp thu thập số liệu 12

2.2.2 Phương pháp phân tích số liệu 13

Chương 3: GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT VỀ QUẬN THỐT NỐT, THÀNH PHỐ CẦN THƠ 15

3.1 Điều kiện tự nhiên 15

V

3.1.1 Vị trí địa lý 15

3.1.2 Khí hậu 16

3.1.3 Sông ngòi, kênh gạch 16

3.1.4 Nhận xét chung về điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên quận Thốt Nốt 17

3.2 Điều kiện kinh tế - văn hóa xã hội 17

3.2.1 Điều kiện kinh tế 17

3.2.2 Cơ cấu ngành nghề 18

3.2.3 Điều kiện văn hóa – xã hội 18

3.2.4 Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và môi trường 20

3.3 Tình hình sản xuất lúa và sử dụng trấu tại quận Thốt Nốt giai đoạn 2012-2014 21

3.3.1 Tình hình sản xuất lúa tại quận Thốt Nốt giai đoạn 2012-2014 21

3.3.2 Thực trạng sử dụng trấu tại quận Thốt Nốt giai đoạn 2012-2014 24

Chương 4:PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG SỬ DỤNG TRẤU VÀ MỨC ĐỘ CHẤP NHẬN LẮP ĐẶT HỆ THỐNG ÉP CỦI TRẤU CỦA CÁC NHÀ MÁY XAY XÁT TẠI QUẬN THỐT NỐT, THÀNH PHỐ CẦN THƠ 25

4.1 Mô tả đối tượng nghiên cứu 25

4.1.1 Thông tin chung của đáp viên được phỏng vấn 25

4.1.2 Thông tin chung của các nhà máy xay xát tại quận Thốt Nốt 27

4.2 Tình hình sử dụng trấu của các nhà máy xay xát tại quận Thốt Nốt, thành phố Cần Thơ 30

4.2.1 Sơ lược về hoạt động xay xát của các nhà máy tại quận Thốt Nốt 30

4.2.2 Lượng trấu của các nhà máy xay xát tại quận Thốt Nốt năm 2014 – 2015 34

4.2.3 Thuận lợi và khó khăn khi tiêu thụ trấu của nhà máy 38

4.3 Tình hình sản xuất và sử dụng củi trấu ép của các nhà máy xay xát tại quận Thốt Nốt, thành phố Cần Thơ 39

4.3.1 Hoạt động kinh doanh của các nhà máy đã lắp đặt hệ thống ép củi trấu tại quận Thốt Nốt, thành phố Cần Thơ 39

4.3.2 Thuận lợi và khó khăn khi sản xuất củi trấu ép 40

VI

4.3.3 Tình hình sử dụng củi trấu ép của các nhà máy tại quận Thốt Nốt, thành

phố Cần Thơ 41

4.3.4 Phân tích mức độ chấp nhận lắp đặt hệ thồng ép củi trấu của các nhà máy xay xát tại quận Thốt nốt, thành phố Cần Thơ 42

4.4 Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng trấu và mức độ chấp nhận lắp đặt hệ thống ép củi trấu tại các nhà máy xay xát tại quận Thốt Nốt, thành phố Cần Thơ 44

4.4.1 Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng trấu tại các nhà máy xay xát tại quận Thốt Nốt, thành phố Cần Thơ 44

4.4.2 Giải pháp nâng cao mức độ chấp nhận lắp đặt hệ thống ép củi trấu tại các nhà máy xay xát tại quận Thốt Nốt, thành phố Cần Thơ 45

Chương 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 49

5.1 Kết luận 49

5.2 Kiến nghị 49

5.2.1 Đối với chính phủ 49

5.2.2 Đối với chính quyền địa phương và các ban ngành có liên quan 50

5.2.3 Đối với các nhà máy xay xát 50

5.2.4 Đối với các nhà máy xay xát có sản xuất sản phẩm củi trấu ép 51

TÀI LIỆU THAM KHẢO 52

PHỤ LỤC 1 53

PHỤ LỤC II 67

VII

DANH SÁCH BẢNG

Trang

Bảng 2.1 Thành phần hóa học của vỏ trấu 3

Bảng 2.2 Cơ cấu sản phẩm của quá trình xay xát 4

Bảng 2.3 Thuận lợi và khó khăn khi sử dụng củi và than trấu 6

Bảng 2.4 Bảng so sánh các loại nhiên liệu khi sử dụng cùng một lò hơi 7

Bảng 2.5 Số nhà máy xay xát phân theo phường thuộc quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ 12

Bảng 3.1 Diện tích đất nông nghiệp phân theo loại cây trồng của quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ năm 201421 Bảng 3.2 Kết quả tình hình sản xuất lúa của quận Thốt Nốt trong 3 năm (2012-2014) 22

Bảng 3.3 Lịch thời vụ tại quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ 23

Bảng 4.1 Thông tin đáp viên tại quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ 26

Bảng 4.2 Diện tích các nhà máy xay xát tại quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ 27

Bảng 4.3 Tỷ lệ các loại hình hoạt động của các nhà máy tại quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ 28

Bảng 4.4 Số lao động cố định ở các nhà máy tại quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ 28

Bảng 4.5 Số lao động thuê phân theo thời vụ ở các nhà máy tại quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ 29

Bảng 4.6 Sản lượng lúa xay xát phân theo thời vụ của các nhà máy tại quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ 31

Bảng 4.7 Hoạt động xay xát của các nhà máy tại quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ 32

Bảng 4.8 Giá xay xát lúa của các nhà máy tại quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ 33

Bảng 4.9 Lượng trấu phân theo vụ của các nhà máy tại quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ 34

Bảng 4.10 Tỷ lệ các đối tượng thu mua trấu tại các nhà máy tại quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ 36

Bảng 4.11 Giá bán trấu của các nhà máy phân theo vụ tại quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ 37

Bảng 4.15 So sánh hiệu quả kinh tế giữa các hình thức tiêu thụ trấu của các

nhà máy xay xát tại quận Thốt nốt, TP Cần Thơ 44

IX

DANH SÁCH HÌNH

Trang

Hình 2.1 Củi cây (củi thanh) 8

Hình 2.2 Củi đập (củi băm) 8

Hình 2.3 Củi viên 9

Hình 2.4 Củi 6cm 9

Hình 3.1 Bản đồ hành chính quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ 15

Hình 4.1 Tỷ lệ giới tính của đáp viên tại quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ 25

Hình 4.2 Tỉ lệ trình độ học vấn đáp viên tại quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ 26

Hình 4.3 Quy trình xay xát lúa của các nhà máy 30

Hình 4.4 Tỷ lệ đối tƣợng mang lúa đến nhà máy xay xát tại quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ 32

Hình 4.5 Tỷ lệ hình thức sử dụng trấu tại các nhà máy tại quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ 35

Hình 4.6 Tổng lƣợng trấu tiêu thụ tại các nhà máy tại quận Thốt Nốt, thành phố Cần Thơ 36

Hình 4.7 Tỷ lệ các đối tƣợng mua củi trấu ép của các nhà máy tại quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ 40

Hình 4.8 Sơ đồ quy trình sản xuất củi trấu 42

Hình 4.9 Số nhà máy lắp đặt dây chuyền ép củi trấu tại quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ 42

Hình 4.10 Mức độ chấp nhận lắp đặt dây chuyền ép củi trấu của các nhà máy tại quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ 43

1

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU 1.1 ĐẶT VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Nông nghiệp ngày càng đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế ở Việt Nam, đặc biệt là vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) và Đồng bằng Sông Hồng (ĐBSH) Trong đó, ĐBSCL là vùng canh tác lúa lớn nhất nước ta hiện nay, mỗi năm lượng lúa sản xuất và xuất khẩu lên đến hàng

24.993 triệu tấn, tăng 673.000 tấn so năm 2012, chiếm 56,7% sản lượng lúa cả nước Để có được kết quả đó ngoài sự nỗ lực của người nông dân thì các nhà máy xay xát cũng được xem như là một trong những nhân tố góp phần đưa nước ta luôn nằm trong tốp các quốc gia xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới Tuy nhiên, sản lượng gạo thành phầm càng tăng thì phụ phẩm ra đời càng nhiều, cụ thể là vỏ trấu Đó là một vấn đề nan giải vì lượng trấu thải ra thì lớn nhưng việc tận dụng lại không đáng kể Mặt dù công dụng của trấu đã được chứng minh là có thể dùng trong sản xuất điện, ủ men phân sinh học, phụ gia sản xuất xi măng…

Theo thời gian đời sống con người ngày càng phát triển Hiện nay, các nhà máy xay xát đã từ bỏ thói quen đốt bỏ hay thải trấu xuống sông Thay vào

đó họ ép trấu thành củi hoặc bán cho các đối tượng có nhu cầu sử dụng Tuy nhiên vì các lò sấy, lò nung vẫn sử dụng trấu thô làm chất đốt chủ yếu, do đó thải ra một lượng lớn khí thải gây ô nhiễm môi trường trầm trọng, đang được công chúng và các nhà quản lý môi trường quan tâm tìm cách xử lý

Để hạn chế tình trạng ô nhiễm môi trường do khí thải từ các lò sấy, lò nung các nhà khoa học đã nghiên cứu và đưa vào sản xuất thực nghiệm củi trấu ép nhằm thay thế cho nguồn nhiên liệu trấu thô hiện tại Mô hình này vừa mang lại hiệu quả kinh tế cao vừa giúp giảm bớt lượng trấu phế phẩm, góp phần bảo vệ môi trường Tuy nhiên, do mô hình còn mang tính mới, công nghệ còn hạn chế nên chưa được nhiều doanh nghiệp áp dụng

Xuất phát từ thực tiễn trên đã đưa ra yêu cầu thực hiện đề tài “Phân tích thực trạng sử dụng trấu và mức độ chấp nhận lắp đặt hệ thống ép củi trấu của các nhà máy xay xát tại quận Thốt Nốt, thành phố Cần Thơ”

nhằm hiểu rõ hơn về tình hình trấu hiện nay Từ đó đề xuất giải pháp nâng cao mức độ chấp nhận lắp đặt hệ thống máy ép củi trấu nhằm giúp cho các nhà máy sử dụng có hiệu quả nguồn tài nguyên phong phú này Góp phần bào vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng

- Số liệu thứ cấp sử dụng trong đề tài đƣợc thu thập từ năm 2009 – 2014

1.3.3 Đối tƣợng nghiên cứu

Các nhà máy xay xát trên địa bàn quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ

3

CHƯƠNG 2

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN

2.1.1 Nguồn gốc của trấu

Lúa là một trong những loại cây lương thực chính hàng đầu thế giới Lúa cung cấp hơn 1/5 toàn bộ lượng calo tiêu thụ bởi con người Nó là loài thực vật sống một năm, có thể cao tới 1 - 1,8 m, đôi khi cao hơn, với các lá mỏng, hẹp bản (2 - 2,5 cm) và dài 50 - 100 cm Các hoa nhỏ tự thụ phấn mọc thành các cụm hoa phân nhánh cong hay rủ xuống, dài 30 - 50 cm Sản phẩm thu được từ cây lúa là thóc Sau khi xát bỏ lớp vỏ ngoài thu được sản phẩm chính

là gạo và các phụ phẩm là cám và trấu (Vũ Thị Bách, 2010)

Trấu là lớp vỏ ngoài cùng của hạt lúa được tách ra trong quá trình xây xát Trong vỏ trấu chưa 75% chất hữu cơ dễ bay hơi sẽ cháy trong quá trình đốt, khoảng 25% còn lại chuyển thành tro (Nagrale, S D và cộng sự, 2012)

Thành phần chính của vỏ trấu gồm có: Cellulose (25% - 35%), Lignin (26 - 31%), hemicelluloses (18 - 21%), silica (15 - 17%), solubles (2 - 5%), ngoài ra

có thêm thành phần khác như Nitơ và chất vô cơ (Ludueña và cộng sự, 2011)

Bảng 2.1: Thành phần hóa học của vỏ trấu

Thành phần SiO2 Al2O3 Fe2O3 CaO MgO K2O Na2O KMN Hàm lượng

4

Các phụ phẩm chính của ngành sản xuất lúa gạo gồm có tấm, trấu và cám gạo Theo tính toán, lúa sau khi xay cám sẽ chiếm 10% và gạo chiếm tỷ lệ cao nhất (60%) kế đến là trấu chiếm khoảng 20%

Bảng 2.2: Cơ cấu sản phẩm của quá trình xay xát

Nguồn: Đề án bảo vệ môi trường DNTN Thành Lợi, 2013

2.1.2 Hiện trạng sử dụng trấu ở Việt Nam

Vỏ trấu có nhiều tại ĐBSCL và ĐBSH, hai vựa lúa chính của cả nước

Do đó, hàng năm, sau mỗi vụ mùa, lượng trấu thải ra môi trường rất lớn, nếu không có biện pháp sử dụng hiệu quả sẽ dẫn đến lãng phí nguồn nguyên liệu dồi dào này và ô nhiễm là điều không tránh khỏi

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, trấu đã được nhiều người chọn sử dụng làm nhiên nguyên liệu phục vụ các hoạt động sản xuất kinh doanh và sinh hoạt trong gia đình Giá trị của trấu ngày càng được nâng cao, dẫn đến nguồn doanh thu chủ yếu của các nhà máy xay xát lúa gạo hiện nay chính là từ việc bán trấu, hằng năm doanh thu có thể lên đến hàng trăm triệu Do vậy, việc

sử dụng hợp lí các phế phẩm nông nghiệp không chỉ có thể thu được lợi nhuận

mà còn góp phần bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng

2.1.2.1 Dùng làm chất đốt

Từ lâu, vỏ trâu đã là một loại chất đốt rất quen thuộc với nông dân, đặc biệt là bà con nông dân ở vùng ĐBSCL Chất đốt từ vỏ trấu được sử dụng rất nhiều trong cả sinh hoạt (nấu ăn, nấu thức ăn gia súc) và sản xuất (làm gạch, sấy lúa) nhờ những ưu điểm sau: Trấu có khả năng cháy và sinh nhiệt tốt do thành phần có 75% là chất xơ: 1kg trấu khi đốt sinh ra 3400 Kcal bằng 1/3 năng lượng được tạo ra từ dầu Nguyên liệu trấu có các ưu điểm nổi bật khi sử dụng làm chất đốt: vỏ trấu sau khi xay xát ở dạng rất khô, nhỏ và rời, tơi xốp,

5

nhẹ, vận chuyển dễ dàng Thành phần là chất xơ cao phân tử nên rất khó cho

vi sinh vật sử dụng nên việc bảo quản, tồn trữ là rất dễ dàng và chi phí thấp Chính vì những lí do trên mà trấu được người dân sử dụng làm chất đốt Trong sinh hoạt người dân đã thiết kế một lò chuyên nấu nướng với nguyên liệu là trấu Lò này có ưu điểm là lượng lúa cháy rất nóng và đều, giữ nhiệt tốt và lâu Đối với sản xuất tiểu thủ công nghiệp và chăn nuôi trấu cũng được sử dụng thường xuyên Thông thường trấu được dung trong việc nấu thức ăn cho

cá, nấu rượu và một lượng trấu được sử dụng rộng rãi trong các lò nung sản xuất gạch tại khu vực ĐBSCL (Trần Quảng Minh, 2014)

2.1.2.2 Ép thành củi trấu

Củi trấu là 1 dạng năng lượng tái sinh, chi phí thấp và thay thế được than

đá trong các lò hơi, dùng củi trấu sẽ giảm chi phí xử lý môi trường và tăng tuổi thọ của thiết bị lò hơi Lâu nay, nói đến nguồn nhiên liệu dùng trong công nghiệp, mọi người thường nghĩ đến dầu, than đá Nhưng khi nghiên cứu sản xuất và sử dụng thì củi trấu nhanh chóng được người tiêu dùng và các doanh nghiệp đón nhận nhanh chóng và bền vững Thay than bằng củi trấu, công nhân tại các doanh nghiệp chỉ mất thêm ít thời gian đưa củi vào lò nhưng bù lại đảm bảo về sức khỏe Với xu thế phát triển của xã hội hiện nay, vấn đề bảo

vệ môi trường và hạn chế sử dụng các nguồn tài nguyên có hạn (than đá, dầu

DO, FO, …), tiết kiệm chi phí sản xuất để tăng sức cạnh tranh của sản phẩm luôn là vấn đề quan tâm hàng đầu của các doanh nghiệp sản xuất

Trấu mới gia nhập vào thị trường chất đốt nhưng được hưởng ứng khá nhanh chóng và rộng rãi ở cách doanh nghiệp khắp các tỉnh miền Tây, miền Đông Nam Bộ như Tây Ninh, Long An, Bình Dương, Đồng Nai, TP HCM

Số lượng đặt hàng ngày càng tăng bởi giá rẻ, không gây ô nhiễm môi trường Củi trấu có mùi thơm của hương lúa, ít khói và lâu tàn hơn so với các loại củi bình thường Sản phẩm vừa an toàn cho môi trường, không ảnh hưởng đến sức khỏe người dùng như các loại củi gỗ, và than đá, rất được ưa chuộng trên thị trường nước ngoài như Pháp, Anh, Hàn Quốc Bên cạnh giá thành thấp hơn các nhiên liệu khác như gas hay dầu, dùng củi trấu cũng có hạn chế sẽ chỉ phát triển ở vùng nông thôn, hay trong các khu công nghiệp vì nó cần có diện tích

để củi, bếp lò, nơi thải tro, do vậy nên khó tiến vào thị trường đô thị (Lê Thị Ngọc, 2013)

6

Bảng 2.3: Thuận lợi và khó khăn khi sử dụng củi và than trấu

- Giá thành rẻ, năng lượng cao;

- Tăng tuổi thọ lò hơi vì lượng tro ít;

- Vận chuyển tiện lợi;

- Sử dụng đơn giản, vệ sinh dễ dàng;

- Tiết kiệm không gian lưu trữ;

- Không gây ô nhiễm không khí, môi

trường (do không sử dụng phụ gia trong

quá trình sản xuất);

- Tận dụng phần tro làm phân bón sạch

và làm nguyên liệu trong các ngành công

nghiệp luyện thép và sản xuất xi măng…

- Phải chỉnh sửa các yếu tố

kỹ thuật của lò hơi cho phù hợp với loại nhiên liệu này

Nguồn: Võ Đỗ Dũng, 2012

Sử dụng củi và than trấu có thể thay thế cho than đá, dầu DO, FO hoặc than củi dùng để đốt lò hơi công nghiệp, chế biến thuỷ sản, nông sản, thực phẩm Việc thay nhiên liệu đốt bằng trấu rất tiện lợi vì có thể sử dụng ngay loại lò đốt than đá mà không cần thay đổi thiết kế ban đầu

Mặc dù nhiệt lượng của Gas, dầu DO, dầu FO cao hơn than và củi trấu 3 lần, tuy nhiên giá thành của Gas, DO, FO cao gấp 15-20 lần Sử dụng trấu viên

để tạo Gas hỗn hợp thay thế cho gas Butan thì hiệu quả kinh tề sẽ rất cao Những thiết bị hiện tại có thể tạo được từ 1,6m3 – 2,6m3 Gas hỗn hợp từ 1 kg trấu viên

Sử dụng trấu viên làm chất đốt thay cho các loại nhiên liệu truyền thống, vừa giảm chi phí, vừa không lệ thuộc vào các nhiên liệu hóa thạch ngày càng cạn kiệt và có giá biến động tăng cao, vừa góp phần làm giảm hiệu ứng nhà kính Mặc khác, tro sinh ra trong quá trình đốt trấu viên sẽ là nguồn nguyên liệu rất cần thiết cho các ngành công nghiệp khác như luyện thép và xi măng

h)

Giá thành (đồng/

kg)

Tổng chi phí (nghìn đồng/h)

Cho 1 ngày (nghìn đồng)

Cho 1 tháng (nghìn đồng)

BIOMASS:

1140-

17660 (Kcal/m3)

Nguồn: Công Ty TNHH MTV Đầu tư & Phát triển Phát Hưng, 2013

Áp dụng đối với lò hơi công suất 5 tấn/h

- Áp suất làm việc 7 kg

- Nhiệt độ nước cấp 3000c

- Hiệu suất sinh hơi của lò 80%

- Hiệu suất cháy 100%

- Thời gian làm việc: 1 ngày 20 giờ, tháng 26 ngày

Phân tích Bảng 2.4 cho thấy, khi sử dụng các nhiên liệu trong cùng 1 lò hơi thì rõ ràng tổng chi phí của củi trấu ít hơn các nhiên liệu còn lại Sử dụng củi trấu sẽ tiết kiệm được 4.172.220 nghìn đồng/tháng so với khi dùng dầu DO

và 1.364.220 nghìn đồng/tháng so với khi dùng than đá, góp phần nâng cao lợi nhuận của doanh nghiệp, xa hơn nữa là bảo vệ môi trường

8

 Phân loại và đặc điểm của các loại củi trấu ép: Theo Công ty cổ phần Năng Lượng Việt (2013) phân loại và mô tả đặc điểm của các dạng củi trấu ép như sau:

- Củi cây (củi thanh):

Hình 2.1 Củi cây (củi thanh)

Nguồn: Nangluongviet.vn

 Dạng thanh hình trụ, đường kính 8.5cm

Chiều dài thanh sản phẩm: > 20cm – 40cm

- Củi đập (củi băm)

Hình 2.2 Củi đập (củi băm)

Nguồn: Nangluongviet.vn

 Chiều dài: 3-5 cm

2.1.2.3 Vỏ trấu dùng để sản xuất điện năng

Hiện Việt Nam hiện đang phải nhập khẩu điện năng Theo dự báo sau năm 2015, Việt Nam phải nhập than Năm 2020, nhu cầu năng lƣợng tăng

10

khoảng 4 lần so với hiện nay Tiềm năng thủy điện cơ bản sẽ khai thác hết vào thập kỷ tới trong khi nguồn khí và than có giới hạn Việt Nam sẽ sớm phải nhập khẩu than và trở thành nước nhập khẩu năng lượng Do đó, yêu cầu bức thiết đặt ra là tận dụng nguyên liệu tái tạo để sản xuất điện nhằm đáp ứng nhu cầu của đời sống và sản xuất

Trấu là một nguồn năng lượng tái tạo dồi dào ở nước ta Đồng thời là nguồn nguyên liệu cho các nhà máy nhiệt điện, giải quyết nạn thiếu điện nhất

là vào mùa hè cũng như hạn chế sự lãng phí đối với nguồn nguyên liệu thiên nhiên này Theo số liệu tính toán, cứ 5 kg trấu tạo ra 1 KW điện, như vậy với lượng trấu hàng triệu tấn trấu mỗi năm thu lại được hàng trăm MW điện (Minh Cường, 2010)

2.1.2.4 Vỏ trấu dùng để lọc nước

Ông Nguyễn Trọng Việt, sĩ quan quân đội về hưu tại thành phố Hải Dương đã phát minh ra cách chế tạo thiết bị lọc nước từ vỏ trấu, có khả năng lọc thẳng nước ao, hồ thành nước uống sạch Cốt lõi của thiết bị là một cụm sứ xốp trắng, hình trụ nằm trong chiếc bình lọc Điều đặc biệt là loại sứ này được tạo ra bằng cách tách ôxit silic từ trấu, có đặc tính lọc cực tốt, với lỗ lọc siêu nhỏ, nhỏ hơn lỗ lọc của thiết bị của Mỹ tới 10 lần, của Nhật 4 lần, ngoài ra nó cũng có độ bền cao (có thể sử dụng 10 đến 20 năm) Ngoài ra, thiết bị còn có khả năng khử được mùi ở nguồn nước ô nhiễm, khử chất dioxin khi mắc nối tiếp một bình lọc có ống lọc bằng than hoạt tính (Thuận An, 2014)

2.1.2.5 Vỏ trấu làm vật liệu xây dựng

Vỏ trấu được nghiền mịn và có thể được trộn với các thành phần khác như mụn dừa, hạt xốp, xi măng, phụ gia và lưới sợi thuỷ tinh Trọng lượng của vật liệu nhẹ hơn gạch xây thông thường khoảng 50% và có tính cách âm, cách nhiệt và không thấm nước cao Đây là vật liệu thích hợp với các vùng như miền Tây, miền Trung bị ngập úng, lũ lụt và nền đất yếu Sau khi sử dụng có thể nghiền nát để tái chế lại Hiện nay đã có công ty sản xuất thương mại loại vật liệu này ứng dụng vào thực tế (Vũ Thị Bách, 2010)

2.1.2.6 Sản xuất gas sinh học (khí hóa trấu)

Khí hóa là việc chuyển đổi nguyên liệu rắn hoặc lỏng thành nhiên liệu khí hữu ích và thuận tiện cho việc đốt cháy để giải phóng năng lượng, trong quá trình khí hóa, vật liệu được gia nhiệt đến một nhiệt độ cao dẫn đến thay đổi tính chất vật lý và hóa học tạo ra các sản phẩm cháy dễ bay hơi (CO, H2 và

CH4) và các chất thải như tro, hắc ín Ứng dụng công nghệ khí hóa tại Việt nam, có rất nhiều các Nhà khoa học, các Viện, Trường quan tâm đến việc nghiên cứu và ứng dụng công nghệ khí hóa vào thực tế tại Việt nam trong

11

khoảng 5 năm trở lại đây Thí điểm ứng dụng trên Công ty TNHH Tân mai tỉnh Đồng Tháp đã nhập từ Ấn độ 1 hệ thống tạo gas từ trấu có công suất từ 80 đến 100 kg trấu /giờ từ giữa năm 2010, hệ thống hoạt động khá ổn định và đáp ứng tốt cho kiểu lò 4 buồng liên hoàn, khắc phục hoàn toàn khói bụi gây ô nhiễm môi trường với giá thành khoảng 1,8 tỷ đồng cho thấy giá quá cao cho nên việc áp dụng rộng rãi là không thể cho các lò gạch thủ công hiện nay Trung tâm Nghiên cứu và phát triển về Tiết kiệm năng lượng (ENERTEAM)

đã nghiên cứu hệ thống khí hóa từ nhiên liệu sinh khối, nghiên cứu sâu về lĩnh vực Gasifier từ trấu và đã thử nghiệm thành công hệ thống gasifier với công xuất đốt 8 kg trấu/giờ giá thấp… (Trần Thị Kiều Diễm, 2013)

2.1.2.7 Vỏ trấu làm sản phẩm mỹ nghệ

Vỏ trấu sau khi lấy ra từ máy xay xát lúa được chuyển tới máy nghiền, qua hệ thống sàng, tạo ra tinh bột trấu Tinh bột trấu đem trộn với một loại keo đặc biệt để tạo thành một hỗn hợp Hỗn hợp này được cho vào khuôn định hình, qua máy ép thủy lực định vị khuôn rồi đưa qua lò sấy với nhiệt độ 2000

C trong thời gian 120 phút để tạo thành những mảnh phôi, mảnh ghép Sau đó, qua các biện pháp xử lý chống thấm, chà nhám, ghép và tạo dáng để tạo ra những sản phẩm mỹ nghệ có hình dáng và kích thước phù hợp theo yêu cầu Trấu có cấu tạo Xen-lu-lô dạng hợp chất Các-bon, do vậy chắc chắn và bền vững không kém so với gỗ Thêm vào đó, độ hóa hợp mạch Các-bon với keo bền chặt hơn khi dùng gỗ với keo để làm các sản phẩm mỹ nghệ Vì vậy, có thể yên tâm chế tác các sản phẩm với nhiều hình dáng, mẫu mã khác nhau Về mặt kinh tế, chi phí chỉ bằng 1/3 so với dùng gỗ, ngoài ra còn giúp giảm tình trạng khai thác gỗ Hơn nữa, dùng trấu để sản xuất cũng sẽ giúp bảo vệ môi trường do nhiều nhà máy xay xát khỏi phải mang trấu đổ ra môi trường (Hoàng Ngọc, 2010)

2.1.2.8 Vỏ trấu làm sơn nano chống đạn

Ngoài ra, trấu còn được sử dụng làm sơn nano chống đạn Nguyên liệu chính để làm ra các loại sơn nano này là silicat nano từ vỏ trấu được tách ra, giá trị lớn gấp trăm lần so với trấu, được dùng cho nhiều lĩnh vực như sơn, chống thấm, mỹ phẩm, dược phẩm, vi tính… Loại sơn này được dùng cho các

áo chống đạn để tăng khả năng chống đạn lên nhiều lần và giúp giảm cân nặng cho áo Áo chống đạn sử dụng sơn nano từ trấu đã được thử nghiệm ở Campuchia với sự hỗ trợ của quân đội nước này Kết quả, viên đạn súng lục không xuyên qua 6 lớp vải khi có sơn chống đạn, ở cự ly 2 m, trong khi áo chống đạn bình thường có 20 - 40 lớp vải nên trọng lượng rất nặng Nguyễn Thị Hòe sẽ đưa sáng chế này đăng ký ở Mỹ và hy vọng sẽ nhận được giấy phép của Mỹ để có thể chuyển giao công nghệ cho các công ty sản xuất áo

12

chống đạn trên thế giới Mặc khác, trong chương trình nghiên cứu của mình,

bà còn tập trung vào vật liệu chống cháy với bề mặt chủ yếu là bê tông, gỗ, sắt thép Sản phẩm sơn chống cháy nano từ trấu bảo vệ các bề mặt bê tông, thép, gỗ trong tòa nhà dưới sức nóng lên đến 1.000 độ C của lửa trong vòng 2-6 tiếng Sơn kháng khuẩn được sự quan tâm của giới y khoa Loại sơn này được tích hợp công nghệ nano bạc và các hợp chất hữu cơ đặc biệt tạo ra khả năng diệt đến 99% vi khuẩn trên bề mặt sơn Khả năng diệt khuẩn của sản phẩm đã được chứng nhận tại Singapore và sản phẩm đang được bán tại nước này (Lê Thị Ngọc, 2013)

2.2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.2.1 Mô tả vùng nghiên cứu

Quận Thốt Nốt là một trong 5 quận thuộc thành phố Cần Thơ, có diện tích 11.780,74 ha với 160.580 nhân khẩu (Niên giám thống kê, 2014), gồm 9 phường Trong đó 5 phường Trung Nhứt, Trung Kiên, Thạnh Hòa, Thuận An

và Thuận Hưng tập trung trên 25 nhà máy xay xát, chiếm gần 90% tổng số nhà máy trên địa bàn quân (Phòng kinh tế Thốt Nốt, 2014) Vì vậy đề tài đã chọn 5 phường này để phân tích thực trạng sử dụng trấu và mức độ chấp nhận lắp đặt

hệ thống ép củi trấu của các nhà máy xay xát tại quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ Bảng 2.5: Số nhà máy xay xát phân theo phường thuộc quận Thốt Nốt, thành

Gồm các tài liệu, số liệu có các nội dụng về điều kiện tự nhiên, kinh tế -

xã hội và thông tin về các nhà máy xay sát được cung cấp bởi phòng Kinh Tế quận Thốt Nốt Bên cạnh đó đề tài còn sử dụng các số liệu được thu thập từ các trang web, sách báo chuyên ngành và các nghiên cứu về thực trạng sử dụng trấu và mô hình sản xuất củi trấu

để phục vụ phương pháp phân tích luận văn tốt nghiệp

Tuy nhiên qua quá trình kiểm tra lại thì loại hình kinh doanh và số lượng nhà máy đã có sự thay đổi so với danh sách ban đầu Cụ thể: Có 2 doanh nghiệp ở phường Trung Kiên và 1 doanh nghiệp nằm trên phường Thạnh Hòa

đã chuyển từ hoạt động xay xát lúa sang chế biến và xuất khẩu gạo Cũng trên phường Thạnh Hòa có 2 doanh nghiệp đã ngừng hoạt động Mặc khác vẫn còn sót lại 3 nhà máy chưa được cập nhật trong danh sách, 2 nhà máy thuộc phường Trung Kiên và 1 thuộc phường Thạnh Hòa

Như vậy tổng cộng có 23 mẫu quan sát: 9 mẫu ở phường Thạnh Hòa, 8 mẫu ở phường Trung Kiên, 4 mẫu ở phường Trung Nhứt, 1 mẫu ở phường Thuận An và 1 mẫu còn lại ở phường Thuận Hưng

- Phương pháp thu thập số liệu: phỏng vấn trực tiếp bằng bảng câu hỏi (đính kèm bảng câu hỏi ở phụ lục 2)

- Nội dung bảng câu hỏi:

+ Điều tra thông tin về đáp viên bao gồm trình độ học vấn, tuổi và thông tin về nhà máy bao gồm quy mô, số lao động tại nhà máy

+ Khảo sát tình hình hoạt động của nhà máy về số lượng lúa xay xát mỗi

vụ, nguồn mang lúa đến xay xát, lượng trấu sau xay xát mỗi vụ và cách thức nhà máy sử dụng chúng

+ Tìm hiểu việc lắp đặt hệ thống ép củi trấu cũng như tiềm năng sản xuất củi trấu ép của nhà máy

2.2.2 Phương pháp phân tích số liệu

Tập hợp tất cả các phương pháp đo lường, mô tả dữ liệu bằng phép tính

và các chỉ số thống kê như: số trung bình, số lớn nhất, số nhỏ nhất, độ lệch chuẩn, nhằm mô tả thực trạng các nhà máy sử dụng trấu tại 5 phường thuộc quận Thốt Nốt, thành phố Cần Thơ

14

So sánh số tuyệt đối là hiệu số giữa trị số của năm phân tích so với năm gốc của các chỉ tiêu kinh tế Phản ánh tình hình thực hiện kế hoạch, sự biến động về quy mô, khối lượng thực tế của hiện tượng kinh tế

Tăng (+) giảm (-) = Chỉ tiêu thực tế - Chỉ tiêu kế hoạch

= Chỉ tiêu năm hiện tại – Chỉ tiêu năm gốc

So sánh số tương đối là chỉ tiêu phản ánh quan hệ so sánh giữa hai chỉ tiêu cùng loại nhưng khác nhau về thời gian hoặc không gian hoặc giữa hai chỉ tiêu khác loại nhưng có mối quan hệ với nhau

 Phương pháp so sánh số tương đối động thái

Số tương đối động thái là kết quả so sánh giữa hai mức độ của cùng một chỉ tiêu nào đó ở hai thời kì hay hai thời điểm khác nhau

Trong đó:

y1: số liệu ở kì hiện tại

y0: số liệu ở kì gốc

 Phương pháp so sánh số tương đối kết cấu

Số tương đối kết cấu dùng để xác định tỷ trọng của mỗi bộ phận cấu thành tổng thể

Trong đó:

yi: mức độ của bộ phận i

: mức độ của tổng thể

15

CHƯƠNG 3 GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT VỀ QUẬN THỐT NỐT,

THÀNH PHỐ CẦN THƠ 3.1 ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN

Địa giới hành chính quận Thốt Nốt:

- Bắc giáp thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang

- Nam giáp quận Ô Môn, huyện Cờ Đỏ

- Tây giáp huyện Vĩnh Thạnh, huyện Cờ Đỏ

- Đông giáp sông Hậu, ngăn cách với tỉnh Đồng Tháp

16

Quận có diện tích đất tự nhiên 11.780,74 ha với 160.580 nhân khẩu Gồm

9 phường: Thới Thuận, Thuận An, Thốt Nốt, Thạnh Hòa, Trung Nhứt, Trung Kiên, Thuận Hưng, Tân Hưng và Tân Lộc

Vị trí địa lý thuận lợi, nằm ở cửa ngõ phía Bắc của thành phố Cần Thơ, lãnh thổ bao gồm phần đất liền và dãy cù lao Tân Lộc hình thoi nằm trên sông Hậu Vì vậy, quận có rất nhiều lợi thế để phát triển công nghiệp và du lịch sinh thái Ngoài ra, đây còn là nơi cung cấp nguyên liệu nông - thủy sản cho tiêu dung trong nước cũng như xuất khẩu

3.1.2 Khí hậu

Độ ẩm tương đối trung bình là 84% cả năm Trong đó tháng 2 có độ ẩm thấp nhất là 77%, tháng có độ ẩm cao nhất là tháng 9 với 89% Lượng mưa trung bình trong năm của quận khoảng 1.642,2mm, trong đó vào tháng 9 có lượng mưa nhiều nhất là 405,3mm, thấp nhất vào tháng 2 chỉ có 11,1mm Nhiệt độ không khí trung bình giao động khá rộng từ 22,3˚C đến 33,6˚C Tháng 12 và tháng giêng hằng năm thường có nhiệt độ thấp nhất khoảng 19,4˚C, trong khi đó tháng 4, tháng 5 có nhiệt độ cao nhất, lên đến 35,4˚C Nhìn chung khí hậu Thốt Nốt cho thấy: Lượng nước tương đối dồi dào, đảm bảo cung cấp cho việc sản xuất nông nghiệp và các hoạt động kinh tế khác Nền nhiệt độ cao và chế độ khô ẩm xen kẽ trong năm, vừa là động năng cho quá trình phân hủy hữu cơ và biến đổi trạng thái vật chất trong đất, vừa là nguồn năng lượng dồi dào cho sự tăng trưởng của thực vật Do đặc điểm khí hậu nên sản phẩm nông nghiệp có tính mùa vụ Ngoài ra, yếu tố độ ẩm cao, lượng mưa phân bố không đều cũng đòi hỏi nhiều trang bị kỹ thuật cho khâu phơi sấy, tồn trữ và bảo quản nông sản

Quận Thốt Nốt có đặc tính khí hậu nhiệt đới gió mùa của vùng đồng bằng miền Nam bộ của Việt Nam Có hai mùa rõ rệt:mùa khô (bắt đầu từ khoảng tháng 12 đến tháng 4 của năm sau) và mùa mưa (bắt đầu từ khoảng tháng 5 và chấm dứt vào khoảng cuối tháng 11)

Số giờ nắng bình quân cả năm khoảng 2.242,9 giờ Trong đó tháng nắng cao nhất là tháng 3 có 238,4 giờ; tháng nắng thấp nhất là tháng 7 có 135,3 giờ

3.1.3 Sông ngòi, kênh gạch

Hệ thống sông ngòi lớn nhỏ chằng chịt rất thuận lợi cho giao thông đường thủy, nước ngọt quanh năm Mưa kiệt quệ vào tháng 4, lưu lượng nước sông Hậu giảm xuống còn 1970m3/giây, gây tình trạng thiếu nước Mùa lũ thường xảy ra vào tháng 9, lúc này lưu lượng nước sông Hậu tăng lên 38.000

17

m3/giây, hàm lượng phù sa 0,2 – 0,37 kg/m3 nên đồng ruộng sau mùa lũ được bồi lắng một lớp phù sa màu mỡ rất thuận lợi cho canh tác nông nghiệp

Tuy nhiên, do nằm ở vùng chịu ảnh hưởng của lũ sông Hậu nên thủy lợi

là vấn đề mà Thốt Nốt luôn phải quan tâm giải quyết Do đó, quận đã xây dựng một hệ thống đê bao khá hoàn chỉnh, hàng năm vẫn được các cấp chính quyền và nhân dân tu bổ đảm bảo tưới tiêu cho sản xuất nông nghiệp

3.1.4 Nhận xét chung về điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên quận Thốt Nốt

3.1.4.1 Thuận lợi

- Đất đai đa phần là đất tốt, nguồn nước mặt dồi dào thuận lợi cho phát triển trồng trọt và thủy sản, làm tăng năng suất và hiệu quả sử dụng đất trong sản xuất nông nghiệp, là nguồn cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến

- Quỹ đất dồi dào, là điều kiện thuận lợi để phát triển các khu đô thị mới, khu công nghiệp mới

- Hệ thống sông ngòi dày đặc thuận lợi cho việc nuôi trồng thủy sản tạo cảnh quan môi trường theo hướng kết hợp nông nghiệp với du lịch sinh thái

- Trên địa bàn quận có nhiều kênh rạch, việc đầu tư hệ thống giao thông

bộ thường tốn kém và khả năng mở rộng hạn chế, hệ thống kênh rạch bị bồi lắng nhanh đòi hỏi chi phí đầu tư cải tạo lớn và thường xuyên

- Sự tiếp cận thông tin, cập nhật những tiến bộ khoa học kĩ thuật trong

canh tác và sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ chưa cao cũng là một trở ngại cho phát triển kinh của quận

3.2 ĐIỀU KIỆN KINH TẾ - VĂN HÓA XÃ HỘI

3.2.1 Điều kiện kinh tế

Quận Thốt Nốt là vùng đất có nhiều tiềm năng, lợi thế về phát triển sản xuất nông nghiệp, trong đó lúa chiếm nhiều nhất với diện tích 7.819,55 ha Năm 2014, Thốt Nốt có tốc độ tang trưởng kinh tế đạt trên 12,38%; huy động được hơn 3.000 tỷ đồng đầu tư phát triển trên địa bàn từ nguồn lực của toàn xã hội… Để đạt được những kết quả nêu trên là sự đóng góp không nhỏ của các doanh nghiệp trên địa bàn, từ những doanh nghiệp của trung ương đến

3.2.2 Cơ cấu ngành nghề

3.2.2.1 Về công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp

Tình hình sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp chuyển biến tích cực giá trị sản xuất tăng liên tục qua các năm 2012-2014 Trong năm 2014 giá trị sản xuất đạt 1.392.6,58 tỷ, tăng 14,67% so với cùng kỳ năm 2013 (1.214.4,29 tỷ) Phát triển thêm nhiều cơ sở xay xát, nâng sản lượng từ mức 1.180.000 tấn năm 2012 lên 1.230.000 tấn năm 2013 và đạt 1.330.000 tấn năm

2014, góp phần giải quyết được việc làm cho địa phương

Một số ngành chủ lực của quận là: chế biến thủy sản xuất khẩu, chế biến

và kinh doanh lương thực xay xát lúa gạo, sản xuất và gia công cơ khí, cưa xẻ

gỗ, sản xuất đồ gỗ và trang trí nội thất… đang phát triển ổn định Đặc biệt là ngành xây xát gạo duy trì được tốt độ tăng trưởng cả về số lượng, chất lượng

và giá trị

3.2.2.2 Thương mại – dịch vụ

Giá trị sản xuất toàn ngành (giá cố định năm 1994) trong năm 2014 đạt 1.271,3 tỷ đồng, tăng 15,97% so cùng kỳ (1.096,2 tỷ) Hoạt động thương mại – dịch vụ phát triển khá đa dạng, phong phú, giá cả các mặt hàng thiết yếu tương đối ổn định

3.2.3 Điều kiện văn hóa – xã hội

3.2.3.1 Giáo dục và đào tạo

Lĩnh vực giáo dục – đào tạo của quận tiếp tục phát triển cả về quy mô, chất lượng dạy và học, cơ sở vật chất, trường lớp tiếp tục phát triển cả về quy

mô, chất lượng dạy và học, cơ sở vật chất trường lớp tiếp tục được đầu tư phát triển theo hướng kiên cố hóa trường lớp đạt chuẩn Toàn quận hiện có 42 trường: 2 rường mầm non, 10 trường mẫu giáo, 23 trường tiểu học, 7 trường THCS Ngoài ra còn có 1 trường THPT và 1 trung tâm GDTX đóng trên địa bàn quận Năm 2014 đã có 17 trường chuẩn Quốc gia được công nhận, tăng 13 trường so với năm học 2010 trong đó có 01 trường đạt chuẩn Quốc gia mức độ

2 Liên tục nhiều năm liền được công nhận là một trong những đơn vị dẫn đầu

về GD&ĐT của thành phố Cần Thơ (giai đoạn 2010-2015); Năm 2011, năm

2014 được Sở GD&ĐT thành phố Cần Thơ xếp hạng nhất trong hoàn thành các lĩnh vực công tác khối các Quận (QĐ số 442/QĐ-SGDĐT ngày 26/7/2011;

19

QĐ số 517/QĐ-SGDĐT ngày 05/8/2014) Công tác xây dựng nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục tiếp tục tạo được chuyển biến tích cực phục vụ cho việc dạy và học Công tác khuyến học, khuyến tài được quan tâm chỉ đạo hiệu quả, công tác xã hội hóa giáo dục đem lại nhiều hiệu quả thiết thực giải quyết khó khăn về cơ sở vật chất phục vụ cho việc dạy

và học, góp phần thúc đẩy sự nghiệp giáo dục của huyện phát triển

3.2.3.2 Y tế

Về ngành y tế của quận Thốt Nốt gồm: 1 bệnh viện đa khoa với 220 giường bệnh, 1 phòng y tế, 1 trung tâm y tế dự phòng và 9 trạm y tế trải đều trên mỗi phường Công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân được chú trọng, đặc biệt là gia đình chính sách, hộ nghèo và các đối tượng bảo trợ xã hội, các chương trình mục tiêu quốc gia về y tế thực hiện tốt, các loại dịch bệnh được hạn chế, số người mắc bệnh giảm so với năm 2013 Công tác sức khỏe cho nhân dân được thực hiện thường xuyên, nhất là các đối tượng chính sách và người nghèo, việc tiêm ngừa các loại bệnh hàng năm đều đạt được chỉ tiêu được giao Công tác tiêm chủng mở rộng đều đạt 99,18%, tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em có xu hướng giảm, hiện 11,35% Nhìn chung, các cơ sở y tế mặc

dù có quy mô nhỏ, thiếu các vườn thuốc nam nhưng nhờ được đầu tư trạng thiết bị khá đầy đủ nên các chương trình quốc gia, chăm sóc sức khỏe cộng đồng,… đều thực hiện tốt

3.2.3.3 Văn hóa, thông tin, thể thao

Tuyên truyền phục vụ tốt các nhiệm vụ chính trị và các ngày lễ lớn bằng các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thông tin cổ động; đặc biệt chào mừng cuộc Bầu cử đại biểu Quốc hội khoá XIII và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ

2011 - 2016, kỷ niệm Cách mạng tháng 8 và Quốc khánh 2/9, bầu cử Trưởng khu vực lần thứ 6 nhiệm kỳ 2011 – 2013, ngày toàn dân phòng cháy chữa cháy Tham gia hội thi tuyên truyền lưu động lần thứ 33 cấp thành phố, kết quả đạt nhất toàn đoàn, Liên hoan "Đờn ca tài tử thành phố Cần Thơ" lần thứ

V, kết quả đạt giải nhì

Thực hiện tốt công tác xây dựng phường không có tệ nạn xã hội gắn với cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư" Hiện trên địa bàn quận có 4 phường văn hoá, 35 khu vực văn hoá và 36.339/37.713 hộ gia đình văn hoá, đạt 96,36%; số máy điện thoại thuê bao là 37/100 hộ dân, 09 thuê bao Internet/100 hộ dân Trong năm 2013, đã tiến hành khảo sát và công nhận 53 Trường học văn minh, 122 cơ quan có đời sống văn hoá tốt, 13 chợ văn minh và 5.586 gương Người tốt việc tốt Phong trào thể dục thể thao quần chúng và các hoạt động thể dục thể thao phát triển khá tốt

20

Tỷ lệ người tham gia luyện tập thể dục thể thao thường xuyên là 36.256 người, 4.365 hộ gia đình thể thao và 95 câu lạc bộ thể thao

3.2.4 Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và môi trường

3.2.4.1 Những thuận lợi và kết quả đạt được

- Cơ cấu kinh tế đang chuyển dịch theo hướng tích cực, giảm dần tỷ trọng ngành nông nghiệp, tăng tỷ trọng ngành công nghiệp và dịch vụ

- Sản xuất nông nghiệp đang hình thành vùng chuyên canh có khối lượng hàng hóa lớn phục vụ cho xuất khẩu và tiêu dùng trong nước: vùng lúa chất lượng cao, vùng nông nghiệp công nghệ cao, vùng thủy sản,…

- Kinh tế quận phát triển nhanh, đặc biệt là công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp, xây dựng thêm được một khu công nghiệp (Thốt Nốt) thu hút hàng chục ngàn lao động

- Cơ sở hạ tầng kỹ thuật đang được đầu tư xây dựng, hệ thống giao thông đang từng bước hoàn chỉnh, mạng lưới điện đã được nâng cấp, cải tạo và xây dựng mới nhằm đảm bảo cấp điện đáp ứng nhu cầu của địa phương Hệ thống cấp thoát nước, hệ thống thông tin liên lạc, bưu chính viễn thông đã và đang được đầu tư xây dựng theo hướng cơ bản và hiện đại

- Thực hiện tốt công tác bình ổn giá cả thị trường Công tác xây dựng cơ bản, kiến thiết đô thị đạt nhiều kết quả tiến bộ; giải ngân vốn xây dựng đạt yêu cầu

- Công tác thu ngân sách vượt chỉ tiêu kế hoạch và đảm bảo các hoạt động chi phục vụ nhu cầu phát triển

- Sự nghiệp y tế, giáo dục và văn hóa xã hội có nhiều tiến bộ, chất lượng từng bước được nâng cao; đặc biệt các chính sách về đảm bảo an sinh xã hội được tích cực triển khai thực hiện và đạt kết quả rất thiết thực; một số vấn đề

xã hội bức xúc được quan tâm giải quyết

- Công tác cải cách hành chính, xây dựng tổ chức bộ máy và cán bộ, phòng chống tham nhũng, lãng phí, giải quyết khiếu nại tố cáo tiếp tục được đẩy mạnh

- Nguồn nhân lực dồi dào về số lượng nhưng trình độ chuyên môn kĩ thuật của người lao động còn thấp, chưa được đào tạo theo kịp nhu cầu công nghiệp hóa – hiện đại hóa, đang là áp lực đối với các mục tiêu phát triển kinh

tế xã hội

- Diễn biến khí hậu đang theo chiều hướng xấu, làm cho tình trạng khô hạn và xâm nhập mặn tăng lên, khí hậu diễn biến bất thường làm cho các hoạt động sản xuất nông nghiệp gặp nhiều khó khăn

3.3 TÌNH HÌNH SẢN XUẤT LÚA VÀ SỬ DỤNG TRẤU TẠI QUẬN THỐT NỐT GIAI ĐOẠN 2012-2014

3.3.1 Tình hình sản xuất lúa tại quận Thốt Nốt giai đoạn

23

chênh lệch năng suất giữa các hộ trồng lúa Tuy nhiên, về lâu dài để giữ độ phì nhiêu của đất cũng như hạn chế dịch bệnh, quận cần quy hoạch cụ thể cho từng tiểu vùng sinh thái, đồng thời phối hợp với trạm Khuyến Nông nghiên cứu xác định giống và kỹ thuật thích hợp

- Mùa vụ sản xuất

Bảng 3.3: Lịch thời vụ tại quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ

Đông

Xuân Từ ngày 10 - 15 tháng 10 âm lịch Từ ngày 10 - 20 tháng 1 âm lịch

Hè Thu Từ ngày 25 - 30 tháng 2 âm lịch Từ ngày 25 - 30 tháng 5 âm lịch Thu

Đông Từ ngày 10 - 15 tháng 6 âm lịch Từ ngày 20 - 30 tháng 9 âm lịch

Nguồn: Niên giám thống kê quận Thốt Nốt, 2014

Đông Xuân thường bắt đầu từ ngày 10 - 15 tháng 10 âm lịch (ngày 26 tháng 11 dương lịch) sau khi lũ rút và kết thúc vào ngày 10 - 20 tháng giêng

âm lịch (khoảng cuối tháng 2 dương lịch) Theo đánh giá của các kỹ sư ở trạm Khuyến Nông thì vụ này được cho là thuận lợi nhất năm, năng suất cao hơn so với 2 vụ tiếp theo

Vụ Hè Thu bắt đầu ngày 25 - 30 tháng 2 âm lịch (ngày 9 tháng 4 dương lịch) đến ngày 25 - 30 tháng 5 âm lịch (ngày 6 - 11 tháng 7 dương lịch) Vụ này được đánh giá là khó khăn nhất năm, vì những ngày đầu gieo sạ thì hay gặp hạn hán, sâu bệnh Năng suất của vụ Hè Thu thường thấp hơn vụ Đông Xuân nhưng chi phí bỏ ra nhiều hơn Vì vậy, từ năm 2012 trở lại đây, nông dân tại nhiều phường đã gieo trồng cây mè trên chân ruộng lúa trong vụ Hè Thu (Khánh Trung, 2015) Thực tế cho thấy, phát triển sản xuất luân canh giữa lúa với cây mè trong vụ này không chỉ giúp nông dân tăng được lợi nhuận ngay trong vụ sản xuất này mà có còn có tác dụng hỗ trợ tốt cho các vụ sản xuất lúa sau Ruộng lúa sau khi luân canh trồng mè, gieo sạ lại lúa thường trúng mùa, ít sâu bệnh hơn so với sản xuất liên tục 3 vụ lúa trong năm do các mầm sâu bệnh bị tiêu diệt Thêm vào đó, mè cũng là loại cây trồng giúp tiết kiệm nước trong mùa nắng và thích ứng tốt được với các điều kiện thời tiết

nông dân còn ứng dụng một số giống lúa ngắn ngày để đưa vào sản xuất vụ Thu Đông vào ngày 10 - 15 tháng 6 âm lịch (ngày 31 tháng 7 dương lịch) đến ngày 20 - 30 tháng 9 âm lịch (ngày 6 tháng 11 dương lịch), khi thu hoạch thì vào những tháng mưa nhiều gây hao hụt, thất thoát

đã tạo nhiều thuận lợi cho người dân trong vận chuyển và sử dụng trấu làm chất đốt phục vụ các hoạt động sản xuất và nấu nướng

Từ đó giá trấu ngày một tăng cao, nếu như năm 2009 giá trấu thường ở mức khoảng 200-250 đồng/kg, vào những lúc khan hiếm cũng chỉ khoảng 400 đồng/kg và mức giá cao này không duy trì được lâu Nhưng ngay trong những tháng đầu năm 2014 giá trấu đã vọt lên ở mức 400 đồng/kg và bước vào 2 tháng cuối năm đã xác lập mức giá tăng hơn gấp đôi so với đầu năm Điều này hoàn toàn có lợi cho các nhà máy xay xát lúa trên địa bàn vì bán trấu thu được một khoảng tiền kha khá để tran trải chi phí duy trì hoạt động của nhà máy Tuy nhiên, không ít chủ nhà máy xay xát cũng tỏ ra lo lắng cho tương lai lâu dài trong việc cạnh tranh thu hút khách hàng Vì gần đây ngày càng có nhiều nhà máy xay xát lúa gạo tại các tỉnh ĐBSCL đã thực hiện xay xát lúa gạo miễn phí cho khách hàng chỉ nhằm để lấy trấu, thậm chí họ còn trả tiền ngược lại nhằm hút khách (Khánh Trung, 2014)

Mặc khác, giá trấu tăng cao cũng đang thực sự gây lo ngại cho nhiều hộ gia đình sử dụng và nhiều cơ sở sản xuất kinh doanh có liên quan, các nhà quản lý nên lưu tâm để có biện pháp quy hoạch các cụm lò sấy, nhà máy chế biến lúa gạo và sử dụng nguồn trấu một cách hợp lý Đối với nhiều cơ sở sản xuất kinh doanh có nhu cầu sử dụng trấu làm nhiên liệu đốt cũng rất cần phải suy xét và tính đến chuyện tìm nguồn nguyên liệu đốt khác để thay thế trong tương lai

25

CHƯƠNG 4 PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG SỬ DỤNG TRẤU VÀ MỨC ĐỘ CHẤP NHẬN LẮP ĐẶT HỆ THỐNG ÉP CỦI TRẤU CỦA CÁC NHÀ MÁY XAY XÁT TẠI QUẬN THỐT NỐT, THÀNH PHỐ

CẦN THƠ 4.1 MÔ TẢ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

4.1.1 Thông tin chung của đáp viên được phỏng vấn

Hình 4.1 Tỷ lệ giới tính của đáp viên tại quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ (n=23)

Nguồn: Điều tra thực tế, 2015

Dựa trên kết quả điều tra của Hình 4.1 ta thấy rằng, phần lớn chủ nhà máy đều là nam (73,9%), còn lại là nữ chỉ chiếm 26,1% Nguyên nhân của sự khác biệt đó là vì ở nông thôn nguồn thu nhập chính của gia đình phần lớn đều

do nam giới gánh vác Hơn nữa công việc đều hành cả một nhà máy cho dù quy mô lớn hay nhỏ cũng đòi hỏi người chủ, người quản lý phải có sức khỏe dẻo dai và duy trì được trong thời gian dài Xét về phương diện này thì nam giới tương đối thích hợp hơn Tuy nhiên ngày nay, nam và nữ đã có nhiều điểm bình đẳng hơn trong các vấn đề về xã hội, kinh tế và các quyết định chi tiêu trong gia đình Thế nên giới tính của đáp viên, dù là nam hay nữ thì đều

có khả năng đưa ra quyết định bình đẳng như nhau Bằng chứng là vẫn có những người chủ, người quản lý nhà máy là nữ giới, dù con số còn khiêm tốn Bảng 4.1: Thông tin đáp viên tại quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ

nhất

Giá trị lớn nhất Trung bình

Độ lệch chuẩn

Nguồn: Điều tra thực tế, 2015 (n=23)

Nam 74%

Nữ 26%

26

Kết quả điều tra ở Bảng 4.1 cho thấy, các đáp viên có độ tuổi từ 34 đến

61 tuổi (trung bình là 49 tuổi), đa số họ là chủ hoặc có quan hệ thân thiết với chủ cơ sở, là trụ cột trong gia đình, độ lệch chuẩn tương đối nhỏ so với giá trị trung bình, cho thấy lượng quan sát về độ tuổi khá đồng đều

Kinh nghiệm sản xuất là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của nhà máy Qua khảo sát cho thấy số năm kinh nghiệm trong hoạt động quản lí việc kinh doanh của nhà máy trung bình là 12,4 năm, cao nhất là 30 năm và thấp nhất là 2 năm, độ lệch chuẩn vẫn nhỏ hơn so với mức trung bình Điều này có thể giải thích rằng chủ nhà máy càng

có kinh nghiệm sản xuất lâu năm thì càng có khả năng phản ứng nhanh với các tình huống thay đổi của thị trường, duy trì được sự phát triển của doanh nghiệp Tuy nhiên vẫn có những trường hợp kinh nghiệm kinh doanh còn thấp

là do cha, mẹ hay ông, bà sớm giao công việc quản lí, làm chủ lại cho con cháu Nhưng vì từ nhỏ đã được học hỏi và tiếp xúc với các hoạt động của nhà máy và được nhận sự hỗ trợ chỉ dẫn từ người có kinh nghiệm trước nên việc điều hành sản xuất cũng không gặp nhiều khó khăn

Hình 4.2 Tỷ lệ trình độ học vấn đáp viên tại quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ

(n=23)

Nguồn: điều tra thực tế, 2015

Thông tin về trình độ học vấn của đáp viên cũng là một trong những yếu

tố quan trọng cho việc mô tả đối tượng nghiên cứu Qua Hình 4.2, tác giả nhận thấy đa số đáp viên có trình độ học vấn là cấp 3 (bậc trung học phổ thông) chiếm 43,5%, 30,4% đáp viên tham gia trả lời phỏng vấn có trình độ cấp 2 và 8,7% đáp viên có trình độ từ cấp 1 trở xuống, không có trường hợp mù chữ Mặc dù tỷ trọng từ bậc Trung cấp đến Đại học không cao (chiếm 17,3%) nhưng điều này cũng đã nói lên trình độ của các chủ nhà máy hoặc người đại

Cao đẳng 8,7%

Cấp 2 30,4%

Cấp 3 43,5%

Trung cấp

4,3%

Cấp 1 8,7%

Đại hoc 4,3%

27

diện cho nhà máy đang ngày càng được hoàn thiện và nâng cao hơn Điều này

có tác động to lớn đến khả năng tiếp cận những thông tin mới, công nghệ hiện đại của các chủ nhà máy trên địa bàn quận

4.1.2 Thông tin chung của các nhà máy xay xát tại quận Thốt Nốt

4.1.2.1 Diện tích các nhà máy xay xát tại quận Thốt Nốt

Bảng 4.2: Diện tích các nhà máy xay xát tại quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ

Nguồn: điều tra thực tế, 2015 (n=23)

Dựa vào kết quả điều tra của Bảng 4.2 cho thấy, số nhà máy có diện tích

từ 1000 - 1500m2 chiếm 52,2% trên tổng số mẫu quan sát Con số này nói lên công suất cũng như sức chứa hiện có của các nhà máy trên địa bàn quận Tuy nhiên, số lượng nhà máy có quy mô lớn lại chiếm tỷ trọng rất thấp (13%) nên vẫn chưa đủ để đáp ứng yêu cầu của thị trường khi mà nhu cầu xay xát lúa gạo ngày một tăng như hiện nay Mặc khác, số lượng nhà máy có quy mô nhỏ (<1000m2) còn chiếm tỷ trọng đáng kể (34,8%) Theo như một số chủ nhà máy cho biết hiện tại họ không có đủ vốn để mở rộng kinh doanh, cải tiến máy móc, chỉnh trang nhà máy thậm chí một số nhà máy còn phải đóng cửa, ngưng hoạt động vì thiếu kinh phí, một số khác chuyển đổi qua loại hình kinh doanh khác như chế biến hoặc xuất khẩu gạo hoặc chế biến kiêm xuất khẩu gạo Bên cạnh đó, các tỉnh lân cận như An Giang, Đồng Tháp ngày càng xuất hiện nhiều nhà máy với công nghệ cao và quy mô sản xuất lớn dẫn tới nhu cầu xay xát tại quận giảm xuống, điều đó chứng tỏ quá trình hoạt động của các nhà máy tại đây còn gặp nhiều khó khăn Vì vậy, các nhà quản lý nên dành sự quan tâm cũng như các biện pháp hỗ trợ nhiều hơn cho ngành sản xuất này (Khánh

Trung, 2014)

4.1.2.2 Loại hình hoạt động hiện tại của nhà máy tại quận Thốt Nốt

Thông qua khảo sát thực tế cho thấy, hình thức hoạt động của những nhà máy tại đây rất đa dạng bao gồm 3 loại:

- Xay xát lúa: Lúa được đưa qua máy xay để bóc vỏ khoảng 90% Khi

đó, hạt gạo mới chỉ bị bóc lớp vỏ trấu vẫn còn lớp vỏ lụa có màu vàng nhạt Sau đó, số gạo này được cho vào máy xát trắng để tách lớp vỏ lụa và bóc hết những hạt lúa còn sót lại

28

- Xay xát lúa và đánh bóng gạo: Gạo sau khi xay xát sẽ được tẩy đi phần cám đục còn bám lại hạt gạo, nhằm đảm bảo độ bóng bề mặt gạo trước khi xuất ra thị trường tiêu thụ

- Dây chuyền khép kín: thực hiện các dịch vụ liên hoàn từ khâu sấy, đến xay xát, đánh bóng gạo

Bảng 4.3: Tỷ lệ các loại hình hoạt động của các nhà máy tại quận Thốt Nốt,

Nguồn: Điều tra thực tế, 2015 (n=23)

Căn cứ vào kết quả của Bảng 4.3, 23 nhà máy được khảo sát đều là nhà máy xay xát lúa, trong đó 17 nhà máy vừa xay xát vừa đánh bóng gạo chiếm 74% và 4 nhà máy có dây chuyền khép kín chiếm 17,4%, điều đó chứng tỏ chỉ

có 4 nhà máy đã đầu tư hệ thống lò sấy, số còn lại thì dự định sẽ lắp đặt trong tương lai vì hiện tại chưa có tài chính hoặc do quy mô nhà máy nhỏ nên chưa

có nhu cầu xây dựng

4.1.2.3 Lao động làm việc tại nhà máy

Bảng 4.4: Số lao động cố định ở các nhà máy tại quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ

Nguồn: điều tra thực tế, 2015 (n=593)

Bảng 4.4 cho ta biết, phần lớn lao động cố định tại các nhà máy đều là nam, chiếm 74% trên tổng số người lao động do hoạt động của nhà máy chủ yếu là khuân vác lúa và các công việc đòi hỏi sức khỏe Còn lại 26% lao động

nữ chủ yếu làm các công việc liên quan đến nhân sự hoặc tạp vụ cho nhà máy Nhìn chung số lượng lao động cố định tại các nhà máy tương đương nhau, độ lệch chuẩn là 8, vẫn nhỏ hơn so với mức trung bình 26 người Tùy theo số lượng mà các chủ nhà máy sẽ chia ca cho công nhân thay phiên nhau làm việc, vừa để đảm bảo duy trì sức khỏe cho người lao động vừa giúp nhà máy luôn được vận hành liên tục