THỰC TRẠNG THỰC HIỆN QUY TRÌNH lấy MÁU TĨNH MẠCH CỦA KỸ THUẬT VIÊN XÉT NGHIỆM TẠI PHÒNG KHÁM BỆNH VIỆN sản NHI lào CAI từ NGÀY 552016 đến NGÀY 3152016

Có rất nhiều nguyên nhân làm ảnh hưởng kết quả xét nghiệm, như việclấy mẫu bệnh phẩm, máy móc xét nghiệm, hóa chất, thuốc thử, thao tác của các kỹ thuật viên, ghi chép kết quả…Tuy n

BỘ Y TẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KỸ THUẬT Y TẾ HẢI DƯƠNG

ĐỀ CƯƠNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

Tên đề tài:

“THỰC TRẠNG THỰC HIỆN QUY TRÌNH LẤY MÁU TĨNH MẠCH CỦA KỸ THUẬT VIÊN XÉT NGHIỆM TẠI PHÒNG KHÁM BỆNH VIỆN SẢN NHI LÀO CAI TỪ NGÀY 5/5/2016 ĐẾN NGÀY 31/5/2016”

Giảng viên hướng dẫn : TS Lê Văn Thêm

Lào Cai, tháng 5 năm 2016

BỘ Y TẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KỸ THUẬT Y TẾ HẢI DƯƠNG

ĐỀ CƯƠNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

Tên đề tài:

“THỰC TRẠNG THỰC HIỆN QUY TRÌNH LẤY MÁU TĨNH MẠCH CỦA KỸ THUẬT VIÊN XÉT NGHIỆM TẠI PHÒNG KHÁM BỆNH VIỆN SẢN NHI LÀO CAI TỪ NGÀY 5/5/2016 ĐẾN NGÀY 31/5/2016”

Giảng viên hướng dẫn : TS Lê Văn Thêm

Lào Cai, tháng 5 năm 2016

CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BN: Bệnh nhân

BVSNLC: Bệnh viện Sản nhi Lào Cai

KTV: Kỹ thuật viên

NC: Nghiên cứu

MỤC LỤC

Đặt vấn đề 5

Chương I: Tổng quan tài liệu 8 1.1: Các khái niệm8

1.2: Quy trình kỹ thuật lấy máu 9

1.3: Những hành vi chưa an toàn liên quan đến kỹ thuật lấy máu và nguyên nhân

Chương II: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu15

2.1: Đối tượng nghiên cứu15

2.2: Địa điểm và thời gian nghiên cứu15

2.3: Phương pháp nghiên cứu15

Chương III: Dự kiến kết quả nghiên cứu 19

3.1: Chuẩn bị trước lấy máu19

3.2: Quy trình kỹ thuật lấy máu tĩnh mạch23

3.3: Thực hiện nguyên tắc vô khuẩn25

3.4: Các thao tác trong khi thực hiện thủ thuật28

3.5: Kết quả trả lời phiếu trắc nghiệm28

Chương IV:Dự kiến bàn luận30

4.1: Dự kiến kết luận30

4.2: Dự kiến kiến nghị.30

4.3 : Dự kiến kế hoạch nghiên cứu.31

Dự trù kinh phí33

ĐẶT VẤN ĐỀ

Trong việc thăm khám, chữa bệnh, ngoài việc khai thác các dấu hiệu lâm sàng do thầy thuốc làm, còn phải làm các xét nghiệm Vì các kết quả xét nghiệm giúp cho thầy thuốc chẩn đoán và theo dõi bệnh được chính xác, khách quan, giúp cho việc điều trị đạt kết quả tốt Do đó việc lấy bệnhphẩm làm xét nghiệm rất quan trọng Cán bộ y tế phải chuẩn bị và tiến hành lấy bệnh phẩm đúng kỹ thuật.[9]

Máu là bệnh phẩm quan trọng và được dùng nhiều nhất Máu đóng vai trò trung tâm trong quá trình vận chuyển nước và các chất hòa tan (chất dinh dưỡng, cặn bã) Máu là môi trường nội môi của của cơ thể Cơ thể luôn đảm bảo sự cân bằng nội môi, nghĩa là các thông số hóa sinh của máu luôn ở trạng thái ổn định (chúng dao động trong giới hạn sinh lí nhất định) Khi các trị số của một thông số nào đó vượt khỏi giới hạn sinh lí thì chúng phản ánh một bệnh lí nào đó .[8]

Xét nghiệm máu là một loại xét nghiệm thường quy ( nghĩa là được tiến hành thường xuyên trong công việc chăm sóc y tế ) được chỉ định bởi bác sĩ nhằm mục đích kiểm tra, điều trị và theo dõi [2]

Cả nước có hơn 1.000 bệnh viện công có hệ thống xét nghiệm, ngoài ra còn có 62 bệnh viện tư và hơn 1.000 phòng khám tư nhân Để có kết quả xét nghiệm chính xác, các labo này cần được nội kiểm và ngoại kiểm theo định kỳ Tuy nhiên, theo Bộ Y tế, xét nghiệm của một vài labo lớn đã thực hiện nội kiểm từ 10 năm nay và nhiều bệnh viện còn bỏ qua hẳn việc này

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Hà, chuyên gia cao cấp xét nghiệm,

nguyên chủ nhiệm khoa huyết học bệnh viện 108 cho biết: “ Quy trình xét nghiệm được chia thành ba giai đoạn: trước, trong và sau xét nghiệm Chỉ cần sai sót của một khâu ở một trong các giai đoạn trên là có thể gây sai

số Có rất nhiều nguyên nhân làm ảnh hưởng kết quả xét nghiệm, như việclấy mẫu bệnh phẩm, máy móc xét nghiệm, hóa chất, thuốc thử, thao tác của các kỹ thuật viên, ghi chép kết quả…Tuy nhiên hiện nay, sai số nhiều nhất (khoảng 68%) là ở giai đoạn trước xét nghiệm (lấy mẫu bệnh phẩm, bảo quản bệnh phẩm…) và sau xét nghiệm (ghi chép, trả kết quả cho bệnhnhân )

Kết quả xét nghiệm không chính xác sẽ dẫn đến việc bệnh nhân bị chẩn đoán bệnh sai, còn bác sĩ ra quyết định điều trị không đúng Điều nàychắc chắn không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe bệnh nhân mà còn làm mất

uy tín của bác sĩ và bệnh viện.[4]

Để các kết quả xét nghiệm được chính xác thì tất cả các quy trình phải được lám đúng kĩ thuật ngay từ giai đoạn đầu tiên là lấy bệnh phẩm Tôi nhận thấy vấn đề này là rất cần thiết, nếu giải quyết được sẽ mang lại một ý nghĩa rất lớn trong chuẩn đoán bệnh cho người bệnh, vì vậy tôi quyết định nghiên cứu vấn đề : “ Thực trạng thực hiện quy trình lấy máu tĩnh mạch của kỹ thuật viên xét nghiệm tại phòng khám bệnh viện Sản nhi Lào Cai từ ngày 5/5/2016 đến ngày 31/5/2016 ”

MỤC TIÊU

Đánh giá thực trạng thực hiện quy trình lấy máu tĩnh mạch của kỹ thuật viên xét nghiệm tại phòng khám bệnh viện Sản nhi Lào Cai từ ngày 5/5/2016 đến ngày 31/5/2016.

Chương I:

TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1: Các khái niệm:

1.1.1: Máu là một chất lỏng lưu thông trong hệ thống tuần hoàn của cơ thể, gồm

nhiều thành phần với các chức năng khác nhau liên quan mật thiết đến các chức năng của cơ thể .[5]

1.1.2: Kỹ thuật viên : Đó là những người được đào tạo ở các trình độ khác nhau:

đại học, cao đẳng hay trung cấp về xét nghiệm; Họ làm việc tại các khoa xét nghiệm của bệnh viện từ tuyến trung ương tới các cơ sở khám chữa bệnh hoặc trong các cơ sở đào tạo y tế Công việc của KTV xét nghiệm được thể hiện với nhiều nhiệm vụ đặc thù của chuyên ngành, như tổ chức, đón tiếp, hướng dẫn, giúp đỡ và chuẩn bị bệnh nhân trước khi tiến hành lấy bệnh phẩm (ví dụ: máu, nước tiểu, đờm, ) để làm xét nghiệm; pha hóa chất, thuốc thử và chuẩn bị các phương tiện, dụng cụ, để thực hiện được các kỹ thuật xét nghiệm; thực hiện các

kỹ thuật xác định vi sinh vật, ký sinh trùng gây bệnh, phân tích các chất trong máu, dịch sinh vật, thực hiện công tác an toàn truyền máu và kiểm tra hiệu quả điều trị của thuốc…; có khả năng sử dụng thành thạo những trang thiết bị tự động hoá để thực hiện các xét nghiệm, phân tích và nhận định kết quả xét

nghiệm trợ giúp cho các bác sĩ lâm sàng; Hơn nữa họ còn có khả năng thiết lập, điều chỉnh và kiểm tra các quy trình kỹ thuật để đảm bảo chất lượng các xét nghiệm .[6]

1.1.3 BVSNLC: nằm tại Số 09- Đường Hàm Nghi - Thành phố Lào Cai- Tỉnh

Lào Cai, là bệnh viện chuyên khoa hạng II, quy mô 200 giường bệnh với 19khoa, phòng, bộ phận Cơ sở vật chất khang trang, hệ thống trang thiết bị phục

vụ chẩn đoán, điều trị hiện đại

1.1.4 Trường đại học Kỹ Thuật Y Tế Hải Dương: được thành lập ngày

12/7/2007, trụ sở của trường nằm tại thành phố Hải Dương, tỉnh Hải Dương.Trường hoạt động theo cơ chế đại học công lập

Với gần 15 chuyên ngành đào tạo như: Kỹ thuật xét nghiệm đa khoa, Kỹthuật hình ảnh y học, kỹ thuật vật lý trị liệu và phục hồi chức năng, Kỹ thuậtDinh dưỡng - Tiết chế, Điều dưỡng đa khoa,điều dưỡng nha khoa Với truyềnthống hơn 50 năm xây dựng và phát triển, Trường đã trở thành địa chỉ tin cậy và

uy tín trong đào tạo KTV y tế, góp phần đáng kể cung cấp nguồn nhân lực Điềudưỡng - KTV y tế cho ngành y tế cả nước[10], góp phần đáp ứng nhu cầu vềnhân lực cho các tỉnh, các tỉnh thành phố miền bắc cũng như cả nước [7]

1.2 Quy trình kỹ thuật lấy máu:

a) Chuẩn bị

- Dụng cụ:

+ Bơm kim tiêm vô trùng (thể tích bơm kim tiêm tùy thuộc vào số

lượng máu xét nghiệm

+ Lọ hoặc ống nghiệm dán nhãn tên, tuổi của bệnh nhân, số giường, khoa phòng( Có chất chống đông hay không tùy loại xét nghiệm)

- Chuẩn bị hóa chất

+ Cồn 70 độ

+ Dây ga rô

-Dụng cụ khác

+ Khay quả đậu

+ Gối nhỏ bọc nylon

- Thời gian : tốt nhất là lấy vào buổi sáng, lấy trước khi ăn

- Báo và giải thích cho bệnh nhân biết rõ về mục đích, việc làm (nếu bệnh nhân tỉnh), bệnh nhi và bệnh nhân hôn mê phải giải thích cho người nhà bệnh nhân

- Tay bệnh nhân phải sạch, nếu bẩn thì trước khi lấy máu phải rửa taybệnh nhân bằng xà phòng

- Chỉnh kim tiêm so với cánh tay một góc khoảng 30 độ

- Tỳ chắc ngón tay vào đốc kim và chọc qua da với động tác dứt khoát

- Luồn kim vào tĩnh mạch (Rút thử kim xem đúng mạch chưa )

- Khi đã đúng ( có thể nới garo ) và từ từ rút đủ số lượng cần thiết

- Tháo garo

- Đặt một miếng bông tẩm cồn lên chỗ kim chích

- Rút kim từ dưới miếng bông bằng động tác nhanh, dứt khoát

- Bảo bệnh nhân tiếp tục giữ miếng bông trong khoảng 3 phút

- Tháo bỏ kim

- Bơm đủ số lượng máu vào ống nghiệm (Nếu có chất chống đông phải lắc nhẹ nhàng cho máu trộn đều với dung dịch chống đômg )

- Đậy nắp ống nghiệm

- Gửi bệnh phẩm và giấy xét nghiệm đến phòng xét nghiệm

e) Thu dọn và bảo quản dụng cụ

- Phân loại rác thải đúng theo quy định

- Tháo bỏ găng tay

- Sát khuẩn tay nhanh

- Chuẩn bị bệnh nhân cẩn thận trước khi lấy máu

- Bơm kim tiêm vô khuẩn

- Trường hợp cấy máu nên lấy trước khi dùng kháng sinh hoặc trước đợt dùng kháng sinh tiếp theo .[8]

1.3 Những hành vi chưa an toàn liên quan đến kỹ thuật lấy máu và nguyên nhân.

* Hành vi chưa an toàn:

a Chưa tuyệt đối tuân thủ đúng quy trình, kỹ thuật lấy máu

- Chưa thường xuyên rửa tay trước khi chuẩn bị lấy máu, phương tiện lấymáu hoặc trước khi lấy máu

- Dùng lại kim tiêm để lấy máu cho người bệnh sau lần lấy máu đầu khôngthành công.

- Cẳt giảm các bước của quy trình lấy máu: đi lấy máu không mang đủ cácphương tiện, không có dây garo trong lấy máu tĩnh mạch, cầm một bơm kimtiêm đã mở đi với khoảng cách xa để lấy máu cho người bệnh

- Thao tác lấy máu chưa tốt: chạm tay vào những vùng vô khuẩn trên bơmtiêm như: thân kim, pít tong ; chạm tay vào vùng da đã sát khuẩn của bệnh nhân

- Dùng pank để gắp các dụng cụ sau đó sử dụng gắp bông cồn vôkhuẩn để lấy máu

- Mang cùng một đôi găng để vừa làm các kỹ thuật xét nghiệm, vừalấy máu

- Sau khi lấy máu xong, dùng tay để tháo đầu kim tiêm bằng tay, bẻcong kim tiêm, đậy nắp kim tiêm

- Sử dụng lại bông cồn đã sát khuẩn lúc trước cho bệnh nhân để sátkhuẩn lại sau khi lấy máu

b Phân loại, thu gom, xử lý chất thải không an toàn:

+ Sau khi lấy máu xong không cô lập bơm kim tiêm ngay vào ống nghiệmhoặc ống chống đông mà để trên bàn, giá ống nghiệm, đĩa petri bẩn…

+ Thu gom bơm kim tiêm đã sử dụng để tái sử dụng hoặc bán ra thị trườngbên ngoài

+ Thu gom bơm kim tiêm không đúng: đặt, để bơm kim tiêm sau sửdụng vào khay tiêm hoặc túi nilon dẫn tới nguy cơ tổn thương cho cán bộ

y tế và người thu gom chất thải

+ Thải bỏ bơm kim tiêm bừa bãi ra môi trường + Bỏ bông dính máu không đúng nơi quy định

* Nguyên nhân:

a Thiếu thông tin:

- Cộng đồng, người bệnh thiếu thông tin, chưa nhận thức đúng, đủ

về nguy cơ của lấy máu bằng bơm kim tiêm

- Cán bộ y tế chưa được cập nhật thông tin, kiến thức, kỹ năng vềlấy máu an toàn

b Tác động của cơ chế thị trường

- Tình trạng mua bán rác thải y tế không an toàn vẫn diễn ra thườngxuyên

- Tiết kiệm chi phí xử lý chất thải y tế

c Thiếu phương tiện hoặc phương tiện lấy máu không phù hợp với yêu cầu sử dụng:

- Không đủ bồn rửa tay, dung dịch sát khuẩn tay nhanh, kim tiêmquá to hoặc quá nhỏ so với chỉ định lấy máu

- Cơ sở vật chất còn hạn chế: không có buồng thủ thuật trong môitrường chật chội, hoặc ô nhiễm

d Kỹ thuật viên:

- Ý thức và sự tuân thủ quy trình lấy máu xét nghiệm của KTV

Chương II:

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1: Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu là các kỹ thuật viên tại phòng khám BVSNLC

2.2: Địa điểm và thời gian nghiên cứu:

2.2.1: Địa điểm nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành tại phòng khám bệnh BVSNLC

2.3: Phương pháp nghiên cứu:

2.3.1: Thiết kế nghiên cứu:

Nghiên cứu mô tả ngang

2.3.2: Cỡ mẫu

Tất cả các kỹ thuật viên xét nghiệm đang làm việc tại phòng khám BVSNLC

2.3.3: Kỹ thuật chọn mẫu

Chọn toàn bộ các kỹ thuật viên xét nghiệm tại phòng khám BVSNLC

2.3.4: Phương pháp thu thập thông tin:

- Thu thập thông tin có sẵn: từ BVSNLC

- Phương pháp quan sát:

Người thu thập số liệu tiến hành quan sát trực tiếp kỹ thuật lấy máu của kỹthuật viên, đánh giá kỹ năng thực hành lấy máu tĩnh mạch thông qua phân tích thao tác lấy máu, gồm 3 nhóm nội dung:

+ Các thao tác chuẩn bị trước khi lấy máu+ Các thao tác kỹ thuật trong khi lấy máu

+ Các thao tác sau khi rút kim ra khỏi cơ thể người bệnh.

Phỏng vấn sâu: tiến hành phỏng vấn các KTV xét nghiệm tại phòng khám BVSNLC

+ Tỷ lệ rửa tay/sát khuẩn tay trước khi lấy máu

2.3.6: Phương pháp khống chế sai số:

- Tập huấn kỹ cho người thu thập số liệu về kỹ năng thu thập sốliệu,nhận dạng đối tượng

- Lấy cỡ mẫu toàn bộ

- Kiểm tra chéo để hạn chế nhầm lẫn và sai số

- Thường xuyên giám sát quá trình thu thập thông tin

- Tiến hành thu thập nhiều lần

- Nhóm nghiên cứu trực tiếp tham gia điều tra dưới sự hướng dẫncủa giảng viên

2.3.7: Đạo đức trong nghiên cứu:

- Tiến hành nghiên cứu dựa trên sự tự nguyện của các đối tượngNC

- Luôn tôn trọng quyền được đảm bảo an toàn tuyệt đối của đốitượng NC

- Giữ bí mật thông tin cho đối tượng NC

- Đối tượng nghiên cứu được thông báo đầy đủ mục đích, phươngpháp, lợi ích có thể thu được của cuộc NC.

- Đối tượng nghiên cứu được toàn quyền hạn chế mức độ tham giahoặc rút khỏi cuộc NC vào bất kỳ thời điểm nào

2.3.8: Bảng tóm tắt:

Mục tiêu

NC

Đối tượng NC

Thiết kế NC Nội dung NC Kỹ thuật

thu thậpthông tinĐánh giá

NC mô tả

ngang

NC thực trạng thực hiện quy trìnhlấy máu tĩnh mạch của kỹ thuật viên xétnghệm tại phòng khám BVSNLC

Quan sát quy trình lấy máu tĩnh mạch phỏng vấn

kỹ thuật viên trưởngthảo luận nhóm với các kỹ thuật viên tại phòng khám về kiến thức

và ý thức lấy máu đúng quy trình

Tỷ

Sốlượn

Tỷ

Sốl

Tỷ

ệ(

%)

(lầnlấymáu)

ệ

(

%)

ợng(lầnlấymáu)

ệ(

%)

quyđịnhcủaBộ ytế

Có làm

Khônglàm

chưa đủSố

lượng(lầnlấymáu

Tỷ

lệ(

%)

Sốlượng(lầnlấymáu

Tỷ

lệ

(

%)

Sốlượng(lầ

Tỷ

lệ(

%)

lấymáu)

BẢNG 3: CHUẨN BỊ DỤNG CỤ

Tỷ

lệ

(

%)

Sốlượng(lầnlấymáu)

Tỷ

lệ(

%)

Số

lượng

(lần

lâ

y

ma

u)

Tỷlệ(

%)

Bơmkimtiêm

Nhận xét:

BẢNG 4: CHUẨN BỊ BỆNH NHÂN

(lần

lâ

y

ma

u)

Tỷ

lệ

(

%)

Số

lượng

(lần

lâ

y

ma

u)

Tỷ

lệ(

%)

Sốlượng(lầnlấymáu)

Tỷ

lệ

(

%)

3.2: Quy trình kỹ thuật lấy máu tĩnh mạch

BẢNG 5: TIẾN HÀNH KỸ THUẬT LẤY MÁU

Tỷ

lệ

(

Sốlượng(lần

Tỷ

lệ(

%

Số

lượn

Tỷlệ(

%)

%)

lấymáu)

)

g

(lần

lâ

y

ma

u)

8

Tiếnhànhlấymáu

9

Căng

da, rútkim

1

0

Sátkhuẩnlại vịtrí lấymáu

1

1

Hướngdẫn BNnhữngđiềucầnthiết

1

2

Tổng

số lầnlấymáu

Nhận xét:

3.3: Thực hiện nguyên tắc vô khuẩn.

BẢNG 6: THỰC HIỆN THAO TÁC VÔ TRÙNG

S

T

T

Nội dungcông việc

làm

Số

lượng

(lần

l

Tỷlệ(%

)

Số

lượng

(lần

l

Tỷ

lệ(

%)

Sốlượng(lầnlấymá

Tỷlệ(

%)

y

ma

u)

â

y

ma

u)

u)

Nhận xét:

BẢNG 7 : TRANG PHỤC ĐÚNG QUY ĐỊNH

S

T

T

Nội dungcông việc

làm

Số

lượng

(lần

lâ

y

ma

u

Tỷ

lệ

(

%)

Số

lượng

(lần

lâ

y

ma

u

Tỷ

lệ(

%)

Sốlượng(lầnlấymáu)

Tỷlệ(

%)

Mặc áo, đội

mũ, đeokhẩu trang

cắt ngắn

3

Không đeotrang sứctrên tay

4 Tổng số lần

lấy máuNhận xét:

3.4: Các thao tác trong khi thực hiện thủ thuật.

BẢNG 7: THAO TÁC LẤY MÁU

STT Nội dung công việc

3 Lấy đủ lượng máu

4 Không dây máu ra

3.5 Các thao tác sau khi thực hiện thủ thuật

BẢNG 8 : KIỂM TRA LẠI THÔNG TIN BỆNH NHÂN

STT Nội dung công việc

Nhận xét:

BẢNG 9 : THAO TÁC THU GOM RÁC THẢI Y TẾ

STT Nội dung công việc

 Tỷ lệ kỹ thuật viên lấy máu có ý thức về lấy máu đúng kỹ thuật.

 Tỷ lệ kỹ thuật viên của phòng khám thực hiện đầy đủ nguyên tắc lấy máu đúng quy trình

 Nguyên nhân dẫn đến thực trạng lấy máu không đúng quy trình trên

 Hậu quả của lấy máu tĩnh mạch không an toàn

4.2: Dự kiến kiến nghị:

 Về phía kỹ thuật viên:

- Nâng cao kiến thức và ý thức về lấy máu tĩnh mạch đúng quy trình

- Thực hiện đầy đủ và chính xác các tiêu chuẩn lấy máu trong kỹ thuật lấy máu tĩnh mạch đúng quy trình