11 biên niên lịch sử việt nam nửa đầu thế kỷ XIX

[15] Tháng chạp âl năm Canh Thìn Quân Tây Sơn vẫn vây chặt thành Bình Định và giữ vững cửa biển Thi Nại.. Nguyễn Ánh tập trung lực lượng tấn công thuỷ quân Tây Sơn ở cửa biển Thi Nại Bì

1801 (TÂN DẬU), Cảnh Thịnh năm thứ chín; Bảo Hưng

năm thứ nhất

1801 Britain makes Ireland part of a single British kingdom Parliament in Dublin is abolished The Anglican Church is to be recognized as the official church in Ireland No Catholics are to be allowed to hold public office

[15]

1801 Napoleon of France has defeated Austria In the treaty of Lunéville, Austria renounces claims to the Holy Roman Empire

[15]

Tháng chạp (âl) năm Canh Thìn

Quân Tây Sơn vẫn vây chặt thành Bình Định và giữ vững

cửa biển Thi Nại

Triều Tây Sơn cho khắc in và phát hành bộ Đại Việt sử ký

tiền biên

Tháng giêng (âl)

Nguyễn Ánh ra lệnh bãi bỏ sưu ruộng ở Phú Yên để thu

phục lòng dân vùng mới chiếm được

Nguyễn Ánh tập trung lực lượng tấn công thuỷ quân Tây

Sơn ở cửa biển Thi Nại (Bình Định) Quân Tây Sơn tan vỡ

Đây là trận thắng lớn đầu tiên của quan quân Nguyễn

Nguyễn Ánh ra sức tuyên truyền ở trong nước và cả ở

Xiêm, Chân Lạp về thắng lợi này

Tháng 2 (âl)

Đông cung Cảnh chết ở Gia Định (năm 22 tuổi)

Nước Vạn Tượng cử sứ thần sang cống, mang theo địa đồ

vùng Nghệ An, Phú Xuân và hẹn kỳ hội quân với Nguyễn

Ánh để đánh Tây Sơn

Tháng 3 (âl)

Quân Nguyễn đánh chiếm được vùng Quảng Nam 1000

quân lính và 300 chiến thuyền được phái đến để chiếm giữ

vùng đất này

Nước Hồng Mao (Anh) cho người đến đưa thư và dângphương vật, xin miễn thuế thuyền buôn Nguyễn Ánh chođánh thuế như vùng Quảng Đông (Trung Quốc)

Tháng 5 (âl)

Nguyễn Ánh đem quân tấn công Kinh đô Phú Xuân Thuỷquân Nguyễn gồm 6 chiếc thuyền lớn, 330 thuyền nhỏ, 45thuyền mành và 15 nghìn quân kéo đến cửa Duy Tư, chialàm 2 cánh tấn công

Nguyễn Văn Trị thua bỏ chạy Vua Tây Sơn Nguyễn QuangToản đích thân đem quân chống giữ nhưng không giữ nổiphải rút chạy ra bắc

Ngày 3 tháng 5 (âl) tức 15-6-1801

Nguyễn Ánh chính thức chiếm được Phú Xuân

Quân Nguyễn đuổi theo Quang Toản, chiếm giữ vùngQuảng Bình

Nguyễn Ánh cho người mang mật dụ đi chiêu dụ hào kiệt ởBắc Hà

Quân Tây Sơn được tiếp ứng đánh vùng Quảng Nam Tạiđây, quân Nguyễn và quân Tây Sơn ở thế giằng co

Nguyễn Ánh cho đặt Tri phủ, Tri huyện ở hai phủ TriệuPhong và Quảng Bình

Nguyễn Quang Toản cho đổi niên hiệu là Bảo Hưng Quang Toản cho người sang Thanh cầu viện nhưng khôngđược

Tháng 5

Quân Tây Sơn do Trần Quang Diệu chỉ huy lấy lại đượcthành Bình Định sau một thời gian dài vây hãm Sau đó,

quân Tây Sơn tiếp tục tiến đánh Quảng Nam

Tháng 6 (âl)

Quân Tây Sơn thua lớn ở Trà Khúc, bị quân Nguyễn bắt

sống nhiều người và thu nhiều vũ khí

Nguyễn Ánh cho đặt quan công đường ở dinh Quảng Ngãi

Đặt thủ ngự ở đầu nguồn và cửa biển 2 phủ Triệu Phong và

Quảng Bình

Nguyễn Ánh cho đo lũy Trấn Ninh (tức lũy Đồng Hới),

xem xét hình thế và vẽ địa đồ Luỹ dài 1.120 trượng

Tháng 8 (âl)

Nguyễn Ánh ra lệnh cho Thị thư viện soạn các bộ Cương

mục – “Tiền biên” và “Chính biên”

Tháng 11 (âl)

Nguyễn Ánh trả thù tàn bạo: cho phá hủy mộ vua Quang

Trung – Nguyễn Huệ, bổ săng, bêu đầu ở chợ Ba người con

trai, con gái và một người họ hàng bị xử lăng trì

Nguyễn Ánh cử sứ thần sang Xiêm mang thư, vật quý để

đáp lễ

Quân đội Tây Sơn do Nguyễn Quang Toản và Nguyễn

Quang Thùy chỉ huy gồm 30.000 người tấn công vào phía

nam để tiếp ứng cho Trần Quang Diệu, Vũ Văn Dũng và

Bùi Thị Xuân Đến tháng chạp, quân Tây Sơn đã vượt qua

1802 Leader of Haitian independence, Toussaint L'Ouverture receives a message from a French General, Brunet, to meet for

negotiations Brunet assured Toussaint that he will be perfectly safe with the French, whom

he says are gentlemen When Toussaint shows up for the meeting, the French take him and ship him to France, to a prison near the Swiss border.

Quang Thuỳ đánh vào Trấn Ninh nhưng không thành công

Bùi Thị Xuân và Nguyễn Văn Kiên đánh vào núi Đâu Mâu

nhưng quân Nguyễn chống trả quyết liệt, quân Tây Sơn bị

Nguyễn Quang Toản và Nguyễn Quang Thùy bỏ chạy ra

Bắc Đây là trận chiến cuối cùng của quân Tây Sơn, đánh

dấu sự sụp đổ của triều Tây Sơn

Nguyễn Ánh ban hành các biện pháp nhằm củng cố cơ sở

kinh tế: các dinh ở Gia Định chia cấp ruộng hoang cho dân,

cấp và cho vay thóc giống để sản xuất và phục hồi nông

nghiệp

Miễn thuế cửa biển năm 1802 cho thuyền buôn ngoại quốc

Cấm quan quân không được mua rẻ hóa vật

Các dinh Quảng Đức, Quảng Trị, Quảng Bình vẫn chia

ruộng công theo lệ cũ

Tháng 3 (âl)

Nguyễn Ánh cho đúc 5 quả ấn (Quốc bảo)

Đúc lại ấn công đồng và ấn các quân

Đổi phủ Gia Định thành trấn Gia Định

Đại binh Nguyễn tiến đánh Bắc Hà

Ngày 17-5, hai toán quân tiên phong xuất phát

Ngày 21, đại binh do Gia Long đích thân chỉ huy xuất phát

từ Phú Xuân

Ngày 27, thuỷ quân Nguyễn đánh phá Hoàng Sơn

Ngày 28, quân Nguyễn chiếm được Hà Trung; ngày 29 tiếnvào Đại Nại

Tháng 6 (âl)

Ngày 1 – 6, quân Nguyễn vào cửa Hội, chiếm Nghệ An Ngày 7 – 6, các đô đốc Trần Quang Diệu, Bùi Thị Xuâncùng nhiều tướng Tây Sơn bị bắt

Ngày 9 – 6, quân Nguyễn chiếm Thanh Hoa Thủy quânvào sông Hồng Ngày 17, quân Nguyễn vào Thăng Long

Nguyễn Quang Toản, Nguyễn Quang Duy, Nguyễn QuangThiệu chạy lên Kinh Bắc và bị bắt

Công cuộc khôi phục của Nguyễn Ánh kết thúc thắng lợi.Triều đại Tây Sơn đến đây chấm dứt

Đặt 3 Tào (Binh, Hộ, Hình) ở Bắc thành

Đặt chức Đốc học ở các trấn Bắc thành

Tháng 10 (âl)

Định lệ thuế quan tân ở Bắc thành

Khai các mỏ: vàng, bạc, đồng, kẽm ở Tuyên Quang và

Hưng Hóa, định sang năm bắt đầu cho trưng thuế

Vùng Gia Định đói, nhà nước cho dân vay thóc

Tháng 11 (âl)

Nhà Nguyễn giết Nguyễn Quang Toản và các tướng của

Tây Sơn một cách tàn bạo

Ban thưởng cho các tướng sĩ có công với nhà Nguyễn

Lê Quang Định được cử làm Chánh sứ, dẫn đầu sứ đoàn

sang nước Thanh cầu phong và xin đổi quốc hiệu

1803 (QUÝ HỢI), Gia Long năm thứ hai 1803 Troussaint L'Ouverture dies in prison

[15]

1803 A German makes morphine from opium Physicians are delighted that opium has been tamed Morphine is lauded for its reliability and safety

[15]

1803 Irish are rebelling against British rule They are crushed militarily by the British, but unrest among the Irish will remain in Ireland through the rest of the century

[15]

Tháng giêng

Đúc 9 khẩu súng lớn bằng đồng Khẩu nặng nhất là 17.800cân

Khai mỏ bạc ở Tuyên Quang

Quân Nguyễn do Lê Văn Duyệt chỉ huy đánh dẹp cuộc nổidậy của dân tộc ít người ở Thạch Bích (Quảng Ngãi)

Tháng 2 (âl)

Định phép tô, dung trong cả nước

Định điều cấm về thuyền buôn nước ngoài

Các nhân sĩ Bắc Hà đã từng làm việc cho nhà Tây Sơn bị xửtội Ngô Thì Nhậm, Phan Huy Ích, Nguyễn Gia Phan bịđóng gông hành tội Ngô Thì Nhậm bị đánh đến chết

Tháng 3 (âl)

Đắp thành Thăng Long Sắc cho các trấn lập Văn miếu.Chiêu tập dân, cấp lương gạo để khai khẩn đất hoang ởvùng Gia Định

Tháng 4 (âl)

Nước Nam Chưởng xin dâng châu Ninh Biên và xin thầnphục, nộp cống

Cấm nhân dân chứa riêng đồ binh khí

Định lệ thuế hộ đãi vàng ở Quảng Nam

Gửi thư sang Chân Lạp đòi Việt kiều về nước.

Nước Hồng Mao (Anh) đến xin thông thương Gia Long từ

chối

Dựng cây đo bóng ở sân điện

Tháng 7 (âl)

Lấy cai Cơ Võ Văn Phú làm Thủ ngự cửa biển Sa Kỳ Sai

mộ dân ngoại tịch lập làm đội Hoàng Sa ra cai quản Hoàng

Sa

Các tỉnh Quảng Nam, Nghệ An, châu Bố Chính bị đói

Tháng 10 (âl)

Gia Long cho quan lại, sĩ phu Bắc thành bàn về lợi hại của

đê điều: nên đắp hay nên bỏ đê

1804 The Russians visit the Hawaiian islands

on their way to Fort Ross in California [15]

1804 Around 150,000 Hawaiians - nearly half

of the population - are dying from the Great Sickness - an unknown disease brought by Europeans.

[15]

1804 Serbs revolt against Ottoman authority and win autonomy status - self-rule within the Ottoman Empire - demonstrating Ottoman weakness to Greeks, who remain under Ottoman rule

[15]

1804 Haiti proclaims itself a republic and independent

[15]

1804 In Hausaland (south of the Sahara and west of Lake Chad), Muslim herdsmen war against non-Muslim Hausa chiefdoms and gain power in the region

[15]

1804 In the wartime atmosphere and as a defense against French royalty, the Senate in France votes in favor becoming Napoleon I,

"Emperor of the French." Napoleon crowns himself emperor Beethoven is enraged He dislikes royalty and tears up the title page for

his Symfonia Buonaparte, which will be known

as his Symphony No.3.

Sứ nhà Thanh đến, Gia Long ra tiếp sứ giả tại Thăng Long.

Bãi thuế đúc tiền ở Bắc thành

Các trấn Bắc thành lập sổ điền

Định điều lệ hương đảng cho các xã dân ở Bắc thành

Ngày Tân Hợi, vua từ Thăng Long trở về kinh đô

vị đo lường ở ngoài Bắc.

Tháng 4 (âl)

Xây cung thành và Hoàng thành

Thu thập những sách cũ, quý, tìm những sách quý còn chứa

riêng ở nhà dân

Định điều lệ quân cấp công điền công thổ (gồm 5 điều) hạn

cứ 3 năm cấp lại một lần

Tháng 6 (âl)

Bắc thành có nước lớn, đê vỡ, mùa màng bị thiệt hại nhiều

Nước Hồng Mao đem dâng vật quý xin thông thương ở Đà

Nẵng, Gia Long không cho

Cấm nhân dân không được bán các loại gỗ quý như lim, táu,

giáng hương cho thuyền buôn nước ngoài

Dời thành tỉnh Thanh Hoa từ làng Đông Xá ra xã Thọ Hạc,

huyện Đông Sơn

Định lệ bù hao thuyền vận tải

1805 (ẤT MÙI), Gia Long năm thứ tư 1805 Russia, Austria and Sweden ally

themselves with Britain

[15]

1805 In Milan, Napoleon is crowned King of Italy He is looking towards an invasion of England A French fleet sails north to Spain's Atlantic port of Cadiz Napoleon orders his French and Spanish ships out of Cadiz to do

battle with the British The British win, at the Battle of Trafalgar, frustrating Napoleon's invasion plan

Gujarat [15]

1805 The son of Abdul Aziz, now head of House of Saud, defeats an Ottoman garrison and captures the holy city of Medina.

[15]

Tháng chạp (âl) năm Giáp Tý

Nông dân huyện Thiên Thi, Sơn Nam thượng (Ân Thi,

Hưng Yên) nổi dậy

Khởi nghĩa ở Đèo Vọng trấn Thái Nguyên Triều đình cho

quân đàn áp

Tháng giêng (âl)

Khởi nghĩa ở Thanh Hoa, triều đình đánh dẹp

Định điều lệ chính hộ và khách hộ từ Quảng Bình đến Phú

Yên Những người đã có nhà ở hay ở ngụ được ghi tên vào

sổ từ năm 1803 thì được coi là chính hộ Những người đến

Tháng 6 (âl)

Xây các cửa thành Thăng Long: Cửa Đông, cửa Tây, cửa

Bắc, cửa Đông Nam và cửa Tây Nam Mỗi cửa đều có dựng

bia để ghi nhớ

Tháng 7 (âl)

Làm xong điện Thái Hòa ở kinh thành Huế Đối tên thành

Thăng Long Chữ “Long” có nghĩa là “rồng”, tên gọi cũ từ

thời Lý được thay bằng chữ “Long” có nghĩa là “thịnh

vượng”

ảnh: Điện Thái Hòa

Ðiện Thái Hoà là nơi tổ chức các buổi đại triều, nằm ngay

trên đường xuyên tâm Hoàng Thành nhìn thẳng ra cửa

Ngọ Môn

Phủ Phụng Thiên đổi tên thành phủ Hoài Đức Huyện

Quảng Đức đổi thành huyện Vĩnh Thuận

Tháng 8 (âl)

Dân thiểu số ở Quảng Đức nổi dậy chống triều đình Triều

đình nhà Nguyễn thẳng tay đàn áp, giết và bắt sống nhiều

người

Giặc biển Tề Ngôi (người Trung Quốc) vào cướp phá ở cửa

Liêu, cửa Lác (Biện Sơn)

1806 (BÍNH DẦN), Gia Long năm thứ năm 1806 The Emperor of Austria, Francis I,

abdicates his other title: Holy Roman Emperor The Holy Roman Empire, created in the 800s,

is formally dissolved, with Napoleon reorganizing much of it into his Confederation

of the Rhine

[15]

1806 Jean Jacque Dessalines, leader of Haiti's revolution and self-declared emperor, is being viewed by his generals as a ridiculous figure Dessalines announces his plan to

march with troops into the south, where he is not popular, and the south explodes in rebellion Dessalines' generals prepare a trap for him along the way His horse is shot from under him He is pinned under his horse, he is shot in the head and his body hacked to pieces with machetes

[15]

1806 Ruling the seas, a British naval force takes control of Cape Colony in South Africa - the Dutch who had been ruling there now being ruled by Britain's enemy, Napoleon.

[15]

Tháng chạp (âl) năm Ất Mùi

Từ Thanh Hoa trở vào đến Bình Hòa hạn hán

Cao Văn Dung và Nguyễn Tình nổi dậy ở Sơn Tây và Hải

Dương Nhà Nguyễn cho quân đánh dẹp, bắt được hai

Gia Long lên ngôi ở điện Thái Hòa

Các quan châu là Đèo Chính Ngọc và Đèo Quốc Uy dâng tờ

tấu nói về việc tranh chấp đất đai giữa trấn Hưng Hóa và

huyện Kiến Thủy của nước Thanh Việc đã có từ thời Lê –

Mạc nhưng do chưa giải quyết dứt điểm nên 6 châu trong

10 châu của phủ An Tây trấn Hưng Hóa đã bị mất NayTổng đốc Vân Quý lại đem dân các mường, động 2 châuChiêu Tấn và Lai Châu thuộc Hưng Hóa chép lẫn làm cáctrại mãnh của huyện Kiến Thủy, để ép thu thuế bạc Cácquan đề nghị triều đình làm sáng tỏ, tách bạch về biên giới

để tránh hậu họa Vua Gia Long cho rằng nước nhà đanglúc khởi đầu, còn bận nên không xét đến

Tháng 7 (âl)

Giảm thu thuế cho dân lưu tán đã trở về làm ruộng từ Nghệ

An trở ra Bắc

Nước Xiêm La biếu 3 chiếc thuyền

Ban ấn thông hành cho thuyền buôn nước Chân Lạp

Dương Đình Cúc nổi dậy ở Thái Nguyên, bị triều đình đànáp

Vỡ đê ở trấn Kinh Bắc, Sơn Tây, Sơn Nam , lúa bị ngập,nhà cửa trôi dạt nhiều

Sách Nhất thống dư địa chí của Lê Quang Định làm xong,

gồm 10 quyển

Nước Chân Lạp đến cống.

1807 (ĐINH MÃO), Gia Long năm thứ sáu 1807 Extending its power at sea, Britain

outlaws slave trading across the Atlantic, for its own ships and for ships from all countries united with Napoleon Britain turns a presence

on the coast of western Africa into a crown colony - Sierra Leone

[15]

1807 The U.S Congress passes a law that bans the importation of slaves into the U.S., a law to be largely ignored in southern states [15]

1807 The Geological Society of London is created, the founders expressing their desire

to avoid preconceived notions and to collect facts for discussion

Chọn 100 thợ giỏi Bắc thành vào kinh để đóng thuyềnchiến.

Sứ Xiêm La sang cống

Hạ lệnh cho Bắc thành mộ dân ngoại tịch làm lính, ai mộđược 50 người thì được làm Đội trưởng, 100 người thì đượclàm Cai đội

Định phép thi Hương và thi Hội

Tháng 3 (âl)

Lệnh cho 5 đội trấn của Bắc thành và phủ Hoài Đức làm lại

sổ hộ tịch

Định lệ phát phối những tội “đồ”, tội “lưu”

Định lệ báo cướp cho các địa phương

hộc thóc ở Long Xuyên, Kiên Giang.

Tháng 9 (âl)

Dân ở bảo Bách Lẫm (Hưng Hóa) nổi dậy

Chân Lạp cho sứ sang cầu phong

Định điều lệ chi tiết cho thuyền vận tải

Tháng 10 (âl)

Nguyễn Tường nổi dậy ở Sơn Nam hạ, sau đó bị quân triều

đình bắt

Ma Văn Tứ ở Sơn Tây và Nguyễn Báo ở Phú Yên cướp phá

mỏ đồng ở Mai Sơn (Hưng Hóa) Cả hai đều bị quân triều

đình bắt, giết

Dân Quảng Ngãi nổi dậy

Đắp 10 đoạn đê mới ở Bắc thành, chi phí hết 84.000 quan

Mở khoa thi Hương Từ Nghệ An ra Bắc lấy đỗ Hương

cống 62 người

Làm xong sổ hộ tịch ở Bắc thành Bắc thành có tất cả 23

phủ, 100 huyện, 848 tổng, 6.280 xã, thôn, phường, trại, vạn,

sách Số đinh tổng cộng là 193.389 người

1808 (MẬU THÌN), Gia Long năm thứ bảy 1808 Napoleon intervenes in a quarrel

between Spain's king, Charles IV, and the son

of Charles, Ferdinand He makes the two of them prisoners in a comfortable setting and moves his brother Joseph from the Kingdom

of Naples to the throne in Spain Spaniards resent the presence of French troops and Napoleon's interventions An unusually barbarous war begins within Spain - with Napoleon as usual caring little about hearts and minds Resistance to the French spreads

to Portugal The British land a force there to help the resistance It is the beginning of Napoleon's decline

[15]

1808 Spain's authority in its American colonies declines Armed uprisings occurred

from Mexico to Argentina Without Spain in control, the British are able to do more business in Latin America, rescuing Britain from Napoleon's economic boycott.

[15]

1808 John Dalton argues that matter consists

of a range of atoms each of which has a distinct weight

[15]

Tháng giêng (âl)

Đổi Gia Định trấn thành Gia Định thành; dinh Phiên trấn

làm trấn Phiên An; dinh Trấn Biên làm trấn Biên Hòa; dinh

Trấn Vĩnh làm trấn Vĩnh Thanh; dinh Trấn Định làm trấn

Định Tường

Hoàng Hữu Nhân nổi dậy ở Kinh Bắc

Vũ Đình Khang nổi dậy ở Thiên Trường, Nghĩa Hưng (Sơn

Nam hạ)

Tháng 2 (âl)

Dân nổi dậy ở Khoái Châu, Sơn Nam thượng, Sơn Nam hạ

Làm lại Văn miếu ở xã An Ninh, Phú Xuân

7 sách Cam lộ đến cống

Định số nhân viên cho các ty ở các dinh, trấn

Tháng 4 (âl)

Quân nổi dậy ở Sơn Nam thượng bao vây phủ Ứng Thiên,

Khoái Châu Lê Văn Duyệt cầm đầu quân triều đình đi đánh

dẹp

Quách Tất Thúc ở Gián Khẩu khởi nghĩa, vây phủ Thiên

Quan Nghĩa quân có đến 3.000 người

Tháng 5 (âl)

Dân ở phủ Thuận An (Kinh Bắc) nổi dậy

Khởi nghĩa ở Mỹ Lương (Sơn Tây)

Thủ lĩnh Ninh ở Sơn Nam hạ nổi dậy

Nhà Nguyễn xét công trạng các tướng, quân đã tham giađàn áp các cuộc nổi dậy ở Bắc thành để khen thưởng 30.000quan tiền và cho chức tước

Giặc biển Tề Ngôi lại đến cướp phá các ấp Hoàn Châu, AnPhong (huyện Nghiêu Phong, Yên Quảng)

Các vùng Quảng Đức, Bình Định, Phú Yên bị hạn hán Vuacho miễn giảm thuế

Tháng 6 (âl)

Khởi nghĩa ở Quảng Nam

Nước Chân Lạp cho sứ đến dâng sản vật và xin được thôngthương

Đổi các dinh: Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Bình Hòalàm trấn

Ban ấn đồng cho các dinh trấn từ Quảng Bình trở vào Nam Quân khởi nghĩa ở Thái Nguyên vây bảo Bắc Cạn

Đắp đập ngăn nước mặn ở phường Hà Trữ, huyện PhúcLộc

Cho 2 người Trung Quốc là Cao Hồng Đức và Hồng QuếThành khai mỏ bạc ở Lang Chánh (Thanh Hoa), mỗi nămnộp thuế 100 lạng bạc

Bắt đầu đặt chức Tổng trấn thành Gia Định Nguyễn Văn

Nhân được cử làm Tổng trấn Trịnh Hoài Đức làm Hiệp

Tổng trấn

Tháng 10 (âl)

Sửa đắp thành Sơn Tây

Lấy những người đậu Hương cống, bổ làm Tri huyện các

huyện ở Bắc thành và Thanh Nghệ

Đặt đồn thủy quân Bắc thành ở Nông Giang (thuộc huyện

Duyên Hà)

Nguyễn Hoàng Đức khai khẩn 30 mẫu ruộng hoang ở trại

Phương Lan được nhà nước cho miễn thuế

Tháng 11 (âl)

Sứ đoàn sang Xiêm gồm Tống Phước Ngoạn làm Chánh sứ,

Phạm Nhữ Khanh làm Phó sứ Tặng Phật vương nhiều quà

có giá trị: vải lụa, kỳ nam, quế

1809 (KỶ TỴ), Gia Long năm thứ tám 1809 Russia defeats Sweden Sweden loses

Finland, which becomes an autonomous Grand Duchy within Russia's empire

Returning to the Hawaiian Islands from California and hoping for trade, Russians build

a fort at Honolulu and try to establish themselves on the island of Kauai They ignore Hawaiian customs and are driven out [15]

1809 Napoleon is spread thin The Austrians defeat him at the Battle of Aspern-Essling, and

he loses his reputation for invincibility The Austrians fail to follow up on their victory Napoleon organizes an assault and defeats the Austrians The Austrians make peace with Napoleon

[15]

1809 Napoleon's economic blockade is not working Britain's exports reach an all-time high.

[15]

Tháng chạp (âl) năm Mậu Thìn

Nghệ An đói, dân được nhà nước cho miễn thuế tô, dung

Tháng giêng (âl)

Lập miếu thờ Lê Thánh Tông ở Phú Xuân

Nhà nước chi 37.900 quan tiền xây mỏ kè chống nước lụtsông Hồng ở địa phận thôn Phúc Lâm và Kiên Nghĩa phủHoài Đức

Nông dân ở các tổng Yên Lãng (Hải Dương), Minh Nông(Sơn Tây) nổi dậy chống chính quyền

Nhà nước đặt chức Đê chính ở Bắc thành để trông coi việc

đê điều

Tháng 2 (âl)

Dinh lỵ Quảng Trị được dời đến xã Thạch Hãn

Khởi nghĩa ở Bảo Lộc, trấn Kinh Bắc

Bắt đầu đặt chức Thượng thư ở 6 bộ Lấy Lê Quang Định

làm Thượng thư bộ Hộ, Trần Văn Trạc – Thượng thư bộ

Lại, Đặng Đức Siêu – Thượng thư bộ Lễ, Đặng Trần

Thường – Thượng thư bộ Binh, Nguyễn Tử Châu – Thượng

thư bộ Hình, Trần Văn Thái – Thượng thư bộ Cộng

Định điều lệ trị tội kẻ cướp

Võ Văn Vượng và Trần Văn Phấn được cử trông coi công

việc quan ải và khai mỏ

1810 (CANH NGỌ), Gia Long năm thứ chín 1810 Allied with the Portuguese against

Napoleon, the British negotiate an agreement with the Portuguese calling for the gradual abolition of the slave trade across the South Atlantic.

[15]

1810 People have been migrating from the United States into West Florida These settlers rebel and declare independence from Spain Recognizing Spain's weakened condition from occupation by Napoleon, the U.S President James Madison and Congress declare the region for the United States - a move not recognized internationally.

[15]

1810 The ruler of Kauai cedes his island to Kamehameha Kamehameha is now ruler of all of the Hawaiian Islands In accordance with Hawaiian tradition he is considered divine and commoners prostrate themselves before him

[15]

Tháng giêng (âl)

Nặc Chăn, vua nước Xiêm La cho người sang cầu cứu nhà

Nguyễn chống Miến Điện xâm lược Tống Phước Ngoạn,

Phạm Cảnh Giáng, Dương Văn Chác, Võ Doãn Thiếp được

cử làm chánh, phó sứ bộ sang Xiêm

Khởi nghĩa ở Lục Ngạn (Bắc Giang)

Quách Tất Túc và Đặng Trần Siêu nổi dậy ở Mỹ Lương, số

người tham gia đến hơn 1.000, định mưu đánh úp ThiênQuan nhưng không thành

Do đại hạn và ngập lụt ở các vùng, dân Bắc thành bị đói.Theo lời tâu của Tổng trấn Bắc thành, nhà nước đình chỉviệc bắt lính và tạp dịch; cho vay thóc và phát chẩn ở một

số nơi để cứu đói

Triều đình định ngôi thứ cho các công thần 4 người đượcliệt vào hạng “Khai quốc công thần”, 114 người là “Trungtiết công thần” và 258 người là “Trung ưng công thần”

Tháng 9 (âl)

Chân Lạp và Xiêm có chuyện hiềm khích, để đề phòng vàbảo vệ biên giới các trấn Gia Định phải thành lập các độihương binh

Dương Đình Cúc lại nổi dậy ở vùng rừng núi Thái Nguyên

Trấn thủ Nguyễn Đình Thế đem quân đến đàn áp nhưng

không dẹp được

Tháng 11 (âl)

Dân vùng thiểu số ở Quảng Ngãi nổi dậy đánh phá vùng

Giang Ngạn, quân triều đình không dẹp nổi

1811 (TÂN MÙI), Gia Long năm thứ mười 1811 The French are driven from Portugal.

[15]

1811 Independence is declared in Caracas (Venezuela), La Paz (Bolivia) and New Grenada (Colombia) Fighting erupts between those favoring independence and Spanish authority in Latin America.

[15]

1811 In Egypt, Viceroy Muhammad Ali Pasha exterminates Mameluke warlords He invites them to a banquet and has them slaughtered [15]

1811 A 60-year-old Spanish priest, Hildago, who was influenced by the Enlightment, is executed after leading an uprising in behalf of the well being of Indians and mestizos

[15]

Tháng chạp (âl) năm Canh Ngọ

Khai mỏ kẽm ở xã Ấn Lãng, trấn Hải Dương

Tháng giêng (âl)

Vua ra lệnh cho đình thần soạn định luật lệ Nguyễn Văn

Thành được sung chức Tổng tài Vua ra lệnh cho các đình

thần tham khảo điển lệ của các triều đại trước, tham hợp với

bộ luật Hồng Đức và luật Đại Thanh để làm ra bộ luật mới

Dân các huyện Bình Lục, Ý Yên, Duy Tiên, Kim Bảng,

Thanh Liêm thuộc trấn Sơn Nam bị đói, đua nhau nổi dậy

chống triều đình

Tháng 2 (âl)

Đắp đê ở huyện Yên Lãng, Sơn Tây (Phúc Yên).

Đặng Trần Siêu và Võ Đình Lục phối hợp nổi dậy ở huyện

Mỹ Lương Nghĩa quân đông tới hàng nghìn

Tháng 3 (âl)

Khai mỏ sắt ở La Bôn, Biên Hòa Lái buôn người Thanh làLâm Úc Tam và Lý Kinh lãnh trưng, mỗi năm nộp thuế 50cân sắt

Bỏ lệ thuế các mỏ vàng, diêm tiêu, lưu hoàng ở TuyênQuang và Hưng Hóa vì không có người khai thác

Sứ đoàn Việt Nam gồm Chưởng cơ Tống Phước Ngoạn,Phó vệ úy Trần Văn Trinh, Thiêm sự Phạm Văn Toán sangXiêm

Bắc thành bị hạn

Tháng 4 (âl)

Đặt thêm cục Đúc tiền Nhà nước cấm nhân dân khôngđược mua bán riêng đồng và sắt để có đủ nguyên liệu đúctiền

Tháng 6 (âl)

Biên soạn sách Quốc triều thực lục.

Hạ lệnh cho dân gian nộp sách vở, điển tịch lịch sử thời nhà

Lê và thời Tây Sơn

Tháng 8 (âl)

Kinh sư, Quảng Trị, Quảng Bình, Quảng Nam, Quảng Ngãi

bị bão lụt lớn, thiệt hại nhiều về người và của

hại nhiều người Nhà nước phải cho phát chẩn.

Tháng 11 (âl)

Đê sông Hồng bị vỡ, nhà cửa của dân ở huyện Hoài Đức hị

hư hại nhiều Nhà nước xuất ra 47.000 quan tiền để thuê

dân đắp đê mới từ phường Đông Hà đến ô Ông Tượng dài

108 trượng

1812 (CANH THÂN), Gia Long năm thứ mười một 1812 For the Ottoman empire, Muhammad

Ali Pasha drives the Wahhabi and Saudis out

of Medina and Mecca.

[15

1812 In England, a few workers in various cities in the spinning and cloth finishing industries have been destroying new machinery They are called Luddites Some are executed

[15]

1812 Priests in Caracas claim that an earthquake is God's anger against the sins of the new government Spain's military is able to regain control of the city

[15]

1812 At sea, Britain has a counter-blockade against France Britain's new prime minister, Lord Liverpool, instructs the British navy to treat U.S trading ships with new tact and to avoid clashes with Americans This does not deter those in the U.S who want war, and Congress declares war against Britain on June

18, 1812

[15]

1812 Napoleon's march into Russia exposes his recklessness and shallow strategic thinking He returns to Paris without his army

[15]

Tháng chạp (âl) năm Tân Mùi

Dân ở Lạng Sơn nổi dậy đánh bảo Bình Gia, giết chết viên

cai đội

Hoàng Văn Thái nổi dậy ở Tuyên Quang, phá bảo Tụ Long.

Lê Duy Khán (người Thanh Hoa) tự xưng là dòng dõi nhà

Lê, mưu nổi dậy ở Nghệ An nhưng thất bại

Tháng 6 (âl)

Bỏ lệ thuế ở 3 sở :

- Mỏ bạc Đồng Lạc ở Thái Nguyên

- Mỏ gang Thanh Vân và Cẩm Trạch ở Sơn Tây

Những mỏ này hiện không có người xin khai thác

Tàu của Hồng Mao (Anh) đến đòi vua trả tiền mua súng đạnnăm trước Quan Tàu vụ đưa ra sổ sách ghi việc đã trả đủtiền, tàu bỏ đi

Định điều lệ tiếp nhận công văn ở các nhà trạm, cấp cờ hiệucho các trạm

Tháng 7 (âl)

Soạn xong sách luật (luật Gia Long) gồm 22 quyển, 398

điều

Dân ở vùng núi Sơn Nam nổi dậy cướp phá ở các huyện

Tống Sơn, Phụng Hóa, Gia Viễn, Gián Khẩu

Tháng 8 (âl)

Sứ nước Xiêm sang Vua thỏa thuận về việc sứ của hai

nước sẽ cùng đưa vua Chân Lạp về nước

1813 (QUÝ DẬU), Gia Long năm thứ mười hai 1813 Napoleon's move against Russia has

delayed Russia's ability to protect their fellow Orthodox Christians, the Serbs, who have been rebelling against Ottoman rule The Ottoman Empire moves against rebel Serb areas, and Albanian troops plunder Serb villages

[15]

1813 Napoleon has failed to win enough friends In Spain, British and Spanish forces defeat his military Napoleon withdraws from Germany after the Russians, Prussians, Austrians and Swedes defeat him there His Confederation of the Rhine falls into history's trash bin

[15]

1813 Laura Secord walks 20 difficult miles to warn of a surprise attack by an invading U.S force She is to be a Canadian heroine

[15]

Tháng giêng (âl)

Đúc tiền kẽm Gia Long thông bảo.

Lý Trương Hoàng ở Tuyên Quang xưng là con cháu nhà Lêchiêu dụ dân nổi dậy

Tháng 2 (âl)

Dời trấn lỵ Thái Nguyên từ xã Bình Kỳ thuộc huyện ThiênPhúc, trấn Kinh Bắc đến xã Đồng Mỏ, huyện Đồng Hỷ(Thái Nguyên)

Bắt đầu đặt tri huyện các huyện ở Gia Định

Đắp đài Điện Hải và bảo An Hải ở cửa biển Đà Nẵng.Định lại phép trưng thu các loại tạp phú

Nguyễn Dư được cử làm Cần Chánh điện học sĩ, sung làmChánh sứ trong sứ đoàn sang nước Thanh

Nước Xiêm cũng cử sứ thần và mang quân sang hộ tốngNặc Chăn

Tháng 5 (âl)

Các huyện Quỳnh Lưu, Đông Thành, Nam Đường, Lê Sơn,Thanh Chương, Hương Sơn tỉnh Nghệ An đều có nổi dậy

Tháng 7 (âl)

Bắt đầu mở khoa thi Hương từ Quảng Bình trở vào Nam

Lấy đỗ Hương cống 17 người

Tháng 8 (âl)

Nước Chân Lạp dâng 88 thớt voi

Bộ Hộ thống kê tiền bạc trong kho từ Bình Hòa đến Bắc

thành có 1.203.532 quan tiền, 180.222 lạng bạc

Số thóc trong các kho là 6.847.687 phương

Ở các vùng Quảng Ngãi và Bình Định bị lụt, lúa má hư hại

nhiều Nhà nước phải xuất thóc kho phát chẩn và cấp cho

dân một số thóc giống

Tháng 10 (âl)

Sứ thần nước Chân Lạp đến tạ ơn

Triều lệnh cho quan quân vùng Gia Định đo đạc đất Chân

Lạp để đặt 3 đường trạm

Tháng 11 (âl)

Đoàn sứ bộ nước ta sang Xiêm Tôn Thất Huyên làm Chánh

sứ, Nguyễn Văn Dương và Mạc Công Du làm Phó sứ

1814 (GIÁP TUẤT), Gia Long năm thứ mười ba 1814 A negotiated treaty ends the War of

1812-14 and restores "peace, friendship, and good understanding" between the United States and "His Britannic Majesty."

[15]

1814 Russian and Prussian forces enter Paris Napoleon is exiled to the island of Elba The terms of peace between the victors and France are settled in another Treaty of Paris The victors over Napoleon gather at Vienna - the Congress of Vienna - to create a stable Europe to their liking

[15]

Tháng chạp (âl) năm Quý Dậu

Ở các vùng Hải Dương, Hưng Hóa có các cuộc nổi dậy nhỏ.

Tháng giêng (âl)

Huyện Bồng Sơn ở Bình Định lụt to, dân bị đói

Các huyện Vĩnh Lộc, Yên Định ở Thanh Hoa có dân nổi

Bắc thành xuất 1 vạn lạng bạc cho một đoàn người Hoa

sang Quảng Đông mua hàng hóa

Tháng 7 (âl)

Xiêm La đem 30 lính và 50 thuyền đến đóng ở vùng Bắc

Tầm Bôn Triều đình cử Nguyễn Văn Thụy đem quân và

voi đi tuần ở biên giới

Tháng 8 (âl)

Khởi nghĩa ở Võ Nhai (Thái Nguyên)

Định thêm điều lệ cụ thể về tội ăn trộm Ăn trộm 3 lần thì

đánh 60 trượng, xử tội “đồ” 1 năm Cứ thêm một lần thì

nặng thêm Đến 9 lần thì đánh 100 trượng, lưu 3.000 dặm,

thích chữ vào mặt Nếu sau 2 lần thích chữ mà vẫn phạm tội

thì xử “giảo giam hậu”

Tháng 9 (âl)

Định lệ nộp lễ bạc ở Tàu ty cho các tàu thuyền

1815 (ẤT HỢI), Gia Long năm thứ mười bốn 1815 Napoleon returns to France, inspires

men to reach again for glory, and his final

military defeat comes at Waterloo

[15]

1815 At the Congress of Vienna, the British, Spain, Portugal, a politically new France, and the Netherlands are meeting to discuss the world without Napoleon, and they agree to eventually abolish the slave trade

Đội Hoàng Sa do Phạm Quảng Ánh làm Đội trưởng được

cử ra đảo Hoàng Sa thăm dò đường biển

Tháng 4 (âl)

Khởi nghĩa ở châu Bạch Thông (Thái Nguyên)

Sửa chùa Thiên Mụ, đúc tượng Phật

Tháng 5 (âl)

Nước Chân Lạp sang cống

Tháng 6 (âl)

Đúc phiến bạc “Trung bình”, một mặt có 4 chữ Gia Long

niên tạo, một mặt có 6 chữ Trung bình ngân phiến ngũ tiền,

nặng 5 đồng cân trị giá bằng 1 quan 4 tiền

Cho quan viên hưu trí, hưu dưỡng được cấp tiền tuất theo

phẩm trật

Quy định tháng 11 là kỳ hạn đấu giá ở các cửa quan bến đò

Bắc thành

Tháng 8 (âl)

Định lệ ra vào ở cửa Hoàng thành

Ban hành Quốc triều luật lệ (tức Luật Gia Long), tổng cộng

22 quyển

Sơn Tây và Sơn Nam thượng bị lụt to, 214 xã thôn bị tai

nạn, được miễn thuế ruộng

Thổ mục châu Vị Xuyên (Cao Bằng) nổi dậy, bị đánh dẹp

1816 (BÍNH TÝ), Gia Long năm thứ mười lăm 1816 In France, the income of working

people in terms of what it buys (real wages) begins a four-decade decline

[15]

Tháng giêng (âl)

Đắp bảo Châu Đốc để bảo vệ Hà Tiên và khi cần ứng cứu

cho Nam Vang

Quy định các cửa quan ở Bắc thành mỗi tháng 3 lần phải cử

người vào Kinh để tâu trình công việc

Tháng 3 (âl)

Sách lập Hoàng tử thứ 4 tên là Hiệu làm Hoàng Thái tử

Thuỷ quân và đội Hoàng Sa đi thuyền ra Hoàng Sa thăm dò

Tháng 4 (âl)

Nguyễn Văn Thành bị mất chức, bị thu ấn Chưởng Trung

quân do con là Văn Thuyên phạm tội

Nhà nước chi 1.000 quan tiền, 5.000 phương gạo để đắp đê

ở huyện Tống Sơn (Thanh Hoa)

Tháng 5 (âl)

Mỏ sắt Nam Hoắc (Thái Nguyên); mỏ diêm tiêu Sư Khổng

(Sơn Tây); mỏ diêm tiêu Mai Sao (Lạng Sơn) hiện không

có người khai thác nên phải bỏ lệ thuế

Định lệ thưởng cho biền binh vận tải

Tháng 7 (âl)

Ban mũ áo và thưởng tiền cho quan nước Chân Lạp Từ

đấy, y phục và đồ dùng người Chân Lạp phần nhiều theo

phong cách của người Việt

Tháng 9 (âl)

Từ Quảng Đức trở ra Bắc bị đói, giá gạo lên rất cao

Cấm thuyền buôn chở riêng thóc gạo và hóa vật thông

thương với người nước ngoài

Hủy tiền thời Tây Sơn, ban tiền Gia Long thông bảo

Tháng 10 (âl)

Phú Yên bị lụt, phải lấy thóc kho để phát chẩn cho dân

Dân ở Tuyên Quang nổi dậy

Tháng 11 (âl)

Lê Duy Hoán mưu nổi dậy nhưng không thành công

Nghệ An bị nạn đói

1817 (ĐINH SỬU), Gia Long năm thứ mười sáu 1817 Bolivar and a small force return to

Venezuela and establish a base inland in the rain forest along the Orinoco River.

1817 In Britain, real wages have been declining at least since the late 1790, as Britain has been burdened by war against France From this year on and into the next century real wages in Britain will be rising [15]

1817 The British sign a Maratha kingdom, Nagpur, into its system of alliances Those opposed sack and burn the British residence

at Poona (Pune) 27,000 attack a British force

of 2,800 a few miles north of Poona - the beginning of the Third Anglo-Maratha War

Quảng Nam bị nạn sâu keo hại lúa Quảng Trị, Quảng Bình,

Nghệ An gạo đắt Triều đình lệnh xuất 20.000 hộc thóc phát

chẩn cho dân

Tháng 4 (âl)

Các quan trong triều được lệnh lĩnh trước từ 5 đến 9 tháng

gạo lương để giải quyết nạn các kho lương ở Kinh thành bị

đầy quá tải

Tháng 5 (âl)

Nguyễn Văn Thành, nguyên Tổng trấn Bắc thành, Tổng tài

biên soạn bộ Hoàng Việt luật lệ, một trong những đệ nhất

công thần của nhà Nguyễn bị hãm hại, ông phẫn uất tự tử

Tháng 6 (âl)

Thuyền Ma Cao đậu ở Đà Nẵng đem dâng địa đồ đảo

Hoàng Sa, được nhà Nguyễn thưởng 20 lạng bạc

Nguyễn Đức Huyên và Đoàn Viết Nguyên làm sách Duyên

hải lục Sách gồm 2 quyển viết về mức nước thủy triều, độ

nông sâu, xa gần ở 143 cửa biển thuộc 4 dinh, 15 trấn, tổng

Tàu Phú Lãng Sa (Pháp) đậu ở Đà Nẵng, đưa thư cho

Nguyễn Văn Thắng (người Pháp tên thật là Chaigneau, đã

và đang giúp việc cho triều đình Nguyễn), xin vào buôn

bán Gia Long lấy cớ không có quốc thư nên chỉ để các

quan địa phương tiếp

Đào kênh Thụy Hà ở trấn Kiên Giang

Từ Quảng Bình trở vào Nam được thông dụng tiền kẽm

Sứ nước Vạn Tượng đến cống

1818 (MẬU DẦN), Gia Long năm thứ mười bảy 1818 The Third Anglo-Maratha War ends with

the break-up of the Maratha Empire and the British in control of most of India

[15]

1818 For the Ottoman Empire, Egyptians are taking control of the Arabian Peninsula They destroy the mud-brick town of Diriyah (thirteen miles from the center of what today is Riyadh) which had been the home base of the Saud family and Wahhabis

[15]

Tháng chạp (âl) năm Đinh Sửu

Vùng Thanh Hoa, Nghệ An đói to, dân nổi dậy chống triều

đình

Có thể nộp toàn bằng lụa, hoặc toàn bằng tiền tùy ý

Dư đảng của giặc nước Thanh là Cao La Y chiếm giữ vùngLâm An (tiếp giáp Hưng Hóa)

Thanh Hoa bị lụt

Cho người Thanh, người Chân Lạp và người Chà Và đếnkhai khẩn ruộng hoang, lập phố xá ở phía sau bảo ChâuĐốc

Quân nổi dậy ở Nghệ An đánh phá huyện Hương Sơn

1819 (KỶ MÃO), Gia Long năm thứ mười tám 1819 In England, 60,000 gather in a field and

listen to a call for universal suffrage A magistrate sends a force to arrest the main speaker, Henry Hunt People riot Eleven are killed and others injured A movement for reform gathers strength

[15]

Tháng giêng (âl)

Sửa đắp lại thành Thăng Long Dùng 5.300 người làm, cấp

35.000 quan tiền và 35.000 phương gạo

Huy động 9.000 nhân công đào kênh từ Vũng Cù ở Định

Tường thông với sông Mỹ Tho, đặt tên là Bảo Định

Đào sông An Thông từ thành Phiên An thông đến sông Ma

Trường

Tháng 3 (âl)

Sứ đoàn nước ta gồm Nguyễn Xuân Trình (Chánh sứ) và

Đinh Phiên, Nguyễn Hựu Bình (Phó sứ) sang nước Thanh

nộp cống

Tổ chức thi Hương ở các tỉnh Trường Nghệ An lấy đỗ 30

người Trường Thanh Hoa lấy đỗ 16 người

Dựng Phu Văn lâu

Ảnh: Phu Văn Lâu – Huế

Châu Sầm Tớ gồm 10 động, trước thuộc Vạn Tượng, nay

xin nội thuộc vào nước ta

Tháng 8 (âl)

Đổi tên ấp Tây Sơn ở Bình Định (quê Nguyễn Nhạc,

Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ) thành ấp An Tây

Tháng 9 (âl)

Vét đào sông Châu Đốc thông với Hà Tiên, đặt tên là sông

Vĩnh Tế Đây là công trình đào kênh quy mô nhất nửa đầu

thế kỷ XIX Để làm được công trình này, nhà nước đã huy

động một số lượng nhân công rất lớn: 5.500 người Việt và

5.000 người Chân Lạp Công trình hoàn thành vào năm

1824

Các trường Quảng Nam và Gia Định tổ chức thi

Trường Quảng Nam lấy đỗ 17 người

Trường Gia Định lấy đỗ 12 người

Tháng 10 (âl)

Tổ chức thi ở các trường Sơn Nam hạ và Thăng Long

Trường Sơn Nam hạ lấy đỗ 30 người

Trường Thăng Long lấy đỗ 23 người

[15]