2 biên niên lịch sử việt nam từ 214TCn đến năm 892

111 tr.CN CANH NGỌ Triều đình nhà Hán phái một lực lượng hơn 10 vạn người do Vệ úy Lộ Bác Đức làm Phục ba tướng quân đem quân từ quận Quế Dương tiến xuống đường sông Hồi thủy, chủ tước Đ

Trang 1

214 tr.CN (ĐINH HỢI)

Nhà Tần sai viên Hiệu úy Đồ Thư đem 50 vạn quân xâm lược đất đai của

Bách Việt ở phía nam Trường Giang Sau khi chiếm được miền đất Lục

Lương, đặt ra các quận Nam Hải (Quảng Đông), Quế Lâm (Bắc và Đông

Quảng Tây), Tượng (Quảng Tây, Nam Quý Châu), quân Tần tiếp tục tiến

sâu vào đất Việt Song quân Tần đã bị người Âu Việt và Lạc Việt chống

lại rất quyết liệt Người Âu – Lạc tạm rút vào rừng núi, cử người tuấn kiệt

lên làm tướng, tổ chức lực lượng kháng chiến, tập kích quân Tần vào ban

đêm Cuộc kháng chiến của người Âu Việt và Lạc Việt kéo dài trong

nhiều năm, cuối cùng đã giết được viên Hiệu úy Đồ Thư, buộc nhà Tần

phải bãi binh

Những năm 200 tr CN

Phật giáo lan rộng ở ấn Độ sau khi Asoka trở thành một Phật tử

[16]

221-207 TCN Triều đại Tần ở Trung Quốc

Thái tử Chính (Tần Thủy Hoàng) (259-210 TCN) dẹp được các quốc gia thời Chiến Quốc, thống nhất quốc gia, lên ngô hoàng đế năm 221 TCN, lấy danh hiệu Thủy Hoàng Đế Tần Thủy Hoàng cho xây Vạn lý trường thành để ngăn các cuộc xâm lược của người Hung Nô Tần Thủy Hoàng mở rộng và tổ chức lại Đế quốc Trung Hoa, tiêu chuẩn hóa các đơn vị đo lường và củng cố pháp luật Tần Thủy Hoàng tạo ra một hệ thống cai trị tồn tại cho đến đầu thế kỷ XX Triều đại Tần chấm dứt khi Tần Nhị Thế, con trai Tần Thủy Hoàng, bị lật đổ

ảnh Tan_Thuy_Hoang

chú thích ảnh: Tần Thủy Hoàng ( 260 TCN đến 211 TCN) được xem

là Hoàng đế đầu tiên của Trung Hoa, và đã thống nhất các nước phân tán để lập nên một đế quốc rộng lớn

Xem thêm về Tần Thủy Hoàng:

http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%ACnh:Qinshihuangdi3.jpg

Trang 2

ảnh: tuong_binh_si

chú thích: Những binh sĩ này chỉ là một phần của đội quân hình nhân bằng đất nung đông đảo được chôn gần mộ của hoàng đế Trung Quốc đầu tiên, Thủy Hoàng đế Cùng với hàng nghìn chiến binh, đội quân này có cả ngựa đất và chiến xa Các bức tượng được đặt trong ba hố bên trong một quần thể lớn vây quanh mộ hoàng đế

Xem thêm về Vạn lý trường thành

http://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BA%A1n_L%C3%BD_

Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%C3%A0nh

http://en.wikipedia.org/wiki/Antiochus_III_the_Great

Trang 3

218-201 TCN Chiến tranh Punic lần thứ hai.

Hiềm khích giữa Rôma và nhà nước Carthage ở Tây Ban Nha đã dẫn đến xung đột Năm 218 TCN, Hannibal (247-183 TCN), vị tướng xuất sắc của Carthage vượt qua dãy Anpơ và chiến thắng quân La Mã dưới

sự chỉ huy của Scipio (237-183 TCN) tại Trebia (Bắc Italia) Rốt cuộc, Carthage vẫn phải chấp nhận các điều kiện hòa bình mà Rôma đưa ra.[16]

ảnh punic_war

Xem thêm về chiến tranh Punic

http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Punic

215-205 TCN Chiến tranh Macedonia lần thứ nhất

Vua Philip V (237-179 TCN) của Macedonia giúp Carthage chống lại

La Mã Người La Mã được các quốc gia Hy Lạp giúp sức Chiến tranh chấm dứt khi nền hòa bình Phoenicia được thiết lập

[16]

Trang 4

208 tr.CN (QUÝ TỴ)

Thục Phán, thủ lĩnh tộc người Âu Việt ở miền núi, sau cuộc kháng

chiến chống Tần thắng lợi, đã thống nhất các tộc người Âu Việt và Lạc

Việt, lập nên nhà nước Âu Lạc, xưng là An Dương Vương, thay thế và

phát triển nhà nước Văn Lang của các vua Hùng, đóng đô ở Cổ Loa

(Đông Anh, Hà Nội)

An Dương Vương cho đắp thành Cổ Loa rộng lớn, gồm nhiều vòng

thành và hào kiên cố, tạo thành một căn cứ liên hoàn giữa thuỷ và bộ Đây

cũng là một trung tâm kinh tế, chính trị quan trọng của nước ta thời đó

Tìm hiểu thêm về An Dương Vương

http://vi.wikipedia.org/wiki/An_D%C6%B0%C6%A1ng_

V%C6%B0%C6%A1ng

221-207 TCN Triều đại Tần ở Trung Quốc ở trên

215-205 TCN Chiến tranh Macedonia lần thứ nhất ở trên -208

Quân sự, Tây Âu

Tướng Carthago Hasdrubal, em trai Hannibal từ Tây Ban Nha kéo qua

xứ Gaul (nước Pháp ngày nay) để déo vào bán đảo Italia

[17]

207 tr.CN (GIÁP NGỌ)

Nhân lúc nhà Tần suy yếu và sụp đổ, Triệu Đà chiếm giữ ba quận Nam

Hải, Quế Lâm và Tượng lập ra nước Nam Việt, tự xưng là Nam Việt Vũ

221-207 TCN Triều đại Tần ở Trung Quốc ở trên

215-205 TCN Chiến tranh Macedonia lần thứ nhất ở trên

Trang 5

vương, tăng cường các âm mưu thủ đoạn thôn tính nước Âu Lạc ở phía

Anh của Hannibal là Hasdrubal và quân đội bị phục kích và bị quân phối hợp của hai quan chấp chính La Mã là Gaius Claudius Nero và Marcus Livius Salinator giết Sau đó Hannibal phải rút quân

[15]

ảnh: Battle of the MetaurusTìm hiểu thêm về trận Metauruswww.answers.com/topic/battle-of-the-metaurus

196 tr.CN (ẤT TỴ)

Nhà Hán sai Lục Giả sang Nam Việt, phong trào Triệu Đà làm Nam Việt

vương, chặt phù để làm tin, cho phép phái sứ giả đi lại với Trung Quốc,

bảo Triệu Đà phải hòa hợp với Bách Việt, không được gây việc lo ngại ở

biên giới phía nam

206 TCN -8 Triều đại Tây Hán (Tiền Hán hay Sơ Hán) ở Trung

Quốc

Có 13 đời vua Thịnh trị dưới thời Hán Vũ Đế (141-87 TCN)

Sau khi đánh đổ Hạng Vũ,Lưu Bang lên làm vua, hiệu là Hán Cao tổ (206-195 TCN) Khi mới lên ngôi, Hán Cao tổ đóng đô ở Lạc Dương, sau dời sang Trường An, vì vậy lịch sử gọi triều Hán do Lưu Bang sáng lập nên là Tây hán hoặc Tiền Hán để phân biệt với Đông Hán

Trang 6

hoặc Hậu Hán sau này.

Khi nhà Hán mới thành lập, Hán Cao tổ bắt tay ngay vào chỉnh đốn mọi việc để củng cố ngai vàng của mình, khôi phục và phát triển sản xuất nông nghiệp, phong đất và tước hiệu cho những người thân thích

và các công thần., tiêu diệt các thế lực đe dọa ngai vàng họ Lưu Năm

195 TCN, Hán Cao tổ chết, mọi việc đều do Lữ Hậu quyết định 180 TCN Lữ Hậu chết, ngai vàng họ Lưu lại được củng cố Hán Vũ đế sau khi lên ngôi đã thi hành nhiều chính sách nhằm tập trung mọi quyền hành vào chính phủ trung ương và đề cao hơn nữa uy quyền của hoàng

đế Mặt khác, Hán Vũ đế còn liên tiếp mở những cuộc chiến tranh xâm lược các nước xung quanh để mở rộng lãnh thổ Sau hơn hai chục năm chinh phục bên ngoài, Tây Hán đã thôn tính và khống chế được nhiều nước xung quanh, lập thành một đế quốc rộng lớn và hùng mạnh

ở phương Đông Sang thế kỉ I, nhà Hán suy yếu 8 sau CN, ngoại thích Vương Mãng đã cướp ngôi nhà Hán lập ra triều Tân

ảnh: HanWuDi

200-196 TCN Cuộc chiến tranh Macedonia lần thứ hai.

Rôma liên minh với các nhà nước Hy Lạp chống lại vua Philip V của

Trang 7

Macedonia khi vua này không tuân thủ hiệp ước hòa bình Phoenicia Philip V bị thất bại ở Cynoscephalae (197 TCN).

[16]

184 tr.CN (ĐINH TỴ)

Theo lệnh của Cao Hậu họ Lã, nhà Hán cấm nước Nam Việt mua đồ

sắt ở cửa quan (vùng biên giới)

Triệu Đà cho rằng Trường Sa vương âm mưu dựa vào Trung Quốc

tiêu diệt nước Nam Việt để làm vua cả đất của Triệu Đà, liền tự xưng là

Nam Việt Vũ đế, đem quân đi đánh Trường Sa (tức vùng Hồ Nam, Trung

Quốc ngày nay)

Quốc (ở trên)

Quốc ở trên

Trang 8

Nhà Hán sai Lâm Lư hầu Chu Táo đem quân đánh Nam Việt để báo

thù việc đánh Trường Sa Gặp phải lúc trời nóng, khí hậu ẩm thấp, quân

lính phương Bắc bị bệnh dịch rất nhiều, quân Hán không vượt qua được

núi Dương Sơn Được hơn 1 năm, Cao Hậu mất, nhà Hán liền bãi binh

179 tr CN (NHÂM TUẤT)

Sau khi Cao Hậu nhà Hán chết (180 tr.CN), quân Hán bãi binh,

Triệu Đà nhân đó dùng uy lực uy hiếp biên giới, đem của cải đút lót các

nước Mân Việt, Tây Âu Lạc để bắt họ lệ thuộc theo mình

Sau nhiều lần phát quân đánh Âu Lạc không được, Triệu Đà lập kế

xin giảng hoà với An Dương Vương, cầu hôn con gái An Dương Vương

là Mỵ Châu cho con trai mình là Trọng Thuỷ và đưa Trọng Thuỷ sang gửi

rể ở Cổ Loa để đánh cắp các bí mật quân sự của Âu Lạc (chủ yếu là vũ

khí “nỏ thần” lợi hại) và chia rẽ nội bộ nước Âu Lạc

Triều đình Cổ Loa mất cảnh giác bị Triệu Đà cho quân sang đánh

chiếm An Dương Vương tự tử

Nước Âu Lạc bị sáp nhập vào nước Nam Việt của Triệu Đà, bị lệ

thuộc và chia làm hai quận: Giao Chỉ và Cửu Chân – tức Bắc Bộ và Bắc

172

Quân sự, Hy LạpCuộc chiến tranh Macedonia lần thứ ba, kéo dài đến năm 168 TCN Vua Makedonia Perseus chiến đấu chống lại CH La Mã và vương quốc Hy Lạp Pergamos

[17]

Trang 9

Trung Bộ ngày nay

Đất đai của Triệu Đà chiều ngang hơn vạn dặm, Đà đi xe mui lụa

mầu vàng, cắm cờ tả đạo, mệnh gọi là chế, chẳng kém gì Hoàng đế Trung

Quốc

111 tr.CN (CANH NGỌ)

Triều đình nhà Hán phái một lực lượng hơn 10 vạn người do Vệ úy

Lộ Bác Đức làm Phục ba tướng quân đem quân từ quận Quế Dương tiến

xuống đường sông Hồi thủy, chủ tước Đô úy là Dương Bộc làm Lâu

thuyền tướng quân đem quân từ quận Dự Chương xuống đường Hoành

Phố, Quy Nghĩa, cùng tiến xuống tấn công tiêu diệt nước Nam Việt của

con cháu Triệu Đà, chiếm kinh đô Phiên Ngung (Quảng Châu ngày nay)

“Sứ giả” của triều đình Nam Việt cai trị hai quân Giao Chỉ, Cửu

Chân đầu hàng nhà Hán

Nhân cơ hội này, thủ lĩnh vùng Tây Vu (trung tâm là Cổ Loa) đã nổi

dậy khởi nghĩa, nhưng bị Hoàng Đồng (chức Tả tướng) giết hại

Nhà Hán chiếm được nước Âu Lạc cũ từ trong tay nhà Triệu và

Trang 10

chiếm được cả nước Nam Việt, đặt thành 9 quận lệ thuộc, trong đó Âu

Lạc cũ bị chia làm 3 quận là: Giao Chỉ (Bắc Bộ), Cửu Chân (Bắc Trung

Bộ) và Nhật Nam (Trung Trung Bộ)

106 tr.CN (ẤT HỢI)

Nhà Hán lập Giao Chỉ bộ, cai trị 7 quận (gồm cả Quảng Đông,

Quảng Tây và miền Bắc Việt Nam ngày nay) Trung tâm của Giao Chỉ bộ

là quận Giao Chỉ – một quận lớn và quan trọng nhất Trị sở của quận Giao

Chỉ là đất Mê Linh (Hạ Lôi, Mê Linh, Vĩnh Phúc) Đứng đầu Châu (bộ) là

chức Thứ sử, phụ trách thanh tra công việc của các quận Mỗi quận có

một viên Thái thú và một viên Đô úy (phụ trách dân sự và quân sự) Bên

dưới quận là các huyện Phần lớn các huyện vẫn do người địa phương

nắm giữ và trị dân như cũ Phương thức bóc lột cơ bản vẫn là cống nạp

Nhà Hán vẫn phải “dùng tục cũ mà cai trị” đối với Âu Lạc

54 tr.CN (ĐINH MÃO)

Theo Tiền Hán thư, tên Thái thú Cửu Chân là Ích Xương phải chịu

tội vì “mua sừng tê và nô tỳ, tang vật có hàng trăm vạn trở lên ”

58-51 TCN

Trang 11

Caesar chinh phục người Gaul (Gôloa) Caesar nhanh chóng vượt sông Ranh tràn vào nước Đức (55 TCN) Năm sau, Caesar thất bại trong cuộc xâm nhập vào nước Anh lần thứ nhất.

[8]

Trang 12

Nhà Hán phải bỏ nốt một quận ở ngoài biển là quận Chu Nhai (nằm

trên đảo Hải Nam ngày nay) Trước đó, chúng đã phải bỏ quận Đạm Nhĩ

(năm 81 tr.CN) Như vậy, đến đây châu Giao Chỉ (hay Giao Chỉ bộ) còn

[16]

2 (NHÂM TUẤT)

Nhà Tây Hán sai Tích Quang người đất Hán Trung snag làm Thái

thú quận Giao Chỉ Tích Quang nắm quyền cai trị trong hơn 20 năm Viên

quan Thái thú này ra sức thi hành chính sách Hán hóa đối với người Việt

về mọi mặt giáo dục, văn tự, phong tục tập quán Phong tục Hoa Hạ lan

sang đất Lĩnh Nam là bắt đầu từ viên Thái thú này

27 TCN -14 : Thời kỳ trị vì của Octavian với tư cách là Hoàng đế

La Mã.

ảnh : Octavian (LSTG 8 qld)chú thích : Octavian, người cháu lớn của Julius Caesar, lấy hiệu là Augustus với tư cách vị hoàng đế đầu tiên (27 tr CN đến năm 14)

Trang 13

Tháng Tám (August) được đặt theo tên ông.

8 (MẬU THÌN)

Vương Mãng cướp ngôi nhà Tây Hán, lập ra nhà Tân (8 – 24) Đối

với Giao Châu, chính quyền Vương Mãng cũng thi hành một số cải cách

về hành chính: đổi tên quận trị Cẩm Châu là Tư Phố, gọi là Hoan Thành,

dời quận trị đến Vô Biên (Cửu Chân đình), dời quận trị Nhật Nam đến

Tây Quyển (Nhật Nam đình), đổi chức Thái thú thành Đại doãn

Thời Vương Mãng, bọn quan lại trung thành với nhà Hán theo nhau

ồ ạt di cư xuống nước Việt ngày một nhiều Ảnh hưởng của văn hóa Hán

ngày càng lan rộng ở Giao Chỉ Tại các di chỉ Đông Sơn và trong nhiều

ngôi mộ xây gạch cuốn vòm, đã tìm thấy nhiều loại tiền đồng thuộc về đời

Vương Mãng (Hóa Tuyền, Đại Tuyền ngũ thập ), điều đó chứng tỏ mặc

dù có sự “cát cứ” của bọn quan lại Hán ở châu Giao vào mấy chục năm

đầu công nguyên, vẫn có mối quan hệ giao lưu kinh tế – văn hóa giữa

châu Giao và miền nội địa Trung Quốc

27 TCN -14 : Thời kỳ trị vì của Octavian với tư cách là Hoàng đế

La Mã (ở trên).

8 Vương Mãng cướp ngôi nhà Tây Hán, tự mình ra làm vua, đặt tên triều đại mới là Tân (8-24).

23 (QUÝ MÙI)

Cuối thời Vương Mãng, bọn châu mục châu Giao Chỉ là Đặng

9-24: Triều Tân ở Trung Quốc

Sau khi Hán Vũ Đế đế chết một thời gian, tình hình Tây Hán ngày càng rối ren Đến cuối thề kỷ I, quyền bính rơi vào tay ngoại thích họ Vương Năm 8, ngoại thích Vương Mãng cướp ngôi nhà Hán, tự mình

Trang 14

Nhượng, Thái thú Giao Chỉ Tích Quang và nhiều thái thú khác ở Giang

Nam đều chống cự triều Tân của Vương Mãng

lên làm Vua, đặt tên triều đại mới là Tân

Với mục đích cứu vãn tình hình nguy ngập cuối triều Tây Hán, xoa dịu mâu thuẩn xã hội, củng cố nền tống trị, Vương Mãng đã ban hành môtĐ số chính sách cải cách, gồm những nội dung chính sau :

• Tuyên bố tất cả ruộng đất đều thuộc nhà vua, gọi là Vương điền, nô tỳ thì gọi là tư thuộc, gia đình nào có dưới 8 người thì không được chiềm hữu qúa 900 mẫu đất, mỗi đinh nam được nhận 100 mẫu đất

• Nhà nước độc quyền quản lý 8 thứ : Muối, sắt, nấu rượu, đúc tiền, rừng núi, ao hồ, thị trường và cho vay nợ

• Thay đổi chế độ quan lại, đặt lại tên đất

Những chủ trương của Vương Mãng phần thì không thực tế, phần thì đụng chạm đến quyền lợi của giai cấp địa chủ, phần thì gây nhiều xáo trộn trong xã hội, nên không thi hành được Những mâu thuẩn trong

xã hội chẳng những không giải quyết được mà càng gay gắt thêm Vì vậy triều Tân của Vương Mãng không tránh khỏi sụp đổ Năm 25, sau phong trào chiến tranh nông dân Lục Lâm – Mày đỏ, Lưu Tú xưng làm Hoàng đếm lập ra triều Đông Hán

23 Người Hung Nô cướp phá Trung Quốc và đốt cháy Trường An

Trang 15

29 (KỶ SỬU)

Vợ vua Quang Vũ nhà Đông Hán (25 –220) là em vợ Đặng Nhượng

– Châu mục Giao Chỉ Chinh nam đại tướng quân của nhà Đông Hán là

Sầm Bành vốn là bạn thân của Đặng Nhượng, viết thư cho Đặng Nhượng

“bày tỏ uy đức” của nhà Hán Đặng Nhượng cùng Thái thú Giang Hạ là

Hầu Đặng, Thái thú Vũ Lăng là Vương Đường, Thái thú Giao Chỉ là Tích

Quang đều xin quy phục và nhận chức tước của triều đình Đông Hán ở

Lạc Dương

Nhà Đông Hán cử Nhâm Diên, một viên quan trẻ tuổi (năm đó,

Nhâm Diên mới 25 tuổi), làm Thái thú Cửu Chân, nơi quyền hành của Thái

thú thời Đông Hán rất lớn, kiêm coi cả dân sự và quân sự Tích Quang ở

Giao Chỉ, Nhâm Diên ở Cửu Chân trước sau dùng lối sống của người Hán

cải biến phong hóa Việt, từ việc lấy vợ lấy chồng nhất thiết phải theo “lễ

nghĩa Trung Quốc” đến việc mở trường dạy lễ nghĩa Trung Quốc, chế tạo

mũ giày, bắt dân Việt phải đổi mặc theo y phục Trung Quốc, tổ chức khai

thác nông nghiệp theo kỹ thuật Hán v.v Nho giáo bắt đầu được truyền vào

Năm 17, dưới sự lãnh đạo của Vương Khuông, nhân dân ở Hồ Bắc đã tập hợp thành một lực lượng đóng trên núi Lục Lâm, nên gọi là quân Lục Lâm Năm 22, quân Lục Lâm rời khỏi căn cứ địa ra ngoài hoạt động, được sự họp tác của số địa chủ như Lưu Huyền, Lưu Diễn, Lưu

Tú, nên lực lượng ngày càng lớn mạnh

Năm 23, sau khi đánh thắng quân Vương Mãng, Lưu Huyền lên làm hoàng đế, lấy hiệu là Cánh Thủy, đặt tên nước là Hán, đóng đô ở đất uyển ( Hà Nam) Ngay năm đó quân Lục Lâm chia làm hai đạo quân

đi đánh Lạc Dương và Trường An, khi quân Lục Lâm chưa đến nơi thì

ở Trường an xãy ra cuộc binh biến, Vương Mãng bị giết chết Đầu năm 24, Lưu Huyền vào làm vua Trường An

Trong khi quân Lục Lâm nổi dậy ở Hồ Bắc, thì ở Sơn Đông, dưới sự

Trang 16

lãnh đạo của Phàn Sùng, nông dân cũng nội dậy khởi nghĩa

Năm 22, Vương Mãng điều 10 vạn quân đến đàn áp Để phân biệt với địch ,nghĩa quân tô đỏ lông mày, nên gọi là quân Xích mi Quân Xích

mi đã đánh quân Vương Mãng thất bại nhiều lần Năm 23, Phàn Sùng

và các tướng lĩnh khác được Lưu Huyền phong hầu

Năm 25, lực lượng của quân Mày đỏ phát triển lên 35 vạn Họ muốn lập một người trong dòng họ nhà Hán lên làm hoàng đế Trong hàng ngũ nghiã quân có 3 người có họ gần gũi với nhà Hán, rồi bằng

phương pháp bốc thăm, Lưu Bồn Tử, vốn là một chú chăn bò 15 tuổi được cử lên làm vua

Trong khi đó Lưu Huyền ngày càng xa rời quần chúng, nên xãy ra xung đột nội bộ giữa các tướng lĩnh xuất thân nông dân và các tướng lĩnh xuất thân địa chủ Nên khi quân mày đỏ tiến sang phía Tây, các tướng lĩnh xuất thân là nông dân trong quân Lục Lâm đã phối hợp với quân Mày đỏ tấn công Trường an, Lưu Huyền phải đầu hàng, Lưu Bồn Tử tiếp quản Trường an

Tuy làm chủ được kinh đô, nhưng nghiã quân bị bao vây kinh tế, nên buộc phải rút khỏi Trường an

Ngoài hai trung tâm Hồ Bắc và Sơn Đông, lúc bấy giờ ở Hà Bắc cũng

có những cuộc khởi nghiã nhỏ Năm 23 Lưu Tú được Lưu Huyền phái

Trang 17

đế đây để phát triển lực lượng, với sự ủng hộ của một số quan lại và địa chủ địa phương, Lưu Tú lập được căn cứ của mình, tiêu diêt các nhóm khởi nghiã khác, làm chủ được vùng Hồ Bắc, tấn công Lưu Huyền, chiến được Lạc Dương

Năn 25, Lưu Tú xưng làm hoàng đế, hiệu là Quang vũ đế, đặt tên nước

là Hán, đóng đô ở Lạc dương, lịch sử gọi là Đông Hán hay Hậu Hán.Thời Đông Hán, Phật giáo được đưa vào Trung Quốc từ ấn Độ Có 14 đời vua Nhà Đông Hán có vua Hán Quang Vũ (25-57) anh minh tài giỏi và vua Hán Minh Đế (57-75) có tài cai trị

thành lập triều Đông Hán (ở trên) 34

Trang 18

Tô Định sang làm Thái thú Giao Chỉ thay cho Tích Quang Tô Định

thi hành chính sách cai trị và bóc lột rất tàn bạo đối với người Việt Bọn

Thái thú Tô Định cùng Đốc bưu đốc thúc đồ cống, thu thuế muối, sắt,

cùng sản vật thủ công, thuế đánh cá đầm ao Không những thế, chúng

còn khống chế, đè nén các Lạc tướng và con cháu họ Dân oán hận, quý

tộc Âu Lạc cũ cũng oán hận chính quyền đô hộ, đã làm bùng nổ những

phong trào chống đối ngày càng mạnh mẽ của nhân dân và quý tộc Lạc

Việt

Văn hóa, La MãNăm sinh của nhà thơ Persius, mất năm 62, 61 tuổi

[17]

39 (KỶ HỢI)

Hai Bà Trưng (Trưng Trắc và Trưng Nhị) là con gái Lạc tướng

huyện Mê Linh –vùng lãnh thổ từ Ba Vì đến Tam Đảo (đất bản bộ của các

vua Hùng), liên kết với Thi Sách, con trai thủ lĩnh vùng Chu Diên (dọc

sông Đáy) chiêu mộ nghĩa binh chuẩn bị nổi lên chống chính quyền đô hộ

Đông Hán Lãnh thổ Mê Linh và Chu Diên liền cõi, hai gia đình Lạc

tướng lại là thông gia, khiến thanh thế của họ càng thêm cao, uy danh

càng thêm lớn Chính sách cai trị thắt buộc, tàn bạo của nhà Đông Hán –

với viên Thái thú Tô Định – càng thôi thúc Trưng Trắc, Thi Sách hợp

mưu tính kế nổi dậy kháng Hán và được các Quan lang, Phụ đạo, thủ lĩnh

trong các vùng chung quanh theo giúp, lực lượng đã lên đến hàng ngàn

25-220 Phong trào chiến tranh nông dân Xích mi – Lục lâm và sự thành lập triều Đông Hán (ở trên)

Trang 19

người

40 (CANH TÝ)

Mùa xuân, Hai Bà Trưng tới hội quân ở cửa sông Hát, lập đàn thề,

phất cờ khởi nghĩa Khởi nghĩa Mê Linh lập tức được sự hưởng ứng của

các Lạc tướng, lạc dân toàn lưu vực sông Hồng Đạo quân dưới quyền chỉ

huy trực tiếp của Hai Bà tập trung đánh lỵ sở các huyện ở Giao Chỉ, mũi

chủ công nhằm tiêu diệt Đô úy trị Mê Linh cùng Quận trị Luy Lâu (Thuận

Thành, Bắc Ninh) và nhiều nơi khác

Quận khởi nghĩa đi đến đâu thắng đến đó Nhân dân và Lạc tướng ở

các quận Cửu Chân, Nhật Nam, Hợp Phố nhất tề hưởng ứng Chỉ trong

một thời gian ngắn, Hai Bà đã dẹp yên và làm chủ được 65 thành ấp ở đất

Lĩnh Nam

Sau khi đánh đổ chính quyền đô hộ nhà Hán, Trưng Trắc được suy

tôn làm vua, tức là Trưng Vương, đóng đô ở Mê Linh

Trưng Vương xá thuế hai năm liền cho nhân dân hai quận Giao Chỉ

và Cửu Chân, xây dựng chính quyền tự chủ, chuẩn bị kháng chiến chống

lại cuộc phản công xâm lược của nhà Hán

40 Japanese have expanded against native people, reaching the Kanto

plain, where Tokyo would one day be

[15]

Trang 20

Tìm hiểu thêm về Hai Bà Trưng:

http://vi.wikipedia.org/wiki/Hai_b%C3%A0_Tr%C6%B0ng

41 (TÂN SỬU)

Nhà Hán trước việc hai Bà Trưng nổi binh đánh đuổi quan quân cai

trị và làm chủ các thành ấp, bèn hạ lệnh cho các quận Trường Sa, Hợp

Phố, Giao Chỉ sắm sửa xe thuyền, sửa sang đường cầu, thông các khe núi,

trữ thóc lương và cử Mã Viện, một viên tướng có nhiều kinh nghiệm

chiến trận làm Phục Ba tướng quân, cùng với Lâu thuyền tướng quân là

Đoàn Chí đem quân sang đánh Trưng Vương Quân Hán có chừng hai vạn

người lấy ở các miền Trường Sa, Quế Dương, Linh Lăng, Thương Ngô

cùng với thuỷ quân khoảng 2000 thuyền lớn nhỏ tiến sang đánh dẹp

Trưng Vương

25-220 Phong trào chiến tranh nông dân Xích mi – Lục lâm và sự thành lập triều Đông Hán ở trên

42 (NHÂM DẦN)

Bộ binh của Mã Viện và thuỷ quân của Đoàn Chí gặp nhau ở Hợp

Phố Tại đây, Đoàn Chí mắc bệnh, chết Vua Hán cho Mã Viện thống suất

cả thuỷ binh và bộ binh, theo đường bờ biển tiến vào Giao Chỉ Thuyền ít,

không đủ chỗ cho cả đại quân vượt biển Mã Viện phải tổ chức hành

Trang 21

quân cả trên bộ lẫn trên biển, vừa dùng thuyền vượt biển vừa đi đường núi

ven biển Đoàn quân bộ dọc theo đường ni, pht cy rừng mở đường hơn

nghìn dặm dọc theo bờ biển Đông bắc Giao Chỉ Từ vùng ven biển vịnh

Bái Tử Long và Hạ Long, Mã Viện đưa hai đạo quân thuỷ bộ ngược sông

Bạch Đằng tới Lục Đầu rồi đánh sâu vào nội địa Giao Chỉ

43 (QUÝ MÃO)

Quân Mã Viện tiến qua Long Biên, Tây Vu đến Lãng Bạc ở phía

đông Cổ Loa Mùa hè năm đó, quân Việt gặp quân Hán ở Lãng Bạc và

chặn đánh quân Hán từ xa, bảo vệ quốc đô Mê Linh Quân ta chiến đấu

ngoan cường, cầm cự với quân địch ở đó nhiều ngày khiến cho chúng gặp

khốn quẫn, hoang mang và bị bệnh chết rất nhiều, trong đó có cả tên

tướng Bình Lục hầu Hàn Vũ Tới hết mùa hè, quân Hán phản công mạnh

Quân địch có quân số đông, có thuỷ bộ phối hợp, lại thạo đánh tập trung

theo kiểu trận địa Đối đầu với viên lão tướng già dặn kinh nghiệm chiến

trường là Hai Bà Trưng với đội quân mới nhóm họp, thiếu trang bị và

kinh nghiệm tổ chức chiến đấu Quân của Hai Bà bị thiệt hại nặng, bị bắt

và bị giết hàng ngàn người Hai Bà Trưng phải lui binh khỏi Lãng Bạc

vượt sông Hồng về căn cứ Cấm Khê (vùng đất ven núi Ba Vì thuộc huyện

Thạch Thất và Quốc Oai – Hà Tây ngày nay) với ý đồ thủ hiểm, dựa vào

43 Quân La Mã dưới thời Claudius bắt đầu chinh phục nước Anh Miền nam nước Anh bị biến thành một tỉnh của La Mã

[16]

Trang 22

rừng núi để đánh lâu dài

Mã Viện đem quân vựơt sông Hồng tiến theo Quân Hán bao vây

căn cứ Cấm Khê Tại đây đã diễn ra nhiều trận chiến đấu rất ác liệt giữa

quân đội của Hai Bà Trưng với quân Hán Hai Bà Trưng đã hy sinh anh

dũng (Dân gian lấy ngày 6 tháng 2 âm lịch làm ngày kỷ niệm Hai Bà

trẫm tiết)

Tháng 11 năm 43, Mã Viện đem 20.000 binh và 2.000 lâu thuyền

lớn nhỏ, chia làm hai đường thuỷ bộ tiến vào Cửu Chân, dọc theo lưu vực

sông Đáy, qua cửa Tạc Khẩu (Yên Mô, Ninh Bình), sai quân đào sông

thông qua dải núi đá (vùng sông Chính Đại nối với sông Tống Sơn thuộc

Nga Sơn, Thanh Hóa), tiến vào Cửu Chân đánh dẹp cuộc kháng chiến của

Đô Dương và Chu Bá Cuối năm 43 đầu năm 44, hai cánh quân của Đô

Dương, Chu Bá đều lần lượt bị thất bại và tan rã

44 (GIÁP THÌN)

Đàn áp xong cuộc kháng chiến của nhân dân Âu Lạc do Hai Bà

Trưng lãnh đạo, Mã Viện còn ở lại đất Việt gần một năm để tổ chức lại

việc cai trị Viện đi đến đâu là đặt quận huyện, xây thành quách ở đó để

Trang 23

tăng cường sự kiểm soát của chính quyền đô hộ: chia huyện Tây Vu (mà trung tâm là Cổ Loa) thành hai huyện Phong Khê và Vọng Hải, đắp Kiển Thành (thành hình cái kén) ở Cổ Loa Sau khi đã tàn sát hết sức dã man,

Mã Viện còn cho bắt và đem đi đày một lúc hơn 300 “cừ súy” (thủ lĩnh các địa phương) của người Việt sang Linh Lăng (Hồ Nam – Trung Quốc) nhằm đánh tận gốc toàn bộ lực lượng lãnh đạo kháng chiến của người Việt

Mã Viện tâu lên triều đình nhà Hán rằng: luật Việt khác với luật Hán hơn mười điều, xin áp dụng luật Hán ở Giao Chỉ Từ đấy, nhà Hán đã cai trị người Việt ở Giao Chỉ theo luật của nhà Hán

Mã Viện lại cho đào một đường sông qua dải núi ở Cửu Chân và cho xếp đá để ngăn sóng biển (gọi là Tạc Khẩu tức cửa Thần Phù), mở thông đường thuỷ từ Giao Chỉ vào Cửu Chân

Ở những vùng đất mới chiếm, Mã Viện để lại một số quân lính cho chúng khai khẩn đất đai, xây dựng làng ấp, bám rễ lâu dài ở đất Việt – gọi

là dân Mã lưu

Phá hoại di sản văn hoá, xoá bỏ dấu vết của một nền văn minh rực

Trang 24

rỡ của người Việt, Mã Viện đã vơ vét trống đồng ở các địa phương, đúc

thành hình con ngựa cao 3 thước 5 tấc, dâng vua Quang Vũ nhà Hán

Mùa thu, tháng 9 (âl) năm Giáp Thìn (44), sau hơn hai năm xâm

lược tàn bạo và chinh phục dã man, Mã Viện mang quân còn sót lại

(khoảng 4 đến 5/10) về Bắc Hắn chở theo cho riêng mình một xe châu

báu ngọc vàng cướp được ở Âu Lạc, nói phao lên rằng đó là xe chở quả ý

dĩ để chữa bệnh lam chướng!

100 (CANH TÝ)

Hơn 2.000 dân Tượng Lâm ở cực Nam quận Nhật Nam khởi nghĩa

chống lại sự thống trị của chính quyền đô hộ nhà Hán Chính quyền đô hộ

phái đại quân của các quận, các huyện đến đàn áp, sát hại thủ lĩnh của

nghĩa quân và dập tắt cuộc khởi nghĩa

98-117

Giai đoạn trị vì của Hoàng đế La Mã Trajan (53-117) Trajan sinh ở Tây Ban Nha và là Hoàng đế La Mã đầu tiên sinh ở nước ngoài Đây cũng là giai đoạn cực thịnh của đế quốc La Mã

[16]

100

The Japanese have pushed into northeastern Honshu They have driven back those called Ainu, and a little mixing between Japanese

Trang 25

and Ainu may has been occurring, accounting perhaps, in years to come, for the greater hairiness of the Japanese compared to the Chinese Kushans have migrated from Bactria into northwestern India

At some unknown date around these times, a Kushan named Kanishka has established an empire He is a Buddhist Buddhism has been changing from a way of life to a religion The Buddha, Siddhartha Gautama, has been elevated from a teacher to a god, said to be the latest of a series of his incarnations

Nhà Hán ra lệnh tha tiền lao dịch, tô ruộng, thuế cỏ khô trong hai

năm cho dân Tượng Lâm để xoa dịu bớt sự bất bình của nhân dân Đồng

thời, nhà Hán đặt thêm chức Tướng binh trưởng sứ ở Tượng Lâm để đề

phòng và sẵn sàng đàn áp mọi hành động phản kháng của nhân dân vùng

Đến thời Đông Hán, Sái Luân trên cơ sở giấy Tây Hán, vào năm 105

Trang 26

đã cải tiến nghề làm giấy Ông dùng vỏ cây đay, vải rách, lưới hỏng để làm nguyên liệu giấy Loại giấy này, trong các sách cổ gọi là “giấy sái hầu”

[6]

ảnh: Giay_tsailunXem thêm về sự ra đời và phát triển của giấy:

http://www.khoahoc.com.vn/view.asp?Cat_ID=3&news_id=564ảnh: Giay_tsailun

Tham khảo thêm về sự ra đời và phát triển của giấyhttp://www.khoahoc.com.vn/view.asp?Cat_ID=3&news_id=564

114 (GIÁP DẦN)

Tháng 2 (âl)

Quận Nhật Nam động đất Đất nứt dài hơn trăm dặm

113-117

Hoàng đế Trajan mở rộng Đế quốc La Mã trong cuộc chiến tranh với vương quốc Parthia (114-116) Trajan thôn tính Armenia (114) và biến các vùng Mesopotamia (115), Assyria (116) thành các tỉnh của La Mã Con sông Tigris (chảy từ Thổ Nhĩ Kỳ qua Irắc) ngày nay là biên giới

Trang 27

phía đông của Đế quốc La Mã khi đó.

[16]

116 (BÍNH THÌN)

Nhân dân ba quận miền Bắc Giao Chỉ là Thương Ngô, Uất Lâm,

Hợp Phố khởi nghĩa đánh phá các quận huyện Nghĩa quân đông đến vài

nghìn người và phong trào lôi kéo cả một số quan lại người Hán tham gia

Nhà Hán (Thuận Đế, 125–144) dùng Chu Xưởng làm Thứ sử, trông

coi tất cả công việc của các quận huyện ở Giao Châu

117-138 Giai đoạn trị vì của Hoàng đế La Mã Hadrian 138).

thành lập triều Đông Hán ở trên

Trang 28

Dân và quân lính ở ba quận miền Nam Giao Chỉ khởi nghĩa Từ đầu

năm, nhân dân cả quận Nhật Nam nổi dậy, quân số chừng vài nghìn

người, đánh phá chính quyền đô hộ nhà Hán ở Nhật Nam

Mùa thu năm đó, Thứ sử Giao Châu là Phàn Diễn định điều hơn một

vạn binh sĩ ở Giao Chỉ và Cửu Chân vào đàn áp phong trào khởi nghĩa ở

quận Nhật Nam nhưng các binh sĩ nhất loạt phản chiến, quay lại đánh phá

quận trị Giao Chỉ, ủng hộ cuộc khởi nghĩa của nhân dân Nhật Nam Nhờ

đó, phong trào khởi nghĩa của nhân dân ở Nhật Nam càng có điều kiện

phát triển mạnh Viên Thị Ngự sử Giả Xương của nhà Hán ở Nhật Nam

cùng với bọn quan lại đô hộ ở trong quận, hợp sức lại để đàn áp Nhưng

bọn chúng không những không dẹp nổi phong trào khởi nghĩa của nhân

dân, mà còn bị nghĩa quân bao vây hơn một năm trời

117-138 ở trên

138 (MẬU DẦN)

Nhà Hán thực hiện kế ly gián thâm độc của Lý Cố, cử Trương Kiều

sang làm Thứ sử quận Giao Chỉ, Chúc Lương làm Thái thú quận Cửu

Chân Chúng một mặt tăng cường đàn áp cuộc nổi dậy của nhân dân Nhật

Nam, mặt khác dùng kế mua chuộc và lấy người ở các quận Giao Chỉ,

Cửu Chân vào đàn áp (chiêu mộ người Man Di khiến họ đánh lẫn nhau,

Trang 29

chuyển vận vàng lụa đến để cấp cho, kẻ nào có thể phản gián dụ hàng thì

cắt đất phong cho) Cuộc khởi nghĩa của nhân dân Nhật Nam bị tan rã dần

sau hơn một năm hoạt động

144 (GIÁP THÂN)

Nhân dân Nhật Nam lại vùng lên khởi nghĩa Nghĩa quân liên kết

với nhân dân Cửu Chân, cùng đấu tranh chống kẻ thù chung Hàng nghìn

nghĩa quân đánh phá các huyện trị thành ấp của bọn quan lại đô hộ nhà

Hán Thứ sử Giao Chỉ là Hạ Phương phải dùng nhiều thủ đoạn mới tạm

dẹp yên được cuộc khởi nghĩa Nhà Hán phải đổi Hạ Phương làm Thái thú

Quế Dương, lấy Lưu Tảo sang thay

157 (ĐINH DẬU)

Chu Đạt ở Cửu Chân cùng nhân dân hai quận Cửu Chân và Nhật

Nam khởi nghĩa

Từ đầu năm, nhân dân huyện Cư Phong, quận Cửu Chân khởi nghĩa

dưới sự lãnh đạo của Chu Đạt Nghĩa quân tiến đánh huyện lỵ Cư Phong,

giết chết tên huyện lệnh tham tàn, làn chủ huyện Cư Phong

Trang 30

Tới mùa hè năm đó, Chu Đạt và nghĩa quân tiến đánh quận Cửu

Chân, giết chết tên Thái thú là Nghê Thức

158 (MẬU TUẤT)

Trước tình hình nguy cấp ở Cửu Chân, nhà Hán phải cử Ngụy Lãng

sang làm Đô úy quận Cửu Chân, tổ chức đàn áp cuộc khởi nghĩa của nhân

dân Cửu Chân Cuộc chiến diễn ra rất ác liệt, quân khởi nghĩa bị tổn thất

nặng nề, hơn 2.000 người bị giết

159 (KỶ HỢI)

Thủ lĩnh phong trào khởi nghĩa của nhân dân Cửu Chân là Chu Đạt

phải lui quân vào chiếm giữ Nhật Nam Được sự ủng hộ của dân chúng

địa phương, thế và lực của nghĩa quân lại phát triển mạnh Quân khởi

nghĩa lên tới 2 vạn người Sức mạnh nổi dậy của nhân dân Cửu Chân đoàn

kết với nhân dân Nhật Nam chống ách đô hộ của nhà Hán, khiến cho

chính quyền đô hộ bị nguy khốn

160 (CANH TÝ)

Nhà Hán phải điều Hạ Phương đang làm Thái thú Quế Dương sang

Trang 31

làm Thứ sử Giao Chỉ Hạ Phương trước đó đã từng làm quan cai trị ở

Giao Chỉ, oai thế và ơn huệ của Phương vẫn có tiếng Nhờ sức mạnh mới

được chi viện và chính sách mua chuộc vỗ về của Hạ Phương, dân chúng

ở Nhật Nam mới tạm yên Cuộc đấu tranh của nhân dân Cửu Chân và

Nhật Nam kéo dài 4 năm (157 – 160) đến đây tạm lắng xuống

178 (MẬU NGỌ)

Lương Long ở Giao Chỉ, cùng nhân dân 4 quận khởi nghĩa Ngay từ

đầu năm, nhân dân 4 quận Nhật Nam, Cửu Chân, Giao Chỉ, Hợp Phố và

người Ô Hử (tức tổ tiên người Tày ở Đông Bắc Việt Nam và người

Choang ở Quảng Tây, Trung Quốc ngày nay) liên tiếp nổi dậy ở nhiều nơi

để chống chính quyền đô hộ Tới mùa hè, Lương Long đem mấy vạn

người kéo đi đánh phá các quận huyện Nghĩa quân đi đến đâu, chính

quyền đô hộ của nhà Hán tan vỡ tới đó Nghĩa quân chiếm các quận huyện

[16]

178 Iraeneus succeeds Bishop Pothinus (178) in Lyons Iraeneus

counts twenty different varieties of Christianity and combats what he considers heresies He seeks conformity of views among Christians Before he dies in 202, the collections of books of the New Testament will be formed Other gospels are destroyed There are only four

Trang 32

gospels he claims, just as there are only four winds, four corners of the universe and four pillars holding up the sky Some gospels are buried,

to be discovered centuries later on papyrus fragments preserved by the dry climate in southern Egypt

[15]

(tôn giáo)

181 (TÂN DẬU)

Mùa hè năm này, nhà Hán điều Lan lăng lệnh là Chu Tuấn, người

Thương Ngô, quận Cối Kê sang Giao Chỉ để cứu viên mục thú ở Giao Chỉ

là Chu Ngung Trên đường đi qua quê nhà, Tuấn mộ thêm binh của nhà

cộng với quân của triều đình là 5.000 người, theo hai đường tiến vào đất

Giao Chỉ Trước hết, Chu Tuấn sai người xem xét hư thực, tuyên dương

uy đức để lay động lòng người, rồi dùng binh của 7 quận tiến công và giết

chết Lương Long Quân khởi nghĩa bị tan rã, bị bắt và ra hàng tới vài vạn

người Cuộc khởi nghĩa Lương Long kéo dài 4 năm đến đây bị thất bại

In 180 A.D., Marcus Aurelius died and was succeeded by his son, Commodus Commodus was the first emperor since Domitian to succeed by virtue of birth, rather than by assassination Commodus later had two of his prefects executed He lavished enormous wealth

on himself and was strangled in 192 A.D

[10]

184 (GIÁP TÝ)

Binh sĩ Giao Chỉ khởi nghĩa, giết chết Thứ sử Chu Ngung Nhà Hán

Trang 33

xuống chiếu chọn người tài giỏi sang cai trị Giao Chỉ Giả Tung (có sách

chép là Giả Mạnh Kiên), trước đã từng làm Ngự sử, được cử sang làm

Thứ sử Trước đây, những viên Thứ sử nhà Hán thấy đất Giao Chỉ có

ngọc trai, lông trả, sừng tê, ngà voi, đồi mồi, hương xạ, gỗ tốt, phần nhiều

đều tham lam vơ vét của cải cho đầy rồi lại xin đổi đi, cho nên người dân

Giao Chỉ đều phản kháng, nổi dậy chống lại

Khi mới đến nhậm chức, Tung sai người chia đi các nơi để khuyên

dỗ, vỗ về khiến dân chúng đều yên nghiệp làm ăn, kêu gọi những dân lưu

vong trở về quê cũ, tha bớt thuế khóa Tình hình Giao Chỉ vì thế tạm yên

ổn trong 3 năm Sau đó, Giả Tung được gọi về giữ chức Nghị lang ở trong

triều nhà Hán, triều đình nhà Hán dùng Lý Tiến là người Giao Châu làm

Thứ sử

187 (ĐINH MÃO)

Trong thế kỷ II, nhân dân các quận ở Giao Chỉ luôn nổi dậy khởi

nghĩa làm cho triều đình nhiều phen phải lo đánh dẹp Cuối thế kỷ II, nhà

Hán suy yếu, chúng buộc phải tạm dùng người Việt cầm đầu chính quền ở

Trang 34

Hán Linh Đế cử Lý Tiến, người quận Giao Chỉ làm Thứ sử và sai Sĩ

Nhiếp, người quận Thương Ngô làm Thái thú Lý Tiến làm Thứ sử đến

năm 200, còn Sĩ Nhiếp cầm quyền tới năm 226 Dưới thời cai trị của Sĩ

Nhiếp, nhiều quan lại và dân chúng người Hán lánh nạn sang nước ta

Cùng với các danh sĩ và dân di cư đó, văn hóa Trung Hoa, đặc biệt là Nho

giáo bắt đầu du nhập vào Giao Chỉ

[17]

190 (CẠN TUẤT)

Nhân dân huyện Tượng Lâm khởi nghĩa và thành lập nước Lâm Ấp

Huyện Tượng Lâm thuộc quận Nhật Nam ở miền Nam nước ta,

cách xa thủ phủ đô hộ của phong kiến Trung Quốc Nhân Trung Quốc

loạn lạc, dân Tượng Lâm ở nơi xa xôi nhất đã nổi dậy, giết huyện lệnh,

giành lấy quyền tự chủ và lập nước Được sự hỗ trợ của nhân dân Giao

Chỉ, nhân dân Cửu Chân cũng nổi lên đánh phá châu thành, giết Thứ sử

nhà Hán là Chu Phù (năm 190), khiến trong mấy năm triều đình Hán

không đặt nổi quan cai trị Khu Liên - một nhà lãnh đạo cuộc khởi nghĩa

của nhân dân Tượng Lâm lên làm vua Quốc gia mới thành lập của dân

Tượng Lâm một thời gian dài được các thư tịch cổ Trung Hoa gọi là nước

Lâm Ấp Sách Thuỷ kinh chú giải thích rõ: Lâm Ấp, là Tượng Lâm huyện

190 Rise of Hindu Chola kingdom near Tanjore, southern India

[9]

Trang 35

hoặc Tượng Lâm Ấp, về sau bớt chữ “Tượng” mà thành “Lâm Ấp” Cư

dân nước Lâm Ấp bao gồm chủ yếu là người Chăm Đây là một nhà nước

được thành lập đầu tiên ở phía nam Giao Chỉ và Cửu Chân Theo thư tịch

Trung Quốc, khoảng thế kỷ VII, tên nước Lâm Ấp đổi thành Hoàn Vương

và mấy thế kỷ sau mới đổi là “Chiêm Thành” (Champa)

Tìm hiểu thêm về nước Lâm Ap

http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A2m_%E1%BA%A4p

201 (TÂN TỴ)

Nhà Hán dùng Trương Tân làm Thứ sử quận Giao Chỉ Trước kia,

Thứ sử Chu Phù dùng nhiều người đồng hương chia cho làm trưởng lại,

hà hiếp nhân dân, thuế khóa nặng nề Nhân dân đều ta oán, nổi lên chống

lại, đem quân đánh phá châu quận Chu Phù phải chạy về mạn biển, bị dân

giết chết Vua Hán mới sai Trương Tân sang làm Thứ sử Giao Chỉ

193-211 Thời kỳ trị vì của Hoàng đế La Mã Septimius Severus

203 (QUÝ MÙI)

Nhà Hán đặt Giao Chỉ làm Giao Châu Trước kia đời Hán Thuận Đế

(126 - 144), Thái thú Giao Chỉ là Chu Xưởng xin lập Giao Chỉ làm châu,

193-211 Thời kỳ trị vì của Hoàng đế La Mã Septimius Severus (ở

Trang 36

triều đình nhà Hán không cho Đến đây, Thứ sử Trương Tân và Thái thú

Sĩ Nhiếp cùng nhau dâng biểu xin lập Giao Chỉ làm châu để được đối xử

ngang hàng với các châu khác của Trung Quốc Nhà Hán mới đặt Giao

Chỉ làm Giao Châu và phong Trương Tân làm quan mục ở Giao Châu

Tên Giao Châu bắt đầu có từ đây

trên)

203

Origen, who is around twenty years-old, succeeds the wealthy Christian scholar, Clement of Alexandria, as leader of the Christian school in Alexandria Clement has helped Christianity blend with Plato's philosophy and has championed allegorical interpretations of scripture

[15]

203Nghệ thuật, La MãCung khải hoàn Septimius Severus được xây dựng tại Forum Roma[17]

206 (BÍNH TUẤT)

Trương Tân bị bộ tướng là Khu Cảnh giết chết Lúc ấy, quan mục

Kinh Châu là Lưu Biểu chống lại nhà Hán, sai người của mình là Lại

Cung sang làm Quan mục Giao Châu Cùng lúc ấy, Thái thú quận Thương

Ngô thuộc Giao Châu là Sử Hoàng chết, Lưu Biểu liền sai Ngô Cự cùng

193-211 Thời kỳ trị vì của Hoàng đế La Mã Septimius Severus (ở trên)

Trang 37

Lại Cung sang làm Thái thú quận Thương Ngô.

207 (ĐINH HỢI)

Trước sự phản bội của Lưu Biểu, vua Hán phải cho người mang thư

sang phong cho Sĩ Nhiếp làm Tuy Nam trung lang tướng, quản cả 7 quận

của Giao Châu và vẫn kiêm lĩnh chức Thái thú quận Giao Chỉ như trước

Sau đó, Sĩ Nhiếp sai người thân tín là Trương Mân đem lễ vật sang cống

tận kinh đô nhà Hán Hồi ấy, tình hình Trung Quốc rất nhiễu loạn, đường

đi bị đứt nghẽn, thế mà Sĩ Nhiếp vẫn không bỏ cống, vì thế vua Hán lại hạ

chiếu cho Sĩ Nhiếp làm An viễn tướng quân, tước Long độ đình hầu Còn

Lại Cung, người của Lưu Biểu, không sang được Giao Châu Vì Ngô Cự

được cử cùng đi với Lại Cung vốn ghét Lại Cung, khi đến quận Thương

Ngô, Cự đem quân đánh Cung Cung phải chạy về huyện Linh Lăng,

không đi sang Giao Châu được nữa Sĩ Nhiếp làm chủ Giao Châu hơn 20

năm, nhân dân được làm ăn yên ổn Những nhân sĩ lánh nạn từ Trung

Quốc sang đều được Sĩ Nhiếp đón tiếp tử tế Sĩ Nhiếp ham đọc sách Xuân

Thu, có làm lời chú giải Khi làm quan, Sĩ Nhiếp cho mở nhiều trường dạy

học chữ Hán, khi mất được chôn cất ở Giao Châu nên đến cuối thế kỷ thứ

IV, được dựng miếu thờ và đến thế kỷ thứ XIII, đời Trần Thái Tông, trong

một dịp phong thần, Sĩ Nhiếp được phong làm Đại vương Từ đấy, người

193-211 Thời kỳ trị vì của Hoàng đế La Mã Septimius Severus (ở trên)

Trang 38

ta mới gọi Sĩ Nhiếp là Sĩ Vương Các chúa Trịnh Tạc ở thế kỷ XVII và

Trịnh Sâm ở thế kỷ XVIII đều ra lệnh chỉ tôn Sĩ Nhiếp là “Văn tự chi tổ”

Trong các sách sử của ta, chỉ có Đại Việt sử ký toàn thư chép chuyện Sĩ

Nhiếp thành một kỷ riêng, coi như vua của một triều đại Như vậy là

không đúng Các sử thần đời Nguyễn trong Khâm định Việt sử thông

giám cương mục đã sửa lại sự kiện này.

210 (CANH DẦN)

Cuối đời Hán, Trung Quốc đại loạn, chia làm ba nước Ngụy, Thục,

Ngô Nhà Ngô chiếm giữ miền nam Trung Quốc, sát nước ta Chúa Ngô

là Tôn Quyền mưu cướp quyền đô hộ Giao Châu Nhà Hán bất lực, không

giữ được

Tháng chạp năm Canh Dần, Tôn Quyền cho Bộ Chất sang làm Thứ

sử Giao Châu Sĩ Nhiếp đem anh em ra vâng theo mệnh lệnh của nhà Ngô,

vì thế vẫn giữ được quyền lực của mình ở Giao Châu Bộ Chất làm Thứ

sử Giao Châu nhưng vẫn e ngại thế lực của Sĩ Nhiếp, nên chuyển trị sở

của Thứ sử Giao Châu lên Phiên Ngung (tức Quảng Châu ngày nay) thuộc

quận Nam Hải Do đấy, thực quyền ở Giao Châu vẫn nằm trong tay Sĩ

Nhiếp Sĩ Nhiếp thường sai sứ sang Đông Ngô dâng cống các sản vật quý

193-211 Thời kỳ trị vì của Hoàng đế La Mã Septimius Severus ở trên

Trang 39

của Giao Châu, Tôn Quyền phong Sĩ Nhiếp làm Tả tướng quân Sĩ Nhiếp

cho con là Sĩ Hâm sang Đông Ngô làm con tin Tôn Quyền cho Sĩ Hâm

làm Thái thú Vũ Xương và phong tất cả các con của Sĩ Nhiếp và con Sĩ

Nhất làm Trung lang tướng Về sau, Tôn Quyền lại phong Sĩ Nhiếp làm

Vệ tướng quân, tước Long Biên hầu và Sĩ Nhất làm Thiên tướng quân,

tước Đô Hương hầu

226 (BÍNH NGỌ)

Sĩ Nhiếp chết, thọ 90 tuổi, nắm quyền ở Giao Châu hơn 40 năm

Con Sĩ Nhiếp là Sĩ Huy lên làm Thái thú Giao Châu thay cha, không xin

mệnh lệnh của nhà Ngô

Thấy Sĩ Nhiếp đã chết, chúa Đông Ngô là Tôn Quyền vội nắm lấy

cơ hội chiếm đóng toàn bộ Giao Châu, loại bỏ hẳn thế lực của gia đình Sĩ

Nhiếp ở đây Để thống trị Giao Châu chặt chẽ hơn xưa, Tôn Quyền chia

cắt Giao Châu ra làm hai châu, mỗi châu đặt một Thứ sử riêng Các quận

ở phía bắc đặt thành Quảng Châu Giao Châu chỉ còn lại 4 quận ở phía

nam, gồm có Hợp Phố, Giao Chỉ, Cửu Chân và Nhật Nam Một phần của

quận Nhật Nam đã tách ra thành nước Lâm Ấp, tức Chiêm Thành sau này

220-280: Thời kỳ Tam Quốc: Ngụy, Thục, Ngô ở Trung Quốc

1 Cuộc nội chiến dưới thời Đông Hán:

Cuối đời Đông Hán, chính quyền trung ương suy yếu, trật tự xã hội hỗn loạn, các quan lại châu quận và các nhà hào phú ở địa phương

đã phát triển lực lượng vũ trangcủa mình trở thành những tập đoàn quân phiệt chiếm cứ các nơi trong nước

ở triều đình, sau khi đàn áp được phong trào khăn vàng, cuộc đấu tranh giữa các thế lực chính trị khác nhau vẫn tiếp diễn Năm 189, Hán linh đế chết Kẻ nắm quyền binh là đại tướng quân Hà Tiến (anh của

Hà hoàng hậu ) ngầm liên kết với các tướng quân phiệt Viên Thiệu, Đổng Trác để tiêu diệt bọn quan hoạn, nhưng việc chưa thành thì bị bọn quan hoạn giết chết Với binh lực trong tay, Viên Thiệu giết hơn hai ngàn quan hoạn, nhưng ngay sau đó đổng Trác kéo quân vào kinh

Trang 40

Tôn Quyền cho Lữ Đại làm Thứ sử Quảng Châu, Đái Lương làm

Thứ sử Giao Châu và Trần Thì làm Thái thú Giao Chỉ, truất quyền tự lập

của Sĩ Huy Lữ Đại lưu lại Nam Hải, còn Đái Lương và Trần Thì đều đi

trước đến Hợp Phố Sĩ Huy đem quân chống lại Lữ Đại từ Quảng Châu đi

gấp vào Hợp Phố cùng Đái Lương đem quân tiến đánh Sĩ Huy Lữ Đại

dùng kế lừa gạt, dụ hàng anh em Sĩ Huy rời giết hết Tuy nhiên, nhiều

tướng cũ của dòng họ Sĩ và nhân dân Giao Chỉ, Cửu Chân vẫn chống lại

quân Ngô Lữ Đại đem quân đánh xuống tận Cửu Chân, đàn áp, chém giết

hàng vạn người ở đây Vì lẽ đó, Lữ Đại được cử làm Thứ sử cả Quảng

Châu và Giao Châu Quảng Châu và Giao Châu lại tạm thời hợp nhất lại

đô nắ lấy mọi quyền hành trong triều đình Năm 192, Đổng Trác bị một viên tướng của mình là Lữ Bố giết Từ đó, cuộc nội chiến giữa các thế lực quân phiệt càng lan rộng và quyết liệt, còn vua đông Hán

và hiến đế (năm 190 - 220 ) thì hết bị tập đoàn quân phiệt này đến tập đoàn quân phiệt khác thao túng Năm 196, Tào Tháo, một kẻ rất tích cực trong việc đánh Đổng Trác và nhanh chóng phát triển lực lượng của mình nhờ thu nạp được 30 vạn quân Khăn vàng đã khống chế được chính quyền Đông Hán

Năm 200, Tào Tháo đánh thắng Viên Thiệu ở trận Quan Độ rồi thu tóm cả miền Bắc Trung Quốc Lúc bấy giờ, ở miền Nam có hai lực lượng đáng chú ý là Tôn Quyền và Lưu Bị Năm 208, Tào Tháo đưa

30 vạn quân xuống giao chiến với 5 vạn quân của Tôn Quyền và Lưu

Bị ở trận Xích Bích nhưng thất bại nặng nề

ảnh: Nơi từng diễn ra trận Xích Bích

Sau trận đánh nổi tiếng này, Lưu Bị tiến về phía Tây, tạo thành ba thế lực đối địch nhau : Tào Tháo ở phía bắc, Tôn Quyền ở Đông nam, Lưu Bị ở Tây nam

2 Sự thành lập và diệt vong của ba nước Ngụy, Thục, Ngô :

Định dạng
Số trang	123
Dung lượng	546 KB