Báo Nhân Dân là cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Việt Nam. trong suốt quá trình hoạt động của mình, báo đã coa những cống hiến to lớn cho đất nước và nhân dân. Trong thời đại phát triển như vũ bảo của thông tin và báo chí truyền thông, báo Nhân Dân đã không ngừng làm mới chính mình cả về hình thức lẫn nội dung để có thể bắt kịp đà đi lên của đất nước và để thể hiện rõ hơn vai trò định hướng thông tin của mình. Báo Nhân Dân qua 60 năm xây dựng và trưởng thành đã đạt được những thành tựu vô cùng to lớn với đội ngũ nhà báo phong viên chững chạc trong cách viết, trưởng thành trong tư duy lý luận. khi chọn đề tài về báo Nhân Dân tôi cho rằng nó không hề dễ dàng mặc dù những tài liệu mà tôi có được là khá đầy đủ. Nhưng để đánh giá đúng và đầy đủ những thành tựu cũng như hạn chế trong quảng thời gian phát triển của báo là vô cùng khó khăn. Trong quãng đường dài của sự phát triển ấy tôi xin được giới thiệu về chặng đường từ 1955 1975. Khái quát một chằng đường để thấy được những khó khăn mà báo Nhân Dân đã đi qua để đạt được thành tựu to lớn như ngày hôm nay và hiểu rằng con đường đã kinh qua ấy là đáng tự hào như thế nào. Trong khuôn khổ của một bài tiểu luận kết thúc môn học tôi hi vọng rằng mình đã đưa được những thông tin cơ bản nhất về một tòa báo có sư mệnh lịch sử vô cùng to lớn. và cũng hi vọng rằng bài viết của tôi có thể thể hiện hết quan điểm của tôi về báo Nhân Dân nói riêng và với nền báo chí nước nhà nói chung.
Trang 1Lời mở đầu.
Tờ báo quốc ngữ đầu tiên ra đời năm 1865, đó là tờ Gia Định báo báo chí ra đời đánh dấu một bước phát triển mới cho lĩnh vực truyền thông của nước ta thời kỳ ấy Bắt đầu từ đây, dân ta có một tờ báo viết cho họ và viết bằng ngôn ngữ của họ
Trong khoảng thời gian gần 150 năm qua, báo chí đã có những đóng góp vô cùng to lớn cho lịch sử dân tộc cùng kinh qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ, trải qua ngót nghét 10 năm hàn gắn vết thương sau chiến tranh và xây dựng lại đất nước báo chí ta ngày càng thể hiện được vai trò to lớn của mình trên mặt trận tư tưởng
Nhận thức được vai trò quan trọng của bào chí đối với sự nghiệp xây dựng của đất nước Sau khi hòa bình được lập lại,ngày 11/03/1951 tại Đại hội đại biểu lần thứ II của Đảng đã quyết định thành lập báo Nhân Dân Báo Nhân Dân là cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Việt Nam trong suốt quá trình hoạt động của mình, báo đã coa những cống hiến to lớn cho đất nước và nhân dân
Trong thời đại phát triển như vũ bảo của thông tin và báo chí truyền thông, báo Nhân Dân đã không ngừng làm mới chính mình cả về hình thức lẫn nội dung để có thể bắt kịp đà đi lên của đất nước và để thể hiện rõ hơn vai trò định hướng thông tin của mình
Báo Nhân Dân qua 60 năm xây dựng và trưởng thành đã đạt được những thành tựu vô cùng to lớn với đội ngũ nhà báo phong viên chững chạc trong cách viết, trưởng thành trong tư duy lý luận khi chọn đề tài về báo Nhân Dân tôi cho rằng nó không hề dễ dàng mặc dù những tài liệu mà tôi có được là khá đầy đủ Nhưng để đánh giá đúng và đầy đủ những thành tựu
Trang 2cũng như hạn chế trong quảng thời gian phát triển của báo là vô cùng khó khăn Trong quãng đường dài của sự phát triển ấy tôi xin được giới thiệu về chặng đường từ 1955- 1975.
Khái quát một chằng đường để thấy được những khó khăn mà báo Nhân Dân đã đi qua để đạt được thành tựu to lớn như ngày hôm nay và hiểu rằng con đường đã kinh qua ấy là đáng tự hào như thế nào
Trong khuôn khổ của một bài tiểu luận kết thúc môn học tôi hi vọng rằng mình đã đưa được những thông tin cơ bản nhất về một tòa báo có sư mệnh lịch sử vô cùng to lớn và cũng hi vọng rằng bài viết của tôi có thể thể hiện hết quan điểm của tôi về báo Nhân Dân nói riêng và với nền báo chí nước nhà nói chung
Hà Nội, 11 tháng 12 năm 2011
Trang 3I Các báo Đảng tiền thân của báo Nhân Dân:
Trước khi báo Nhân Dân ra đời lịch sử báo chí cách mạng nước ta có
một lịch sử vô cùng vẻ vang
Năm 1924, đồng chí Nguyễn Ái Quốc đến Quảng Châu tiếp xúc với nhóm thanh niên yêu nước Việt Nam và thành lập ra "Hội Việt Nam cách
mạng thanh niên" ra báo Thanh Niên là cơ quan ngôn luận của Tổng bộ Hội
Báo ra số 1 vào chủ nhật 21/06/1925, xuất bản liên tục cho đến năm 1929, nhưng không định kỳ
Báo Thanh Niên khai sinh một dòng báo chi mới về nội dung, phương
pháp, giáo dục chủ nghĩa yêu nước tiến tới chủ nghĩa cộng sản Sử dụng ngôn ngữ báo chí hợp với quần chúng công nhân và nông dân, báo in thô sơ, viết bằng bút thép trên giấy sáp, mỗi số hơn 100 bản, khổ trung bình là 25x19cm, phát hành bí mật đến các cơ sở của hội trong cả nước và nước ngoài
Sau khi Đảng Cộng Sản Việt Nam được thành lập, ngày 15/08/1930,
báo Tranh Đấu cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Việt Nam ra số 1 Báo Tranh Đấu là cơ quan ngôn luận chính thức đầu tiên của Đảng ta
Người chỉ đạo biên tập là Trịnh Đình Cửu, một trong bốn đồng chí dự hội nghị hợp nhất ở Hồng Công
Báo khổ rộng 31,5x22 cm in bằng chữ bút thép trên giấy sáp, cung với bản chữ quốc ngữ còn có thêm bản chữ nôm, vì chữ nôm lúc này còn nhiều người đọc
Báo Tranh Đấu quảng bá, giải thích về những nghị quyết của Quốc Tế
Cộng sản và của Đảng Báo thỉnh cầu các đảng viên và anh chị em lao khổ cùng giúp sức, làm cho tinh thần chiến đấu ngày càng cao
Tháng 10/1930, ban chấp hành trung ương quyết định đổi tên Đảng
thành Đảng Cộng sản Đông Dương, ra báo Cờ Vô Sản, làm cơ quan trung
Trang 4ương của Đảng Cộng sản Đông Dương Số 1 ra ngày 01/01/1931 Báo ra được 7 số, số nọ cách số kia nữa tháng Các số thường có bốn trang có số có
8 trang Báo in giấy sáp, viết bút thép khổ 27,5x40 cm tại một cơ sở tại Sài Gòn, tổng bí thư Trần Phú chỉ đạo biên tập
Nhưng sau đó do sự đánh phá ác liệt của địch ta không thể ra báo nữa
mà chỉ có tạp chí
Ngày 29/05/1937, Trung ương Đảng cho ra báo L'Avant Garde (Tiền
Phong)- cơ quan của lao động và nhân dân Đông Dương Báo xuất bản bằng tiến Pháp do đồng chí Hà Huy Tập trực tiếp chỉ đạo
Báo ra được 8 số và xuất bản hàng tuần Luật báo chí Pháp ngày 29/07/1881, thì ở Pháp và các nước thuộc địa của Pháp được tự do ra báo tiếng Pháp mà không cần xin phép Ta lợi dụng điều này để ra báo chữ Pháp nhưng mục đích là tuyên truyền ủng hộ cho cuộc cách mạng cáu quân và dân ta
Địch rất căm thù báo L'Avant Garde, tìm cớ vô lý để ra lệnh cấm xuất
bản
Báo chưa gây được tiếng vang rộng lớn trong dư luận chính trị, nhưng
là một thử thách đầu tiên, công khai trong cuộc đấu tranh giữa ta và địch
Do địch tìm mọi thủ đoạn để báo bị đình bản nên Đảng ta chủ trương thê lại tờ Kịch Bóng của bà Phạm Xuân Chi (tức Song Thu) để không ngừng đấu tranh trên mặt trận đấu tranh bằng tư tưởng
Kịch Bóng số 2 ra ngày 25/08/1937, đăng một bài dài in cả trên 4 trang,
nhan đề là "Chung quanh sự phân biệt ở nhóm La Lutte (Tranh Đấu) hay là mặt nạ của đồ đệ Trốt ky ông Trần Văn Thạch nói láo" của Hà Huy Tập, bút ký Châu Dân Bài báo vạch trần luận điệu vu cáo xuyên tạc có tính chất phá hoại của bọn Trốt- Kít, bảo vệ luận điểm cách mạng, đúng đắn của Đảng Cộng Sản Song báo vừa ra mắt thì đã có lệnh đóng cửa và tịch thu
Trang 5Ngày 24/09/1937, trung ương cho ra tờ báo chữ Pháp Le Peuple (Dân
Chúng) do tổng bí thư Hà Huy Tập chỉ đạo biên tập Trên mặt báo in giám đốc chính trị là Dương Bạch Mai, quản lý là Nguyễn Văn Kỉnh Từ số 22, ngày 10/05/1938 chủ nhiệm là Nguyễn Văn Trấn
Tờ Le Peuple đã đối mặt và đấu tranh quyết liệt với các thế lực phản
động thuộc địa và tay sai của chúng
Sau khi tờ báo tiếng Pháp Le Peuple bị đình bản ngày 18/02/1938 tờ Phổ Thông cơ quan trung ương của Đảng Cộng sản Đông Dương được thành
lập nhưng trên măng- sét in "cơ quan độc lập xã hội chính trị", xuất bản
hàng tuần Vì Đảng ta thuê lại tờ Phổ Thông từ tay ông Lê Hoàng, do đó, sau khi ra được 14 số thì ông Lê Hoàng lấy lại tờ Phổ Thông cho một nhóm
Trốt- kít thuê Tờ báo này sống được đến tháng 8/1938 rồi cũng tự đóng cửa
Ngày 22/07/1938, báo Dân Chúng cơ quan trung ương của Đảng ra số 1
với danh nghĩa là "cơ quan của lao động và dân chúng Đông Dương"
Dân Chúng sống được hơn một năm ra được 80 số, đứng thứ 2 sau Le Peuple Nhưng số lượng bản in thì đứng đầu tất cả các báo Số đầu in được
1.000 bản, sau lên dần, trung bình là 4.000 bản; có thới điểm lên đến 6.000 bản và đặc biệt trong ngày thành lập Đảng (lần thứ 9) và 3 số dịp tranh cử (từ số 62 đến 64) in 1 vạn bản Số xuân 1939 in 1,5 vạn
Về kỳ hạn không nhất định, thường là hàng tuần , có 7 số ra hàng ngày,
khuôn khổ cũng có thay đổi, lúc đầu nhỏ, từ số 10 trở đi là 54x37 cm Dân Chúng được phát hành rộng rãi trên cả 3 nước Việt Nam, Lào và
Campuchia
Đi vào chiến tranh , báo của trung ương không xuất bản được từ tháng 9-1939 Ngày 25/03/1941 quyền tổng bí thư trường chinh cho xuất bản tờ
Giải Phóng Tập Mới.
Trang 6Giải Phóng Tập Mới số 1 gồm 12 trang 26x17 cm, in li-to trình bày
sáng sủa, chữ viết rất đẹp
Ngày 25/01/1942, Cứu Quốc số 1 được xuất bản Người chỉ đạo biên
tập là đồng chí Trường Chinh, cùng với đồng chí Trường Chinh là đồng chí
Lê Quang Đạo, Bí thư tỉnh Phúc Yên Ngày 10/10/1942, báo Cờ Giải Phóng
cơ quan truyền thông cổ động Trung ương của Đảng Cộng sản Đông Dương xuất bản số đầu tiên cũng do đồng chí Trường Chinh chỉ đạo có sự giúp sức của đồng chí Lê Quang Đạo
Xét về thực chất Cứu Quốc cũng là một báo của trung ương Đảng,
nhưng danh nghĩa vấn đề ngôn ngữ là của Tổng bộ Việt Minh, nhằm vào đối tượng là các hội viên cứu quốc và rộng rãi các tầng lớp nhân dân
Với một tờ báo có khuôn khổ nhỏ hẹp in thô sơ, Cờ Giải Phóng đăng
những bài viết về tình hình, chính sách quan trọng nhất của Đảng ta trong đấu tranh cách mạng, chỉ đạo tư tưởng chính trị cho suy nghĩ và hành động đúng đối với toàn Đảng và toàn bộ phong trào
Cờ Giải Phóng đã làm tròn nhiệm vụ là ngọn cờ tiên phong trong hệ
thống báo chí cách mạng ở thời kỳ đấu tranh giải phóng dân tộc Là đỉnh cao trong báo chí cách mạng từ 1925 được tích lũy nâng lên ngang tầm với nhiệm vụ chính trị cua rĐảng lúc đó
Cờ Giải Phóng tồn tại đến khi cách mạng tháng Tám thành công
Ngày 05/12/1945 báo Sự Thật ra số 1 (đổi tên Cờ Giải phóng) Tổng bí
thư Trường Chinh trực tiếp chỉ đạo báo Chủ nhiệm danh nghĩa là Pham Văn
Khoa Toàn bộ cán bộ ở báo cờ giải phóng chuyển qua lam việc cho báo Sự Thật và bổ sung những cán bộ mới.
Về kỳ hạn, từ một tuần hai kỳ lên 3 kỳ rồi xuống 1 kỳ sau đó lại tăng lên 2 kỳ
Trang 7Sự Thật xuất bán được 69 số thì cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ
Do cơ quan trung ương phải chuyển lên chiến khu để kháng chiến, trong điều kiện thiếu thốn về trang thiết bị, vật tư nên báo phải chậm mất 3 tháng Nhưng sau đó báo đi vào hoạt động trở lại và đóng vai trò ngày càng to lớn vào công cuộc kháng chiến bảo vệ dân tộc
Sự Thật ra số cuối cùng, số 155 ngày 21/12/1950, sau 5 năm hoạt động
chiến đấu và chiến thắng vẻ vang cùng với sự lớn mạnh của Đảng
Đó là những tờ báo được coi là tiền thân của báo Nhân Dân Điểm qua đôi nét về những tòa báo này để thấy rằng báo Nhân Dân trước khi chính
thức ra đời thì đã có một lịch sử vô cùng vẻ vang và đó được coi là quá trình tập dượt cho một tờ báo trưởng thành cả về nội dung lẫn hình thức
Trang 8I Báo Nhân Dân trong thời kỳ chống Mỹ, cứu nước (1955- 1975):
1 Công cuộc cải tạo, xây dựng miền Bắc đi lên xã hội chủ nghĩa và đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước:
Đây là thời kỳ lịch sử vô cùng quan trọng và cũng vô cùng cam go ác liệt của dân tộc ta Dân ta chưa được hưởng chút hòa bình nào từ tay quân xâm lược Pháp thì lại phải đấu tranh kiên cường để đánh đuổi bè lũ cướp nước Mỹ
Song, đây cũng là thời kỳ có ý nghĩa lịch sử sâu sắc trên con đường tiến hành đồng thời hai nhiệm vụ chiến lược: quá độ lên xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc, hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam, thống nhất nước nhà
Là cơ quan ngôn luận của Đảng, nhà nước báo Nhân Dân đứng trước
những nhiệm vụ chính trị to lớn, nặng nề và khó khăn
Trung ương Đảng đã nêu rõ những luận điểm của sự chuyển biến là:
- Từ thời bình sang thời chiến
- Từ nông thôn vào thành thị
- Từ phân tán đến tập trung
- Đất nước tạm chia làm hai miền
Không những trong tư tưởng và nhận thức, mà cả về tổ chức, phương pháp và tác phong họat động đối với mội vấn đề và mọi công tác, sự thích ứng với các đặc điểm ấy đều rất cần thiết
Báo Nhân Dân đã cố gắng thể hiện tinh thần thích ứng đó một cách khẩn
trương dưới sự lãnh đạo và chỉ đạo của đồng chí Tổng bí thư Trường Chinh.Hiệp định giơ- ne- vơ được ký kết và bắt đầu có hiệu lực thì Bộ Chính trị Trung ương Đảng quyết định đưa đồng chí Hoàng Tùng sau một năm ở nước
Trang 9ngoài và một thời gian làm Chánh Văn phòng Trung ương Đảng quay trở lại
báo Nhân Dân (từ tháng 4 năm 1951 đến đầu năm 1954, hai đồng chí Trần
Quan Huy và Vũ Tuân làm Tổng Biên tập)
Cùng với việc thảo luận như một đợt học tập về phương hướng, phương châm và phương pháp ra báo trong hoàn cảnh mới và giai đoạn mới, toàn cơ quan xúc tiến rất gấp rút việc "hạ sơn" và "hồi đô", đồng thời đảm bảo ra báo đều đặn
Từ những địa điểm bên Đèo De, Đèo Khế và dưới chân dãy núi Hồng, cơ
quan biên tập xuống Vai Cày cách thị trấn Đại Từ 3 km, báo Nhân Dân ra
hai ngày một số Điều này không chỉ để nhằm rút ngắn thời hạn ra báo mà còn có ý nghĩa là một sự tập dượt cần thiết để nhanh chóng ra được hằng ngày sau khi trở về thu đô Hà Nội
Ngày 14/0/1954, bốn ngày sau khi Hà Nội hoàn toàn được giải phóng,
sạch bóng quân thù, báo Nhân Dân vào thủ đô, cùng với văn phòng Trung
ương Đảng ở trong nhà thương đồn ủy (nay là bệnh viện Hữu Nghị và viện 108) báo vẫn tiếp tục ra hai ngày một số, mỗi số in 40.000 tờ nhưng không bán hết, vì ở Hà Nộ trong giới trí thức, viên chức cũ ngưới ta chưa quen biết
báo Nhân Dân và nhiều người còn cho rằng Lao Động mới là cơ quan ngôn
luận Trung ương của Đảng Lao Động
Ngày 20/10/1945, ngày đáng nhớ cúa lịch sử báo Nhân Dân nói riêng và trong lịch sử bao Đảng của ta nói chung, báo Nhân Dân kể từ số 241, trở
thành báo hằng ngày
Sau khi báo Nhân Dân hằng ngày ra được một thời gian thì đích thân chủ
tịch Hồ Chí Minh chỉ thị cho ban biên tập báo Đảng phải có một mục phê
bình và tự phê bình Ngày 02/01/1955, báo Nhân Dân số 307 đăng bài về Ý
kiến bạn đọc của C.B: " báo có mục về ý kiến bạn đọc, bạn đọc thường gửi
Trang 10ý kiến về cho báo, đó là một việc rất hay vì đó là một cách phê bình và tự phê bình thiết thực, rộng rãi của nhân dân".
Tháng 12/1955, đồng chí Tổng Biên tập Hoàng Tùng chỉ thị cho Ban Công thương trong tòa soạn viết một số bài phê bình hiện tượng tham ô, lãng phí, phô trương đã bắt đàu náy sing trong các cơ quan lãnh đạo và quản
lý kinh tế
Đồng chí Lê Vân, biên tập viên Ban Công thương, sau một thời gian đi điều tra đã viết hai bài báo làm sôi nổi dư luận lúc bấy giờ Bài thứ nhất với tựa đề "Vải chạy đi đâu?" đã phát hiện và phê phán một công ty trong Bộ Công thương đã để thất thoát 4, 5 nghìn mét vải trong kho nhà nước Có dáng dấp của một vụ tham ô (vì thời gian sau kháng chiến còn rất nhiều thiếu thốn)
Bài thứ hai với tựa đề: "Câu chuyện xây dựng lễ đài ở thành phố Nam Định" Sau, đòng chí Hoàng Tùng sửa lại là: "Câu chuyện đình xem lễ".Bài báo này phê bình Ủy ban hành chính thành phố Nam Định sau khi giải phóng đã xây dựng một lễ đài rất lớn và khang trang trong khi đó nhiều công trình xã hội dân sinh vẫn không được xây dựng lại
Từ đó, trên báo Đảng thường xuyên có chuyên mục phê bình và tự phê bình và nó đã trở thành chuyên mục hàng tuần dưới tiên đề "Sinh hoạt Đảng"
Vấn trong quá trình chuyển biến lớn theo tinh thần nói trên, nhiều vấn đề quan trọng đã được đặt ra và đòi hỏi phải khẩn trương giải quyết
Việc rút kinh nghiệm trong hoạt động thực tiễn của mình và học hỏi thêm kinh nghiệm của nước ngoài được kết hợp với nhau một cách hợp lý
Việc sắp xếp tổ chức và tăng cường lực lượng rất được Trung ương Đảng chú ý Riêng về lực lương biên tập, số cán bộ lần lượt được đưa về trong một thời gian ngắn đã nhiều hơn gấp đôi số đã có từ Việt Bắc đưa về Các nguồn
Trang 11lực lượng chủ yếu đó là: các cán bộ tiếp quản thủ đô, các cán bộ tập kết từ miền Nam ra, các cán bộ đi tham gia phát động quần chúng cải cách ruộng đất trở về, các cán bộ học lớp dài hạn ở Trường Nguyễn Ái Quốc, các cán bộ
trước làm ở báo Sự Thật sau tạm chuyển đi nơi khác, các cán bộ có năng
khiếu viết báo, viết văn do các ngành và các địa phương giới thiệu
Về cơ sở vật chất kỹ thuật, khó khăn cụ thể rất nhiều Phải mất 3 tuần, báo Nhân Dân mới tìm được một nơi để đặt trụ sở làm việc của Bộ Biên tập: nhà số 71 phố Hàng Trống, vốn là nơi làm việc của Phó Toàn quyền Gô- chi- ê, của tướng Moóc- li- e (năm 1946), rồi sau lại vừa là biệt thự vừa là nơi làm việc của tướng Cô- nhi, chỉ huy quân viễn chinh Pháp ở bắc Đông Dương Ngay sau ngày thủ đô giải phóng, nhà này là cơ quan của sở văn hóa
Hà Nội và đến ngày 5/11/1954 mới được giao lại cho báo Nhân Dân, theo quyết định của đồng chí Trường Chinh
Điều bất tiện nhất là chưa có nhà in riêng để in các số báo hàng ngày Chỉ phát hành bốn vạn tờ mỗi số, bộ phận quản trị phải thê năm nhà in ở năm nơi khác nhau, trong đó có bốn nhà in là xí nghiệp tư nhân Bóa in ra thường chậm Có số báo đến hơn 12 giờ trưa mới bắt đàu phát hành Việc in ảnh càng phức tạp, ba năm rưỡi ở Việt Bắc báo chỉ in những bức tranh khắc tay Cần thiết lắm thì mới phải cho người đi đến một nơi xa sáu bảy mươi cây số đường rừng mới có một cơ quan là giúp cho một bản ảnh kẽm nhỏ và dễ làm Về Hà Nội, cứ phải thê một nhà kinh doanh riêng rất phiền phức Mấy thang sau Đảng và Nhà Nước đã lấy nhà in Viễn Đông ở 24 phố Tràng Tiền
làm nhà in của báo Nhân Dân Nhưng nhà này gần như chỉ còn lại một cái
xác nhà trống rỗng Và tình trạng nhà in không có máy in cũng như bộ biên tập không có thư viện kéo dài bến giữa năm 1955 mới bắt đầu khắc phục được bằng máy in cuốn, bản chì cong cho nhà in và ba nghìn cuốn sách cho thư viện Bộ Biên tập