Tích hợp giáo dục môi trường trong môn tự nhiên xã hội khối lớp 1,2,3 ở trường tiểu học ngũ phúc kiến thụy hải phòng

Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài "Tích hợp giáo dục môi trường trong môn tự nhiên xã hội lớp 1,2,3 ở trường tiểu học Ngũ Phúc- Kiến Thụy-Hải Phòng" làm đề tài để nghiên cứu

MỞ ĐẦU1.Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu

Chúng ta đang sống ở thế kỉ 21, thế kỉ của hội nhập và phát triển Sốngtrong một xã hội năng động, con người được tiếp cận với sự tiến bộ vượt bậc củakhoa học kỹ thuật Thế nhưng cùng với sự phát triển của văn minh nhân loại,con người đang từng ngày tàn phá chính môi trường sống của mình, làm ảnhhưởng trực tiếp đến sự sống, thể chất, giống nòi của mỗi dân tộc và sự phát triểnbền vững của xã hội Chính sự tàn phá, hủy hoại môi trường là nguyên nhânchính gây nên số lượng các cơn bão, lụt lội, hạn hán, lốc xoáy, sóng thần, độngđất… ngày càng nhiều

Mỗi hoạt động của con người đều có tác động đến môi trường xungquanh Khi xã hội loài người còn kém phát triển, các tác động đó không đángkể; nhưng xã hội càng phát triển thì tác động đó ngày càng tăng Đặc biệt trongthời đại ngày nay, những tiến bộ khoa học kỹ thuật đã làm cho tác động của conngười đến môi trường ngày càng rộng lớn và sâu sắc…Với những tác động tiêucực sẽ làm cho chất lượng môi trường bị giảm sút, tài nguyên thiên nhiên cạnkiệt, cân bằng sinh thái bị đảo lộn và ô nhiễm nghiêm trọng Vì vậy, GDMT làvấn đề mang tính sống còn của tất cả các quốc gia trên thế giới

Để khắc phục những hạn chế nói trên, cần phải có hàng loạt các biệnpháp, trong đó giáo dục là một trong những biện pháp quan trọng hàng đầu Đặcbiệt là giáo dục cho thế hệ trẻ, ngay từ khi các em còn nhỏ Vì đây là biện pháphữu hiệu nhất nhằm góp phần nâng cao trình độ dân trí, trang bị những hiểu biết

cơ bản, cần thiết cho mọi người, mọi lứa tuổi về lĩnh vực môi trường

Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài "Tích hợp giáo dục môi trường trong môn tự nhiên xã hội lớp 1,2,3 ở trường tiểu học Ngũ Phúc- Kiến Thụy-Hải Phòng" làm đề tài để nghiên cứu.

Môi trường giữ vai trò quan trọng trong đời sống con người:

- Môi trường cung cấp những thứ cần thiết cho sự sống của con người vàmọi sinh vật như: không khí để thở, nước để uống, nguồn thức ăn và không gian

để tồn tại

- Môi trường cung cấp các thứ cần thiết để cho xã hội loài người pháttriển như: các nguồn tài nguyên để tạo ra của cải vật chất, năng lượng cần thiếtcho hoạt động phục vụ cho đời sống và sản xuất của con người

- Môi trường là nơi lưu trữ và cung cấp các nguồn thông tin cho conngười như: Giúp cho con người biết được những điều bí ẩn trong quá khứ nhờcác hiện vật, di chỉ phát hiện được trong khảo cổ học; kết nối giữa hiện tại vàquá khứ, dự đoán được tương lai

- Môi trường còn là nơi chứa đựng và phân huỷ các phế thải do con người

và sinh vật tạo ra dưới sự tác động của các yếu tố tự nhiên như nhiệt độ, độ ẩm,ánh sáng cùng với sự tham gia của vi sinh vật sẽ phân huỷ và biến đổi trởthành các chất dinh dưỡng làm tăng độ phì cho đất Tuy nhiên, nếu số lượngchất thải tăng lên quá nhiều, đặc biệt có nhiều loại phế thải không thể phân hủynhư : túi ni lông,rác sẽ làm cho môi trường bị ô nhiễm, đe dọa đến sự sống củacon người, sinh vật, thực vật

2.Mục đích của việc nguyên cứu giáo dục môi trường

Mục đích của đề tài GDMT: tìm các phương pháp nhằm giáo dục ý thức

HS bảo vệ môi trường Cho HS hiểu được tầm quan trọng của môi trường

3 Đối tượng và khách thể nguyên cứu

3.1 Đối tượng: tích hợp giáo dục môi trường trong môn tự nhiên xã hộilớp 1,2,3

3.2 Khách thể:HS và GV,CBQL công tác giáo dục môi trường ở cáctrường Tiểu học

4.Giả thuyết khoa học

- Nếu mỗi chúng ta không tự ý thức bảo vệ môi trường xung quanh thìmôi trường sẽ trở nên ô nhiễm hơn, tệ hơn

- Giáo viên có trách nhiệm giáo dục cho học sinh biết bảo vệ môi trường

và góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy Đồng thời, cần có những biện phápkhắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường hiện nay

- Nếu giáo viên bỏ qua hoặc chỉ nhắc nhở, coi nhẹ việc giáo dục cho họcsinh thì học sinh sẽ k có ý thức bảo vệ môi trường tại: lớp học, khuôn viêntrường, nơi ở…

5.Nhiệm vụ nguyên cứu

5.1 Cơ sở lí luận về tích hợp giáo dục môi trường trong môn tự nhiên xãhội lớp 1,2,3

5.2 Thực trạng về tích hợp giáo dục môi trường trong môn tự nhiên xãhội lớp 1,2,3

5.3.Đề xuất một số biện pháp giáo dục môi trường

6 Phạm vi nguyên cứu

6.1 Nội dung nghiên cứu

Đề tài giới hạn khảo sát thực trạng công tác GDMT và quản lý công tácGDMT của các cán bộ quản lí, giáo viên và 300 học sinh của khối lớp 1,2,3 ởtrường Tiểu học Ngũ Phúc- Kiến Thụy- Hải Phòng

6.2 Thời gian nghiên cứu

7 Phương pháp nguyên cứu

Để đảm bảo tính chính xác, khách quan và khoa học của đề tài nghiêncứu, tôi kết hợp các phương pháp như sau:

7.1 Nghiên cứu lí luận

7.1.1.Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu

7.1.2.Phương pháp phân loại tài liệu

7.2 Phương pháp quan sát

7.3 Phương pháp điều tra

7.4 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ TÍCH HỢP GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG TRONG MÔN TỰ NHIÊN XÃ HỘI LỚP 1,2,3

Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC NGŨ PHÚC

1.1 LỊCH SỬ CỦA VẤN ĐỀ NGUYÊN CỨU

Ở Việt Nam, vấn đề GDMT được quan tâm nghiên cứu từ những năm

1980 Từ đó đến nay có nhiều đề tài nghiên cứu đã đưa ra những căn cứ khoahọc để nâng cao hiệu quả GDMT ở Việt Nam và trên cơ sở đó xác định mụctiêu, phương thức, nội dung, hình thức GDMT cho tất cả các đối tượng trong xãhội đặc biệt là học sinh

Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu nào về thực trạng và các biện pháp GDMTtrong môn TNXH lớp 1,2,3 ở trường Tiểu học Ngũ Phúc-Kiến Thụy-Hải Phòng

1.2 CỞ SỞ LÍ LUẬN VỀ VẤN ĐỀ NGUYÊN CỨU

1.2.1 Khái niệm về tích hợp giáo dục môi trường ở Tiểu học

1.2.1.1 Khái niệm môi trường

Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanhcon người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của conngười và sinh vật" Tóm lại, môi trường là tất cả những gì có xung quanh ta, cho

ta cơ sở để sống và phát triển

1.2.1.2 Khái niệm giáo dục môi trường

Giáo dục môi trường GDMT trong nhà trường phổ thông là một quá trìnhnhằm trang bị cho trẻ một ý thức trách nhiệm đối với sự phát triển bền vững củatrái đất, một khả năng biết đánh giá vẻ đẹp của thiên nhiên và một giá trị nhâncách khắc sâu bởi nền tảng đạo lý về môi trường

1.2.1.3 Khái niệm tích hợp giáo dục môi trường trong môn tự nhiên xã hội lớp 1,2,3

Tích hợp là sự kết hợp chặc chẽ, có cân nhắc, lựa chọn về mặt nội dung,phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức dạy học nhằm thực hiện nhiệm vụdạy học đạt kết quả tốt nhất Việc tích hợp có thể thực hiện trong cùng môn học,hoặc giữa các môn học với nhau; với điều kiện các kiến thức đó phải có liênquan với nhau, hoặc có những điểm tương đồng

Như vậy sự tích hợp kiến thức GDMT vào môn TN - XH là sự cân nhắc,lựa chọn, kết hợp chặc chẽ một cách có hệ thống các kiến thức GDMT và kiếnthức môn TN - XH thành một nội dung thống nhất, gắn bó với nhau, dựa trên

cơ sở các mối liên hệ được đề cập trong bài học

1.2.2 Phân loại môi trường

Môi trường nước

Môi trường không khí

Môi trường đất

1.2.3.Các tác nhân gây hại

1.2.3.1.Môi trường không khí

Nguyên nhân gây ô nhiễm không khí chủ yếu là do quá trình đốt cháynhiên liệu: gỗ,củi, than đá, dầu mỏ, khí đốt…

Ô nhiễm do các chất khí thả ra từ các xí nghiệp và sinh hoạt

1.2.3.2.Môi trường nước

Do các xi nghiệp nhà máy thải các chất thải ra các con sông mà chưa quakhâu xử lí, các loại phân bón hóa học và các thuốc trừ sâu ngấm dần vào nguồnnước ngầm vào nước ao,hồ Nước thải sinh hoạt được thải ra từ các khu dân cưsống ven sông

Các chất thải khu chăn nuôi gia súc, gia cầm, thủy sản… đưa trực tiếp rasông, biển

Sử dụng các chất trái phép để đánh bắt thủy, hải sản…

1.2.3.3.Môi trường đất

Hiện nay, môi trường đất bị khái thác rất nhiều

Các loại chất thải công nghiệp, các loại chất thải sinh hoạt, các chất nôngnghiệp… con người xả rác không đúng nơi quy định

Có những chỗ chôn lấp và vứt bỏ rác bất hợp pháp

Các nguồn nước bị ô nhiễm thấm vào đất gây ô nhiễm môi trường đất

1.2.4 Vai trò của môi trường

Môi trường là không gian sinh sống của con người và các sinh vật Trongquá trình tồn tại và phát triển con người cần có các nhu cầu tối thiểu về khôngkhí, nước, nhà ở… Tất cả các nhu cầu này đều do môi trường cung cấp

1.2.4.1.Môi trường đất

Môi trường đất là nơi cư trú của con người và hầu hết các sinh vật sống trêncạn, là nền móng xây dựng các công trình công nghiệp,nhà ở Đất là một nguồntài nguyên quý giá, con người sử dụng tài nguyên đất và hoạt động sản xuất nôngnghiệp để đảm bảo nguồn cung cấp lương thực, thực phẩm cho con người

1.2.4.2 Môi trường nước

Nước cung cấp sự sống cho con người Điều hòa cơ thể cho con người.Nước là nguồn cung cấp các thực phẩm và nguyên liệu dồi dào, nước rấtquan trọng trong công, nông nghiệp, trong sinh hoạt, thể thao giải trí…

1.2.4.3 Môi trường không khí

Không khí có vai trò rất quan trọng, là một yếu tố không thể thiếu đối với

sự sinh tồn và phát triển của con người, sinh vật, động vật trên trái đất

1.2.5 Mục tiêu của giáo dục môi trường

1.2.5.1 Mục tiêu giáo dục nói chung

Bảo vệ môi trường chính là bảo vệ sự sống trên Trái đất Vì hiện nay ởViệt Nam và trên thế giới môi trường đang bị ô nhiễm nghiêm trọng, gây ảnh

Trang bị cho người học các kiến thức về môi trường, nhằm giúp họ cóđược sự hiểu biết về môi trường, có kĩ năng sống và làm việc trong một môitrường trong lành, bền vững

Giúp người học có thái độ, cách ứng xử đúng đắn truớc các vần đề về môitrường và luôn thân thiện với môi trường Biết sử dụng một cách hợp lý cácnguồn tài nguyên thiên nhiên nơi họ đang sinh sống, học tập và làm việc

1.2.5.2 Mục tiêu giáo dục môi trường trong các trường TH

Mục tiêu GDMT trong các trường TH làm cho HS nắm vững kiến thức vềmôi trường: có thái độ - tình cảm yêu quý, tôn trọng thiên nhiên, thân thiện vớimôi trường và ý thức quan tâm thường xuyên đến môi trường sống cá nhân, giađình, cộng đồng, chủ động tham gia các hoạt động BVMT, phê phán hành vi gâyhại cho môi trường; có kỹ năng phát hiện và ứng xử tích cực với các vấn đề môitrường nảy sinh; có hành động cụ thể BVMT; tuyên truyền, vận động BVMTtrong gia đình, nhà trường, cộng đồng

Nội dung GDMT phải chú trọng thực hành, hình thành các kỹ năng sốngBVMT phù hợp với độ tuổi lớp 1,2,3

Cách tiếp cận cơ bản của giáo dục môi trường là: Giáo dục về môi trường,trong môi trường và vì môi trường

Phương pháp GDMT nhằm tạo cơ hội cho HS phát hiện và tìm cách giảiquyết các vấn đề môi trường dưới sự hướng dẫn của GV

1.2.7 Nội dung GDMT

GDMT ở trường TH hiện tại chưa phải là một môn học mà là một quátrình được thực hiện thông qua tích hợp GDMT trong môn TNXH ở lớp 1,2,3nhằm trang bị cho HS một hệ thống kiến thức tương đối đầy đủ về môi trườngcũng như các biện pháp BVMT

1.2.8 Các hình thức tổ chức GDMT

1.2.8.1 GDMT thông qua hoạt động dạy và học trên lớp.

1.2.8.2 GDMT thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp.

1.2.9 Đặc điểm tâm lí của học sinh TH

Mỗi HS TH là một chỉnh thể, một thực thể hồn nhiên Ở mỗi em đềutiềm tàng khả năng phát triển HS TH ở độ tuổi đang phát triển và định hình vềnhân cách Vì vậy những hiểu biết cơ bản của các em được bồi dưỡng quaGDMT sẽ để lại dấu ấn sâu sắc trong toàn bộ cuộc đời sau này của các em

1.2.10 Sự phối hợp các lực lượng trong và ngoài nhà trường trong công tác GDMT

Sự thống nhất giữa những yêu cầu giáo dục của nhà trường, gia đình và xãhội được đảm bảo sẽ góp phần tạo ra một môi trường giáo dục hoàn chỉnh.Những tác động phù hợp thống nhất sẽ tạo ra được sức mạnh tổng hợp đểGDMT có kết quả, góp phần phát triển nhân cách của HS

1.2.11.Vì sao phải quán triệt quan điểm tích hợp

Ngày nay, vấn đề tích hợp đã trở nên cấp thiết Thực tiễn cho thấy, nhiềunước trên thế giới đã xây dựng chương trình một số môn học ở bậc tiểu học theohướng tích hợp Vì môn học ở cấp I không tương ứng hoàn toàn với từng lĩnhvực văn hoá, khoa học riêng biệt, mà được xây dựng dưới dạng tích hợp nhữngtri thức thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau Mặt khác, khi xây dựng nội dungchương trình, cần phải chú đến mối liên hệ giữa các môn học

1.2.12 Ý nghĩa của việc tích hợp trong dạy học

Loại bỏ những trùng lặp về kiến thức trong từng bài học, môn học, cũngnhư các môn học có mối quan hệ gần gũi

Nhờ tích hợp mà chúng ta có điều kiện giảm bớt số lượng môn học bắtbuộc, giảm bớt số lượng tiết học, nhằm dành thời gian cho các hoạt động họctập, giáo dục khác; tăng khả năng thực hành, rèn luyện các kỹ năng cần thiết

Nhờ tích hợp chúng ta có thêm nhiều thuận lợi để tiến hành giáo dục họcsinh về các mặt: đạo đức, lao động, thẩm mỹ, thể chất

Nhờ tích hợp mà cùng một sự kiện, một vấn đề, một nội dung…học sinh

có thể tiếp thu một cách trọn vẹn, đầy đủ hơn, cũng như thấy được các mối liên

hệ có tính bản chất hơn

Tiểu kết chương 1

GDMT cho thế hệ trẻ, đặc biệt là trẻ ở bậc học TH các em ở độ tuổi đangphát triển và định hình về nhân cách, những người chủ nhân tương lai của đấtnước, là một trong những biện pháp hữu hiệu nhất, kinh tế nhất và có tính bềnvững trong các biện pháp để thực hiện mục tiêu GDMT và phát triển bền vữngđất nước

Để tăng cường công tác GDMT ở các trường TH, cần có những biện phápđồng bộ, hợp quy luật trong việc tổ chức thực hiện công tác GDMT

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VỀ TÍCH HỢP GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG TRONG MÔN TỰ NHIÊN XÃ HỘI LỚP 1,2,3

Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC NGŨ PHÚC

2.1 VÀI NÉT VỀ TRƯỜNG TIỂU HỌC

2.1.1 Tiểu sử trường Tiểu học Ngũ Phúc

Trường Tiểu học Ngũ Phúc thuộc địa bàn xã Ngũ Phúc huyện Kiến Thuỵthành phố Hải Phòng, trường được thành lập từ năm 1956 Trải qua quá trìnhchia tách và sát nhập với trường cấp II trên địa bàn xã trở thành trường phổthông cơ sở Ngũ Phúc Năm 1994 được tách ra theo quyết định số 156/QĐ-UBngày 10/8/1994 của UBND huyện Kiến Thuỵ - Trở thành trường TH xã NgũPhúc Trải qua quá trình phát triển và trưởng thành, trường nhiều năm liền đạtdanh hiệu “Tập thể Lao động xuất sắc” của ngành GD - ĐT thành phố HảiPhòng Tháng 6 năm 1999, trường đã được Bộ trưởng Bộ giáo dục và đào tạocấp bằng công nhận đạt chuẩn Quốc gia giai đoạn I

2.1.2 Đội ngũ giáo viên giảng dạy

Năm học 2015-2016, trường tiểu học Ngũ Phúc 25 CBQL và giáo viên,tại khối lớp 1,2,3 gồm có 16 giáo viên và 300 học sinh

2.1.3 Cở sở vật chất trường học

Trường Tiểu học Ngũ Phúc có diện tích 10095 m2, có 2 dãy nhà cao tầng,

và 1 dãy cấp 4 với 14 phòng học và 7 phòng chức năng, trong đó có 1 phòngmáy vi tính gồm 20 máy, 1 phòng học nhạc, 1 phòng học mĩ thuật, các phònghọc đã trang bị 100% bàn ghế chuẩn Khuôn viên trường rộng rãi tạo điệu kiệncho học sinh vui chơi

Tuy nhiên, để đáp ứng nhu cầu phát triển và nâng cao chất lượng thựchiện mục tiêu giáo dục toàn diện trong giai đoạn mới, đòi hỏi nhà trường phảitiếp tục nâng cao và hoàn thiện, về hệ thống cơ sở vật chất theo hướng chuẩnhóa, hiện đại hóa của một trường đạt chuẩn quốc gia

Một lớp học của khối lớp3

học chức

năngCấp 4

Caotầng

Bảngchốnglóa

Bànghế 2chỗ

Máy vitính

Ti vi,đài

Máychiếu

So

Bảng 1: Thống kê cơ sở vật chất của trường

Thông qua bảng biểu trên cho thấy cơ sở vật chất của trường Tiểu họcNgũ Phúc tương đối đầy đủ

2.2 TỔ CHỨC KHẢO SÁT THỰC TRẠNG

Tiến hành điều tra, khảo sát, thực trạng công tác quản lý GDMT đối với

GV và 300 học sinh lớp 1,2,3 ở trường tiểu học Ngũ Phúc

Theo thầy cô việc GDMT có ảnh hưởng như thế nào đến HS?

2.3 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC GDMT Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC NGŨPHÚC LỚP 1,2,3

2.3.1 Nhận thức của CBQL, GV về tầm qua trọng giáo dục môi trường

ở trường Tiểu học Ngũ Phúc-Kiến Thụy- Hải Phòng về công tác GDMT

Để góp phần nâng cao hiệu quả việc tích hợp GDMT trong môn TN-XHlớp 1,2,3 các thầy cô cần đảm bảo nhưng yêu cầu?

Thông qua cuộc khảo sát các giáo viên tại trường Tiểu học Ngũ Phúc vềvấn đề trên ta có bảng thu hoạch sau:

2.3.1.1 tầm quan trọng của môi trường

Tiêu chí

Nội dung

TổngCBQL

và GVlớp1,2,3

Rất quantrọng

Quantrọng

Bìnhthường

Khôngquan trọng

Các lớp thi đua giữ

môi trường lớp xanh,

có cũng được không cũng được, nhận thức chưa được rõ ràng sâu sắc Điều đóchứng tỏ rằng việc tuyên truyền, bồi dưỡng những kiến thức cơ bản về GDMTcho CBQL, GV ở các trường Tiểu học chưa được các cấp quản lý giáo dục quantâm đúng mức

2.3.1.2 sử dụng những phương pháp dạy học tích cực trong giờ dạy môn tự nhiên xã hội lớp 1,2,3

Tiêu chí

Phương pháp

Gvlớp Thường Đôi khi Không sử

Tiêu chí

Nội

Dung

Tổng sốhọcsinh lớp1,2,3

Rất quantrọng

Quantrọng

Bìnhthường

Khôngquan trọng

Điều này đã chứng tỏ rằng nhà trường đã chưa cung cấp cho các em những nhậnthức đầy đủ và hệ thống về GDMT

Tiêu chí

Nội dung

Tổng sốhọc sinhkhối 1,2,3

Hướngthú

Bìnhthường

Khônghứng thú

Bảng 5: Nhận thức của học sinh về tổ chức hoạt động ngoại khóa

Việc tổ chức hoạt động ngoại giờ rất tạo hứng thú cho HS, đa số HS đồng

ý việc tổ chức hoạt động ngoại giờ giúp các em được thoải mái sau giờ học căngthẳng,mệt mỏi Nhưng vẫn còn có một số HS còn chưa đồng ý với việc tổ chứcnày vì các em còn nhút nhát, rụt rè ngại tham gia các hoạt động

2.3.3 Đánh giá hiệu quả việc tổ chức GDMT ở trường TH Ngũ Phúc

Nhìn chung ý kiến của các đối tượng khảo sát đều đánh giá hiệu quả công tácGDMT còn nhiều hạn chế đạt hiệu quả chưa cao (28%) cho rằng hiệu quả của côngtác GDMT chỉ đạt mức trung bình và (8%) cho rằng còn nhiều hạn chế

Vì vậy, cần tích hợp GDMT vào một số bài học của môn TN-XH lớp