Chân dung xã hội của nhóm nữ sinh là chủ thể của bạo lực học đường từ góc nhìn công tác xã hội ( nghiên cứu trường hợp trường trung học phổ thông an lão, an lão, hải phòng)

Xuất phát từ mong muốn tìm hiểu thực trạng kết quả học tập cũng như hạnh kiểm của nữ sinh và những tác động từ mối quan hệ giữa nữ sinh với gia đình, bạn bè, thầy cô có ảnh hưởng như thế

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Tuấn Anh

Hà Nội – 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân Các

thông tin có nguồn gốc rõ ràng tuân thủ đúng nguyên tắc và kết quả trình bày

trong luận văn được thu thập được trong quá trình nghiên cứu là trung thực

chưa từng được ai công bố trước đây

Hà Nội, ngày tháng năm 2015

Học viên cao học

Hoàng Thị Thương

LỜI CẢM ƠN

Để có thể hoàn thành được luận văn tốt nghiệp này, ngoài sự nỗ lực không ngừng của bản thân tôi còn nhận được rất nhiều sự hướng dẫn, giúp đỡ, động viên của thầy cô, gia đình, bạn bè cũng như ban giám hiệu và thầy cô giáo tại trường Trung học phổ thông An Lão

Trước hết, tôi xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc đến PGS.TS Nguyễn Tuấn Anh giảng viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, người đã trực tiếp hướng dẫn tận tình, định hướng chuyên môn và truyền đạt những kinh nghiệm quý báu cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và làm luận văn tốt nghiệp

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành đến tập thể các thầy cô giáo đã trực tiếp, cũng như các thầy cô giáo trong khoa Xã hội học – Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã truyền tải những kiến thức chuyên ngành trong suốt quá trình học tập để tôi có được nền tảng kiến thức vững chắc để hoàn thành luận văn này

Tôi xin cảm ơn Ban giám hiệu trường THPT An Lão đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi có thể hoàn thành luận văn này

Cuối cùng, tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè, những người đã quan tâm giúp đỡ và động viên, khuyến khích tôi trong suốt thời gian qua để tôi hoàn thành luận văn được tốt hơn

Hà Nội, ngày tháng năm 2015

Học viên cao học

Hoàng Thị Thương

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 4

1 Lý do chọn đề tài 4

2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 6

3 Ý nghĩa của nghiên cứu 12

4 Đối tượng, khách thể nghiên cứu 12

5 Phạm vi nghiên cứu 12

6 Mục tiêu nghiên cứu 13

7 Câu hỏi nghiên cứu 13

8 Phương pháp nghiên cứu 14

9 Cấu trúc của luận văn 15

NỘI DUNG CHÍNH 16

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 16

1.1 Các khái niệm làm việc 16

1.1.1 Khái niệm học đường 16

1.1.2 Khái niệm bạo lực 16

1.1.3 Khái niệm bạo lực học đường 17

1.1.4 Khái niệm bạo lực học đường ở nữ sinh 19

1.1.5 Khái niệm chân dung xã hội của nữ sinh 19

1.2 Lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu 20

1.2.1 Thuyết học tập xã hội của Albert Bandura 20

1.2.2 Lý thuyết kiểm soát xã hội 21

1.2.3 Thuyết nhận thức - hành vi 22

1.3 Các văn bản pháp luật liên quan đến quyền và nghĩa vụ của học sinh 23

1.4 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 24

1.4.1 Đặc điểm huyện An Lão 24

1.4.2 Đặc điểm trường THPT An Lão 26

Chương 2 CHÂN DUNG XÃ HỘI CỦA NỮ SINH LÀ CHỦ THỂ CỦA 29

BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG 29

2.1 Quan niệm của nữ sinh là chủ thể của bạo lực học đường về bạo lực học đường 29

2.2 Đặc điểm về học lực và hạnh kiểm của nhóm nữ sinh là chủ thể của bạo

lực học đường 32

2.3 Đặc điểm hoàn cảnh gia đình của nữ sinh là chủ thể của bạo lực học đường 39

2.4 Mối quan hệ của nữ sinh là chủ thể củabạo lực học đường với bố mẹ 52

2.5 Mối quan hệ của nữ sinh là chủ thể của bạo lực học đường với bạn bè 69

2.6 Sự kết nối giữa nhóm nữ sinh là chủ thể của bạo lực học đường với thầy cô giáo 76

2.7 Biện pháp giáo dục hạn chế bạo lực học đường trong nhóm nữ sinh 83

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 87

1 Kết luận 87

2 Khuyến nghị 88

TÀI LIỆU THAM KHẢO 90

PHỤ LỤC 96

GIẢI THÍCH Ý NGHĨA CHỮ VIẾT TẮT

Kế hoạch hóa gia đình Bảo hiểm y tế

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Bạo lực học đường là vấn nạn của giáo dục Việt Nam trong những năm qua và cả hiện tại Trên các phương tiện thông tin đại chúng thường xuyên xuất hiện tin bài về BLHĐ Gần đây nhất đó là vụ em Phượng học sinh lớp 7 ở Trà Vinh bị bạn đánh hội đồng [46] Điều đó phản ánh thực trạng xuống cấp trầm trọng về đạo đức của một bộ phận không nhỏ học sinh và giáo viên Có những vụ vi phạm nghiêm trọng đạo đức của học sinh và phẩm chất giáo viên diễn ra mà chúng ta không ngờ tới Giáo dục để giảm thiểu tiến tới ngăn chặn hoàn toàn nạn BLHĐ đang là mối quan tâm hàng đầu của các ngành chức năng, trong đó, có ngành giáo dục, gia đình và toàn xã hội [20, tr.1]

Gần đây tình trạng bạo lực trong trường học đã và đang diễn ra nóng bỏng trên khắp thế giới ở tất cả những cấp học, lớp học khác nhau Bạo lực học đường không chỉ xảy ra ở học sinh nam mà còn cả ở học sinh nữ; không chỉ giữa học sinh với học sinh mà còn có bạo lực giữa học sinh với giáo viên

và giáo viên với học sinh Ở Nhật Bản một cuộc điều tra của Bộ Giáo dục cho thấy các học sinh tại các trường công có liên quan tới một số vụ bạo lực năm

2007 - 52.756 trường hợp, tăng khoảng 8.000 so với năm trước đó Trong đó

có tới 7.000 vụ, các giáo viên là đối tượng bị tấn công [56]

Tại Việt Nam, số liệu được Bộ Giáo dục và đào tạo (GD- ĐT) đưa ra gần đây nhất, trong một năm học, toàn quốc xảy ra gần 1.600 vụ việc học sinh đánh nhau ở trong và ngoài trường học (khoảng 5 vụ/ngày) Cũng theo thống

kê của Bộ GD-ĐT, cứ khoảng trên 5.200 học sinh (HS) thì có một vụ đánh nhau; cứ hơn 11.000 HS thì có một em bị buộc thôi học vì đánh nhau; cứ 9 trường thì có một trường có học sinh đánh nhau Bạo lực học đường đã trở thành mối quan tâm của rất nhiều gia đình, các nhà trường và là nỗi trăn trở của toàn xã hội bởi hậu quả nghiêm trọng mà nó gây ra [8]

BLHĐ đang ngày càng gia tăng đến mức báo động, nó xuất hiện ở rất nhiều trường học ở thành phố Hải Phòng như: “Đầu tháng 10-2014, tại thôn Mức, xã Phục Lễ (huyện Thủy Nguyên) xảy ra vụ xô xát giữa hai nhóm học sinh cùng Trường THPT Nam Triệu, Trần Xuân Sơn, 16 tuổi, học sinh khối lớp 11 đâm trọng thương Lại Thanh Lâm, 15 tuổi, học sinh khối 10 và Lâm tử vong tại bệnh viện Trước đó, trên địa bàn thành phố cũng xảy ra một số vụ học sinh cố ý gây thương tích do mâu thuẫn Như cuối tháng 7 – 2014, tại Trường THPT Nguyễn Khuyến, thị trấn Vĩnh Bảo (huyện Vĩnh Bảo), em Phạm Văn Dương, học sinh lớp 11B4 bị Phạm Văn Quang, học sinh lớp 10 cùng trường đâm trọng thương gây tử vong Nguyên nhân được xác định từ mâu thuẫn giữa hai nhóm học sinh cũ và học sinh mới nhập trường, dẫn đến hậu quả đau lòng” [37]

Hiện nay, có khá nhiều tác phẩm của các tác giả nước ngoài viết về vấn

đề BL và BLHĐ, nhưng vấn đề “chân dung xã hội của nhóm nữ sinh là chủ

thể của BLHĐ từ góc nhìn công tác xã hội” vẫn chưa có nhiều tác giả quan

tâm nghiên cứu

Xuất phát từ mong muốn tìm hiểu thực trạng kết quả học tập cũng như hạnh kiểm của nữ sinh và những tác động từ mối quan hệ giữa nữ sinh với gia đình, bạn bè, thầy cô có ảnh hưởng như thế nào đến hành vi BLHĐ ở nữ sinh trường THPT An Lão- huyện An Lão- Thành phố Hải Phòng, từ đó có những biện pháp giáo dục nhằm góp phần ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng BLHĐ ở nữ sinh và giảm thiểu hậu quả tác động đến nữ sinh là chủ thể của BLHĐ tại đây,

tôi đã quyết định chọn chủ đề nghiên cứu "Chân dung xã hội của nhóm nữ

sinh là chủ thể của Bạo lực học đường từ góc nhìn công tác xã hội (nghiên cứu trường hợp trường THPT An Lão- huyện An Lão- Thành phố Hải Phòng)” cho luận văn thạc sĩ công tác xã hội của mình

2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

2.1 Những công trình nghiên cứu nước ngoài

Có rất nhiều nghiên cứu về BLHĐ đã được triển khai trên thế giới chúng ta có thể điểm qua một số nghiên cứu đáng lưu ý sau đây:

Theo một cuộc nghiên cứu của đại học Yale, những nạn nhân bị ăn hiếp thường hay nghĩ đến cái chết hay tự tử Theo một cuộc nghiên cứu khác của Anh quốc, trong số những thanh thiếu niên tự tử hàng năm, ít nhất một nửa là nạn nhân bị ăn hiếp [51]

Theo những báo cáo của ABC News gần 30% học sinh Mỹ trong các trường trung học là nạn nhân bị bắt nạt, 30% là kẻ thích bắt nạt và phần còn lại thì đứng ngoài cuộc Mỗi ngày có khoảng 160 ngàn học sinh cáo ốm không đến trường vì sợ bị ức hiếp [51]

Bài viết của Jessie Crews và Milly Kaiser - các nhân viên của Văn Phòng Giáo Dục Thanh Thiếu Niên và Gia Ðình, thuộc trường Ðại Học Illinois, Hoa Kỳ, bài viết đã đưa ra những nguyên nhân, hình thức, các biện pháp cải thiện nạn bắt nạt trong trường học Bài viết phần nào giúp chúng ta kịp thời ngăn chặn được hậu quả tai hại của tệ nạn này đối với học sinh [25]

Bài viết “Strategies to prevent violence in schools” (Chiến lược ngăn

chặn bạo lực trong học đường) của GS- TS tâm lý Amal Sedky Winter: Tác giả đã chỉ ra những nguyên nhân của BLHĐ như cảnh bạo lực trong phim ảnh, game, bạo lực gia đình, bạo lực trong xã hội và tính phổ biến của các dạng BLHĐ trong đó có BL học sinh trong các trường học Mỹ Bài viết đã cung cấp một cái nhìn toàn cảnh về vấn đề và chiến lược ngăn chặn BLHĐ,

đó là mở rộng chương trình tuyên truyền vận động giáo dục, cải cách luật pháp và hành động chống bạo lực học sinh [28]

Nhà tâm lý học tội phạm Đonvonga (Liên Xô cũ) cho biết: Ảnh hưởng của nhóm bạn không chính thức tiêu cực đến hành vi phạm pháp của trẻ em được thể hiện qua điểm sau: một là, các nhóm tiêu cực là cơ sở hình thành

quan điểm và định hướng dẫn đến hành vi phạm pháp; hai là, trẻ vị thành niên tuân theo những quyết định của nhóm dù bản thân có quan điểm riêng [2, tr.3-4]

Một công trình nghiên cứu của Glew GM và các cộng sự tiến hành năm

2005 trên 3530 học sinh lớp ba, lớp bốn, lớp năm tại Mỹ với đề tài “Bắt nạt, tâm lý xã hội điều chỉnh và kết quả học tập ở trường tiểu học” với mục tiêu xác định tỷ lệ bắt nạt trong trường tiểu học và mối liên quan của nó với nhà trường, thành tích học tập, hành động kỷ luật, và cảm giác của bản thân: cảm giác buồn, an toàn, và phụ thuộc “Bắt nạt, bạo lực và hành vi nguy hiểm ở học sinh trung học Nam Phi” là tên một đề tài nghiên cứu về bạo lực học đường được Liang H và cộng sự tiến hành tại Anh năm 2007 Nghiên cứu nhằm kiểm tra tỉ lệ của hành vi bắt nạt của 5074 học sinh vị thành niên đang học lớp 8 (tuổi trung bình 14.2 năm) và lớp 11 (tuổi trung bình 17.4 tuổi) ở 72 trường học ở Cape và Durban, Nam Phi Làm rõ mối liên quan giữa những hành

vi này với mức độ bạo lực và các hành vi nguy hiểm ở thanh thiếu niên [27]

Vấn đề BLHĐ cũng được đề cập nhiều trong các báo cáo của các nước trên thế giới: Theo trung tâm thống kê quốc gia về giáo dục Mỹ, năm 2007, trong 2 cuộc điều tra của Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh cho thấy 5.9% học sinh mang theo vũ khí đến trường, 12% học sinh từng tham gia đánh nhau, đặc biệt, tỉ lệ bạo lực liên quan tới nữ sinh ngày càng cao [56]

Tại Ba Lan, năm 2006, sau một vụ tự tử của một cô gái bị quấy nhiễu tình dục tại trường, Bộ Giáo dục đã phải thực hiện một cuộc cải cách “không khoan nhượng” nhằm ngăn chặn BLHĐ gia tăng [56]

Trong báo cáo của Bộ Giáo dục Nam Phi chỉ rõ 40% trẻ em được phỏng vấn cho rằng chúng từng là nạn nhân của tội phạm trường học Hơn 1/5

số vụ tấn công tình dục vào trẻ em được phát hiện diễn ra trong trường học [56]

Các công trình nghiên cứu ở ngoài nước được kể trên đã chỉ ra rằng BLHĐ là một vấn đề nghiêm trọng, mang tính chất quốc tế và đang trở thành

vấn nạn trong nền giáo dục toàn cầu Câu hỏi đặt ra là thực trạng bạo lực ở nhóm nữ sinh ở Việt Nam như thế nào là điều chúng ta cần nghiên cứu

2.2 Những nghiên cứu ở Việt Nam

Tuy BLHĐ đã xuất hiện ở Việt Nam từ rất lâu, nhưng vấn đề này mới được quan tâm nghiên cứu trong thời gian gần đây, và trên thực tế có rất ít công trình nghiên cứu về vấn đề này Chúng ta có thể kể đến một số công trình đáng lưu ý sau:

Đề tài “Nguyên nhân dẫn đến bạo lực học đường tại trường trung học

cơ sở Lê Lai, Quận 8 TP HCM năm 2009”, do Lê Thị Hồng Thắm và Tô Gia

Kiên thực hiện: Với phương pháp nghiên cứu định tính, đề tài nghiên cứu và tìm hiểu được nhận thức, thái độ của học sinh và những biện pháp liên quan đối với vấn đề BLHĐ Đồng thời, cũng chỉ ra những nguyên nhân cơ bản dẫn đến BLHĐ là “xu hướng muốn chứng tỏ mình của các em, anh chị quan tâm đến em mình không đúng cách, phụ huynh và nhà trường còn dùng bạo lực đối với các em, bên cạnh đó phụ huynh còn khuyến khích các em thực hiện hành vi bạo lực khi có người khác xúc phạm” [16]

Đề tài “Thực trạng về bạo lực học đường ở lứa tuổi vị thành niên tại

thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh” của Hoàng Thị Thỏa: Với phương

pháp tiếp cận dựa trên quan điểm xã hội học, tác giả cho rằng BLHĐ là những hành vi sai lệch có thể phát triển thành hành vi phạm tội và ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội [50]

Đề tài: “Nghiên cứu thực trạng BLHĐ hiện nay (Nghiên cứu tại trường

THPT Bãi Cháy Thành phố Hạ Long – Quảng Ninh)” của Trần Thị Thúy, Bùi

Hải Yến và Hoàng Văn Tuyến Đề tài đã chỉ ra những nguyên nhân, hậu quả

và biện pháp để cải thiện tình hình BLHĐ tại trường THPT Bãi Cháy Đặc biệt đề tài đã chỉ ra vai trò vô cùng quan trọng của giáo viên chủ nhiệm, gia đình, xã hội, các mạng thông tin đại chúng đối với học sinh và con em của mình [20]

Đề tài: "Nhận thức của học sinh trường THPT Nguyễn Trường Tộ

(TP.Vinh- Nghệ An) về vấn đề bạo lực học đường" của Nguyễn Thị Thuỳ

Dung: Đề tài tìm hiểu lịch sử nghiên cứu vấn đề bạo lực học đường của học sinh lứa tuổi Phổ thông trung học (PTTH) và làm rõ các khái niệm cơ bản của

đề tài như: Khái niệm nhận thức; Khái niệm Bạo lực học đường; Một số đặc điểm tâm- sinh lý của học sinh lứa tuổi PTTH Khảo sát thực trạng nhận thức của học sinh trường THPT Nguyễn Trường Tộ (TP.Vinh- Nghệ An) về bạo lực học đường với các nội dung: Nhận thức về khái niệm bạo lực học đường; Nhận thức về hình thức bạo lực học đường; Nhận thức về nguyên nhân bạo lực học đường; Nhận thức về hậu quả của bạo lực học đường; Nhận thức về cách phòng tránh bạo lực học đường; Mối quan hệ của nhận thức với thái độ

và hành vi của học sinh đối với bạo lực học đường Đề xuất một số khuyến nghị nhằm ngăn chặn hiện tượng bạo lực học đường cho học sinh trường THPT Nguyễn Trường Tộ (TP.Vinh-Nghệ An) về vấn đề bạo lực học đường hiện nay Tuy nhiên vấn đề BLHĐ ở nữ sinh THPT thì đề tài chưa đề cập đến [2]

Bài viết “Bạo lực học đường và những hậu quả” của Tác giả Thạc sĩ

Nguyễn Thị Cẩm đã đưa ra khái niệm về BLHĐ và toàn cảnh về hậu quả của BLHĐ giúp chúng ta có thể hiểu biết thêm về những ảnh hưởng của BLHĐ đối với gia đình, nhà trường, xã hội và đặc biệt là các em học sinh có hành vi bạo lực [36]

Bài viết “Bạo lực học đường nhìn từ góc độ văn hóa - giáo dục” của

TS Trần Viết Lưu đã đưa ra khái niệm BLHĐ từ góc độ văn hóa và giáo dục

Từ góc độ văn hóa, thì BLHĐ là một hiện tượng phản văn hóa, thể hiện lối ứng xử theo kiểu luật rừng, coi thường luật pháp, đi ngược lại và làm “hoen ố” những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp trong xã hội và nhà trường Từ góc độ giáo dục, thì BLHĐ là sự phản ánh kết quả giáo dục không được như mong muốn, là thước đo gián tiếp cho thấy hiệu quả và chất lượng ngược chiều với mục tiêu giáo dục toàn diện, nhất là giáo dục đạo đức, lối sống theo

chuẩn mực văn hóa Đồng thời, tác giả cũng đã đưa ra hậu quả của BLHĐ và những giải pháp để khắc phục BLHĐ từ góc độ văn hóa và giáo dục [10]

Mã Ngọc Thể với công trình nghiên cứu “Ảnh hưởng của nhóm bạn

không chính thức đến hành vi phạm pháp của trẻ” (1998), đã nói lên sự nhức

nhối của các nhà nghiên cứu và toàn xã hội trước tình trạng gia tăng hành vi phạm pháp của các em tuổi vị thành niên [17]

Đề tài: “Tác động của nhóm không chính thức đến hành vi bạo lực thể

chất trong học sinh trung học phổ thông (nghiên cứu trường hợp trường THPT Lê Viết Thuật, Thành phố Vinh, Nghệ An)” của Ông Thị Mai Thương

cũng đã đề cập đến chân dung của nhóm học sinh gây ra bạo lực bao gồm cả nam và nữ ở các khía cạnh như: tuổi, giới tính, năm học, số lượng thành viên trong nhóm, hoàn cảnh gia đình, hoạt động thường ngày, về ngoại hình, ngôn ngữ, học lực, hạnh kiểm, phương tiện sử dụng để đánh nhau Tuy nhiên, vấn

đề về mối quan hệ của nữ sinh là chủ thể của BLHĐ với gia đình, bạn bè, thầy

cô vẫn chưa được đề cập đến [21]

Theo thống kê của Viện KSND Tối cao về tỉ lệ người phạm tội ở tuổi vị thành niên tại Việt Nam: năm 1986 có 3.607 người; năm 1996 có 11.726 người Tệ nạn trong giới học đường theo chiều mũi tên đi lên, năm

2004 có 600 học sinh, sinh viên nghiện ma túy; năm 2007 tăng gấp đôi (1.234 người) [33]

Theo thống kê của Bộ GD& ĐT tại Hội thảo quốc gia “Phòng chống

bạo lực, xâm hại trẻ em” do Bộ LĐ, TB&XH phối hợp với Bộ GD&ĐT tổ

chức: Từ đầu năm 2009 - 2010 đến nay, trên toàn quốc đã xảy ra gần 1.600 vụ học sinh đánh nhau ở trong và ngoài trường học Các nhà trường

đã xử lý kỷ luật khiển trách 881 học sinh, cảnh cáo 1.558 học sinh, buộc thôi học có thời hạn 735 học sinh Tính theo tỉ lệ, cứ 5.260 học sinh thì xảy ra một vụ đánh nhau; 9 trường thì có 1 vụ học sinh đánh nhau; 10.000 học sinh thì có 1 học sinh bị kỷ luật khiển trách; 5.555 học sinh thì có 1

học sinh bị cảnh cáo vì đánh nhau; 11.111 học sinh thì có 1 học sinh bị buộc thôi học [32]

Bộ GD&ĐT cũng đưa ra đánh giá, tình trạng học sinh đánh nhau mang tính chất bạo lực, trong đó có tình trạng nữ sinh tham gia các vụ ẩu đả có xu hướng gia tăng, và để lại nhiều hậu quả nghiêm trọng

Nhìn chung, những công trình nghiên cứu kể trên cho thấy bức tranh toàn cảnh về BLHĐ nói chung, đã phân tích được thực trạng, nguyên nhân của nạn BLHĐ, và đưa ra các giải pháp khắc phục Điều này phản ánh được những lo lắng, băn khoăn chung của các nhà nghiên cứu trước sự gia tăng của BLHĐ và mức độ cấp thiết đòi hỏi phải có những giải pháp hữu hiệu giúp phòng, chống BLHĐ Và “Để khắc phục tình trạng bạo lực học đường, cần phải có sự chung tay, phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, các cấp từ Trung ương đến địa phương, nhà trường, gia đình và toàn thể xã hội Đặc biệt, là sự tham gia từ phía nhà trường, gia đình và chính quyền địa phương, cơ sở…” (ông Nguyễn Đình Mạnh, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác Học sinh sinh viên Bộ

GD&ĐT) [42]

Ngoài những công trình nghiên cứu tiêu biểu trên, còn có một số bài viết, những loạt bài chuyên khảo và các bài báo tại các hội nghị, hội thảo về BLHĐ… đã đăng tải trên các báo và tạp chí như: Báo Người lao động, tạp chí

Xã hội học, tạp chí Ban tuyên giáo đã phần nào cho thấy tình hình chung của nạn BLHĐ ở Việt Nam trong thời gian gần đây Tuy nhiên, tất cả những công trình nghiên cứu trên chỉ mang tính tổng thể, chung chung, vì thế mà những giải pháp chưa được áp dụng và chưa đạt hiệu quả cao nhất Đặc biệt, những công trình nghiên cứu đó chủ yếu tập trung nghiên cứu tình trạng BLHĐ nói chung (bao gồm BLHĐ giữa giáo viên và học sinh, giữa học sinh và học sinh, giữa phụ huynh và giáo viên, và ngược lại), ở mọi lứa tuổi khác nhau (lứa tuổi học sinh tiểu học, THCS, THPT Nhằm tìm hiểu BLHĐ sâu sắc và cụ thể

chúng ta cần quan tâm đến “chân dung xã hội của nhóm nữ sinh là chủ thể

của BLHĐ” Trong giới hạn luận văn này chúng tôi nghiên cứu chân dung xã

hội của nhóm nữ sinh là chủ thể của BLHĐ ở trường THPT An Lão - huyện

cô và mạng lưới bạn bè của họ

3.2 Ý nghĩa về mặt thực tiễn

Luận văn đã cung cấp những thông tin số liệu giúp cho các nhà quản lý có

thêm cơ sở để đưa ra chính sách và phương pháp giáo dục nhằm hạn chế, phòng

chống và đẩy lùi BLHĐ ở nữ sinh, giảm thiểu hậu quả đối với nữ sinh bị BLHĐ góp phần giáo dục thái độ, hành vi, lối sống cho thế hệ trẻ nói chung và học sinh THPT nói riêng

4 Đối tượng, khách thể nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Chân dung xã hội của nhóm nữ sinh là chủ thể của bạo lực học đường

từ góc nhìn công tác xã hội

4.2 Khách thể nghiên cứu

- Giáo viên chủ nhiệm trường THPT An Lão - Huyện An Lão - Hải Phòng

- Nhân viên bảo vệ trường

lưới bạn bè, gia đình, nhà trường và xã hội ở nữ sinh trường THPT An Lão - huyện An Lão- Hải Phòng, từ đó tìm hiểu nguyên nhân và đề xuất các giải

pháp nhằm đẩy lùi BLHĐ ở nữ sinh THPT

6 Mục tiêu nghiên cứu

- Tìm hiểu kết quả học lực và hạnh kiểm của nữ sinh là chủ thể của bạo lực học đường ở trường THPT

- Tìm hiểu hoàn cảnh gia đình của nữ sinh là chủ thể của BLHĐ

- Tìm hiểu mạng lưới bạn bè của nữ sinh là chủ thể của BLHĐ

- Tìm hiểu sự kết nối giữa nữ sinh là chủ thể của bạo lực học đường với thầy cô giáo ở trường

- Làm rõ sự kết nối giữa nữ sinh là chủ thể của bạo lực học đường với

bố mẹ và người thân trong gia đình

- Đề xuất giải pháp khuyến nghị nhằm hạn chế, phòng chống và đẩy lùi BLHĐ ở nữ sinh, góp phần giáo dục thái độ, hành vi và lối sống cho thế hệ trẻ nói chung và học sinh trường THPT nói riêng để hướng tới môi trường học đường lành mạnh, an toàn

7 Câu hỏi nghiên cứu

- Nữ sinh là chủ thể của bạo lực học đường có kết quả học lực và được đánh giá hạnh kiểm như thế nào?

- Nữ sinh là chủ thể của bạo lực học đường có hoàn cảnh gia đình như thế nào?

- Nữ sinh là chủ thể của bạo lực học đường có mạng lưới bạn bè như thế nào?

- Sự kết nối giữa nữ sinh là chủ thể của bạo lực học đường với thầy cô giáo ở trường như thế nào?

- Sự kết nối giữa nữ sinh là chủ thể của bạo lực học đường với bố mẹ

và người thân trong gia đình như thế nào?

- Từ góc nhìn công tác xã hội cần có những phương pháp giáo dục nào đối với vấn đề bạo lực học đường trong nhóm nữ sinh PTTH?

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp quan sát

Phương pháp này được chúng tôi sử dụng kết hợp trong quá trình trực tiếp phỏng vấn sâu và trong suốt quá trình nghiên cứu vấn đề nhằm quan sát thái độ, hành vi của những nữ sinh có hành vi BLHĐ Bên cạnh đó, chúng tôi tìm hiểu rõ hơn thông tin người trả lời và phân tích những thông tin đó của học sinh và giáo viên xem có phản ánh đúng sự thật hay không

8.2 Phương pháp phân tích tài liệu

Trong nghiên cứu này tác giả đã phân tích các tài liệu có liên quan như sách, báo, tạp chí, đề tài, luận văn… về tình hình chung BLHĐ trên thế giới

và Việt Nam; thực trạng, nguyên nhân, hậu quả của hành vi BLHĐ ở học sinh

và những biện pháp hỗ trợ nhằm giảm thiểu hành vi BLHĐ, cũng như các nghiên cứu khác có liên quan đến hành vi BLHĐ

8.3 Phương pháp phỏng vấn sâu

Trong khuôn khổ nghiên cứu này 25 phỏng vấn sâu đã được tác giả thực hiện Trong số các phỏng vấn sâu đó, tác giả đã phỏng vấn 15 học sinh

nữ có hành vi BLHĐ bao gồm cả những em có bạo lực về thể chất, tinh thần

và bạo lực tượng trưng; 5 giáo viên chủ nhiệm lớp; 1 nhân viên bảo vệ; 4 học sinh nữ Để phỏng vấn sâu được 15 nữ sinh có hành vi BLHĐ tác giả đã thông qua các nguồn thông tin khác nhau đó là từ bạn bè, thầy cô giáo chủ nhiệm và bảo vệ của trường Cụ thể, tác giả nghiên cứu đã tiến hành phỏng vấn sâu với những nội dung như sau:

Tìm hiểu suy nghĩ của các em về BLHĐ

Tìm hiểu học lực và hạnh kiểm của các em Tìm hiểu hoàn cảnh gia đình các em

Mức độ quan tâm của cha mẹ với con cái và sự hiểu biết của cha mẹ với tâm tư tình cảm của con theo sự cảm nhận của các em

Tìm hiểu tâm tư tình cảm của các em với gia đình, bạn bè, thầy cô

9 Cấu trúc của luận văn

Đề tài gồm có phần mở đầu, phần kết luận và 2 chương trong đó:

Chương 1: Cơ sở lý luận và địa bàn của nghiên cứu và Chương 2: Chân dung

xã hội của nữ sinh là chủ thể của BLHĐ

NỘI DUNG CHÍNH CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU

1.1 Các khái niệm làm việc

1.1.1 Khái niệm học đường

Học đường là trường học, là nơi diễn ra hoạt động dạy và học của giáo viên và học sinh Trường Trung học phổ thông là một loại hình đào tạo chính quy ở Việt Nam, dành cho lứa tuổi từ 15 tới 18, không kể một số trường hợp đặc biệt Nó gồm các khối học: lớp 10, lớp 11, lớp 12 Sau khi tốt nghiệp hệ giáo dục này, học sinh được nhận bằng Tốt nghiệp Phổ thông trung học [3,tr.12]

1.1.2 Khái niệm bạo lực

Có nhiều khái niệm khác nhau về bạo lực, chúng tôi xin trích dẫn một

số khái niệm tiêu biểu sau:

Theo từ điển Tiếng Việt: “Bạo lực là sức mạnh để trấn áp chống lại lực

lượng đối lập hay lật đổ chính quyền” [12, tr.41]

Theo chuyên ngành Chính trị học: Bạo lực thường được hiểu theo góc

độ chính trị học Tuy nhiên bạo lực không chỉ được hiểu bó hẹp theo chuyên ngành chính trị học mà được định nghĩa như sau: “Bạo lực là việc đe dọa hay dùng sức mạnh thể chất, quyền lực đối với người khác hoặc một nhóm người, một cộng đồng gây ra hoặc làm tăng khả năng tổn thương, tử vong, tổn hại về tâm lý, ảnh hưởng đến sự phát triển, gây ra sự mất mát” [4, tr.7]

Theo tác giả Lê Thị Qúy: “Bạo lực là một hiện tượng xã hội Nó là

phương thức hành xử trong các mối quan hệ xã hội và tồn tại từ rất lâu trong lịch sử” [13, tr.2]

Theo từ điển xã hội học (G Endruweit và G Tromstorff): “Bạo lực là

các hành vi có khuynh hướng hủy diệt như một phương tiện tối hậu để thực thi quyền lực trong khuôn khổ quan hệ trên dưới một chiều dựa trên ưu thế bên ngoài không có sự thừa nhận của người yếu thế” [26, tr.22]

Các khái niệm về bạo lực trên dù có những điểm khác nhau nhưng có

một số điểm chung như: Thứ nhất, là việc dùng sức mạnh để giải quyết một vấn đề nào đó; thứ hai, là hành vi nhằm thực thi quyền lực; thứ ba, là phương

thức tồn tại lâu trong lịch sử

Như vậy, Bạo lực là một hiện tượng xã hội tồn tại lâu dài trong lịch sử

Nó bao gồm tất cả những hành vi gây tổn hại về các mặt vật chất, thể chất, tinh thần đối với người khác không loại trừ việc ngăn cản người khác thực hiện các quyền lợi của mình

1.1.3 Khái niệm bạo lực học đường

Hiện nay có nhiều khái niệm khác nhau về BLHĐ, có thể kể đến một số khái niệm sau:

Theo tác giả Lê Thị Hồng Thắm và Tô Gia Kiên: “Bạo lực học đường

là những hành vi như kết băng nhóm hăm he bạn bè, ăn hiếp người nhỏ hoặc yếu thế, có thể là hành vi trấn lột đồ - tiền của bạn khác, thậm chí có thể do ghét nhau lâu ngày dẫn đến đánh nhau hoặc đánh nhau có sử dụng hung khí Bạo lực học đường không phải là hành vi chửi nhau và hành vi hiếp dâm” [16, tr.10]

Theo Tác giả Trần Viết Lưu, ông đã đưa ra khái niệm BLHĐ: Bạo lực

học đường là hệ thống xâu chuỗi lời nói, hành vi mang tính miệt thị, đe dọa, khủng bố người khác (thường xảy ra giữa trò với trò, giữa thầy với trò hoặc ngược lại), để lại thương tích trên cơ thể, thậm chí dẫn đến tử vong, đặc biệt

là gây tổn thương đến tư tưởng, tình cảm, tạo cú sốc về tâm lý cho những đối tượng trực tiếp tham gia vào quá trình giáo dục trong nhà trường, cũng như đối với những ai quan tâm tới sự nghiệp giáo dục [10, tr.5]

Theo tác giả Nguyễn Thị Thuỳ Dung đã đưa ra khái niệm BLHĐ: “Bạo

lực học đường là hành vi cố ý của học sinh hay/và giáo viên diễn ra trong hay ngoài phạm vi nhà trường mà gây tổn hại hoặc có khả năng gây tổn hại về thể

chất, tinh thần, kinh tế đối với học sinh hay/và giáo viên khác” [2, tr.9]

Theo Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Mỹ: “Bạo lực học

đường là những hành vi bạo lực diễn ra trong trường học, đó là sự tấn công (vật lý và lời nói) về thể chất, tinh thần và cả tình dục được thực hiện bởi học

sinh và giáo viên, không loại trừ bạo lực từ phía phụ huynh” [3]

Theo tác giả Hoàng Thị Thỏa: “Bạo lực học đường là hình thức khá

phổ biến ở lứa tuổi vị thành niên trong môi trường giáo dục Bạo lực học đường là bạo lực về tinh thần, ngôn ngữ, thân thể, thi hành có ý đồ giữa các học sinh trong và ngoài trường Cho dù là những hành động thiếu tôn trọng hay giễu cợt đã làm cho người bị hại cảm thấy bất tiện cũng được xem là bạo lực học đường” [50, tr.4]

Theo tác giả Ths Nguyễn Thị Cẩm đưa ra khái niệm BLHĐ: "Bạo lực

học đường là những hành vi cố ý, sử dụng vũ lực hoặc quyền lực của học sinh hoặc giáo viên đối với những học sinh, giáo viên hoặc những người khác và ngược lại Đó có thể là những hành vi bạo lực về thể xác, bạo lực về tinh thần, bạo lực về tình dục, bạo lực ngôn ngữ, những bắt ép về tài chính hoặc những hành vi khác có thể gây ra nhưng tổn thương về mặt tinh thần hoặc thể xác cho người bị hại” [36]

Mỗi tác giả có cách trình bày khác nhau về BLHĐ, tuy nhiên ta vẫn có thể thấy có các điểm chung như sau: BLHĐ là một hiện tượng xã hội; BLHĐ

là hệ thống các lời nói, hành vi bạo lực về thể chất và tinh thần, ngôn ngữ bao gồm cả sự xâm hại tình dục; BLHĐ xảy ra giữa giáo viên với giáo viên, giáo viên với học sinh, học sinh với học sinh, phụ huynh với giáo viên, và ngược lại… trong trường họ; BLHĐ để lại những hậu quả rất nghiêm trọng: tổn thương về thể chất, tinh thần, thậm chí tính mạng…

Trên cơ sở các khái niệm về BLHĐ của các tác giả và trong giới hạn nghiên cứu của đề tài này chúng tôi xin đưa ra một khái niệm về BLHĐ như sau: BLHĐ là một hiện tượng xã hội Nó là hành vi sử dụng sức mạnh của một học sinh hay một nhóm học sinh này đối với học sinh khác gây tổn

thương về vật chất, thể chất và tinh thần, thậm chí là tính mạng của những học

sinh ấy dưới nhiều hình thức khác nhau diễn ra trong và ngoài môi trường trường học

1.1.4 Khái niệm bạo lực học đường ở nữ sinh

Hiện chưa có một khái niệm cụ thể về BLHĐ ở nữ sinh, tuy nhiên dựa trên khái niệm BLHĐ có thể đưa ra khái niệm BLHĐ ở nữ sinh như sau: BLHĐ ở nữ sinh THPT là một hiện tượng xã hội, và là một dạng thức của BLHĐ Nó là việc các nữ sinh vận dụng sức mạnh để giải quyết vấn đề nào

đó, bao gồm hệ thống những lời nói, hành vi bạo lực của một hay nhiều nữ sinh đối với một hay nhiều nữ sinh khác ở độ tuổi 15-18 diễn ra trong và ngoài trường học, gây tổn thương về thể chất và tinh thần, thậm chí là cả tính mạng

1.1.5 Khái niệm chân dung xã hội của nữ sinh

Nghiên cứu chân dung xã hội của một nhóm xã hội là một kiểu đặt vấn

đề nghiên cứu trong xã hội học Nó có thể được xem là một phương pháp nghiên cứu và trình bày thông dụng trong xã hội học, trong đó chỉ ra được một tập hợp các đặc trưng xã hội của nhóm Các đặc trưng xã hội có thể rút ra

từ các dữ liệu thống kê, định lượng và định tính Các đặc trưng xã hội này được đo lường, được so sánh và phân tích trong mối liên hệ của chúng với các biến số khác Tùy thuộc các công trình nghiên cứu khác nhau người ta có thể xác định một tập hợp nhất định các đặc trưng xã hội của nhóm cần nghiên cứu, chẳng hạn như những đặc trưng nhân khẩu học (Tuổi, giới tính, hôn nhân, học vấn…) nguồn gốc xã hội nghề nghiệp và các đặc trưng kinh tế xã hội khác Nhằm đạt tới một trình độ phân tích xã hội học nhất định Các công trình nghiên cứu thuộc loại này cần phản ánh được hiện trạng cũng như xu hướng của chức năng, vai trò và vị thế xã hội của nhóm [5, tr.12]

Hiện nay chưa có một khái niệm cụ thể nào về “chân dung xã hội của nữ

sinh”, tuy nhiên có thể đưa ra một khái niệm về chân dung xã hội của nữ sinh

như sau: Chân dung xã hội của nữ sinh là chủ thể của BLHĐ là toàn bộ những

đặc trưng xã hội của nhóm nữ sinh Các đặc trưng xã hội này được đo lường, được so sánh và phân tích trong mối liên hệ của nữ sinh có hành vi BLHĐ với các biến số khác Nó bao gồm các đặc điểm về học lực, hạnh kiểm, mối quan

hệ với gia đình, người thân, bạn bè, thầy cô và các mối quan hệ xã hội khác

để tạo nên chân dung của nữ sinh một cách toàn diện

Hay nói cách khác chân dung xã hội của nữ sinh là một tập hợp những đặc điểm xã hội như: đặc điểm nhân khẩu học, đặc điểm về nguồn gốc xã hội, đặc điểm về các mối quan hệ xã hội của nữ sinh đó

1.2 Lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu

1.2.1 Thuyết học tập xã hội của Albert Bandura

Albert Bandura sinh ngày 4 tháng 12 năm 1925 tại thành phố Nundare phía bắc Alberta, nước Canada Ông tốt nghiệp cử nhân tâm lý ở Trường đại họcBritish Columbia năm 1949 Ông tiếp tục học ở trường đại học Iowa và nhận được bằng tiến sĩ vào năm 1952 Năm 1953, ông bắt đầu dạy tại trường Đại học Standford Ở đó, ông cộng tác với người học trò đầu tiên của mình là Richard Walters, kết quả là họ đã hoàn thành cuốn sách đầu tiên: Nổi Loạn Nơi Tuổi Dậy Thì (Adolescent Agression) vào năm 1959 Bandura cho rằng môi trường xã hội sẽ dẫn đến việc tạo nên những hành vi của một cá nhân Học thuyết của ông được người ta biết đến qua một cái tên khác: Thuyết học tập xã hội [48]

Thuyết học tập xã hội nhấn mạnh rằng hành động của cá nhân là kết quả của sự bắt chước và quan sát xã hội Tiếp cận hành vi từ góc độ xã hội cho thấy hành vi gây hấn, hành vi tội phạm đều là do tiếp thu các mẫu ứng xử sai lệch trong xã hội [4]

Cá nhân trong xã hội sẽ tiếp thu những hành vi vi phạm chuẩn mực không chỉ bằng việc từng trải qua và chịu hậu quả mà nó gây ra, mà còn bằng việc quan sát người khác Cũng giống như hầu hết các hành vi xã hội, cá nhân lĩnh hội được nhiều điều về hành vi sai lệch thông qua việc xem xét người

khác hành động và lưu ý đến những hậu quả của những hành vi đó Nếu đứa trẻ sống trong môi trường thiếu giáo dục thì việc a dua theo chúng bạn đánh nhau để chứng tỏ bản thân, để giải tỏa bức xúc là điều khó tránh khỏi Nếu bố

mẹ, thầy cô tỏ ra hung hãn thì trẻ sẽ mau chóng bắt chước và cảm thấy hành

vi đó là bình thường [4, tr.33]

Thuyết này cũng giải thích về các hiện tượng lây lan tâm lý từ cá nhân này sang cá nhân khác Điều này lý giải tại sao khi các em học sinh nữ đánh nhau thường đánh theo hội đồng và xung quanh có rất nhiều bạn bè tán dương ủng hộ, đứng xem mà không có hành động gì để can ngăn [4, tr.33]

Các nhà tâm lý học theo thuyết học tập xã hội cũng khẳng định phim ảnh, game bạo lực có tầm quan trọng trong việc hình thành và củng cố các hành vi gây hấn ở trẻ vị thành niên do các em đồng nhất mình với nhân vật trong phim

1.2.2 Lý thuyết kiểm soát xã hội

Đại diện tiêu biểu của trường phái kiểm soát xã hội là Anbert J Reiss, Walter C.Reckless, Travis Hirschi, Michael R Gotfredson và John Hagan Lập luận chính của thuyết kiểm soát xã hội là sự sự lệch chuẩn bắt nguồn sâu

xa từ sự yếu kém trong khả năng tự kiểm soát hành vi của cá nhân và thiếu vắng các biện pháp kiểm soát phù hợp từ phía xã hội Albert J Reiss (1951)

đã lý giải rằng sự hư hỏng ở tuổi vị thành niên là do cá nhân không tự kiểm soát được hành vi cũng như họ không bị chi phối bởi sự kiểm soát từ phía xã hội [19, tr.65]

Lý thuyết kiểm soát xã hội đã lý giải hành vi bạo lực học đường là do thiếu vắng tính kiểm soát của bản thân, gia đình và nhà trường Điều này đã được kiểm định bằng các nghiên cứu trước đây Chen (2008) đã kết luận rằng, tình trạng bạo lực ở học sinh liên quan đến đặc điểm tiêu cực của cá nhân (thái độ đối với bạo lực, kiểm soát tính bốc đồng, tính hung hăng), sự giám sát của cha mẹ, sự kém tuân thủ quy định ở nhà trường, sự ngược đãi (chứng kiến

bạo lực, nạn nhân của bạo lực), mối quan hệ không tốt giữa giáo viên và học sinh và các nguy cơ từ bạn bè Nghiên cứu tổng quan của Sarah Linstom Johnson (2009) cũng đã có những phát hiện tương tự, học sinh có nhận thức quy tắc của trường và tin tưởng càng tốt thì càng ít có xu hướng bạo lực học đường diễn ra Khi đó, học sinh sẽ có mối quan hệ tích cực với giáo viên, cảm thấy môi trường tích cực và trật tự Các nghiên cứu trong nước cũng có những phát hiện khá thống nhất với các nghiên cứu trên thế giới Nghiên cứu của các tác giả Nguyễn Văn Lượt (2009), Lê Thị Lan Anh (2012) cũng đã kết luận rằng, các em kiềm chế cảm xúc nóng giận càng ít, thất vọng đối với các quy định càng lớn thì khả năng có hành vi bạo lực học đường càng cao Ngoài ra, một nghiên cứu khác của Nguyễn Thị Phương Thảo, Cao Hào Thi (2012) được thực hiện trên 340 học sinh từ lớp 8-12 của 8 trường THCS và THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh Nhóm tác giả này đã kết luận rằng, sự kém tuân thủ quy định ở trường, ấn tượng tiêu cực về trường học, thái độ đối với bạo lực và tính nóng nảy là một trong những nhân tố tác động đến hành vi bạo lực học đường của học sinh hiện nay [19, tr.68-69]

Như vậy, bằng chứng từ kết luận của các nghiên cứu trước đây đã góp phần củng cố tính đúng đắn và hợp lý của lý thuyết kiểm soát xã hội về lý giải hành vi BLHĐ Điều này có nghĩa là, càng thiếu sự kiểm soát xã hội (bên trong và bên ngoài) thì học sinh có hành vi bạo lực càng nhiều Do đó, tăng cường sự kiểm soát của nhà trường, gia đình và rèn luyện những kỹ năng kiểm soát bản thân của học sinh là một trong những giải pháp hữu hiệu để hạn chế tình trạng bạo lực học đường hiện nay [19, tr.69]

1.2.3 Thuyết nhận thức - hành vi

Các tác giả Bandura, Beck, Ellis, Kelly, Larazarus, Mahoney, Maultsby, Meichenbaum, Seligman là những người đầu tiên hợp nhất cơ cấu được điều hòa bởi nhận thức với lý thuyết hành vi

Theo thuyết nhận thức - hành vi thì cách thức mà con người hành động đều xuất phát từ sự hiểu biết và nhận thức của họ Nếu sự nhận thức dựa trên những quan điểm niềm tin phi lý thì nó thường gây ra các hỗn loạn cảm xúc

và ứng xử không hợp lý Có thể diễn giải quan điểm của thuyết nhận thức hành vi như sau: Suy nghĩ, cảm xúc và hành vi có liên quan mật thiết với nhau Những rối loạn cảm xúc có thể xuất hiện do những suy nghĩ lệch lạc, tiêu cực Nếu thay đổi những suy nghĩ lệch lạc tiêu cực sẽ giúp cá nhân cải thiện những rối loạn về cảm xúc và đặc biệt sẽ dẫn tới thay đổi hành vi Nhận thức là yếu tố quyết định chủ yếu việc cá nhân có cảm xúc và hành động như thế nào [4, tr.31]

Như vậy, lý thuyết này cho ta thấy rằng cảm xúc, hành vi của con người không phải được tạo ra bởi môi trường, hoàn cảnh mà bởi cách nhìn nhận vấn đề Con người học tập bằng cách quan sát, ghi nhớ và được thực hiện bằng suy nghĩ và quan niệm của mỗi người về những gì họ đã trải nghiệm Thuyết này mang tính nhân văn cao cả và đúng đắn khi đã đặt đúng trọng tâm vai trò của chủ thể con người trong hành vi của họ

Thuyết này được ứng dụng trong việc lý giải những hành vi bạo lực của

nữ sinh THPT do nhận thức sai lệch của bản thân họ Nếu điều chỉnh được nhận thức có thể thay đổi được hành vi BLHĐ ở nữ sinh

1.3 Các văn bản pháp luật liên quan đến quyền và nghĩa vụ của học sinh

Có rất nhiều văn bản luật quy định về quyền và nghĩa vụ của học sinh, chúng ta có thể kể ra những văn bản sau:

Luật giáo dục (2009) có một số điều quy định về quyền và nghĩa vụ của học sinh bao gồm những điều sau: Điều 85 quy định về nhiệm vụ của người học; điều 86 quy định quyền của người học; điều 88 quy định các hành

vi người học không được làm; điều 94 quy định trách nhiệm của cha mẹ; điều 97 quy định trách nhiệm của xã hội và điều 118 quy định về xử lý vi phạm [29]

Luật hôn nhân gia đình (2000) đã quy định rõ: Cha mẹ có quyền và nghĩa vụ thương yêu, trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc bảo vệ quyền lợi lợi ích hợp pháp của con, chăm lo việc học tập và giáo dục để con phát triển lành mạnh về thể chất, trí tuệ và đạo đức, không được ngược đãi, hành hạ, xúc phạm con [30]

Luật bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em số 25/2004/QH 11 đã chỉ rõ các quyền của trẻ em trong những điều sau: Điều 12 là quyền được chăm sóc, nuôi dưỡng; điều13 là quyền sống chung với cha mẹ; điều 14 là quyền được tôn trọng, bảo vệ tính mạng, thân thể, nhân phẩm và danh dự; điều 15 là quyền được chăm sóc sức khỏe; điều 16 là quyền được học tập; điều 17 là quyền được vui chơi giải trí; điều 18 là quyền được phát triển năng khiếu; điều 20 là quyền được tôn trọng, bảo vệ tính mạng, thân thể, nhân phẩm và danh dự [31]

Như vậy, thông qua ba luật trên chúng ta đã nhận thấy rõ quyền lợi và nghĩa vụ của giáo viên và học sinh trong nhà trường cũng như quyền lợi và nghĩa vụ của cha mẹ và con cái trong gia đình Đây chính là cơ sở pháp lý giúp cho gia đình, nhà trường, học sinh thực hiện đúng nghĩa vụ của mình

1.4 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu

1.4.1 Đặc điểm huyện An Lão

Huyện An Lão có vị trí địa lý thuận lợi, là đầu mối giao thương với các tỉnh thuộc Duyên hải Bắc Bộ Với tiềm năng đa dạng sẵn có, huyện An Lão hứa hẹn là điểm đến của các nhà đầu tư trong và ngoài thành phố Hải Phòng [34]

Về mặt tự nhiên

Huyện An Lão nằm ở phía Tây nam thành phố Hải Phòng, cách trung

tâm thành phố khoảng 18 km Huyện có 15 xã, 2 thị trấn Phía Bắc giáp huyện

An Dương; phía Nam giáp huyện Tiên Lãng; phía Đông bắc giáp quận Kiến

An, phía Đông giáp huyện Kiến Thụy; phía Tây giáp huyện Kim Thành - tỉnh Hải Dương [34]

Tổng số nhân khẩu của huyện là 121.900 người (2004) Trong đó, nam

là 60152 người, nữ là 61748 người Số người trong độ tuổi lao động là 70222 người chủ yếu là dân tộc Kinh [34]

An Lão có diện tích tự nhiên là 110,85km2 chiếm 7,4 % diện tích Thành phố Hải Phòng, mật độ 1.061 người/km2

Huyện gồm 15 xã và 2 thị trấn, gồm các xã Bát Trang, Trường Thọ, Trường Thành, Quang Trung, Quang Hưng, An Thắng, Tân Dân, Thái Sơn, An Thái, An Thọ, Mỹ Đức, Tân Viên, Quốc Tuấn, An Tiến, Chiến Thắng và thị trấn An Lão, Trường Sơn Là huyện ven đô An Lão được xác định là đô thị vệ tinh của thành phố Hải Phòng An Lão có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế nông nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, du lịch và dịch vụ Không những thế, An Lão còn là địa bàn chiến lược về an ninh quốc phòng trong công cuộc bảo vệ

thành phố cảng [34, tr.10]

Về mặt kinh tế

Sản xuất nông nghiệp tiếp tục ổn định, phát triển trên các lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản, không có dịch bệnh xảy ra Giá trị sản xuất công nghiệp 6 tháng (theo giá so sánh năm 2010) trên địa bàn do huyện quản lý ước đạt 85,506 tỷ đồng, đạt 40,91% kế hoạch năm Các mặt hàng công nghiệp chủ yếu: may mặc, da giầy, gạch đất nung, vật liệu xây dựng các nghề tiểu thủ công nghiệp hoạt động ổn định Công tác xây dựng, giao thông, quản lý điện tiếp tục phát triển Hoạt động khoa học công nghệ ngày càng hoàn thiện Hoạt động thương mại đa dạng, phong phú [53]

Về văn hóa- xã hội

Công tác giáo dục - Đào tạo: Hoàn thành nhiệm vụ năm học

2013-2014, đánh giá xếp loại và hoàn thiện hồ sơ học sinh, chất lượng học sinh đại trà được duy trì ổn định Triển khai tuyển sinh học nghề sơ cấp cho đối tượng lao động nông thôn phối kết hợp với Trung tâm khuyến công và tư vấn phát triển công nghiệp Hải Phòng xây dựng và triển khai các hoạt động khuyến

công trong công tác đào tạo nghề Tư vấn hướng nghiệp học nghề và giới thiệu việc làm cho 650 lượt người [54]

Công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân, Dân số - KHHGĐ: Thực hiện tốt các chương trình y tế quốc gia, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, tạo điều kiện cho người dân tiếp cận BHYT [54]

Công tác văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao: Thực hiện tốt công tác tuyên truyền chào mừng các ngày lễ lớn Rà soát, công nhận 84 gia đình văn hóa tiêu biểu Tổ chức tuyển chọn, tập luyện và đi tham dự giải vô địch vật tự do [54]

Công tác thông tin và truyền thông: Tổ chức tuyên truyền, quảng bá về kết quả thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội, quốc phòng an ninh của huyện Các chính sách an sinh xã hội, phúc lợi xã hội, chính sách đối với người

có công cách mạng, bảo trợ xã hội, hoạt động nhân đạo, từ thiện được chỉ đạo thực hiện kịp thời, đúng đối tượng Các chương trình, dự án, chính sách đối với đồng bào dân tộc thiểu số được quan tâm triển khai theo đúng kế hoạch [54]

Bên cạnh những thuận lợi thì còn không ít khó khăn tồn tại Tình hình kinh tế còn nhiều khó khăn, thời tiết, dịch bệnh tiềm ẩn; kết quả một số lĩnh vực văn hóa xã hội còn nhiều hạn chế, tệ nạn xã hội như cờ bạc, ma túy, tai nạn giao thông tiềm ẩn; giáo dục đạt nhiều thành tích tuy nhiên vẫn còn những bất cập [54]

1.4.2 Đặc điểm trường THPT An Lão

Năm 1965, trong khói lửa của cuộc kháng chiến chống Mỹ, Trường THPT An Lão được thành lập Trải qua chặng đường 45 năm với bao thăng trầm lịch sử, các thế hệ nhà trường viết nên những trang sử tự hào [45]

Trường THPT An Lão đã đạt được nhiều thành tích xuất sắc trong mọi lĩnh vực hoạt động: 13 năm liên tục (từ 1996 đến 2008) đạt danh hiệu thi đua

"Tập thể lao động tiên tiến xuất sắc cấp Thành phố" Luôn đứng ở vị trí tốp đầu trong khối các trường THPT thành phố Hải Phòng về chất lượng giáo dục toàn diện (đặc biệt là chất lượng học sinh giỏi và học sinh thi đỗ vào đại học) [45]

Trong xu thế hội nhập toàn cầu, chặng đường phát triển của nhà trường

sẽ còn rất nhiều những thử thách Song với truyền thống vốn có, cùng với sự quan tâm sát sao của các cấp lãnh đạo, sự ủng hộ nhiệt tình của các lực lượng

xã hội, toàn thể cán bộ, giáo viên, công nhân viên và học sinh toàn trường quyết tâm phấn đấu giữ vững những thành tích đã đạt được để trường THPT

An Lão mãi là một điểm sáng của giáo dục Hải Phòng, là nơi gửi gắm niềm tin của nhân dân An Lão, là niềm tự hào của những ai đã từng sống dưới mái trường này [45]

Tuy nhiên, với những thành tựu đạt được thì trường cũng còn một số hạn chế trong đó có hiện tượng BLHĐ ở học sinh mà đặc biệt là học sinh nữ Chính

vì vậy mà cần có một phương pháp giáo dục mới, cái nhìn mới trong việc xây dựng các chương trình học và giáo dục đạo đức cho học sinh nhằm hạn chế hiện tượng BLHĐ và cải thiện hình ảnh của những học sinh nữ có hành vi bạo lực

Như vậy, qua phần mở đầu và những nghiên cứu chương 1chúng ta nhận

thấy: Trong thời gian gần đây, BLHĐ đang có chiều hướng gia tăng, phát triển

phức tạp và trở thành một vấn đề nóng bỏng, một vấn nạn nhức nhối khiến mọi người không khỏi bàng hoàng, kinh ngạc Trường THPT An Lão cũng phải là ngoại lệ, tiêu biểu là vụ hai nữ sinh đánh bạn là Nguyễn Thị Phương

và Vũ Thị Quyên, đều học tại lớp 12A9, người bị đánh là Trịnh Thị Mai Phương, học lớp 11B3 Hai nữ sinh thay nhau đấm, đá, tát, lên gối, đạp liên tục nạn nhân một cách rất dã man Thậm chí, nạn nhân đã lên tiếng “xin lỗi” nhưng 2 nữ sinh kia vẫn không thương tiếc vẫn đánh đập và lấy sọt rác úp lên đầu bạn Vừa đánh, 2 nữ sinh vừa “phun” ra những lời nói tục tĩu [47]

Để có một cái nhìn tổng thể về chân dung xã hội của nữ sinh là chủ thể của BLHĐ trường THPT An Lão thì không còn cách nào khác chúng ta cần tìm hiểu những tác động từ các mối quan hệ với gia đình, bạn bè, thầy cô và những mối quan hệ xã hội khác BLHĐ không chỉ do bản thân các em học sinh, mà còn do nhiều yếu tố khác như gia đình, nhà trường và xã hội, nó để

lại rất nhiều hậu quả nghiêm trọng… Đây chính là những cơ sở lý luận vô cùng quan trọng, giúp chúng ta có cách hiểu, cách nhìn rõ nét nhất về chân dung

nữ sinh có hành vi BLHĐ, đồng thời cũng là cơ sở để chúng tôi có thể làm tốt

chương 2 “Chân dung xã hội của nữ sinh là chủ thể của Bạo lực học đường.”

Chương 2 CHÂN DUNG XÃ HỘI CỦA NỮ SINH LÀ CHỦ THỂ CỦA

BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG

Hoàn cảnh sống và môi trường xung quanh có ảnh hưởng đến hoạt động của cá nhân trong một khung cảnh xã hội nhất định Trong nghiên cứu này, chúng tôi quan tâm đến việc tìm hiểu các đặc điểm cá nhân như tính cách, học lực, hạnh kiểm và các đặc điểm về hoàn cảnh gia đình, các mối quan hệ với bạn bè thầy cô và những mối quan hệ xã hội khác của nhóm nữ sinh là chủ thể của BLHĐ với giả định rằng những đặc điểm này có ảnh hưởng tới chân dung xã hội của nữ sinh trường THPT An Lão

2.1 Quan niệm của nữ sinh là chủ thể của bạo lực học đường về bạo lực học đường

BLHĐ, trước hết chúng ta sẽ tìm hiểu xem nữ sinh có quan niệm như thế nào về BLHĐ Chúng tôi đã tiến hành phỏng vấn một số nữ sinh với câu

hỏi: “Bạn hiểu thế nào là BLHĐ ở nữ sinh?”

Với trường hợp của M em trả lời như sau: “Theo em BLHĐ ở nữ sinh

là hành vi đánh nhau giữa các bạn nữ làm đau đớn về thể xác” (PVS, HTM,

học sinh lớp 12) Như vậy, thông qua câu trả lời của M chúng tôi nhận thấy M cũng đã phần nào hiểu về BLHĐ Tuy nhiên, cách hiểu của em còn đơn giản

Ở đây, hành vi đánh nhau giữa hai nữ sinh mới chỉ là hình thức bạo lực về thể chất còn hình thức bạo lực khác M dường như chưa đề cập Đặc biệt M dường như chưa quan tâm đến hậu quả của BLHĐ nên em chưa nới tới Đó là những đứa trẻ bị bạo lực thường cảm thấy bị tổn thương, lo âu, chán nản, cô đơn, mệt mỏi Ngoài ra, các em rất dễ bị trầm cảm, sợ hãi, ám ảnh, tự cô lập mình với thế giới bên ngoài gây khó khăn trong cuộc sống thường ngày và ngay cả lúc các em trưởng thành Thậm chí nhiều em sẽ có phản ứng tiêu cực như tự

tử hoặc nổi loạn để trả thù [38]

Hay với trường hợp của H em cho rằng: “Theo em BLHĐ ở nữ sinh là

việc các bạn nữ tập trung đánh nhau chị ạ” (PVS, LMH, học sinh lớp 11)

Theo như cách hiểu của H thì bạo lực ở nữ sinh chính là việc các bạn nữ tập trung đánh nhau Cũng giống như M, H cũng chỉ biết đến bạo lực dưới hình thức là bạo lực về thể chất còn các hành vi như xúc phạm, chửi mắng, xỉ nhục lẫn nhau H không hề biết đó cũng chính là hành vi bạo lực Bên cạnh đó H còn không quan tâm đến BLHĐ ở nữ sinh sẽ để lại hậu quả nặng nề cả về thể chất và tinh thần Ảnh hưởng trực tiếp đến học tập, tâm lý của các em sẽ bị tổn thương Người bị bạo lực phải chịu những phí tổn về vật chất phải chi trả sau khi bị đánh để tiến hành dưỡng thương Ngoài ra BLHĐ còn tạo tâm lí hoang mang, lo lắng đối với người thân, bạn bè và tạo nên tính bất ổn, thiếu trật tự, kỉ cương trong xã hội

Với trường hợp của T sự hiểu biết về BLHĐ ở nữ sinh của em cũng chỉ

đơn giản là: “Hành vi đánh nhau giữa các học sinh nữ” (PVS, HTT, học sinh

lớp 12) Như vậy, không khác hai bạn trên T cũng chỉ có những hiểu biết rất

sơ sài về bạo lực

Với PTA em cho rằng: "Theo em BLHĐ là hành vi đánh đập, tra tấn,

hành hạ nhau giữa các học sinh gây ra sự thù hận và chống đối lẫn nhau giữa các bạn nữ" Như vậy, từ ý kiến của A chúng ta có thể thấy rằng A đã có sự

nhìn nhận về vấn đề này hơn các bạn trước ở việc em đã đưa ra thêm những hậu quả do BLHĐ gây ra Mặc dù, A đã có phần nào hiểu được hậu quả của BLHĐ nhưng chính em cũng là người gây ra bạo lực Chính hành động của A cũng phản ánh thêm đôi khi người gây ra bạo lực có biết về hậu quả nhưng vẫn cố tình gây ra

Đối với NBN em cho rằng: "BLHĐ ở nữ sinh là hành vi hoặc cách ứng

xử mang tính bạo lực trong phạm vi nhà trường, lớp học giữa hai học sinh nữ hoặc một nhóm học sinh nữ để đạt được mục đích” Với N thì khái niệm về

BLHĐ ở nữ sinh em đưa ra vẫn còn mơ hồ N có nói đến hành vi và cách ứng

xử nhưng không nói rõ đó là hành vi và ứng xử như thế nào Bên cạnh đó, em cũng chưa đề cập đến hậu quả mà BLHĐ ở nữ sinh có thể gây ra Như vậy,

em đã có những hiểu biết nhất định về BLHĐ nhưng chưa đầy đủ

Với NTP em cho rằng: “BLHĐ ở nữ sinh là làm cho người khác khó

chịu, khổ sở, đau đớn về thể xác và tâm hồn” Với khái niệm mà P đưa ra thì

chủ yếu là những hậu quả do BLHĐ gây ra Em chưa nói được những hành vi nào là hành vi bạo lực và hành vi đó được thực hiện dưới những hình thức như thế nào

Có thể nói rằng, hầu hết những em nữ sinh có hành vi BLHĐ được hỏi đều hiểu đơn giản rằng BLHĐ ở nữ sinh là những hành vi đánh đập, tra tấn, hành hạ giữa các nữ sinh Một số em có đưa ra hậu quả của BLHĐ thì không

kể được các hành vi, các hình thức bạo lực Như vậy, phần lớn nữ sinh là chủ thể của BLHĐ có hiểu biết không đầy đủ về vấn đề BLHĐ Một số em có những hiểu biết nhất định về hậu quả của BLHĐ nhưng vẫn cố tình gây ra

Với những ý kiến của học sinh nữ có hành vi BLHĐ như trên, chúng ta

có thể hình dung sự hiểu biết của nữ sinh là chủ thể của BLHĐ về BLHĐ còn

mơ hồ và chưa đầy đủ, các em chưa biết được rằng những hành vi như xúc phạm, lăng mạ, sỉ nhục, chà đạp nhân phẩm, làm tổn thương về mặt tinh thần xảy ra trong và ngoài trường học đó cũng là những hành vi BLHĐ Chính sự nhận thức chưa đầy đủ về BLHĐ, nên các em coi bạo lực chỉ là những hành vi đánh đập, gây gổ… nên nhiều khi các em có hành vi bạo lực (như chửi mắng, xúc phạm, đe dọa ) mà không biết đó cũng là hành vi bạo lực Các em coi đó

là những hành vi bình thường, và nếu để lâu dài thì những hành vi đó sẽ trở thành thói quen trong cách ứng xử của các em Đây cũng chính là một trong những nguyên nhân dẫn đến BLHĐ ở nữ sinh ngày càng phổ biến

Mặt khác, do những nhận thức còn hạn chế nên các em dễ bị khủng hoảng các giá trị, tiếp thu các giá trị ảo không phù hợp với chuẩn mực xã hội Các em thích sử dụng bạo lực theo trào lưu phim ảnh và các trò chơi trực

tuyến để giải quyết mọi chuyện, coi đó là điều bình thường Đồng thời sự thiếu hụt các kỹ năng sống cũng khiến các em chưa có khả năng ứng xử và giải quyết tình huống một cách hợp lý, dễ dẫn đến những mâu thuẫn, bất đồng trong quan hệ bạn bè, đó là mầm mống của các vụ bạo lực Điều này có thể do các nữ sinh chưa được gia đình và nhà trường chú ý đến việc giáo dục đạo đức lối sống và trang bị cho các em những kỹ năng sống cần thiết

Nói tóm lại, nữ sinh là chủ thể của BLHĐ đã có sự hiểu biết nhất định

về BLHĐ Về thực chất chân dung nữ sinh là chủ thể của BLHĐ được nhìn nhận như thế nào thì chúng ta cần phải xem xét mối quan hệ của nữ sinh ở nữ sinh với gia đình, người thân, bạn bè, thầy cô và những đặc điểm về học tập

và hạnh kiểm của các nữ sinh ấy

2.2 Đặc điểm về học lực và hạnh kiểm của nhóm nữ sinh là chủ thể của bạo lực học đường

Để chân dung của nữ sinh là chủ thể của BLHĐ được nhìn nhận một

cách đầy đủ nhất chúng tôi đã tìm hiểu về học lực và hạnh kiểm của nhóm nữ sinh này thông qua việc khảo sát và lấy ý kiến của những người khác nhau:

2.2.1 Về học lực

Qua quá trình khảo sát lấy ý kiến của các thầy cô giáo về vấn đề học lực của nữ sinh là chủ thể của BLHĐ, thầy cô có nhận xét về vấn đề này như sau:

Ý kiến của cô VTH giáo viên chủ nhiệm 11B1

“Cô H là giáo viên chủ nhiệm nhiều năm, chứng kiến nhiều lứa học sinh ra vào trường Những học sinh ngoan ngoãn cũng có, những học sinh hư cũng có Theo cô những em học sinh này đều để lại ấn tượng đối với thầy cô

cả những mặt tốt và mặt xấu Với những em học sinh nữ có hành vi BLHĐ thường là những em có học lực trung bình hoặc yếu, kém Những em này có biểu hiện trong học tập như: Học không hiểu bài, khi kiểm tra bài cũ thì không thuộc bài, không làm bài tập về nhà, hay chép bài của các bạn Do trong quá trình học các em không hiểu bài nên gây ra những tâm lý như khó

chịu, chán nản, về học lực ngày càng suy kém Các thầy cô có nhắc nhở tuy nhiên các em chỉ nghe trong lúc đó rồi sau vẫn chứng nào tật ấy Để cải thiện các em này cần phải có một quá trình giáo dục lâu dài, kiên nhẫn”

Như vậy, nhận xét của cô H về nữ sinh là chủ thể của BLHĐ nằm ở

những vấn đề sau: Thứ nhất, cô cho rằng những học sinh nữ có hành vi gây

hấn là những em có học lực trung bình hay yếu kém Biểu hiện của những em

học sinh này là: “học không hiểu bài, khi kiểm tra bài cũ thì không thuộc bài,

không làm bài tập về nhà, hay chép bài của các bạn” Từ những biểu hiện đó

có thể thấy được rằng các em có tâm lý sợ học, chán học nên có những hành

vi chống đối khi học và có hiện tượng gây hấn khi có những vấn đề phát sinh trong nhóm bạn bè

Thứ hai, nguyên nhân của vấn đề này là do các em không thể tiếp thu

những kiến thức trong quá trình học tập dẫn đến tâm lý chán nản, tự ti các em thể hiện bản thân bằng cách gây sự chú ý của mọi người bằng việc gây hấn, đánh nhau Việc học hành kém càng làm cho mối quan hệ với thầy cô và bạn

bè ngày càng xấu đi, càng xô đẩy các em đi theo những bạn xấu trong trường như sử dụng các chất kích thích, gây gổ đánh nhau

Qua nhận xét của cô H có thể thấy rằng nữ sinh là chủ thể của BLHĐ nằm trong nhóm những em có học lực và hạnh kiểm trung bình hay yếu kém Nguyên nhân khiến các em có học lực và hành kiểm như vậy chủ yếu là do việc tự ti, chán nản học hành và muốn gây sự chú ý của mọi người bằng những biểu hiện khác mà cụ thể ở đây là hành vi gây hấn

Ý kiến của thầy NMH

“Thầy NMH là giáo viên chủ nhiệm lớp 11B6 Thầy H cho rằng nữ

sinh có hành vi BLHĐ được đánh giá là những học sinh có học lực trung bình hay thấp hơn Tuy nhiên, không loại trừ những học sinh khá Nhưng với những em có học lực khá thì mức độ sử dụng hành vi bạo lực của các em là thấp hơn Thầy H cũng cho rằng vấn đề BLHĐ một mặt do bản thân các em,

mặt khác do môi trường tác động đặc biệt là môi trường bạn bè kích động Vì vậy, việc tạo dựng môi trường bạn bè lành mạnh cho các em học tập giao lưu

là vô cùng quan trọng”

Ý kiến của thầy H cũng phản ánh nhiều điều đáng chú ý về học lực của

nữ sinh là chủ thể của BLHĐ: Thứ nhất, những nữ sinh có hành vi BLHĐ

được đánh giá là những em có học lực trung bình hay thấp hơn, tuy nhiên cũng không loại trừ những em học sinh khá Sự khác biệt giữa hai đối tượng học sinh này là mức độ sử dụng bạo lực của những em học sinh có học lực khá thấp hơn những em còn lại

Thứ hai, thầy H cũng cho rằng nguyên nhân của việc những học sinh

này có hành vi gây hấn một mặt do bản thân của các em thì mặt khác cũng do môi trường tác động đặc biệt là môi trường bạn bè kích động

Như vậy, với thầy H thì nữ sinh là chủ thể của BLHĐ ngoài những em

có học lực trung bình hay yếu kém thì có cả ở những em học khá nhưng mức

độ ít hơn Thầy cũng cho rằng môi trường bạn bè có ảnh hưởng rất lớn đến hành vi gây hấn của trẻ VTN

Ý kiến của cô PTN

“Trong quá trình giảng dạy và quan sat học sinh với tư cách là giáo viên chủ nhiệm tôi nhậm thấy những em có hành vi bạo lực kết quả học tập rất kém Những học sinh này thường không quan tâm đến chuyện học hành, làm bài tập về nhà và phát biểu xây dựng bài trên lớp Ngoài ra các em còn

có những biểu hiện chống đối khi được giáo viên nhắc nhở.”

Như vậy, theo cô N học sinh có hành vi BLHĐ kết quả học tập rất kém Các em luôn có thái độ chống đối với thầy cô giáo khi được nhắc nhở Chính biểu hiện này của các em tác động đến thái độ của các em với bạo lực

Thông qua cô H, cô N và thầy H chúng ta đều nhận thấy một điều ở nữ sinh có hành vi bạo lực các em nằm trong nhóm có học lực trung bình hoặc yếu kém Bên cạnh đó cũng không loại trừ có sự tham gia của những em học

sinh khá Sự tuân thủ các quy định trong lớp học cũng như các quy định của nhà trường của những học sinh này kém, các em học hành chểnh mảng

(không làm bài về nhà, chép bài của bạn, không thuộc bài cũ)

Nói tóm lại, theo nhận xét của giáo viên thì nữ sinh là chủ thể của BLHĐ thường không quan tâm đến việc học hành, thậm chí khi có sự nhắc nhở của các thầy cô giáo các em cũng chỉ nghe trước mặt rồi sau đó lại đâu vào đấy Do đó cần phải có những phương pháp giáo dục lâu dài và liên tục Thầy cô và gia đình cần kiểm soát một cách chặt chẽ để nắm bắt tình hình của học sinh một cách tốt nhất và có biện pháp giúp đỡ các em nâng cao tinh thần học tập

2.2.2 Về hạnh kiểm

Chúng ta nhận thấy những trẻ trái tính, hạnh kiểm kém, chống đối thường có những trải nghiệm tiêu cực với thầy cô và bạn bè Điều này làm cho quá trình xử lý những thông tin xã hội bị rối loạn, chúng phải dựa vào những giải pháp hung bạo để giải quyết các xung đột [35]

Cùng với việc học tập thì hạnh kiểm của các em cũng là điều đáng nói

Người xưa có câu “công, dung, ngôn, hạnh” để nói về phụ nữ Việt Nam Họ

là những người thùy mị, nết na, chăm chút từng lời ăn, tiếng nói Các em nữ sinh là thế hệ kế tục những truyền thồng tốt đẹp ấy Nhưng hiện nay, những điều đó đã dần dần bị các em lãng quên và làm xói mòn đi những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Một trong những giá trị đạo đức đó là sự biểu hiện ở hạnh kiểm của một số em nữ sinh trong môi trường học đường Nói về hạnh kiểm của nữ sinh là chủ thể của BLHĐ có một số ý kiến nhận xét như sau:

Ý kiến của cô PTN

Cô PTN là giáo viên chủ nhiệm lớp 12A8 Cô cho rằng nữ sinh là chủ thể của BLHĐ là những nữ sinh có ý thức học tập kém Các em thường hay bỏ học, trốn tiết, trong lớp không lắng nghe thầy cô giảng bài, làm ảnh hưởng đến việc giảng dạy của thầy cô cũng như việc tiếp thu bài giảng của các bạn

trong lớp Đặc biệt có những em trong lớp còn dùng điện thoại chơi điện tử rồi vào zalo, facebook để nói chuyện với nhau Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến cho các em có những hiểu lầm, xích mích rồi thù hận mà đánh nhau

Theo cô PTN hạnh kiểm của nữ sinh là chủ thể của BLHĐ biểu hiện ở

những điểm như sau: Thứ nhất, những nữ sinh này có ý thức kỷ luật không tốt, vi phạm nội quy của lớp học và của nhà trường: “Học sinh nữ có hành vi

bạo lực có ý thức học tập kém Các em thường hay bỏ học, trốn tiết” Điều

này không chỉ phản ánh hạnh kiểm mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến học lực của các em Mặt khác, các em không lắng nghe thầy cô giảng bài và gây mất trật tự trong lớp còn làm ảnh hưởng rất lớn đến các bạn trong lớp và đặc biệt

là làm gián đoạn bài giảng của các thầy cô giáo trong quá trình giảng dạy

Thứ hai, hiện tượng các em tham gia các mạng xã hội là nguyên nhân

khiến cho việc tập trung, chú ý vào học hành của các em bị giảm sút dẫn đến hạnh kiểm của các em cũng bị ảnh hưởng Mặt khác, việc các em tham gia mạng xã hội tiếp thu những nguồn thông tin không lành mạnh cũng là một trong những nguyên nhân khiến cho các em có những hiểu lầm, xích mích dẫn đến thù hằn và đánh nhau

Như vậy, theo cô PTN thì nữ sinh là chủ thể của BLHĐ là những em có

ý thức học tập kém, không tuân thủ nội quy nhà trường Đây cũng là nguyên nhân khiến các em xao nhãng học tập và có hành vi gây hấn

Ý kiến của cô LTD

Cô LTD là giáo viên chủ nhiệm lớp 12A9 Lớp cô có học sinh có hành

vi bạo lực học đường Những em này thường nghịch ngợm hơn các em khác Trong lớp hay ngủ gật và thỉnh thoảng cũng có trốn học Ý thức học tập không tốt hay để giáo viên phải nhắc nhở Xếp loại hạnh kiểm của những em này thường là trung bình Nhiều em còn tỏ ra là “đàn anh, đàn chị” để ra oai