Nghiên cứu một số đặc điểm sinh lý sinh dục và thể lực của trẻ vị thành niên ở huyện sóc sơn, hà nội

TRẦN THỊ KIM TUYẾNNGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM SINH LỶ SINH DỤC VÀ THỂ Lực CỦA TRẺ VỊ THÀNH NIÊN Ở HUYỆN SÓC SƠN, HÀ NỘI Chuyên ngành: Sinh học thực nghiệm Mã số: 60 42 01 14 LUẬN VĂN THẠC

Bộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC sư PHẠM HÀ NỘI 2

HUYỆN SÓC SƠN, HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC sĩ SINH HỌC

TRẦN THỊ KIM TUYẾN

NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM

SINH LỶ SINH DỤC VÀ THỂ Lực

CỦA TRẺ VỊ THÀNH NIÊN Ở

HUYỆN SÓC SƠN, HÀ NỘI

Chuyên ngành: Sinh học thực nghiệm

Mã số: 60 42 01 14

LUẬN VĂN THẠC sĩ SINH HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Trần Thị Loan

Trong quá trình thực hiện đề tài, em đã nhận được sự giúp đỡ, chỉ bảo tận tình

về mọi mặt của PGS TS Trần Thị Loan Em vô cùng biết ơn và chân thành cảm ơn sự giúp đỡ quý báu của cô!

Em xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong bộ môn Sinh lý người

và động vật, khoa Sinh học, trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho em học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, các thầy giáo, cô giáo cùng toàn thể các em học sinh các trường: Trung học cơ sở Thị Trấn Sóc Sơn, Trung học cơ sở Hồng

Kì, Trung học cơ sở Sóc Sơn, Trung học phổ thông Đa Phúc, Trung học phổ thông Trung Giã, Trung học phổ thông KimAnh và các em lứa tuổi vị thành niên ở huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội Tôi xin chân thành cảm ơn bạn bè đồng nghiệp và những người thân trong gia đình đã động viên, giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

Hà Nội, ngày 20 tháng 11 năm 2015

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nghiên cứu trong luận văn này là của riêng tôi và chua đuợc công bố trong bất kì công trình khoa học nào khác.

Hà Nội, ngày 20 tháng 11 năm 2015

Tác giả

Trần Thị Kim Tuyến

LỜI CẢM ƠN

MƯC LUC• •

NHỮNG KÍ HIÊƯ VIẾT TẮT TRONG LUÂN VĂN• •

BMI Body mass index (Chỉ số khối cơ thể)

Phân bố đối tượng nghiên cứu

Phân loại thể lực theo chỉ số pignet

Tuổi dậy thì (xuất tinh) của nam

Tuổi dậy thì (có kinh nguyệt) của nữ

Thời gian chu kì kinh nguyệt của trẻ vị thảnh niên

Số ngày hành kinh của trẻ vị thành niên nữ

Chiều cao của trẻ vị thảnh niên theo tuổi và giới tính

Chiều cao của trẻ vị thảnh niên 11 - 1 3 tuổi đã và chưa dậy thì

Khối lượng cơ thể của trẻ vị thành niên theo tuổi và giới tính

Khối lượng cơ thể của trẻ vị thành niên 11 - 1 3 tuổi đã và chưa dậy thì

Vòng ngực của trẻ vị thảnh niên theo tuổi và giới tính

Vòng ngực của trẻ vị thành niên 11 - 1 3 tuổi đã và chưa dậy thì Vòng bụng của trẻ vị thảnh niên theo tuổi và giới tính

Vòng bụng của trẻ vị thành niên 11 - 1 3 tuổi đã và chưa dậy thì Vòng mông của trẻ vị thảnh niên theo tuổi và giới tính

Vòng mông của trẻ vị thành niên 11 - 1 3 tuổi đã và chưa dậy thì Vòng cánh tay của trẻ vị thành niên theo tuổi và giới tính

Vòng cánh tay của trẻ vị thành niên 11 - 1 3 tuổi đã và chưa dậy thì Chỉ số pignet của trẻ vị thành niên theo tuối và giới tính

Tỉ lệ trẻ vị thành niên theo thể lực

Phân loại thế lực của trẻ vị thành niên theo tuổi và giới tính

Chỉ số BMI của trẻ vị thành niên theo tuổi và giới tính

Tỉ lệ trẻ vị thành niên theo thế trạng và giới tính

Tỉ lệ trẻ vị thành niên 11 - 1 3 tuổi đã và chưa dậy thì theo thế trạng

18

20

24 25 27 28 28 31 33

34 35 37 38 40 41 42 43 45 46 47 49 50 52

54 56

DANH Mưc CÀC BÁNG

Tần số thở của trẻ vị thành niên theo tuổi và giới tính

DANH Mưc CÀC BÁNG

Phân loại chỉ số BMI của trẻ em từ 2 đến 20 tuổi Biểu đồ biểu diễn tỉ lệ trẻ vị thành niên đã dậy thì theo tuổi Biểu đồ biểu diễn chiều cao của trẻ vị thành niên theo tuổi và

giới tính Biểu đồ biểu diễn chiều cao của trẻ vị thành niên 11 - 1 3 tuổi đã

và chưa dậy thì Biểu đồ biểu diễn khối lượng cơ thể của trẻ vị thành niên theo

tuổi và giới tính Biểu đồ biểu diễn khối lượng cơ thể của trẻ vị thành niên 11 - 1 3tuổi đã và chưa dậy thì

Đồ thị biểu diễn vòng ngực trung bình của trẻ vị thành niên theo

tuổi và giới tính Biểu đồ biểu diễn vòng ngực trung bình của trẻ vị thành niên 11-

13 tuổi đã và chưa dậy thì

Đồ thị biểu diễn vòng bụng của trẻ vị thành niên theo tuổi và giớitính Biểu đồ biểu diễn vòng bụng của trẻ vị thành niên 11 - 1 3 tuổi đã

và giới tính Biếu đồ biếu diễn vòng cánh tay của trẻ vị thành niên 11 - 1 3 tuổi đã

và chưa dậy thì

21

26293133343637373940414344

Biểu đồ biểu diễn chỉ số pignet của trẻ vị thành niên theo tuổi và

giới tính Biểu đồ biểu diễn tỉ lệ trẻ vị thành niên theo loại thể lực Biểu đồ biểu diễn thể lực của trẻ vị thành niên theo tuổi và giới

tính Biểu đồ biểu diễn chỉ số BMI của trẻ vị thành niên theo tuổi và

giới tính Biểu đồ biểu diễn tỉ lệ trẻ vị thành niên theo thể trạng và giới tínhBiểu đồ biểu diễn tỉ lệ trẻ vị thành niên theo thể trạng Biểu đồ biểu diễn tỉ lệ nam 11 - 1 3 tuổi đã và chua dậy thì theo

thể trạng Biểu đồ biểu diễn tỉ lệ nữ 11 -13 tuổi đã và chua dậy thì theo thể

hạng Biểu đồ biểu diễn tần số thở của trẻ vị thành niên theo tuổi và

giới tính Biểu đồ biểu diễn tần số tim của trẻ vị thành niên theo tuổi và

giới tính Biểu đồ biểu diễn huyết áp tối đa của trẻ vị thành niên theo tuổi

và giới tính Biếu đồ biếu diễn huyết áp tối thiếu của trẻ vị thành niên theo tuổi và giới tính

454850

515353545556586162

MỞ ĐẦU

1 Lỷ do chọn đề tài

Hiện nay ở nước ta, nền kinh tế, văn hoá, chính trị, khoa học, kỹ thuật đã và đang phát hiển nhằm tiến tới công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Vì vậy, việc nâng cao thể chất cho mỗi con người Việt Nam là vấn đề cực kỳ cấp thiết và là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân Trong quá trình phát hiển cá thể của con người, giai đoạn vị thành niên đặc biệt quan trọng vì đây là giai đoạn chuyển tiếp từ trẻ em thành người lớn Trong giai đoạn này, quá trình sinh trưởng và phát triển của các em diễn ra rất mạnh Mốc quan trọng đánh dấu sự trưởng thành trong giai đoạn này là tuổi dậy thì Chăm sóc sức khỏe tuổi vị thành niên là chăm sóc cho thế hệ tương lai, sao cho thế hệ trẻ của đất nước phát triển lành mạnh toàn diện về cả ba mặt: thể chất, trí tuệ và khả năng hòa nhập vào xã hội

Theo kết quả điều tra của các cơ quan chức năng, mặc dù thể lực và tầm vóc người Việt Nam đã có được bước phát hiển khá trong những năm gần đây, nhưng so với các tiêu chuẩn chung của quốc tế thì vẫn còn khiêm tốn, thua kém nhiều nước ngay trong khu vực như Thái Lan, Singapore, Hàn Quốc, Nhật Bản Trung Quốc So với chuẩn quốc tế, nam thanh niên Việt Nam kém 13,lcm (163,7cm so với 176,8cm),

nữ thanh niên kém 10,7cm (153cm so với chuẩn quốc tế là 163,7cm) (theo [31]) Tố chất thế lực của thanh niên Việt Nam cũng bị xếp vào loại kém (thậm chí rất kém nếu

so với chuấn quốc tế hay Nhật Bản) (theo [37]) Trong những năm gần đây đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề về thế lực và chức năng sinh lý của trẻ em Việt Nam ở các địa bàn khác nhau Các kết quả nghiên cứu đã được trình bày trong các tạp chí, các tài liệu chuyên ngành như trong cuốn sách “Các giá trị sinh học người Việt Nam bình thường thập kỷ 90 - thế kỷ XX” [45], “Hằng số sinh học người Việt nam” [44] và nhiều công trình nghiên cứu khác [2], [4], [7], [8], [9], [10], [15], [16], [17], [20], [23], [26],[27], [28], [29] [30], [31], [32], [38], [46], [50],

Cùng với đà phát triến của nền công nghiệp hiện đại, kinh tế ngày càng phát triến, tuổi dậy thì của thanh thiếu niên nước ta dường như cũng đến sớm hơn so với trước rất nhiều Đã có rất nhiều các công trình nghiên cứu về tuổi dậy thì ở trẻ em Việt

1

Nam và trên thế giới Các kết quả nghiên cứu đã được lưu lại và trình bày trong các tạp chí, các tài liệu chuyên ngành [1], [3], [14], [24], [25], [33], [36], [40], [41], [42], [50], [51], [52], [53], [54], [58] Trong những năm gần đây đã có nhiều công trình nghiên cứu về sinh lý sinh dục, về hình thái - thể lực của trẻ em Việt Nam ở các địa bàn khác nhau nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu về sinh lý sinh dục và thể lực của trẻ vị thành niên ở huyện Sóc Sơn thuộc thủ đô Hà Nội Sóc Sơn là một huyện ngoại thành, nằm ở phía Bắc của Thủ đô Hà Nội, có sân bay quốc tế Nội Bài, có nhiều khu du lịch đã và đang trên đà đô thị hóa rất mạnh cho nên trong những năm gần đây, tình hình kinh tế - xã hội của huyện Sóc Son cũng có nhiều biến đổi, ảnh hưởng đến

sự phát hiển của trẻ em ở địa bàn, đặc biệt là ở lứa tuổi vị thành niên Nhằm cung cấp thêm một số thông tin về tuổi dậy thì và vấn đề thể lực của trẻ vị thảnh niên của huyện, với mong muốn hướng tới chưong trình giáo dục chăm sóc sức khỏe sinh sản, phát triển thể lực, giáo dục giới tính trong nhà trường kịp thời, phù họp với lứa tuổi,

chúng tôi chọn đề tài: “Nghiên cứu một số đặc điểm sinh lỷ sinh dục và thể lực của trẻ vị thành niên ở huyện Sóc Sơn, Hà Nội”.

2 Mục đích nghiên cứu

Xác định được một số đặc điểm sinh lý sinh dục và thể lực của trẻ vị thảnh niên

ở huyện Sóc Son, Hà Nội

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Xác định được một số đặc điểm sinh lý sinh dục (tuổi dậy thì của trẻ vị thành niên nam, nữ, thời gian của chu kỳ kinh nguyệt, số ngày hành kinh của nữ) của trẻ vị thành niên

- Xác định được một số đặc điểm thể lực (chiều cao, cân nặng, vòng ngực, vòng bụng, vòng mông, vòng cánh tay) của trẻ vị thành niên

- Xác định được một số đặc điếm về thế lực và thế trạng (chỉ số pignet, thế lực, chỉ số BMI, thế trạng) của trẻ vị thành niên

- Xác định được một số đặc điếm sinh lý của hệ hô hấp (tần số thở) và của hệ tuần hoàn (tần số tim, huyết áp tối đa, huyết áp tối thiếu) của trẻ vị thành niên

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Cách chọn mẫu: Chọn mẫu theo phương pháp bốc thăm ngẫu nhiên.

1

4.1 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu một số đặc điểm sinh lý sinh dục và thể lực của trẻ vị thành niên (11 - 17 tuổi) thuộc một số trường THCS và trường THPT ở huyện Sóc Son, Hà Nội Thời gian nghiên cứu từ tháng 8/2014 đến tháng 5/2015

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là những trẻ vị thành niên (11 - 17 tuổi) thuộc một số trường THCS và trường THPT ở huyện Sóc Son, Hà Nội Các đối tượng nghiên cứu

có sức khỏe và trạng thái tâm sinh lý bình thường, không có dị tật về hình thể và các bệnh mạn tính Tổng số đối tượng nghiên cứu là 840 trẻ vị thành niên, trong đó có 420 nam và 420 nữ

5 Những đóng góp mói của đề tài

- Là đề tài đầu tiên xác định được đặc điểm sinh lý sinh dục và thể lực của trẻ vị thành niên ở huyện Sóc Sơn, Hà Nội

- Các số liệu trong luận văn có thể góp phần vào việc bổ sung số liệu cho việc nghiên cứu về đặc điểm hình thái - thể lực và sinh lý sinh dục của trẻ vị thành niên và có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong việc nuôi, dạy trẻ em

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu các đặc điểm sinh lỷ sinh dục

Các đặc điểm sinh lý sinh dục được xác định bằng phương pháp hồi cố và

phỏng vấn trực tiếp

6.2 Phương pháp nghiên cứu các chỉ số thể lực

Các đặc điểm hình thái (Chiều cao đủng, cân nặng, vòng ngực, vòng mông, vỏng bụng, vỏng cánh tay, chỉ so pignet, chỉ so BMP) được xác định theo các phương pháp đã chuấn hóa hiện hành và nghiên cứu theo phương pháp cắt ngang Tần so thở

và tần so tim được xác định bằng ống nghe tim phổi.

Huyết áp được xác định theo phương pháp Korotkov.

Số liệu nghiên cứu được xử lý trên máy vi tính theo thuật toán thống kê xác suất dùng cho y, sinh học

1

NÔI DƯNG Chương 1 TỎNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN cứu

1.1 Nghiên cứu các đặc điểm sinh lỷ sinh dục của trẻ em

Trong quá trình phát hiển cá thể, giai đoạn vị thành niên đặc biệt quan trọng vì đây là giai đoạn chuyển tiếp từ trẻ em thành nguời lớn, là giai đoạn phát hiển mạnh cả

về giới tính, thể lực, trí tuệ, tâm lý và khả năng thích nghi với xã hội Mốc quan trọng đánh dấu sự truởng thành của cơ thể trong giai đoạn này là tuổi dậy thì Đây là lứa tuổi

có những biến đổi có bản chất buớc ngoặt về sinh lý và tâm lý Chính vì vậy đã có nhiều công trình nghiên cứu các đặc điểm thể lực và sinh lý của trẻ em ở lớp tuổi này [1], [3], [14], [24], [25], [33], [34], [35], [36], [37], [38], [39], [40], [42], [48], [49], [53],

Quá trình dậy thì thuờng kéo dài 3 - 4 năm và đuợc chia thành thời kì bắt đầu dậy thì và tuổi dậy thì hoàn toàn Tuổi dậy thì hoàn toàn ở nữ đuợc đánh dấu bằng lần

có kinh nguyệt đầu tiên và của nam bằng lần xuất tinh đầu tiên Trong những năm 60

và nửa đầu thập kỉ 70 của thế kỉ truớc, nhiều tác giả đã nghiên cứu về tuổi có kinh lần đầu cũng nhu chu kì kinh nguyệt của công nhân, nông dân, học sinh nông thôn và

thành thị Năm 1975, trong cuốn “Hằng sổ sinh học của người Việt Nam” các tác giả

đã nêu lên tuối dậy thì hoàn toàn ở các em gái là khoảng 1 3 - 1 4 tuổi và các em trai khoảng 1 5 - 1 6 tuổi [47]

Từ 1978 đến 1980, Đinh Kỷ, Luơng Bích Hồng, Cao Quốc Việt, Nguyễn Thị Nga, Nguyễn Thu Nhạn đã nghiên cứu những biến đối của cơ thế tuổi dậy thì trên một

số luợng lớn học sinh tiếu học và trung học cơ sở (THCS) thuộc nhiều địa bàn nhu Thái Bình, thành phố Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh Các chỉ số đuợc nghiên cứu

là tuối có kinh lần đầu, kích thuớc tinh hoàn, tuổi phát triến tuyến vú, lông mu, lông nách, xuất tinh lần đầu [24],

Kết quả nghiên cứu của Nguyễn Phú Đạt [14] trên 9587 trẻ em từ 6 - 17 tuổi ở

1

6 tinh thảnh thuộc Miền Bắc Việt Nam cho thấy tuổi bắt đầu dậy thì ở trẻ nam là 13 năm 5 tháng 4 tháng và ở trẻ nữ cũng là 11 năm 10 tháng, còn tuổi bắt đầu xuất tinh của trẻ nam là 15 năm 3 tháng và tuổi bắt đầu kinh nguyệt của trẻ nữ là là 13 năm 5 tháng Ông nhận xét rằng tuổi dậy thì của trẻ em nam chậm hon của trẻ em nữ, của trẻ

em ở thành phố sớm hơn ở nông thôn và của trẻ em nuớc ta chậm hơn các nuớc công nghiệp phát hiển

Năm 1991, Đào Huy Khuê và cộng sự nghiên cứu trên 1478 học sinh lứa tuổi

6 - 1 7 , trong đó có 750 nam và 728 nữ ở thị xã Hà Đông Ket quả cho thấy, tuổi có kinh lần đầu của nữ sinh là 13 năm 8 tháng ± 1 năm 8 tháng, tuổi dậy thì chính thức của nam là 15 - 16 tuổi Các dấu hiệu chính và phụ về tuổi dậy thì của nữ xuất hiện sớm hơn của nam từ 1 - 3 năm Tuy nhiên, đặc điểm phát dục theo từng cá thể, các dấu hiệu sinh dục của tuổi dậy thì xuất hiện rải rác nhiều năm và ngay ở tuổi 17 vẫn có học sinh chua buớc vào dậy thì chính thức hoặc chua đạt mức nguời truởng thành Các tác giả còn nhận thấy, tuổi trung bình có kinh lần đầu và các dấu hiệu sinh dục phụ ở nữ sinh Hà Đông đến sớm hơn so với nữ sinh và thiếu nữ nông thôn truớc đây Tác giả cho rằng điều này có liên quan chặt chẽ đến điều kiện sống ở thảnh thị và sự phát hiển kinh tế - xã hội tốt hơn qua các năm [21]

Nghiên cứu của Cao Quốc Việt và cs [51] trên 7575 trẻ em từ 6 - 17 tuổi ở 4 tỉnh thành thuốc miền Bắc Việt Nam cho thấy tuổi bắt đầu dậy thì của trẻ nam là lúc

13 năm 5 tháng ± 1 năm 3 tháng và tuối dậy thì hoàn toàn là 15 năm 1 tháng ± 1 năm

4 tháng, và tuổi bắt đầu dậy thì của trẻ nữ là lúc 11 năm 10 tháng ± 1 năm 3 tháng và tuối dậy thì hoàn toàn là 13 năm 5 tháng ± 1 năm 1 tháng

Năm 1997, Phan Thị Sang đã nghiên cứu một số chỉ số sinh lý sinh dục, sinh sản của nữ sinh và phụ nữ ở thành phố Huế Tác giả đã nghiên cứu mối liên quan giữa kích thuớc nhân trắc với việc có kinh nguyệt ở nữ sinh và cho rằng ở lứa tuổi 11 - 15, chiều cao đứng và cân nặng của nhóm nữ sinh đã có kinh nguyệt vuợt trội hơn so với các em chua có kinh nguyệt cùng lứa tuổi Tác giả nhận định, tuổi có kinh lần đầu ngày càng xuất hiện sớm hơn so với truớc và tuối có kinh lần đầu trung bình của các

cô gái ở Huế trong thập kỷ 90 là 13,6 tuối [40]

1