Thế ứng xử xã hội cổ truyền (NXB đại học quốc gia 2004) trần thúy anh, 182 trang

ƯỈILỈ xu’ như lĩìòỉ khai ììtộììì Nhân học vân hóa [1 0... tlìoc dà\ làm.. tlìoc túy bò4.

n h a u t h ì c ũ n g l à " k h ô n g v ă n h ó a "

K h o a n - g i ả n - a n - lạc( K h o a n h o à , N h ư ờ n g n h ị n G i ả n dị Y ê n V u i ) l à T r i ế t lý

Sống của con người Dân đất Việt, được Đức Khúc Thừa Dụ tuyên

T h a i- si T r a n T h u v A n i l I:i< i’ta <’ 1 1 0 1 1 s i c h n à y là g i ả n g v ió n

|).»ỉ I|M< 1 1 ;n n u í u;i (Ìi.-Ií) s u T i i i i uõi V ư ợ n g k í n h m è n d ư ợ c( Ì| 1 <hnli N l i à t n í o n ỵ I i i ; n n lu l>(>Ị íliidniỊ v;ì (là r:it cô Ị^Uỉg t ú hf)> tu Vi'\\ l u v c n kln<Mu t ô n (liu íl.i 1 1L’

I h n ì ỉ n i H t f ' u H à n h

(Lòi 1 11 CUJ B;ì( 1 lồ)Tói < ho raiiíĩ CUÒ11 s.K'li n:\v hi hô ú 1) vói Ììh ữ n ^ ai m u ô n có một t h ê

M Ở Đ Â U

(Y lò m ộ t tronj» s ô (li s a n V;U1 h ó a t h u ộ c 1 í);Ii " p h i Viỉt t h ( ‘M (vo

t h e v< 1 1 ì 1 1 1 1 ỉ mIkỉI (Iưoi’ t r ; í o t n i v ố i i r h o h õ m Iiiiy vfi 1 rò

1 11;Iỉ 111 Ì.uil) 1 1' i i i ^ r a n t h i ỏ t <!; 1 «.• líiột r u a niỊtíííi V i ệ t N n m t r o n<4

mi K' sniị* h i ẹ n I.II < IỉII111 là ỉruvrn thong ứ n g x ứ xù hỏi. (Ifi (IƯóc ki't ũ m t ù dõi s ò i m v ă n h o a co tniYíMi <‘ủ;i n g ư ờ i Việt ri cni nôi

v à n h ó ì í h n i t h ỏ Bnc Bí)

T n n g n h ữ n g ÍỈ;'1<: t í n h m a n g đ ậ m n h ã t s á c t h ã i t r u y ề n t h ô n g

n ì ỉ ừi;ịỊ x ử x à hội n à y t h ì cớc/í ///C ứ n g x ử là n ó t h o n t i n h tô

n h á t t.jong c a r 1 1Í*1 (lạc s ắ c k h á c v ề m ọ i p ln ííiiụ ; d i ệ n ứ n g xi1 c ủ a

n g i í ò ị Viột c h à u t h u B ắ c Bộ V à d ặ c b i ệ t , n ó t h o a n à y d ư ợ c b i ể u (tạt l a i rò h o ậ r n ó i c á c h k h á c , được: cỏ đ ọ n g v à đ ú c k è t t r o n g h a i loíii hì:ih n ổ i h ộ t r ủ a v ã n h ọ c d â n g i a n V i ệ t N a m : (tó ỉ à c a d a o

Th' ứỉìỊĩ xứ, trước hỏt là sự thể hiện triết lý sông của một

c ộ n g cỉ>ng u g ư ò i v à d ã m ặ c n h i ê n t r ỏ t h à n h q u a n n i ệ m s ô n g ,

q n i n l i ệ m lý ^iiii c u ộ c s ô n g , v à m ặ t k h á c , c ù n g t r ỏ t h a n h lôi

9

s ô n g , n é p s ô n g , lỏi h à n h (to n g c ù a r á mó) ( ỏ n g d ồ n g ngiííii

ú n g x ứ d o d ó q u i đ ị n h <ac m ô i q u a n 1)0 m ù a co n Míriíi)! VOI u n

n g i í ò i y i ũ a c o n n g ư ờ i VƠI m ó i t r ư ờ n g l ự nliHMi (1 t i n h < liut (1(1 1 II

t hi ét Iihãt: Tinh xã hội n h a n răn cùa ban thán tru moi ÍỊIKIH hr M/v

V ậ y n ê n di t ì m c à n eôt cách thê ứtìịỊ Ví/của m ộ t cụnịĩ ( h u e

n g ư ờ i c h í n h là đi t ì m c a i b ả n t l i ê v á n h o a m a n g t i n l i Iiíĩọn HịMiiui

c u a c ộ n g d ồ n g u g ư ò i ấ y n g h ĩ a là c á n p h á i t im đ ò n co s ỏ v a n iiõ a

c ù a t h ò ứ n g xử

T r o n g c h u y ê n k h ả o n à y c h ú n g tòi l a y ca (lao t ụ c n g ừ l à cìièm t ự a v ã n h ọ c d â n g i a n c h o đ ể t à i cỉo t ừ (láy co t h o h ì n h đ u n g

s i n h d ộ n g v à s â u s ắ c b ộ m ậ t lịch s ử c h i ề u s á u v à n h ó a v à c a c s a c

t h á i r i ê n g b i ệ t , k ể c ả n h ữ n g t i ế p b i ế n v ã n h ó a c ù a t h è ử n g x ũ x ã Hội c ổ t r u y ề n c ủ a n g ư ờ i V i ệ t c h â u t h ô B ấ c Rọ t ù t r o n g liol) RÌÍ

(I(MI, J»1 ; 1 1 ( lo a n T i m s i t V a n L a n g - A u L ạ c v à g i a i đ o ạ n Q u â n

< h u i p h o i H ’ k it‘in Vỉ' kh')iụ» Víin h ỏ a k h a i n i ô n i " ( h a u i h o

l i i i r |ii>" ( l u ơ r N.IC ỉ l m h l»;ing s ư k e t 1 1Õ1 h c h s ư r u a t a m g i a c ell.HI

tlr* VÓI Ịj;j (linh tu s ò m íli‘!i m u ộ n Vk‘1 T r ì - Co L o a - P h o H umi

r m u : ( lu g iỏ i li.ui t rout* k h o t à n g v à n h ọ c d â n g i a n c u a n g ư ờ i V iệ t

n iỉiíiii; t r o n g Ill'll s ù v n j i h ó a (ỉa t ộ c n g ư ờ i c ủ a V i ệ t N a m - t h ì đ a y

la t o r n g ư ờ i (iolifi v a i t r ỏ c â n b ả n t r o n g v i ệ c t h ô n g n h á t q u ô c g i a

t r o l l y v i ẹ r h ì n l i t h à n h t í n h c á c h v à n h ó a V i ệ t N a m v à c h i ê m đ ê n

9 0 ° o ÍỈMII s ô c ả n ư ớ c

C h ú n g tộ i c h o r a n ụ rỉ;ì đ ụ n g đ ế n t h è ứ n g x ử c ủ a n g ư ờ i V i ệ t , cùm*, c à n g h í a là <tâ d ụ n g ( ỉ r n m ộ t v ấ n d ể v à n h ó a c ố t lỏi t r o n g (tó h a o h à m t í n h k h a c l i q u a n v ề m ặ t t r i ế t học lịc h s ử n ê n t ự

ì I a till Voin tô i l ư a t a t ricii CO i l h a u

h i m đ ạ i c ủ a n g ư ờ i V i ệ t h ô m n a y với n h ữ n g y ê u c á u m ớ i v à

n h ữ u g t h a c h t h ứ c m ớ i c ủ a s ự p h á t t r i ể n , c ù n g với s ự c ô n g n g h i ệ p hó.ỉ v ò h i ệ n (lại h ó a t ấ t y ế u c ủ a x à h ộ i m ỏ i Lè đ ĩ n h i ê n , n h ữ n g

t i n h h o a t h ì c ầ n p h ủ t h u y v à p h ả i " g ạ n đ ụ c k h ơ i t r o n g " n h ữ n g gì

có t h ể g ạ n lọc lỉược t ừ n h ữ n g đ ặ c t r ư n g v ă n h ỏ a t ỏ t đ c p n h ấ t đ ể

t ạ o ( l ự n g n é n t ả n g c h o m ộ t t h ê ứ n g x ử v ă n h ó a h i ệ n t ạ i c ủ a d â n tộc V i ệ t N a m h ỏ m n a y v à c h o c ả m a i s a u

đ ị n h l ư ợ n g , x á c s u ấ t )

K M a r x (iă t ừ n g nói: " K h i p h â n t í c h n h ữ n g h ì n h t h ả i k i n h t ê

- x à h ộ i n g ư ờ i t a k h ô n g t h ế d ừ n g k í n h h i ể n vi h a y n h ữ n g p h ả n Ííiầg h ỏ a h ọ c được S ứ c t r ừ u t ư ợ n g h ó a p h ả i t h a y t h ế c h o c ả h a i

c a i d ỏ [ 1 : 2 8 1 6 ] D ể t r ừ u t ư ợ n g h ó a có cơ s ỏ c ụ t h ể c h ú n g t ô i đ ã

s ử d ụ n g b ộ K h o t à n g r a d a o n g ư ờ i V i ệ t c ủ a t ậ p t h ể t á c g i ả

N g u y ề n X u â n K í n h P h a n Đ ã n g N h ậ t P h a n Đ ã n g T à i N g u y ề n

13

T h u ý L o a n Đ ặ n í ĩ D i ệ u T r a n g v à s á c h T ụ c n g ứ V i ệ t N c n n <1 1 t a p

t h ê t á c g i à C h u X u â n D i e n L iftin g V à n i) : i n g Pliiíciuii T r i

C h ú n g tô i c ũ n g d ự a v à o c-ac pluírtiiíí p l u i p r u t h ó n h ư (H/Ú li

v à lị c h s ử p h â n tícl) v à tônK l)Ợ|> đôi cliiõii vã s o s n n h <i• s ; n

V i ệ t N a m ( N g u y ễ n V a i l H u y ẻ u P h ạ m V ã n D ồ n g ) C l u n g tỏi

m u ố n đ ị n h d a n h v à đ ị n h t í n h m ô h ì n h ctó là mò h ì n h T ì n l i n g ỉ ũ u

C h u y ê n k h ả o c ũ n g cô g ắ n g g ó p p l i a n x á c đ ị n h h ệ g i á t r ị <ù;i t h ỏ ửng xử Việt Nam là lưỡng đoan (hay đa (toan) Víìi Iiluìnggiả trị

t i n h t h ầ n , b a o g ồ m s ự h i ế u h o à - k h o a n d u n g - g i ả n d ị - v u i vẻ

n h ư c h i ế n lược m à K h ú c T h ừ a D ụ d ã l i ê u t ừ I i ã n i 9 0 5 lìỏ (l;m

t h ờ i T ự c h ủ v à (lược c á c t r i ề u d i n h Lý T r a i l w s a i l Mép nói

Với c u ố n s á c l) n à y c h ú n g t ô i k h ô n g có t h a m v ọ n g t i l l Ini'll lỏi sông cổ truyền của người Việt ỏ chau thổ Hắc Bộ mà UI qu;i

«.1 tl.in t IM’ n ^ i i 111 hai Im* M h rỉfi n ê u (ì t r ê n (híỢc (I.ỈI1 (‘h ứ n g

-la 1 1*íI Iimmi l U n n o V t l ỉ ử c x;ì hội", c l u i n g tỏi m o n g s ê g ó p

" { C òn g n g h i ộ p h ó a h i ệ n (tại h ó a ) X à h ỏ i V i ệ t N a m đ a n g c h u y ể n

m i n h m a n h m ẽ Ì ì h a i ì ì " ( ỏ n g n g h i ệ p h ó a h i ệ n d ạ i h ó a " , d a n g p h ả i (lói m a t vđi n h ữ n g t h á c h t h ứ c m à c o n n g ư ò i V i ệ t N a m n ó i c h u n g ,

d i d â n ( " h á u t h ổ B ắ c Bộ nói r i ê n g c ầ n ứ n g p h ó v à ứ n g b i ế n c h o

p h ù hiip với x u t h è p h á t t r i ể n c ủ a t h ò i k ý m ó i v ì t h ê c u ô n s á c h

n ' n \ ị f nu; n g có t h ể cỏ đ ó n g g ó p ít n h i ề u v à o v ấ n đ ể r ộ n g lớn n à y

15

T u y Iilũ ên c h ú n g tôi b ắ t buộc p h ả i s ử d ụ n g m ộ t sô k h a i n iệ m , mi n h ư

G S G C o n d o m i m s t r o n g t á c p h ẩ m nổi t i ế n g " K h ô n g pimi vì) xi llìội" Ị204] là n h ữ n g " c ô n g c ụ - k h á i n i ệ m " ( C u t.il- c o n c e p t ) Đ ò r;.in h

h i ể n l ầ m c h ú n g t ô i s ử d ụ n g c á c k h á i n i ệ m cơ hảII <!à (tưie ft* >1

0 1 2 B a c h kh«M tiMiỉ t lì I f x ỏ - v i ò t CO chilli n g h ĩ a k h a g ọ n v ã

ill*Ml (1 11 VC III Hop.tVienne ’l i t ' tlionj* cat: (Ịimii h ẹ tiKinj* t a r c a r

pi I ;i 1 1 l i n g (liroi thii< I Ill'll 1 ) 0 1 r á c v ạ t t h è s ô n g d ờ t h í c h n g l n với

Ỉ1 1<*I f n í o i i i ' 1’iig x ũ t l ỉ ; i n h VI t ậ p t i n h ) c ủ a đ o n g v ậ t v ã c o n n g i í ừ i

n u l u c n c ứ u 1)0 ] c a c nt>'ành T ậ p t i n h h ạ c T á m ỉý h ọ c X à h ộ i liọr" I«* l i / l - l ị N h ư v ậ y T h ô ứ n g x ử là m ộ t h ệ t h ò n g q u a n / l ệ

tu*>iii» I u I> 1 1 : 1 ỉ 1 ữn«» g i i í a s i n h v ặ t ( k ẽ c à C0 1 1 n g i ỉ o i ) v à m ỏ i

t n í o i ụ ' Ịlií n l n r n v ã rộní* d ồ n g )

0 1 'ỉ C a c ( ì s S i n h h o c D à o v ỏ n T i ê n M a i D i n h Y é n đ ể n g h ị gọi k h a i n i ệ m d ỏ là T ậ p t i n h v à 1 1 1 0 1 1 h ọ c r ê T ậ p t i n h đ ộ n g v ậ t

điíí.íc goi là T ậ p t í n h hot: ( E t h o l o g y ) (Xin x e m t h ê m p h ụ lụ c I t r í c h

CO t;»r íluiiLỊ l u y ế n / ( h u y ể n I l ie n h ư n g t i ề m n ă n g m à thói T l n i y ê t

t ; i m ly Unj' XII í lư ộ r v ; m CÌUÌIỊĨ í ỉ*'* n g h i ó n c ứ u l in g x ử x à h ộ i c ủ a

(OI) iH’Uni v;i ra trong VÌỊM giao í lục chương trình hóa (Xin xem

p h ụ |||< II) r i l l i n g tói nuióiì nội (lu n g c h u y ê n k h ả o (ti t h e o h ư ớ n g này

ƯỈILỈ xu’ như lĩìòỉ khai ììtộììì Nhân học vân hóa [1 0 1 1 20 5 ]:

(symbol) v à ước lệ (convention) m à n h ữ n g n h à N h à n học gọi là

- "Con ơi mọ brio câu này

Hoặc : "Gái íììột con tròng m ò n con m ắ t

Gái tuiììỉ con ru quật sau ỉưtìỊỊ"

V 1 ri n h ữ n g : m i ề n v a n lìỏa h i ệ n đ ạ i t h ì T h ứ B ả y C h ủ N h ạ t ( \ \ v < ‘k - 1*1 1(1) cỏ c h ử a n h ữ n g b i ể u t r ư n g v à ước l ệ k h á c n h a u , khiên người ÌA cần ửng xử khác nhau và phù hợp (ít ai gọi

telephone (.tò 11 nhà nhau vào lúc '\veek -end") Rỏ ràng ứng xử

coil U’liui ỏ các nước, các vung khác nhau thì không giống nhau,

do UIC liền van hóa khác nhau (còn ứng xử của C011 vật ỏ khắp nơt t h i h ầ u n h ư g i ô n g n h a u v ì c h ủ n g k h ô n g có v ă n h ó a n l n í n g không hàn là không có tư duy).

t ừ x a x a c h o đ ế n c u ô ì t h ế k ỳ X IX - ( l ầ u t h è ký XX (lược ix.'i liì

p h ạ m vi c ủ a x ã h ộ i cô t r u y ề n V iệ t N 1 1 1 1 Nội l u n g m ô n s á t li II.IV

o.íỉ D á n g i a n ( ’:i tliiũ till ngũ mà clnint; tỏi dung làm tư hòn tliiKic ||||.IH 1 tru Vun h‘H' dán gian Nhưng "Dân gian" là gì?

Tu " !);I1I ííian" (lược (limy như một (tịnh ngừ trong các tập

I m p l u V a n Im r (lõi) Ị íia u V.II1 l»óa ( l á n g i a n K h a i n i ệ m V â n h ọ c ( l ã n ỈỊICIH chỉ 1I1Ó1 xuat h i ệ n vào k h o ả n g 50 n ă m của t h ê kỷ XX

với V u N g o e P h a n ( 1 9 5 0 ) D i n h G i a K h á n h C h u X u â n D i ê n (ÌÍMÌL!) v á t u 1 9 6 7 t ừ r a n n g h ệ ( l á n g i a n d ư ợ c d u n g p h ố b i ế n , t ừ

C ó ý k i ế n c h o r a n g V à n h ọ c , V ă n h ó a d â n g i a n có t ừ t h ò i côIIị! x à n g u y ê n t h ủ y N h ư n g c ũ n g có ý k i ê n c h o r ằ n g V ă n h ọ c

V ã n h ó a d â n g i a n c h ỉ có t ừ k h i đ ã có N h à n ư ớ c ( t r ư ớ c đ ó c h ỉ n ê n gọi là v à n h ọ c v ă n h ó a c ộ n g đ ồ n g ) G S N g u y ễ n T ấ n Đ ắ c , n g ư ờ i

chủ triírtng V kiến sau dã vẽ sơ ctồ về diễn trình (lịch sử) của văn

h ó a đ à n g i a n n h ư s a u :

F o l k l o r e" ( I n t e r p e r t i n g F o l k l o r e ) [ 1 9 4 ] A l a n D u n d e s đ ể c ả m ộ t

c h ư ơ n g đ ể n ó i v ê " A i l à D â n g i a n ? " ( W h o a r e t h e F o l k ? ) [1 9 3 : l - 19] S a u k h i p h ê p h á n n h i ề u h ọ c g i ả v à k h u y n h h ư ớ n g n g h i ô n

rh.Mi I h õ M;ìc I ỉộ - ỈÌ1 1 ( I m \ v u l;i n g ư ờ i bill lì ( l á n c u a c â r l à n g

( ’ < > n u T h ư m ụ ĩ C h à i ờ H I K ' D B á c

0.4 NtfiiVii Vỉvt CI r hAu t h o lỉắc Bô

0 1 1 V1 ột x n n I m i ụ i l>ỏi » i n h Đ ô n g N a m A là m ộ i n ư ớ c (ỉa

<1.111 ! • ) ( ' S ị \ \ U Ũ V ị ( ‘ t 1.1 c h ủ t h ô * , l à l i n h l i o n q u i t I I c á c t ộ c n g ư ờ i

nil*# ih.iuli 'Ịunr gia (1.111 ỉoc (Etiỉt - Nation) v i y n^Udi Việt

(Kinh) ià iũ?

I )<1 la lộ c ng'Uni chnMii c ứ v ù u y c h à u t h ỏ c ủ a c ó c c o n s ô n g lớ n Ib>! k ln n iiỊ h à n s i n h t h a n h (có lò là ỏ các* t h u n g l ũ n g ) n h ư n g là 1 1 ( 1 1

p h a t í r i r n c á c n ế n v ã n m i n h n ô n g n g h i ệ p , đ ặ c b i ệ t l à c á c r u ộ n g điHiiĩ l u a n ư ớ c " t l ì â n g / m ò i c á n h c ò b a y" v à s ự h ì n h t h ả n h s ớ m c:u: n h a n ư ớ c V á n L a n g - A u L ạ c ( c ũ n g có t h ể g ọ i là " l i ê n m i n h

P h ù n g N g u y ê n - Đ ồ n g D ậ u ( 3 0 0 0 - 2 5 0 0 n ă m t r ư ớ c c ô n g

n g u y ê n ) (tên v ù n g t h ấ p với G ò M u n - Đ ô n g S ơ n ( 2 5 0 0 t r C N đ ế n

V ' l i Viọt T i ! Ini i l i e o SOHỊĨ Itì;i tới H a t B;it T u H a t B ạ t r a n h giỏi Ịiln.ị r I\ ílnniỉ ti;IMỊ* s õ i ụ ' H ồ n g (li t h e o r ; u ’ elì;ui m il H;i Vi V i è n

N ; n n 1)ỎI l»u XIIc1 1 1ị* <lu<u X u m M ; u rối t i õ p t h e o c h á n <*ac 1 1 ( 1 1 (la VÔI ■ 1 1 1;i (*hn IVmi I)m< Khi* !)u;iii Vi v o n g l e n Lạ< T h u y rủi XIH.II" XIIU Q u a i ) R n t u (16 <! 1 r;i 1)1011 t h e o c h â n d ã y m i l (ỉa vôi DIMM l a c l i X i n h B i n l ì v à T h a n h H ó a v ể m ặ t h à n h c h í n h , d ồ n g I> 1 1 1•» s u i m l|i»iụ* n a m t r o n g p h ạ m vi 7 8 h u y ệ n 12 t h ị X 1 v a 1

t l i ỉ h l ỉ ph<> 1 1 1 HOC s t i n h v à 2 t h à n h p h ố t r ự c t h u ộ c T r u n g ư i ỉ n g là: ( / u m u N i n h 11.u P h o i i " H ả i H ư n g ( n a y t á c h l ộ p t h a n h l i ả i l>uõhí« ỉiưiiỊ* Y r i i - T A ) H à B ắ c íiiiiy t á c h l ộ p t h à n h B á c N i n h , l»:n ( i m n s - T A ) B a r T h a i ( n ; i y t á c h ỉ ậ |) t h à n h T h a i N g u y ê n ,

n á c ( ’a n - T A) V i n h P h u ( n a y t á c h l ậ p t h à n h V ĩ n h P l u ì c P h ú

T h o - T A ) Ìỉiì N ộ i H à S ơ n B ì n h ( N a y t á c h l ậ p t h à n h H à T à y

IUki B ì n h - T A), ỉ ỉ ò N a m N i n h ( N a y t á c h l ậ p t h à n h H à N a m

N a m n ị n l ì X i n h B i n h - T A ) T h a i B ì n h C á c l n i y ệ n ỏ r ì a đ ồ n gb.Uầg sóm* i l n n i ’ <<> l i h i o u đồi n ú i x e n k è c h ỉ có 71 h u y ệ n là (tược coi n h ư t h u ộ r (Inntjp h ã n g [ 1 02:7]

C l u i n g tôi w i l l ( h o r a n g k h ô n g n ê n gọi l à đ ổ n g b ằ n g có cả n ú i đồi - (lịa lììn li (h i r i n g v à ( t ẩ m t r ù n g - đ ị a h ì n h â m m à c ứ n é n

theo (Ịiian cliểni plìât sinh mà gọi là châu thổ (delta - hình thành

in*!!!', i'iic S.H lì Inrn 0,111 c u a m ộ t sn n 1 ỉ à n h o VnH N ; n n lh<‘ l\V X I X - <i;i 11 till* k y XX ro mộ t s ỏ s t ụ n già ( l u n ^ "tục n g ữ

r h t ỉ i i ỉ t ị ỉ HIỊUH ///<• 1ỈỊ*H T u c h g i f t(íj) b ì ( Ềìì, S i ỉ l ỉ i <ỊU<M’ p h ư ơ ì ì i Ị ì ỉ g ó n iiii' iềỊ>ừ h i h u D a y lã n h ữ n g s a c h t• 1 ầfi X u m k h u y ô t ( l a n h ( c h u a

D ư ớ i d à y là h ô n t á c p h a n ) t ụ c n g ữ :

I "Chỏ cắn áo rách "

2 / d ì d t h ấ y s ó n g r á ì ì ì ù n g â t a y c h à o "

o ì i / / ụ c H ị ị ữ

3 "Cắv sâu cuôc bàĩtì tlìoc dà\ làm tlìoc (túy bò

4 C h i m gà, cáV can, rau ('(ti, ĩìlưìn ngãi rơ (ỉàv tiiroĩi

C â u ( t á c p h a m ) t ụ c n g ữ t h ú t ư v;io lo a i k h ó 1 1 1*MI \V'U l u è n

V t‘ c;Mi t r u e nynn t il tu< n gữ c h ù v è u được là m t-luK) h i n h lim* I l i u m 1.' r i u H!»;»II < () Will \ur.M k h ô n g v a n (<l;i sỏ lã loại ( 1 1 1 t u ỉ»t»ỊI (It'll IIHÍIÍI honiM X l ỉ u n <» r u n g cỏ m ọ t 1)0 p h ạ n t i u n o f t cliíọí hun t h« •< > I n n i i l i i ú r c;iu <I;H ỊL.M>m h ill l);i vò ( t i í 10 tiẽug' t r ó lẽn có

k i n t!€*11 liO iKMit') Vị (III "('ua Utììì ra dê trèìì gác cua I'd l)(HÈ (!('

t u ĩ o t Ị Ị s â n t IH1 Ị ) h ì t r ú n d ò ỉiLỊottĩ 111*0 hoạc: "Ỉsĩ ỉ ơì ì n g a tỉ ỉ ụ ì c h ì '

t ì (li lì d a i T h c i n I x í n n n ;o m i ê n * ! c l t c t r a i Ir c lì m ò ì ì ì NiìưUỊ* Hũ nsĩiỉn liiầV (lai t h i mồi (lon VI tu c n g ữ c ù n g (tốn (tược £t)i là ' V a u M(< I m kliõiìỊi Ị^oi la 1);U) (V) m ọ t bộ p h ậ n u l ũ í n g c à u n u n g 1 1 1 ì 1 ì

< liai n h ạ p n l ì i i n g "Iiíón*’ 1 1n l ì '’ v ừ a g a n t ụ c n g iì, v u a g a n c a (lao

Vi d ụ

T i l l h ơ ì tì m á t b o

Tift hiììì ìtiỉÍỊ rỢ ììdììì c o ìììòt m ì n h ”.

ơ sao cho vừa ìontỊ người

() ròiìỊỉ ììiỊtỉờì rười, it hep ììgìỉời chê".

V i ệ c x a r ( t ị n h (lạc t n í n g t h ê lo ạ i c ủ a n h ữ n g c ả u n h ư v ạ y n ó i

c l i u n g l a k h ỏ N l ỉ ư i ì g n ê u đ ạ t c l u i n g t r o n g n h ữ n g t r ư ờ n g h ợ p s ử

t i l i n g c ụ t h ỏ c u a n h ã n d á n till v a n có c à n cíí đ e x á c ( t ị n h dược Kill c h u n g (Urợc n g â m h a t l ẽ n đ ể t h ổ lộ t u r n t ì n h c ủ a n g ư ờ i s ử

ÌỈO là lìììì/ì thai tống lìỢỊ) (lạc hiệt cùa tri thức dán gian, troììịỉ dỏ

co Cii thùĩìì ffì\\ ììởìi chung ta khủng thè gạt nỏ ra ngoài kho tàỉig

v e i l h o a (Ìờ ìì g i a tì (ìtĩỢ c". N g o a i v i ệ c k h a n g đ ị n h t ụ c n g ừ đ à i ỉ ũ r

T r o n g đ ờ i s ô n g h ọ c t h u ậ t , t ừ d à n c a x u ấ t h i ệ n m u ộ n h ơ n

k h o ả n g n h ữ n g n ă m 5 0 c ủ a t h ế k ỷ n à y

K h ô n g g i a n l i ê n t ụ c " ( C o n t i n u u m t e m p o - s p a t i a l ) t h i n g ư ờ i t a

h a y n ó i đ è n c h i ể u k í c h t l n í 4 c ủ a k h ô n g g i a n 3 c h i ề u c ổ đ i e n là

chiều hch sứ ( 1 9 1 : 2 0 6 - 2 0 8 )

0 1 5 D o v ạ v h i ệ n n a y c á c n h à n h â n v à n h ọ c v ă n h ó a ỏ " t h ờ i (tại till h ọ c " ( " T in h ọ c là m ó n h ọ c x ử lý c á c m ô i q u a n h ệ " ) t h ư ờ n g

t ò I i r n n ặ n ị)i\ì\ịi g õ m (tè thrt có t ừ t h ò i đ ạ i v ã n h ó a L o n g S ơ n (.K) 0 0 - 2 0 0 0 n a m t r C N ) n g h í a là t ừ t r ư ớ c t h ờ i T a m đ ạ i ( H ạ -

T h ư ơ n g - ( ’hu ) T h e o Lẽ Q u ý D ỏ n [ đ ả n q u a 1881 v i ệ c t a n g m a việ c ( h a n ) sóc m ổ m ả việc; t h ò c ú n g t ổ t i ê n ỏ D ạ i V i ệ t c ò n p h á t

Phận íỊdi như hụt wiỉa sa llạt rơi xuống giếng, hạt ra ngoài đồng".

đ ã t a p h ợ p s ả n q u a b ộ s a c h đ ồ sộ " K h u t à n g c a d a o V i ệ t N a m " v à

s á c h " T ụ c n g ữ V i ệ t N a m " V à n g ư ờ i v i ế t c ũ n g c h ỉ x i n b à n v ề t h è

ứ n g x ừ x ã hộ i c ổ t r u y ề n c ủ a n g ư ờ i V i ệ t c h â u t h ổ c h ỉ t h e o m ộ t tuyến Gia đình - họ hàng - xóm làng - vùng miền - đất 1UÍỚC.